İber Yarımadası

İber Yarımadası ya da İberya, Avrupa kıtasının Akdeniz'e uzanan üç yarımadasından biridir. İber Yarımadasında İspanya ve Portekiz devletleri yer almaktadır. Yarımadanın en güneyinde yer alan Cebelitarık, Birleşik Krallık'ın idaresindedir.

Iberian peninsula
İber Yarımadasının uydudan çekilmiş fotoğrafı (622,000 km2)
Iberian Peninsula antique map
İber Yarımadası: toprağın çeşitli topografik özelliklerini gösteren 18. yüzyılda çizilen harita, (Robert Wilkinson'un General Atlas i, c. 1.794)

Etimoloji

Romalılar, günümüzde Ebro olarak bilinen ırmağa Iber (Iberus Flamen) ismini vermişlerdi. Zamanla bu yarımada, nehrin ismiyle anılır oldu. Yarımadanın yerli halkı olarak görülen İberler -İber nehri civarında yoğun olarak yaşadıklarından dolayı- Romalılar tarafından İberler olarak bilindiler.

Ancak İber Yarımadası Roma kayıtlarında Hispania olarak geçmektedir.

8. yüzyıl

8. yüzyıl, 701'den 800'e kadar sürmüş yüzyıldır.

Algarve

Algarve bölgesi, Portekiz'in Avrupa kıtasında bulunan 5 istatistiki bölgesinden biridir. Adı "Batı Endülüs" anlamına gelen Arapça "el Garb el Endülüs"ten gelmektedir. İber Yarımadası Araplar tarafından fethedildikten sonra, bu bölgeye ve genel olarak da Portekiz'e verilen isim olan "El Garb" (Batı) günümüzde bu bölgenin adı olarak kullanılmaya devam etmektedir. Atlas Okyanusu'na kıyısı bulunan bölge doğuda İspanya ile komşudur.

Alentejo bölgesi aynı adı ve aynı sınırları taşıyan 1 istatistiki alt bölgeden oluşmaktadır.

Andorra

Andorra Prensliği ya da kısaca Andorra, güneybatı Avrupa'da, Pirene Dağları'nda, denize kıyısı olmayan, Fransa ve İspanya arasında küçük bir ülkedir. Bir zamanlar dünyadan soyutlanmış olan Andorra; artık turizm ve bir vergi cenneti olma özelliği ile zengin bir ülkedir.

Antequera

Antequera, İspanya'nın Endülüs özerk topluluğunda ve Málaga ilinde bulunan bir şehirdir. Ayrıca "Endülüs'ün kalbi (el corazón de Andalucía)" olarak da bilinir. Şehrin nüfusu 2011 yılı itibarıyla 41,141'dir.

Endülüs

Endülüs (Arapça: الأندلس ‎ al-andalus), 711-1492 yılları arasında İber Yarımadası'nda Arapların etkisi altında bulunan bölgelere verilen isimdir. Endülüs kelimesinin Vandallardan geldiğine inanırlar. Ancak tarihî dayanağı yoktur. Müslümanların İber Yarımadası'ndaki varlığı en son Moriskoların 1609 yılında İspanya'dan sınır dışı edilmesiyle son bulmuştur.

Estado Novo (Portekiz)

Estado Novo, (Portekizce'de: Yeni Devlet), Portekiz'de 1933'ten 1974'e kadar 41 yıl süren politik rejimin adı. Salazar rejimi diye de anılır. Faşist bir rejim olarak anılmaktadır.

Demokratik Birinci Cumhuriyet'e karşı 28 Mayıs 1926'da gerçekleşen askeri müdahalenin ardından yönetimi ele geçiren muhafazakâr otoriter rejim, António de Oliveira Salazar tarafından yönlendirilmiş ve 1932'den 1968'e kadar iş başında kalmıştır.

25 Nisan 1974'te özellikle sömürgelerde sürmekte olan kanlı sömürge savaşları ve rejime karşı duyulan tepki sebebiyle ordunun içerisinde düşük rütbeli subaylarca başlatılan ve geniş halk desteği bulan Karanfil Devrimi ile Salazar diktatörlüğü sona erdi.

Hannibal

Hannibal Barca (Hanibal, Anibal), MÖ 247 ile MÖ 183 yılları arasında yaşamış Sami ırkından gelen Kartacalı politikacı ve general.

Hannibal; tüm zamanların en büyük askeri dehalarından biridir. Hannibal, Scipio ve Philopoemen ile birlikte çağının üç büyük generalinden biriydi. Scipio onu şimdiye kadar yaşamış en büyük generallerden biri olarak kabul eder, Epirli Pyrrhus'u ikinci sıraya yerleştirir, kendisini de üçüncü olarak kabul eder. Aynı sıralama Hannibal'a sorulduğunda o, Büyük İskender'in en büyük general olduğunu söyler. İkinci olarak Pyrrhus'u gösterir, kendisini de üçüncü sıraya koyar. Askeri tarihçi Theodore Ayrault Dodge Hannibal'ı "Stratejinin Babası" olarak nitelendirir ve en büyük düşmanı olan Roma'nın bile onu yine kendi taktikleriyle alt ettiğini belirtir.

Roma'nın en büyük düşmanı olarak II. Pön Savaşı'ndaki başarılarıyla tanınmıştır. Filleri içeren ordusuyla İber Yarımadası, Pireneler ve Alpler'den kuzey İtalya'ya girmiş ve Romalıları birkaç önemli savaşta yenmiştir.

Hokey

Hokey, iki takım arasında bir ucu kıvrık sopalarla oynanan bir top oyunudur.

Kara sığırcık

Kara sığırcık (Sturnus unicolor), sığırcık familyasına (Sturnidae) ait bir ötücü kuş türüdür. Uzunluğu yaklaşık 21–23 cm ve koyu, yağlı görünümlü siyah tüyleri vardır. Bayağı sığırcık (S. vulgaris) ile yakından ilişkilidir fakat çok daha kısıtlı bir alanda yaşamaktadır. İber Yarımadası, Afrika'nın kuzeybatısı, Fransa'nın en güney kısmı ile Sicilya, Sardinya ve Korsika adalarına sınırlıdır. Büyük ölçüde göçmen olmayan bir kuş türüdür.

Lusitania

Lusitania, Antik Roma'da günümüzdeki Portekiz'in Douro ve Minho Nehirleri arasındaki topraklar hariç yerleri kaplayan bölgeye verilen isimdir. Başkenti Emerita Augusta 'dır. (günümüzde Mérida)

Marcus Valerius Martialis

Marcus Valerius Martialis (Martial olarak da bilinir) (d. 1 Mart 40 - ö. 102 ve 104 arasında) Hispania (İber Yarımadası) doğumlu en çok yazdığı Epigramlar (nükteler) isminde on iki kitabı ile bilinen Antik Romalı şair. Kitapları Antik Roma'da MS 86 ve 103 yılları arasında imparatorlar Domitian, Nerva ve Trajan saltanatları döneminde yayınlanmıştır. Martial kısa, esprili şiirlerinde neşeyle şehir hayatını ve tanıdıklarının skandallarını hicvetmiş ve kendi taşra terbiyesini romantize etmiştir. Martialis modern epigramın yaratıcısı olarak kabul edilir.

Mağrip

Mağrip (Arapça: المغرب العربي, el Mağrib el Arabi), kuzeybatı Afrika bölgesi. Tarihte, Müslüman idaresi sırasında İber Yarımadası, Malta ve Sicilya'yı da içerirdi.

Günümüzde Mağrip, dar manada Tunus, Cezayir, Fas ve Batı Sahra'yı içerir. Libya ve Moritanya'nın da bunlara eklenmesiyle "Geniş Mağrip" diye adlandırılabilecek bölge ortaya çıkar.

Afrika'nın geri kalanından Atlas Dağları ve Sahra Çölü ile ayrılan Mağrip ülkeleri, Akdeniz coğrafi ve kültürel olarak Akdeniz havzasının bir parçası sayılabilir.

Muvahhidler

Muvahhidler (Berberice: ⵉⵎⵡⴻⵃⵃⴷⴻⵏ Imweḥḥden, Arapça: الموحدون al-Muwaḥḥidūn, Türkçe: Birleyenler, Tek Olanı Kabul Edenler; 1121-1269), bugünkü Kuzey Afrika, İspanya ve Batı Sahra topraklarına hakim olan Murabıtlar Devleti'ni yıkarak onun yerine geçen Berberi hanedan ve devletidir. 1146 ila 1248 yılları arasında, bugünkü İspanya topraklarının büyük bölümünün yanı sıra Kuzey Afrika'daki bazı toprakları da denetimleri altında tutmuşlardır. Hıristiyan saldırıları ve bazı iç karışıklıklar sonucu 1269'da yıkılmışlardır. İber Yarımadası üzerinde hüküm sürmüş son büyük Müslüman devlettir.

Navarra Krallığı

Navarra Krallığı veya Navara Krallığı (Baskça: Nafarroako Erresuma, İspanyolca: Reino de Navarra, Fransızca: Royaume de Navarre, Latince: Regnum Navarrae), Bugün Fransa ile İspanya arasında kalan Pirene Dağları arasında kalan 824-1620 yılları arasında varolmuş tarihi bir Bask krallığıdır.

Yarımada

Yarımada, üç tarafı su ile çevrili bir tarafı karaya bağlı kara parçasına denir.

Türkiye, Danimarka, İtalya, Portekiz ve İspanya gibi bazı ülkeler yarımadalar üzerindedir. Türkiye Anadolu Yarımadası, Danimarka Jylland Yarımadası, İtalya İtalya Yarımadası, İspanya ile Portekiz ise İber Yarımadası üzerindedir.

İber vaşağı

İber vaşağı (Lynx pardinus), kedigiller (Felidae) familyasından İspanya ve Portekiz'de yaşayan çok ender bir vaşak türü.

İberler

İberler (İspanyolca los iberos), antik çağda bugünkü İber Yarımadası'nın doğusunda ve güney doğusunda yaşamış bir halktır. Günümüzde İberler, bu yarımadada yaşayan topluluğun yerli halkı olarak kabul edilebilir.

İberler, boylar halinde ve izole topluluklar halinde yaşamıştır. Metal işleme, bronz ve tarımda gelişmiş bir toplumdur. Sonraki dönemde gelişerek yüksek medeniyet seviyesinde şehirleşmeye ulaşmışlardır. El sanatlarında da oldukça ilerlemişlerdi. Metal başta olmak üzere Fenikeliler, Yunanlar ve Kartacalılar'la ticaret yapmışlardır. Yine Yunan kolonistler başta olmak üzere bu halkların kültüründen de faydalanmışlardır. Kendilerine has bir yazı sistemleri vardı.

Daha sonraları, Keltlerin İberlerle karışarak kaynaşmasından Keltiberler olarak adlandırılan halk ortaya çıktı.

İspanya

İspanya (İspanyolca: España , [esˈpaɲa]) ya da resmî adıyla İspanya Krallığı (İspanyolca: Reino de España) Avrupa'nın güneybatısında, İber Yarımadası'nda yer alan ülkedir. Güneyde ve doğuda Akdeniz'e, kuzeyde ise Atlantik Okyanusu'na kıyısı vardır. Batıda Portekiz, kuzeyde Fransa, Andora ve güneyde Birleşik Krallık (Cebelitarık) ile komşudur. İspanya toprakları ayrıca Akdeniz'de Balear Adaları, Atlantik Okyanusu'nda Kanarya Adaları'nı ve Kuzey Afrika'da Ceuta ve Melilla adlı iki özerk şehri de kapsar. 505.992 km2'lik alanıyla İspanya, Fransa'dan sonra Batı Avrupa'daki ikinci büyük ülkedir. 650 metrelik ortalama yüksekliği ile de İsviçre'den sonra Avrupa'daki ikinci yüksek ülkedir.İspanya parlamenter demokrasi şeklinde örgütlenmiş bir anayasal monarşi rejimi ile yönetilir. 1986'dan beri Avrupa Birliği'nin 1982'den beri NATO'nun bir üyesidir.

İspanyol şah kartalı

İspanyol şah kartalı (Aquila adalberti), atmacagiller (Accipitridae) familyasından bir kartal türü. İspanya, Portekiz ve Fas ana yaşam alanlarıdır. 2002 yılına kadar şah kartalın bir alt türü olarak kabul edilmekteydi. Küçük bir kartaldır. Boyu 75–84 cm, ağırlığı ise 2,5 - 3,5 kg kadardır. Kızıl ayaklı keklik, kemiriciler, tavşanlar, güvercinler, kuzgunlar, ördekler ve hatta tilkiler ana besinleri arasındadır. Dünyada yaşamını sürdürmekte olan İspanyol şah kartallarının 500 kadar olduğu saptanmıştır.

Diğer diller

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.