Renasimiyento

Para sa ibang gamit, tingnan ang Renasimiyento (paglilinaw).
Naka-redirect ang "Muling Pagsilang" dito. Para sa ibang gamit, tingnan ang Muling Pagsilang (paglilinaw).

Ang Renasimiyento ay isang panahon sa Europa, mula ika-14 hanggang ika-17 dantaon, at itinuturing na nagtulay sa pagitan ng Gitnang Kapanahunan at ng makabagong kasaysayan. Nagsimula ito bílang isang pagkilos na kultural sa Italya noong hulihan ng Gitnang Kapanahunan at tuluyang kumalat sa iba pang bahagi ng Europa, na nagpaumpisa sa Sinaunang Makabagong Panahon. Nakatuon ang tradisyonal na pananawa sa mga maagang modernong aspeto ng Renasimiyento at hinihimok na pagtigil ito ng nakaraan, ngunit nakatuon ang mga mananalaysay ngayon sa mga medyebal na aspeto at hinihimok na karugtong ito ng gitnang panahon.[1][2]

David von Michelangelo
David, ni Michelangelo (Accademia di Belle Arti, Florence) isang obra maestra ng Renasimiyento at ng pandaigdigang sining.

Ang naging batayang intelektuwal ng Renasimiyento ay ang sariling-likha nitong bersiyon ng humanismo, mula sa muling pagkakatuklas sa klasikal na pilosopiyang Griyego, tulad ng kay Protagoras, na nagsabi na "Ang tao ang sukatán ng lahat ng bagay. (Ingles: "Man is the measure of all things.)". Ang panibagong pag-iisip na ito ay inihayag sa sining, arkitektura, politika, agham, at panitikan. Ang mga sinaunang halimbawa ay ang pagpapaunlad ng persperktibo sa pagpipintang langis at ang ginamit muling kaalaman sa kung paano gumawa ng semento. Bagama't pinabilis ng imbensiyon ng metal movable type ang pagkalat ng mga ideya sa dulo ng ika-15 dantaon, ang mga pagbabago ay hindi pantay-pantay na naranasan sa buong Europa.

Bilang kilusang pangkultura, kasama sa Renasimiyento ang makabagong pamumulaklak ng Latin at katutubong panitikan na nagsimula sa muling pag-aaral mula sa mga klasikong sanggunian noong ika-14 na siglo na pinupuri ng mga kapanahon kay Petrarch; ang pagsulong ng perspektibong linyar at ibang kasiningan para mailarawan ang mas natural na realidad sa pagpipinta; at unti-unting pero laganap na reporma sa edukasyon. Sa pulitika, nag-ambag ang Renasimiyento sa pag-unlad ng mga kaugalian at kombensyon ng diplomasya, at sa agham sa nadagdagang pagtitiwala sa pagmamasid at pangangatuwirang pasaklaw. Kahit mararami ang mga rebolusyon ng Renasimiyento sa mga intelektwal na pagtugis, pati na rin ang pagbabagong panlipunan at pampulikta, marahil na pinakakilala ito para sa kanyang pagsulong sa kasiningan at sa mga kontribusyon ng mga erudito katulad nila Leonardo da Vinci at Michelangelo na naging inspirasyon para sa terminong "taong Renasimiyento (Ingles: Renaissance man)".[3][4]

Nagsimula ang Renasimiyento noong ika-14 na siglo sa Firenze, Italya.[5] Mararami ang mga napanukalang teorya para mapaliwanag ang kanyang pinagmulan at katangian na nakatuon sa iba't ibang salik katulad ng kakaibhang panlipunan at pambayan sa panahong iyon: istrakturang pampulitika, ang pagtataguyod ng kanyang nangingibabaw na pamilya, ang Medici,[6][7] at ang pandarayuhan ng mga Griyegong iskolar at kanilang mga teksto sa Italy pagkatapos ng Pagbasak ng Constantinople sa Ottomang Turko.[8][9][10] Kabilang sa mga ibang pangunahing sentro ang mga hilagang Italyanong lungsod-estado katulad ng Venezia, Genova, Milano, Bologna, at sa huli Roma noong Renasimiyentong Kapapahan.

Ang Renasimiyento ay may mahaba at masalimuot na historyograpiya, at, alinsunod sa pangkalahatang pag-aalinlangan ng mga hiwalay na pagpapanahon, nagkaroon ng debate ang mula mananalaysay na tumugon sa ika-19 na siglong pagkaluwalhati ng "Renasimiyento" at indibidwal na bayani ng kultura bilang "taong Renasimiyento" na inuusisa ang kahalagahan ng Renasimiyento bilang isang termino at makasaysayang guhit-balangkas.[11] Naobserbahan ni Erwin Panofsky, isang mananalaysay ng sining ang pagtutol sa konsepto ng "Renasimiyento":

Marahil na hindi aksidente na ang katotohanan ng Italyanong Renasimiyento ay pinaka-nausisa nang masigla ng mga taong hindi obligadong kumuha ng propesyonal na interes sa estetikang aspeto ng sibilisasyon – mga mananalaysay ng pag-uunlad pang-ekonomika at panlipunan, mga sitwasyong pampulitika at pangrehilyon, at lalo na, agham pangkalikasan – ngunit katangi-tangi lamang ng mga mag-aaral ng panitikan at bihira lamang sa mga mananalaysay ng Kasiningan.[12]

Nagduda ang mga ibang tagamasid kung kultural na "pagsulong" ang Renasimiyento mula sa Gitnang Kapanahunan, at tinitingnan nila ito bilang panahon ng pesimismo at galimgim para sa klasikong sinaunang kasaysayan,[13] habang ang mga panlipunang at pang-ekonomikang mananalaysay, lalo na ng mga longue durée, ay nakatuon na lamang sa kawalang-tigil ng dalawang kapanahunang ito,[14] na konektado, tulad ng inobserbahan ni Panofsky, "ng isang libong pagkakaugnay".[15]

Unang lumitaw ang salitang Renaissance, na nangangahulugang "muling pagsilang" (Ingles: Rebirth) noong dekada 1830.[16] Matatagpuan din ang salita sa gawain ni Jules Michelet noong 1855, Histoire de France. Ginagamit din ang salitang Renasimiyento sa mga ibang makasaysayang at kultural na kilusan, katulad ng Renasimiyentong Carolingo at Renasimiyento ng ika-12 siglo.[17]

Pangkalahatang ideya

Ang Renasimiyento ay isang kilusang pangkultura na labis na umepekto sa Europeong buhay-intelektwal sa maagang modernong kapanahunan. Nagsimula sa Italya, at kumalat sa iba pang bahagi ng Europa noong ika-16 na siglo, naramdaman ang impluwensiya nito sa panitikan, pilosopiya, sining, musika, pulikta, agham, relihiyon, at iba pang aspeto ng intelektwal na pagtatanong. Ginamit ng mga Renasimiyentong iskolar ang pamamaraang pantao sa pag-aaral, at naghanap ng realismo at damdamining pantao sa sining.[18]

Hinanap ng mga Renasimiyentong humanista katulad ni Poggio Bracciolini sa mga monasteryong aklatan ng Europa ang Lating pampanitikang, makasaysayang, at pang-orador na teskto ng Sinaunang Kasaysayan, habang nakabuo ang Pagbagsak ng Constantinople (1453) ng pagdagsa ng dumadayong Griyegong iskolar na nagdala ng mga mahahalagang manuskrito sa sinaunang Griyego, karamihan na nawala sa karimlan sa Kanluran.

Sa kanilang bagong pokus ng mga makasaysayang at literaryong teksto, kitang-kita na magkaiba ang mga Renasimiyentong iskolr sa mga medyebal na iskolar ng Renasimiyento ng ika-12 siglo, na nagpokus sa pag-aaral ng mga Griyegong at Arabeng gawain ng agham pangkalikasan, pilosopiya, matematika, sa halip ng mga kutural na teksto.

Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project
Ritratto di giovane donna [Litrato ng Dalagang Babae] (s. 1480–85) (Simonetta Vespucci) ni Sandro Botticelli

Sa muling pagsilang ng neo-Platonismo, hindi tinanggihan ng mga Renasimiyentong humanista ang Kristiyanismo; medyo salungat, nilaan ang karamihan ng mga pinakadakilang gawain ng Renasimiyento rito, at pinatangkilik ng Simbahan ang maraming gawin ng Renasimiyentong sining. Gayunpaman, nagkaroon ng banayad na pagbabago sa pagtingin ng mga intelektuwal sa relihiyon na sumalamin sa ibang aspeto ng kultural na buhay.[19] Bilang karagdagan, ibinalik ang maraming Griyegong Kristiyanong gawin, kasama ang Griyegong Bagong Tipan, mula sa Byzantium patungo sa Kanlurang Europa at umakit sa mga Kanluraning iskolar sa unang pagkakataon noong huling sinaunang kasaysayan. Makatutulong ang bagong interes na ito sa mga Griyegong Kristiyanong gawain, at lalo na ang pagbabalik sa orihinal Griyego ng Bagong Tipan na itinaguyod ng mga humanistang Lorenzo Valla at Erasmus, sa pagkakaroon ng Repormang Protestante.

Pagkatapos ng unang pagpahalimbawa ng artistikong pagbabalik sa klasisismo sa iskultura ni Nicola Pisano, nagpunyagi ang mga Florentinong pintor na pinangunahan ni Masaccio na ilarawan nang makatotohanan ang anyo ng tao, kaya nagbuo sila ng mga kasiningan para ilarawan ang perspektibo at liwanag nang mas natural. Sinikap ng mga pampulitikang pilosopo, si Niccolò Machiavelli ang pinakatanyag, na ilarawan ang totoong buhay-pulitika, iyan ay makaunawa nang makatwiran. Isang kritikal na ambag sa humanismo ng Italyanong Renasimiyento, sinulat ni Giovanni Pico della Mirandola ang tanyag na teksto "De hominis dignitate" (Talumpati tungkol sa Dignidad ng Tao, 1486) na binubuo ng mga serye ng mga tesis tungkol sa pilosopiya, natural na pag-iisip, pananampalataya at salamangka na ipinagtanggol sa anumang kalaban sa batayan ng katwiran. Bilang karagdagan sa pag-aaral ng klasikong Latin at Griyego, nagsimulang gumamit ang mga Renasimiyentong may-akda ng mga katutubong wika; na kasama ng panimula ng paglilimbag, nagpahintulot ito sa marami pang mga tao na makapagbasa ng mga aklat, lalo na ang Bibliya.[20]

Sa pangkalahatan, maaaring tingnan ang Renasimiyento bilang pagtatangka ng mga intelektwal na mag-aral at pabutihin ang sekular at makamundo sa pamamagitan ng muling pagsilang ng mga ideya mula sa sinaunang panahon at sa pamamagitan ng makabagong diskarte sa pag-iisip. Hindi pinahahalagahan ang Renasimiyento ng ilang mga iskolar, katulad ni Rodney Stark,[21] sa pabor ng mga mas maagang pagbabago ng mga Italyanong lungsod-estado noong Mataas na Gitnang Kapanahunan, na ikinasal ang tumutugon na gobyerno, Kristiyanismo, at ang pagsilang ng kapitalismo. Ayon sa pagsusuri nito, samantalang absolutista ang mga dakilang Europeong estado (Pransiya at Espanya), at nasa ilalim ng direktang kontrol ng Simbahan ang iba, kinuha ng mga nagsasariling republikang lungsod ng Italya ang mga prinsipyo ng kapitalismo na inimbento sa mga monastikong estado at nagpalitaw ng napakalawak na walang ulirang komersyal na rebolusyon na nauna sa at pinondohan ang Renasimiyento.

Pinagmulan

Maraming nangangatwiran na ang mga ideyang nilalarawan ng Renasimiyento ay buhat ng huling bahagi ng ika-13 dantaong Firenze, partikular sa mga sulat nina Dante Alighieri (1265–1321) at [1]Francesco Petrarca (1304–1374), gayon din sa mga pinta ni Giotto di Bondone (1267–1337). Medyo tumpak ang pinepetsahan ng mga ibang manunulat sa Renasimiyento; iminungkahi ng isa na 1401 ang simula, habang nakipagkumpitensya ang mga magkaribal na henyo Lorenzo Ghiberti at Filippo Brunelleschi para sa kontratang yumari ng tansong pinto para sa Pabinyagan ng Katedral ng Firenze (nanalo si Ghiberti).[22] Nakikita ng iba ang mas kalahatang labanan ng mga manlilikha at erudito katulad ni Brunelleschi, Ghiberti, Donatello, and Masaccio para sa mga artistikong komisyon bilang apoy na nagsimula ng pagkamalikhain ng Renasimiyento. Gayunman, nananatiling pinagtatalunan kung bakit nagsimula ang Renasimiyento sa Italya, at kung bakit nagsimula ito noong nagsimula ito. Alinsunod dito, pinanukala ang ilang mga teorya para paliwanagin ang kanyang pinagmulan.

Sunset over florence 1
Tanawin ng Firenze, pinagmulan ng Renasimiyento

Noong Renasimiyento, hawak-kamay ang pera at sining. Nakasalalay ang mga manlilikha sa mga tagatangkilik habang kinailangan ng mga tagatangkilik ng pera para pagyamanin ang talento ng mga manlilikha. Dinala ang kayamanan sa Italya noong ika-14, ika-15, at ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpapalawak ng kalakalan sa Asya at Europa. Pinalakas ng pagmimina ng pilak sa Tyrol ang daloy ng pera. Idinagdag ng mga karangyaan mula sa Silangang mundo na iniuwi noong Mga Krusada ang kaunlaran ng Genoa at Venice.[23]

Salutati
Coluccio Salutati

Mga Lating at Griyegong yugto ng Renasimiyentong humanismo

Kaiba sa Mataas na Gitnang Kapanahunan, kung saan halos nakatuon ang mga Lating iskolar sa pag-aaral ng Griyegong at Arabeng gawain ng agham pangkalikasan, pilosopiya, at matematika,[24] mas interesado ang mga Renasimiyentong iskolar sa pagbawi at pag-aral ng mga Lating at Griyegong pampanitikang, makasaysayang, at pang-orador na teksto. Sa malawakang pagsasalita, nagsimula ito sa ika-14 na siglo na may Lating yugto, kung saan pinaghanapan ng mga Renasimiyentong iskolar katulad nina Petrarch, Coluccio Salutati (1331–1406), Niccolò de' Niccoli (1364–1437) at Poggio Bracciolini (1380–1459) ng mga gawain mula sa Lating may-akda katulad ni Cicero, Lucretius, Livy and Seneca.[25] Noong unang bahagi ng ika-15 siglo, nabawi ang karamihan sa natirang Lating panitikan; patuloy ang Griyegong yugto ng Renasimiyentong humanismo habang bumaling ang mga Kanluraning Europeong iskolar sa pagbabawi ng sinaunang Griyegong pampanitikang, makasaysayang, pang-orador na, at teolohikong teksto.[26]

Hindi katulad sa Lating teksto, na pinatilian at pinag-aralan sa Kanlurang Europa mula noong huling bahagi ng sinaunang kasaysayan, sobrang limitado ang pag-aaral ng sinaunang Griyegong teksto sa medyebal Kanlurang Europa. Pinag-aralan ang mga Sinaunang Griyegong teksto tungkol sa agham, matemtika, at pilosopiya mula noong Mataas na Gitnang Kapanahunan sa Kanlurang Europa at sa medyebal Islamikong mundo (karaniwan sa pagsasalin), ngunit hindi pinag-aralan ang mga Griyegong pampanitikan, pang-orador, at makasaysayang gawain (tulad ng Homer, mga Griyegong mandudula, Demosthenes at Thucydides) sa mga Lating at medyebal Islamikong mundo; sa Gitnang Kapanahunan, pinag-aralan lamang ang mga tekstong ito ng mga Bisantinong iskolar. Isa sa mga pinakamalaking tagumpay ng Renasimiyentong iskolar ang pag-uuwi ng buong klase ng Griyegong kultural na gawain sa Kanlurang Europa sa unang pagkakataon mula noong huling sinaunang kasaysayan. Minana ng mga Arabeng lohiko ang mga Griyegong ideya pagkatapos nilang sumalakay at manlupig sa Ehipto at sa Levant. Kumalat ang kanilang mga pagsasalin at komentaryo mula sa Arabeng Kanluran patungo sa Iberia and Sicilia na naging mahahalgang sentro para sa transmisyon ng mga ideya. Mula ika-11 hanggang ika-13 siglo, natatag sa Iberia ang maraming paaralan na nakalaan sa pagsasalin ng mga pilosopikong at siyentipikong gawain mula sa Klasikong Arabe patungo sa Medyebal na Latin. Pinakatanyag dito ang Paaralang Toledo ng mga Tagasalin. Bumuo ang pagpupunyagi ng pagsasalin mula sa Islamikong kultura, kahit na madalas na hindi planado at desorganisado, ng pinakamalaking transmisyon ng ideya sa kasaysayan.[27] Kadalasang pinepetsahan ang kilusang ito na muling pagsamahin ang karaniwang pag-aaral ng Griyegong pampanitikang, makasaysayang, pang-orador, at teolohikong tektso sa kurikulum ng Kanlurang Europa sa imbitasyon noong 1396 mula kay Coluccio Salutati sa Bisantinong diplomata at iskolar Manuel Chrysoloras (s. 1355–1415) na magtuto ng wikang Griyego sa Firenze.[28] Itinuloy ang legado nito ng ilang mga ekspatriateng Griyegong iskolar, katulad nila Basilios Bessarion at Leo Allatius.

Italy 1494 AD
Pampulitikang mapa ng Italyanong Tangway sirka 1494

Mga panlipunang at pampulitikang istraktura sa Italya

Humantong ang mga natatanging pampulitikang istraktura ng huling Gitnang Kapanahunan ng Italya sa pagteorya ng ilan na nagpahintulot ang kakaibang panlipunang klima sa paglitaw ng pambihirang kultural na pagbulaklak. Walang pampulitikang entidad na Italya sa maagang modernong panahon. Sa halip nito, nakahati ito sa mas maliit na lungsod-estado at teritoryo: kontrolado ng Kaharian ng Naples ang timog, ng Republika ng Firenze at Estado ng Simbahan ang gitna, at ng mga Milanes at Genobes ang hilaga at kanluran ayon sa pagkabanggit, at mga Venetiano sa silangan. Ang Italya ng ika-15 siglo ay isa sa mga pinakaurbanisadong lugar sa Europa.[29] Nakatayo ang karamihan ng kanyang lungsod kasama ng mga natitirang bahagi ng sinaunang Romanong gusali; wari na iniugnay ang klasikong kalagayan ng Renasimiyento sa kanyang pinagmulan sa gitna ng Imperyong Romano.[30]

Ipinahiwatig ni Quentin Skinner, isang mananalaysay at pilosopong pampulitika na napansin ni Otto ng Freising (s. 1114–1158), isang Alemang obispo na bumisita sa hilgang Italya noong ika-12 siglo, ang laganap na bagong uri ng pampulitikang at panlipunang organisasyon, na inobserba na waring tumalikod ang Italya sa Piyudalismo para nakabase ang kanyang lipunan ayon sa mga mangangalakal at komersyo. Konektado rito ang antimonarkikal na pag-iisip na kinatawan sa tanyag na maagang Renasimiyentong Allegoria ed effetti del Buono e del Cattivo Governo [Alegorya ng Mabuti at Masamang Gobyerno] ni Ambrogio Lorenzetti (ipininta 1338–1340), na may malakas na mensahe tungkol sa mga birtud ng pagkamakatarungan, katarungan, republikanismo, at pangangasiwa. Nagpigil sa Simbahan at Imperyo, nakalaan ang mga republika ng lunsod sa mga paniwala ng kalayaan. Inuulat ni Skinner na maraming mga pagsasanggalang ng kalayaan tulad ng pagdiriwang ni Matteo Palmieri (1406–1475) ng Florentinong kadalubhasaan hindi lamang sa kasiningan, iskultura, at arkitekto, pero sa "kapuna-punang pagbulaklak ng pang-asal, panlipunang, pampulitikang pilosopiya na nangyari sa Firenze sa parehong oras".[31]

Kahit mga lungsod at estado sa ibayo ng gitnang Italya, tulad ng Republika ng Firenze sa panahong ito, ay kilala para sa kanilang Republikang pangkalakal, lalo na ang Republika ng Venezia. Bagaman oligarkiyal ang mga ito sa totoo lamang, at halos walang pagkakahawig sa moderong demokrasya, nagkaroon sila ng mga demokratikong katangian at nakikiramay na estado, na may anyo ng pakikilahok sa pamamahala at paniniwala sa kalayaan.[32][33][34] Kaaya-aya ang nadulot nilang kaukulang pampulitikang kalayaan sa akademikong at artistikong pagsulong.[35] Gayundin, ginawang intelektwal na sagandaan ang posisyon ng mga Italyanong lungsod tulad ng Venezia bilang dakilang sentro ng pangangalakal. Dinala ng mga mangangalakal ang mga ideya mula sa malayong sulok ng daigdig, lalo na mula sa Levant. Naging susi ang Venezia sa pangangalakal ng Europa sa Silangan, at tagagawa ito ng magandang salamin, habang kabisera ang Firenze ng tela. Ang ibig sabihin ng dinalang kayamanan ng mga negosyong ito sa Italya ay maaaring atasin ang mga pampublikong at pribadong proyekto at mas maraming oras ang mga indibidwal para mag-aral.[35]

Sining

Sa panahong ito nagbago ang pananaw ng madla tungkol sa gamit ng sining. Sa halip na gamitin ito sa pananampalataya, nagamit na ito bilang pagtutulad sa tunay na buhay. Ninais ng mga manlilikha ng sining na gumamit ng mga Klasikong, o Greko-Romanong, dalumat sa kanilang mga gawa.[36]

Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit

Ang Pieta ni Michelangelo.

Creation of Adam

Ang Paglikha ni Adam ni Michelangelo.

Talasanggunian

  1. Monfasani, John (2016). Renaissance Humanism, from the Middle Ages to Modern Times. ISBN 978-1-351-90439-1.
  2. Boia, Lucian (2004). Forever Young: A Cultural History of Longevity. ISBN 978-1-86189-154-9.
  3. BBC Science and Nature, Leonardo da Vinci Retrieved May 12, 2007
  4. BBC History, Michelangelo Retrieved May 12, 2007
  5. Burke, P., The European Renaissance: Centre and Peripheries 1998
  6. Strathern, Paul The Medici: Godfathers of the Renaissance (2003)
  7. Peter Barenboim, Sergey Shiyan, Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel, SLOVO, Moscow, 2006. ISBN 5-85050-825-2
  8. Encyclopædia Britannica, Renaissance, 2008, O.Ed.
  9. Har, Michael H. History of Libraries in the Western World, Scarecrow Press Incorporate, 1999, ISBN 0-8108-3724-2
  10. Norwich, John Julius, A Short History of Byzantium, 1997, Knopf, ISBN 0-679-45088-2
  11. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang brotton); $2
  12. Panofsky, Renaissance and Renascences in Western Art 1969:38; Panofsky's chapter "'Renaissance – self-definition or self-deception?" succinctly introduces the historiographical debate, with copious footnotes to the literature.
  13. Huizanga, Johan, The Waning of the Middle Ages (1919, trans. 1924)
  14. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang starn); $2
  15. Panofsky 1969:6.
  16. The Oxford English Dictionary cites W Dyce and C H Wilson’s Letter to Lord Meadowbank (1837): "A style possessing many points of rude resemblance with the more elegant and refined character of the art of the renaissance in Italy." And the following year in Civil Engineer & Architect’s Journal: "Not that we consider the style of the Renaissance to be either pure or good per se." See Oxford English Dictionary, "Renaissance"
  17. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang mur); $2
  18. Perry, M. Humanities in the Western Tradition, Ch. 13
  19. Open University, Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance (Retrieved May 10, 2007)
  20. Open University, Looking at the Renaissance: Urban economy and government (Retrieved May 15, 2007)
  21. Stark, Rodney, The Victory of Reason, Random House, NY: 2005
  22. Walker, Paul Robert, The Feud that sparked the Renaissance: How Brunelleschi and Ghiberti Changed the Art World (New York, Perennial-Harper Collins, 2003)
  23. Severy, Merle; Thomas B Allen; Ross Bennett; Jules B Billard; Russell Bourne; Edward Lanoutte; David F Robinson; Verla Lee Smith (1970). The Renaissance – Maker of Modern Man. National Geographic Society. ISBN 978-0-87044-091-5.
  24. For information on this earlier, very different approach to a different set of ancient texts (scientific texts rather than cultural texts) see Latin translations of the 12th century, and Islamic contributions to Medieval Europe.
  25. Reynolds and Wilson, pp. 113–123.
  26. Reynolds and Wilson, pp. 123, 130–137.
  27. Western Civilization: Ideas, Politics, and Society, Marvin Perry, Myrna Chase, Margaret C. Jacob, James R. Jacob, 2008, 903 pages, pp. 261–262.
  28. Reynolds and Wilson, pp. 119, 131.
  29. Kirshner, Julius, Family and Marriage: A socio-legal perspective, Italy in the Age of the Renaissance: 1300–1550, ed. John M. Najemy (Oxford University Press, 2004) p. 89 (Retrieved May 10, 2007)
  30. Burckhardt, Jacob, The Revival of Antiquity, The Civilization of the Renaissance in Italy Naka-arkibo April 7, 2007, sa Wayback Machine. (trans. by S.G.C. Middlemore, 1878)
  31. Skinner, Quentin, The Foundations of Modern Political Thought, vol I: The Renaissance; vol II: The Age of Reformation, Cambridge University Press, p. 69
  32. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Skinner, Quentin p. 692); $2
  33. Stark, Rodney, The Victory of Reason, New York, Random House, 2005
  34. Martin, J. and Romano, D., Venice Reconsidered, Baltimore, Johns Hopkins University, 2000
  35. 35.0 35.1 Burckhardt, Jacob, The Republics: Venice and Florence, The Civilization of the Renaissance in Italy Naka-arkibo April 7, 2007, sa Wayback Machine., translated by S.G.C. Middlemore, 1878.
  36. https://www.history.com/topics/renaissance-art. Isinangguni noong ika-11 ng Marso, 2018.
Alain Locke

Si Alain LeRoy Locke (Setyembre 13, 1885 – Hunyo 9, 1954) ay isang Aprikanong Amerikanong manunulat, pilosopo, edukador, at patron ng mga sining. Higit siyang kilala sa kanyang mga sulating hinggil sa Renasimiyento ng Harlem. Bagaman hindi opisyal, tinatawag siyang "Ama ng Renasimiyento ng Harlem". Nagsilbi ang kanyang pilosopiya bilang isang malakas na puwersang panghikayat sa pagpapanatili ng kasiglahan ng kilusang ito.

Arkitekturang Renasimiyento

Ang arkitekturang Renasimiyento ay ang arkitekturang Europeo sa panahon sa pagitan ng ika-14 at naunang ika-17 siglo sa iba't ibang rehiyon, nagpapakita ng malay na pagbuhay at pagpapaunlad ng ilang elemento ng mga kaisipan at materyal na kultura mula sa sinaunang Gresya at Roma. Sa estilo, sumunod ang arkitekturang Renasimiyento sa arkitekturang Gotiko at sinundan ng arkitekturang Baroque. Nagsimula sa Florencia, bilang si Filippo Brunelleschi bilang isa sa mga nakalikha, ang estilong Renasimiyento ay mabilis na kumalaat sa ibang lungsod ng Italya. Naipadala ang estilo sa Pransiya, Alemanya, Inglatera, Rusya, at iba pang bahagi ng Europa sa iba-ibang panahon at may iba-ibang bigat ng epekto.

Mabigat ang diin ng estilong Renasimiyento sa simetriya, proporsiyon, heometriya at regularidad ng mga bahagi, gaya ng pagpapakita sa arkitektura ng klasikong antigo at partikular sa sinaunang arkitekturang Romano, na kung saan maraming labi at guho ang sinuri. Ang masusing pagkakaayos ng mga haligi, pilastra, at dintel, pati na rin sa paggamit ng mga semisirkulong mga arko, hemisperong lungaw, ornasina, at edikulo ang pumalit sa lalong komplikadong sistemang pamproporsiyon at iregular na hitsura ng mga gusaling mediebal.

Giotto di Bondone

Si Giotto di Bondone (sirka 1267 – Enero 8, 1337), karaniwang kilala bilang Giotto, ay isang Italyanong pintor at arkitektong mula sa Plorensiya. Pangkalahatan siyang iniisip bilang pinakauna sa hanay ng dakilang mga artista ng sining sa Italyanong Muling Pagsilang.

Isinulat ni Giovanni Villani, na namuhay din sa kapanahunan ni Giotto, na si Giotto ang hari ng mga pintor, na gumuhit sa lahat ng kanyang mga larawan ng nilalang bilang tila may buhay. Sinabi ni Villani na, dahil napakarunong ni Giotto, sinuwelduhan si Giotto ng lungsod ng Plorensiya.Noong ika-16 daang taon, sinabi ng manunulat ng talambuhay na si Giorgio Vasari na binago ni Giotto ang larangan ng pagpipinta magmula sa estilong Bisantino ng iba pang mga artista ng sining na kanyang panahon, at nagbigay ng buhay sa dakilang sining ng pagpipinta, katulad ng naisagawa ng mga sumunod na mga tagapagpinta ng Renasimyentong kinabibilangan ni Leonardo da Vinci. Dahil ito sa pagguhit ni Giotto ng mga wangis ng tao at iba pang mga nilalang mula sa tunay na mga halimbawang may buhay, sa halip na gayahin ang estilo mula sa lumang kilalang mga larawan, na siyang paraan ng mga artista ng sining na Bisantino na katulad ng mga ginagawa nina Cimabue at Duccio.Pinakadakila sa mga gawa ni Giotto ang palamuti ng Kapilyang Scrovegni sa Padua, na natapos noong bandang 1305. Paminsan-minsang tinatawag ang gusali bilang ang "Kapilyang Arena" dahil nasa ibabaw ito ng pook ng Sinaunang Romanong arena. Nagpapakita ang sunud-sunod na mga preskong ito ng buhay ng Mahal na Birheng Maria at ng buhay ni Hesukristo. Itinuturing ito bilang isa sa pinakadakilang mga obra maestra ng Maagang Renasimiyento.Bagaman nagsulat si Vasari ng tungkol sa buhay ni Giotto, hindi nalalaman kung ilang mga kuwento ang tumpak, dahil nagsulat si Vasari noong mahigit sa 200 taon na ang nakalilipas pagkaraan ng kamatayan ni Giotto. Dalawang bagay lamang ang nalalamang may katiyakan. Nalalamang napili si Giotto ng konseho ng bayan ng Plorensiya noong 1334 upang magdisenyo ng tore ng kampanang katabi ng Katedral ng Plorensiyang itinatayo noong kapanahunan iyon. Nalalaman din ng may katiyakan na si Giotto ang nagpinta ng "Kapilyang Arena". Ngunit walang nakatitiyak kung saan siya ipinanganak, kung sino ang kanyang naging guro, kung ano ang kanyang wangis, kung siya talaga ang nagpinta ng bantog na mga presko sa Assisi, o kung saan siya inilibing nang mamatay.

Humanidades

Ang mga araling nauukol sa tao o mga araling pantao (Ingles: Humanities, "pagkatao," o The Humanities, "mga pagkatao" ng tao) ay mga disiplinang akademiko na nag-aaral sa mga kundisyong humano, na ginagamitan ng mga metodo ng malawakang pagsusuri (kritiko), pagpuna (analitiko), at pagbabakasali (ispekulatibo); dahil sa tatlong metodong ito, itinatangi ang pag-aaral na ito - na tinatawag ding humanidades o umanidades - mula sa mga imperikong (empirikal) gawi na ginagamit sa mga likas na agham at mga agham panlipunan.

Ilan sa mga halimbawa ng mga disiplina na may kaugnayan sa humanidades ang mga pag-aaral ng mga sinauna at makabagong mga wika, panitikan, kasaysayan, pilosopiya, pananampalataya, biswal na sining (napagmamasdang sining), at mga sining na isinasagawa (performing arts, kung saan kasama ang musika.) Karagdagan dito ang mga paksang paminsan-minsan nauugnay sa mga araling pantao: tulad ng antropolohiya, at mga pag-aaral pampook (area studies), bagaman itinuturing ang mga ito bilang mga agham panlipunan. Tinatawag na mga humanista o "maka-pantao" (iba mula sa salitang makatao) ang mga dalubhasang nag-aaral ng mga araling pantao. Sa sining, kasama rito ang pagpipinta at paglililok, maging ang mga pagtatanghal sa teatro, mga sayaw, panitikan, at sining pangwika.

Naging popular ang pag-aaral pantao noong mga kapanahunan ng Renasimiyento ("muling pagsilang", "pagbabalik", o "muling pagkabuhay" ng mga pag-aaral ng mga klasiko o sinaunang kalinangan at sining), isang panahon kung kailan nakahiligan ng mga mamamayan ang pagiging likas ng tao o "likas na katangian ng tao". Samakatuwid, matatawag din ang pag-aaral na ito bilang mga araling hinggil sa sangkatauhan, pag-aaral ng (likas na) pagkatao (ng tao), o pag-aaral ng pagiging tao (ng tao). Naganap ang panahon ng "Muling Pagsilang" sa Europa, nagsimula sa Italya, mula ika-14 hanggang ika-16 na dantaon. Ang panahong ito ang naging marka o pananda sa transisyon o pagpapalit ng kapanahunan mula sa midyebal (panggitna) patungong makabago o modernong panahon.

Lorenzo de' Medici

Si Lorenzo de' Medici (1 Enero 1449 – 9 Abril 1492), na ang buong pangalan ay Lorenzo di Piero de' Medici, ay isang Italyanong politiko at pinunong de facto ng Republikang Florentino noong Italyanong Renasimiyento. Siya ay kilala bilang Lorenzo ang Magnipiko (Lorenzo il Magnifico) ng mga kontemporaryong Florentino. Siya ay isang diplomata, politiko, patron ng mga skolar, magsisining, at mga manunula. Marahil, siya ay pinakakilala para sa kanyang ambag sa daigdig ng sinig na nagbibigay ng malalaking mga halaga ng salapi sa mga magsisining upang lumikha sila ng mga gawang maestro ng sining. Ang kanyang buhay ay kasabay ng mataas punto ng hinog na yugton ng Italyanong Renasimiyento. Ang kanyang kamatayan ay kasabay ng pagwawakas ng Ginintuang Panahon ng Florence. Ang marupok na kapayaan na kanyang tinulungang panatilihin sa pagitan ng iba't ibang mga estadong Italyano ay gumuho sa kanyang kamatayan. Siya ay inilibing sa Kapilyang Medici sa Florence.

Matematika

Ang matematika (Aleman: Mathematik, Pranses: mathématiques, Ingles: mathematics, Kastila, Portuges: matemática) ang pag-aaral ng kantidad, espasyo, estraktura at pagbabago. Ang mga matematiko na nag-aaral ng matematika ay naghahanap ng mga paterno (patterns) at isinasa-pormula ang mga bagong konhektura. Ang mga matematika ay lumulutas ng katotohonan o kamalian ng mga konhektura sa pamamagitan ng mga matematikal na pagpapatunay na mga argumentong sapat upang mahikayat ang ibang mga matematiko sa balidad nito. Ang pagsasaliksik na kinakailangan upang lumutas ng mga problemang matematikal ay maaaring tumagal ng mga taon o kahit mga siglo ng patuloy na pagsisiyasat. Gayunpaman, ang mga matematikal na pagpapatunay ay mas hindi pormal at nakakapagod kesa sa mga patunay sa matematikal na lohika. Simula ng pasimulang akda ni Guiseppe Peano, David Hilbert at iba pa sa mga aksiomatikong mga sistema sa huli ng ika-19 na siglo, naging kaugalian na tingnan ang pagsasaliksik matematikal na nagtatatag ng katotohanan sa pamamagitan ng mahigpit na deduksiyon mula sa angkop na napiling mga aksioma at depinisyon. Kapag ang mga matematikal na istrakturang ito ay mabuting mga modelo ng tunay na penomena, kung gayon ang pangangatwirang matematikal ay kalimitang makapagbibigay ng kabatiran o mga prediksiyon.

Sa pamamagitan ng paggamit ng abstraksiyon at lohikal na pangangatwiran, ang matematika ay nabuo mula sa pagbibilang, pagkukwenta, pagsukat at sa sistematikong pag-aaral ng mga hugis at mosyon ng mga pisikal na obhekto. Ang praktikal na matematika ay naging gawain ng tao mula pa sa pag-iral ng isinusulat na rekord. Ang mga mahigpit na argumento ay unang lumitaw sa Griyegong matematika na ang pinakilala dito ang Mga Elemento ni Euclid. Ang matematika ay nabuo sa relatibong mabagal na hakbang hanggang sa Renasimiyento nang ang mga matematikal na inobasyon na nakikipag-ugnayan sa mga bagong siyentipikong pagkakatuklas ay nagdulot ng mabilis na pagtaas sa bilis ng mga pagkakatuklas matematikal na nagpapatuloy sa kasalukuyang panahon.

Sinabi ni Galileo Galilei na "ang uniberso ay hindi mababasa hanggang sa matutunan natin ang wika at maging pamilyar sa mga karakter na isinulat dito. Ito ay isinulat sa wikang matematikal at ang mga letra ang tatsulok, bilog at iba pang mga heometrikal na pigura na kung wala ang mga ito ay hindi posible sa tao na maunawaan ang isang salita. Kung wala ng mga ito, ang isa ay pagala-gala sa isang madilim na labirinto". Tinawag ng matematikong si Benjamin Peirce ang matematika na "agham na humuhugot ng mga kinakailangang konklusyon". Sinaad naman ni David Hilbert tungkol sa matematika na "Hindi tayo nagsasalita rito ng pagiging arbitraryo sa anumang kahulugan. Bagkus, ito ay isang konseptwal na sistemang nag-aangkin ng panloob na pangangailangan na maaaring ganoon lamang at sa walang kahulugan na iba dito". Si Albert Einstein ay nagsaad naman na "sa saklaw na ang mga batas ng matematika ay tumutukoy sa realidad, ang mga ito ay hindi tiyak at sa saklaw na ang mga ito ay tiyak, ang mga ito ay hindi tumutukoy sa realidad". Sa mas kamakailan lamang, tinawag ni Marcus du Sautoy ang matematika na "ang reyna ng agham...ang pangunahing nagpapatakbong pwersa sa likod ng siyentipikong pagkakatuklas."

Ang matematika ay ginagamit sa buong mundo bilang mahalagang kasangkapan sa maraming mga larangan kabilang ang natural na agham, inhinyerya, medisina at mga panlipunang agham. Ang Nilalapat na matematika na sangay ng matematikang hinggil sa aplikasyon ng kaaalamang matematikal sa ibang mga larangan ay pumupukaw at gumagamit ng mga bagong pagkakatuklas matematikal at minsan ay nagdudulot ng pagkakabuo ng kabuuang bagong mga disiplinang matematikal gaya ng estadistika at teoriya ng laro. Ang mga matematiko ay nakikitungo sa purong matematika o matematika para sa sarili nitong kapakanan na walang aplikasyong iniisip. Walang maliwanag na linyang humihiwalay sa puro at nilalapat na matematika at ang mga praktikal na aplikasyon para sa naging purong matematika ay kalimitang tinutuklas.

Michelangelo (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang Michelangelo sa o kay:

Michelangelo Buonarroti, ang eskultor, arkitekto, pintor, at manunula noong Renasimiyento

Michelangelo Merisi da Caravaggio o Caravaggio lamang, isa ring kilalang pintor.

Michelangelo, unang kilala bilang Michaelangelo, ang karakter sa Teenage Mutant Ninja Turtles

Michelangelo, isang virus sa kompyuter

Michelangelo, isang banda noong dekada 1960

Optima

Ang Optima ay isang humanista na pamilya ng tipo ng titik na dinisenyo ni Hermann Zapf at nilabas ng D. Stempel AG foundry sa Frankfurt, Alemanya.

Bagaman inuuri bilang isang sans-serif, mayroon ang Optima ng banayad na paglaki sa mga terminal na may pinapahiwatig ang isang glipikong serif. Kinuha ang inspirasyon ng Optima sa klasikal na mga kapital na Romano at ang ukit sa batong lapida noong panahon ng Renasimiyento na nakita ni Zapf sa Florence sa isang pista sa Italya noong 1950.Nilayon ni Zapf ang Optima na maging isang pamilya ng tipo ng titik na maaring magamit sa parehong teksto sa katawan at sa pagpapamagat. Upang patunayan ang maraming gamit nito, ginawa ni Zapf ang buo niyang aklat na About Alphabets sa regular na bigat.

Papa Alejandro VI

Si Papa Alejandro VI o Alexander Sextus na ipinanganak na Rodrigo Llançol i de Borja (Espanyol na Kastilyano: Rodrigo Lanzol; 1 Enero 1431, Xàtiva, Kaharian ng Valencia – 18 Agosto 1503, Roma, Mga Estado ng Papa) ang Papa ng Simbahang Katoliko Romano mula 1492 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 1503. Siya ang isa sa mga pinakakontrobersiyal na papa ng Renasimiyento, sa isang parte dahil kinilala niya na nagkaroon siya ng maraming anak sa iba-ibang babae. Sa gayong dahilan, ang kaniyang Italyanisadong apelyido na Borgia ay naging katawagan para sa libertinismo at nepotismo na tradisyonal na itinuturing na naglalarawan sa kaniyang pagkapapa. Gayon pa man, dalawa sa kaniyang kahalili na sina, Sixtus V at Urban VIII, ang naglarawan sa kaniyang bílang isa sa mga pinakamahusay na papa buhat noong panahon ni San Pedro.

Papa Sixto IV

Si Papa Sixto IV (21 Hulyo 1414 – 12 Agosto 1484) na ipinanganak naFrancesco della Rovere ang Papa ng Simbahang Katoliko Romano mula 1471 hanggang 1484. Ang kanyang mga nagawa bilang papa ay kinabibilangan ng pagtatatag ng Kapilyang Sistina at pangkat ng mga magsisining na kanyang pinagsama sama na nagpakilala ng maagang Renasimiyento sa Roma sa unang obra maestra ng bagong panahong artistiko ng siyudad, ang mga arkibo ng Vatikano. Isinulong ni Sixto ang pakay ng Inkisisyong Espanyol at pinawalang bisa ang mga kautusan ng Konseho ng Constancia. Siya ay sikat dahil sa kanyang nepotismo at personal na nasangkot sa may masamang katangyagan sa Konspirasiyang Pazzi.

Photios I ng Constantinople

Si Photios I ( /ˈfoʊʃəs/; Griyego: Φώτιος, Phōtios; c. 810 – c. 893a[›]) o Photius o Fotios ang Ekumenical na Patriarka ng Constantinople mula 858 hanggang 867 at mula 877 hanggang 886. Siya ay kinikilala sa mga simbahang Silangang Ortodokso bilang San Photios ang Dakila. Si Photios ay malawakang kinikilala bilang ang pinaka makapangyarihan at maimpluwensiya (influential) na Patriarka ng Constantinople mula kay Juan Crisostomo at bilang ang pinakamahalgang intelektuwal ng kanyang panahaon na "ang nangungunang liwanag ng ika-9 na siglong renasimiyento". Siya ay isang sentral na pigura sa parehong pang-aakay sa Kristiyanismo ng mga Slav at sismang Photiano.Si Photios ay isang napaka edukadong tao mula sa isang maharlikang pamilyang Constantinopolitano. Ang kanyang dakilang tiyuhan ang nakaraang Patriarka ng Constantinople na si Patriarka Tarasios ng Constantinople. Kanyang nilayon na maging isang monghe ngunit sa halip ay piniling maging skolar at isang politiko. Noong 858 CE, pinatalsik ni Emperador Michael III si Patriarka Ignacio ng Constantinople at si Photios na isa lang taong lay ay hinirang na kanyang kapalit. Sa gitna ng mga labanan sa kapangyarihan sa pagitan ng papa at ng emperador na Bizantino, si Ignacio ay muling inilagay bilang patriarka. Ipinagpatuloy ni Photios ang posisyon nang mamatay si Ignacio noong 877 sa utos ng emperador na Bizantino. Inaprobahan ng bagong papa na si Papa Juan VIII ang muling pagbabalik sa puwesto kay Photios. Itinuturing ng mga Katoliko ang Ikaapat na Konseho ng Constantinople ng Romano Katoliko na nag-anathema kay Photios bilang lehitimo. Itinuturing naman ng Silangang Ortodokso ang Ikaapat na Konseho ng Constantinople ng Silangang Ortodokso na nagbabaliktad sa una bilang lehitimo. Ang pinagtalunang mga Konsehong Ekumenikal ay nagmamarka sa pagwawakas ng pagkakais ana kinatawan ng mga Unang Pitong Konsehong Ekumenikal.

Pontifex Maximus

Ang Pontifex Maximus (Latin, literal na "pinakadalikang pontipise") ang Dakilang Saserdote o Dakilang Pari ng Kolehiyo ng mga Pontipise (Collegium Pontificum) sa Sinaunang Roma. Ito ang pinakamahalagang posisyon sa Relihiyon sa Sinaunang Roma na bukas lamang sa mga patrisiyano hanggang 254 BCE nang ang isang plebeian ay umokupa ng posisyong ito. Ito ay isang natatanging opisinang pang-relihiyon sa ilalim ng maagang Republikang Romano at unti-unti nang politisado hanggang sa pagsisimula ni Augustus. Ito ay isinama sa Opisinang Imperyal. Ang huling paggamit nito sa reperensiya sa mga emperador ay sa mga inskripsiyon ni Gratian (naghari noong 375 CE –38 CE3) na gayunpaman ay nagpasyang alisin ang mga salitang "pontifex maximus" sa kanyang pamagat.Ang salitang "pontifex" ay kalaunang naging isang termino na ginamit para sa mga obispong Kristiyano kabilang ang Obispo ng Roma at ang pamagat na "Pontifex Maximus" ay inilapat sa loob ng Simbahang Katoliko Romano sa papa bilang pangunahing obispo nito. Ito ay hindi kasama sa mga opisyal na pamagat ng papang Romano Katoliko ngunit makikita sa mga gusali, monumento, at mga barya ng mga papang Katoliko Romano ng Renasimiyento at mga modernong panahon.

Praga

Ang Praga (Tseko: Praha; Ingles: Prague) ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng Republikang Tseko. Matagpuan sa hilagang-kanluran ng bansa sa Ilog Moldava, ang lungsod ay tinitirhan ng kulang-kulang na 1.3 milyong tao, habang ang kalakhan nito ay tinatayang may populasyon na higit pa sa 2.3 milyon. Ang lungsod ay may klimang temperate oceanic na may maiinit na tag-araw at malalamig na tag-ulan.

Ang Praga ay isang sentrong pampolitika, pangkultura at pang-ekonomiya ng Europa at lalo na ng gitnang Europa sa loob ng 1,100 taon nitong pag-iral. Sa ilang mga siglo, noong panahon ng Gotiko at ng Renasimiyento, ito ay nagsilbing trono ng dalawang Banal na Romanong emperador at sa gayon ay naging kabisera rin ng Banal na Imperyong Romano. Pagkatapos, ito ay isang mahalagang lungsod sa Dinastiyang Habsburgo at sa Imperyong Austro-Unggaro, at matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig ay naging kabisera ng Tsekoslobakya. Ang lungsod ay gumanap sa mahahalagang papel noong Repormang Protestante, Digmaan ng Tatlumpung Taon, at noong ika-20 siglo, sa dalawang digmaang pandaigdig at mga sumunod na panahong Komunista.

Ang Praga ay kinalalagyan ng mga sikat na pasyalang pangkultura, marami sa mga ito ay naligtas mula sa mga pagkakawasak sa Europa noong ika-20 siglo. Ang mga pangunahing mga pasyalan ay ang Kastilyo ng Praga, ang Tulay ni Carlos, ang Lumang Plasa, ang Pamayanang Hudyo, ang Pader ni John Lennon at ang Burol ng Petřín. Noong 1992, ang malawak na lumang kabayanan ng Praga ay napasali sa listahan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO.

Ang Praga ay nagtataglay ng higit sa sampung pangunahing museo, bukod sa maraming mga teatro, tanghalan, sinehan at iba pang mga makasaysayang bagay-bagay. Isa pa, ang Praga ay kinalalagyan ng maraming uri ng paaralang publiko at pribado, tulad ng tanyag na Pamantasang Karolina. Ang mayamang kasaysayan nito ang nagdudulot ng kasikatan nito sa mga turista, ang ang lungsod ay tumatanggap ng higit sa 4.1 milyong turistang dayuhan taun-taon, base sa 2009. Ang Praga ay kinikilala bilang isang global city.

Isang makabagong sistema ng transportasyong pampubliko ang nagpapatakbo sa lungsod. Ang Praga ay mapupuntahan din sa pamamagitan ng daan, tren o eroplano.

Reyna Seondeok ng Silla

Si Reyna Seondeok ng Silla (Hangul: 선덕여왕 Pagbabaybay sa Koreano: [sʰʌndʌk jʌwaŋ]; ? - Pebrero 17, 647) ay isang reyna sa Silla, isa sa mga Tatlong Kaharian ng Korea, at isang Reynang Namumuno (Queen Regnant) mula 632 hanggang 647. Siya ang ikadalawangpu't-pitong namuno o naghari sa Silla, at ang unang namumunong reyna nito. Sa tinalang kasaysayan ng Silangang Asya, siya ang ikalawang babaeng namuno o nagkaroon ng kapangyarihan. Sa kanyang pamumuno, hinimok niya ang isang renasimiyento sa kaisipan, panitikan at ang mga sining sa Silla.

Smendes

Si Hedjkheperre Setepenre Smendes ang tagapagtatag ng Ikadalawampu't isang Dinastiya ng Ehipto at humahlili sa trono pagkatapos ilibing si Ramesses XI sa Ibabang Ehipto na teritoryong kanyang kinontrol. Ang kanyang nomen o pangalan sa kapanganakan ay aktuwal na Nesbanebdjed na nangangahulugang "Siya ni Ram, Panginoon ng Mendes" ngunit ito ay isinalin sa Griyego bilang Smendes ng mga kalaunang manunulat na klasiko gaya nina Josephus at Sextus Africanus. Bagaman ang tiyak na mga pinagmulan ng Smendes ay nananatiling misteryo, siya ay pinaniniwalaang isang makapangyarihang gobernador sa Mababang Ehipto noong panahong Renasimiyento ni Ramesses XI at ang kanyang baseng kapangyarihan ay ang Tanis.

Wikang Sinaunang Griyego

Ang Sinaunang Griyego ay nagbubuo ng mga anyo ng wikang Griyego na ginamit sa Sinaunang Gresya at sa sinaunang mundo mula sa ika-9 na siglo BK hanggang sa ika-6 na siglo CE. Ito ay madalas na nahahati sa Arkaikong panahon (ika-9 hanggang ika-6 na mga siglo BK), Klasikong panahon (ika-5 hanggang ika-4 mga siglo BK) at Helenistikong panahon (ika-3 BK hanggang ika-6 siglo CE. Ito ay naunahan noong ika-2 milenyo BK ng wikang Griyegong Miseno.

Ang wika ng yugtong Helenistiko ay tinatawag na Koine (karaniwan) o Griyego ng Bibliya; gayunman, ang wika mula sa huling panahon at pasulong nito ay hindi nagpapakita ng malalaking mga pagkakaiba mula sa Griyegong Mediebal. Ang Griyegong Koine ay itinuturing na isang hiwalay na yugtong historikal bagaman sa mas maagang anyo nito, ito ay malapit na katulad ng Klasikong Griyego. Bago ang panahong Koine, ang Griyego ng klasiko at mga mas maagang panahon ay kinabibilangan ng ilang mga pang-rehiyong dialektong sinaunang Griyego.

Ang Sinaunang Griyego ang wika ni Homer at ng mga klasikong Atenianong historyador, mandudula, at mga pilosopo. Ito ay nag-ambag ng maraming mga salita sa bokabularyo ng wikang Ingles at naging isang pamantayang paksa ng pag-aaral sa mga institusyong pang-edukasyon sa kanluraning daigdig simula noong Renasimiyento.

Zora Neale Hurston

Si Zora Neale Hurston (Enero 7, 1891 – January 28, 1960) ay isang Amerikanong polklorista (o poklorista) at may-akda noong kapanahunan ng Renasimiyento ng Harlem, na higit na kilala dahil sa nobelang Their Eyes Were Watching God (Tinatanaw ng Kanilang mga Mata ang Diyos) noong 1937. Noong 2002, itinala ng iskolar na si Molefi Kete Asante si Hurston sa kanyang listahan ng 100 Greatest African Americans ("100 Pinakadakilang mga Aprikanong Amerikano").

Sa ibang wika

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.