Tunis

Tunis (arap. تونس‎‎), resmi ady — Tunis Respublikasy (arap. الجمهرية التونسية‎‎) — Demirgazyk Afrikanyň ortaýer deňiz kenarynda ýerleşýän döwlet.

El Jem1
El-Jem şäherindäki amfiteatr
Tunis
Flag of Tunisia Coat of arms of Tunisia
(Baýdag) (Gerb)
Location Tunisia AU Africa
Afrika

Afrika — Ortaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000 km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz territoriýa (ada) ýerleşýär.

Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km2. Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14 km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000 km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km2 çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

Alžir

Alžir (arap. الجزائر‎‎ el-Jezair), resmi ady — Alžir Halk Demokratik Respublikasy (arap. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية‎‎) — Demirgazyk Afrikada, Ortaýer deňziniň basseýniniň günbatar böleginde döwlet. Alžir günbatarda Marokko, günorta-günbatarda — Mawritaniýa we Mali, günorta-gündogarda Niger, gündogarda — Liwiýa hem-de Tunis bilen serhetleşýär. Alžir ululygy boýunça ikinji afrika döwletidir, onuň meýdanynyň uly bölegi Sahara çölünde ýerleşýär. Paýtagty — Alžir şäheri.

Arap dili

Arap dili (اللغة العربية al-lugatu-l-‘arabiyyah) - Afraziýa dil maşgalasynyň sami şahasyna degişli dil. Arab dili 280 million adam üçin ene dilidir we ýene 50 million adam ony ikinji dil hökmünde ulanýarlar. Ýazuwy arap elipbiýiniň esasynda. Bu dil 26 döwletiň resmi dili we Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambeýasynyň 6 sany resmi we iş dilleriniň biri. Arap dili şu ýurtlarda resmi:

Oman, Birleşen Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Bahreýn, Kuweýt, Saud Arabystany Patşalygy (SAP), Yrak, Ýemen, Iordaniýa, Siriýa, Lübnan, Ysraýyl, Müsür, Sudan, Eritreýa, Jibuti, Somaliýa, Somaliland, Komor adalary, Libiýa, Çad, Tunis, Jezair, Fas, Günbatar Sahara, Muritaniýa.

Botswana

Botswana Günorta ýerleşýän döwlet.

Efiopiýa

Efiopiýa (ኢትዮጵያ [ʾiːtjoːṗṗjaː]), resmi ady Efiopiýa Federatiw Demokratik Respublikasy) — Gündogar Afrikada döwlet, deňze çykalgasy ýok.

Gambiýa

Gambiýa Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Gwineýa-Bisau

Gwineýa-Bisau Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

President: José Mário Vaz (2014)

Prime Minister: Carlos Correia (2015)

Keniýa

Keniýa (suah. we iňl. Kenya), resmi ady — Keniýa Respublikasy (suah. Jamhuri ya Kenya, iňl. Republic of Kenya) — Gündogar Afrikada ýerleşýän döwlet. Beýik Britaniýanyň ozalky koloniýasy, 1963-nji ýylyň 12-nji dekabrynda garaşsyzlygyny aldy. Häzirki günde Gündogar Afrika ýurtlarynyň arasynda iň dinamik ösýän ýurt.

Lesoto

Lesoto Günorta ýerleşýän döwlet.

Liberiýa

Liberiýa Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Liwiýa

Liwiýa Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Mawritaniýa

Mawritaniýa Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Müsür

Müsür (arap. مصر‎‎ Misr [misˤɾ], masr. مصر Masr [ˈmɑsˤɾ]), resmi ady Müsür Arap Respublikasy (arap. جمهورية مصر العربية‎‎, masr. جمهورية مصر العربية) — Afrikanyň demirgazyk-gündogarynda we Sinaý ýarymadasynda döwlet.

Ol Ysraýyl, Palestina milli administrasiýasy (Gazze Sektory), Sudan we Libiýa bilen serhetleşýär. Territoriýasynyň demirgazyk kenarlaryny Ortaýer deňzi, gündogarda — Gyzyl deňiz ýuwýar. Bu iki deňiz emeli gurlan Sues kanaly arkaly birleşýär.

Namibiýa

Namibiýa Günorta ýerleşýän döwlet.

Niger

Niger Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Senegal

Senegal Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Swazilend

Swazilend Günorta ýerleşýän döwlet.

Togo

Togo Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.

Uganda

Uganda Gündogar Afrikada döwlet.

Afrikanyň ýurtlary
Ýurtlar Alžir  · Angola  · Benin  · Botswana  · Burkina-Faso  · Burundi  · Çad  · Efiopiýa  · Ekwatorial Gwineýa  · Eritreýa  · Gabon  · Gambiýa  · Gana  · Günorta Afrika Respublikasy  · Günorta Sudan  · Gwineýa  · Gwineýa-Bisau  · Jibuti  · Kabo-Werde  · Kamerun  · Keniýa  · Komorlar  · Kongo Demokratik Respublikasy  · Kongo Respublikasy  · Kot-d’Iwuar  · Lesoto  · Liberiýa  · Liwiýa  · Mawrikiý  · Mawritaniýa  · Madagaskar  · Malawi  · Mali  · Marokko  · Merkezi Afrika Respublikasy  · Mozambik  · Müsür 1  · Namibiýa  · Niger  · Nigeriýa  · Ruanda  · San-Tome we Prinsipi  · Swazilend  · Seýşeller  · Senegal  · Somali  · Sudan  · Sýerra-Leone  · Tanzaniýa  · Togo  · Tunis  · Uganda  · Zambiýa  · ZimbabweLocationAfrica
1 Aziýada hem ýerleşýär

Başga dillerde

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.