Kultuur

Die Begriep Kultuur kumt fon dät Latinske "cultura" un beteekent aal dät, wät Moaskene truch bewisd Uurtoanken, Philosophierjen un Ploanjen foarbrange, in't Juunsät tou ju nit moanskelk uurtoachte Natuur. Dät is somäd een wied Fäild.

Biespile

un aal sowät.

Aastfräisk Huus

Dät Aastfräiske Huus, uk Gulfhuus namd, is n Huustyp uut Aast-Fräislound un Groningerlound, die ätter dän groote Bround in Skäddel uk in dät Seelterlound ienwonderd is.

Anden

Do Anden, do sik loangs ju Wäästkuste fon Suudamerikoa luuke, sunt ju loangste Bierichkätte ap dät Fäästlound fon uus Äide. Jo hääbe ne Uutdienenge fon 7500 Kilomeetere fon't Noude ätter't Suude un fon bit tou 600 Kilomeetere fon't Aaste ätter't Wääste. Die hoochste Bierich is die Aconcagua mäd 6962 Meetere.

Do Anden bestounde uut moorere Deel-Bierichkätten, do ieuwenskenuur in ju sälge Gjuchte ferloope. In ju Midde, twiske Peru, Bolivien, dät Noude fon Chile un dät Noude fon Argentinien is Ruumte twiske do Deelkätten, deer lait dät säntroale Hoochlound Altiplano mäd dän Titicaca-See oane.

Barock

Dät Barock is een Stil-Epoche in ju Geskichte fon do Kunste un duurde sowät fon 1575 tou 1770 tou. Dät stuude unner dän Ienfloud stuude fon Juunreformation ap ju gäistelke un Absolutismus ap ju waareldske Ieuwene. Dät ferkloort wildääge uk ju baldoarige Prunksucht, ju in do ferskeedene Kunste tou Uutdruk kumt.

Eedgreeuwen

Eed (dt. Torf) wuude greeuwen foar oaine Fjuurenge un tou n Ferkoop. Däälich wäd dät wäil maasttieds industriell moaked, toun Biespil in n Wäästfoan af Aastfoan.

Essen

Essen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 575.027 Ienwoonere (2010). Essen is siet 1896 ne düütske Groβstadt.

Essen un dät Ruhrgebiet weeren Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2010.

Grou

Grou (niederloundsk: Grouw) is n Täärp in ju Meente Boarnsterhim in ju niederlounsdske Provinz Fryslân un Sit fon ju Meente. Grou häd uungefäär 5.600 Ienwoonere (2009). In Grou stoant dät Ooldenhuus fon do Bruure Halbertsma.

Gräinlound

Gräinlound (amtelk: Kalaallit Nunaat ('Lound fon do Moanskene'), deensk: Grønland, dt. "Grönland") is n Ailound in dän noudelke Atlantiske Ozean, noudaastelk fon Kanada. Mäd ne Uurfläche fon 2 175 000 km2 is dät dät grootste Ailound fon de Waareld. Dät is Deel fon dät Köönichriek Dänemark. Siet 1979 häd dät ne uunouhongige Position juunuur Dänemark (status aparte) un dät heert siet 1985 nit moor tou ju Europäiske Union. Ju Haudstääd is Nuuk (Godthåb).

Gräinlound heert geografisk tou Noud-Amerikoa un geologisk betrachted tou ju kanadiske Ploate. 80% fon dät Lound is bedäkt mäd ne Iesloage, ju der bit 3 km tjuk is. Bloot ju Kusstriepe fon 15-150 km breed, foarallen in dät Suude un dät Wääste, is bewoonboar, as Foulge fon dän Ienfloud fon dän Golfstroom. Ju Kuste is iensnieden mäd uunmundige Fjorde un Glitskere, wierfon Iesbierge oubreeke. Gräinlound häd n Poolklimoa.

Do uursproangelke Ienwoonere, do Inuit (uk Eskimos naamd), sunt fon fröier Nomoaden. Jo sunt oawers man ne litje Gruppe. Bie wieden do maaste Ienwoonere lieuwje in dät Suudwääste un sunt Gräinloundere, ne Moangelse fon Deenen un Inuit. Jo baale Gräinloundsk (Kalaallisut), wät een Varietät fon do Inuit-Sproaken (Inuktitut) is, un, uurs as wäkke Inuktitut-Varietäten fääre wäästelk, mäd latienske Bouksteeuwen skrieuwen wäd. Deensk un Gräinloundsk sunt do amtelke Sproaken. Ne trääde Gruppe Ienwoonere sunt Europäere, foarallen Deenske. Suldoate fon do USA sunt in dän Thule-Boasis stationierd.

Ju gräinloundske Wirtskup stutset sik foarallen ap Fiskeräi, Jaacht, Skäipe-Wirtskup un Bierichbau. Gräinlound fiert unner uur Pältse un Bierichbau as Kruolith, Kwarts, Glimmer, Lood, Zink un Iersenarst uut. Fröier häd dät uk Walfiskprodukte uutfierd.

Die wichtichste Gloowe in Gräinlound is däälich, as in Dänemark, die Lutheranismus. Dät Christendum is al uum dät Jier 1000 fon dän iesloundske Seefoarer Leif Eriksson ätter do gräinloundske Wikinger-Siedelengen broacht wuuden, man as do ferlät wuuden, bleeuw dät bloot noch fon Inuit bewoonde Gräinlound heedensk, bit die lutterske Pestoor Hans Egede in 1721 as Missionoar ätter Gräinlound koom.

Hannover

Hannover (Plat mongs Hannober) is een Stääd in dät Noude fon Düütsklound. Ju Stääd lait an ju Äi Leine un hiede in 2011 509.485 Ienwoonere. Twiske 1814 un 1866 waas Hannover ju Haudstääd fon dät Köönichriek Hannover. Aleer wude deer Läichsaksisk ("Platdüütsk") boald, man däälich is dät aiske säilden wuden. Ätter wäkke Studien in Düütsklound skällen do Ienwoonere dät "bääste Hoochdüütsk" baale, man foar Bupperloundske is die "noudelke Toonfaal", die fon dät Läichsaksiske uurich blieuwen is, tjuudelk tou heeren, juust so as wäkke grammatikoalske Oainhaide. Däälich is Hannover ju Haudstääd fon dät Buundeslound Läichsaksen. Et rakt groote industrielle Unnerniemengen so as Volkswagen, Continental Volkswagen, Continental (Autobeende), Varta (Batterien), un TUI (Froamdeferkier).

Ljouwert

Ljouwert (nl. Leeuwarden) is ju Haudstääd fon ju Provinz Fryslân in do Niederlounde un ju Haudstääd fon ju Meente Ljouwert. Ju Stääd häd 92.203 Ienwoonere (1. Januoar 2006) un uungefeer 55.000 Oarbaidsteeden.

Lound

N Lound is maastens dät Gebiet fon n Nation. Dät kon uk n Region weese mäd sien oaine Kultuur un Tradition. As n Lound uk n Stoat is jält binne do Gränsen ne Ferfoatenge. In Aastriek un Düütsklound wäide do Deelstoate uk wäil Lounde naamd. Me kon uk Lound kweede wan me dät Gebiet buute ne Stääd of Täärp meent.

Musik

Musik is ne abstrakte Kunst ju sik beschäftiget mäd Kloang. Dät is aiske stuur dän Begrip Musik gjucht tou bestämmen: Ju Definition schielt jee Kultur, jee Tied un soogoar jee Moanske. Uk uur ju Iendeelenge fon ju Musik sunt doo sik nit eenich.

Me kon Musik iendeele ätter Funktion un ätter Kultuur. Ju eerste Iendeelenge unnerschat Kunstmusik, Unnerhooldengsmusik , Foulksmusik un Anwoande Musik. Ju uur unnerschat dan klassiske Musik, Jazz, indiske Musik, Middenafrikoanske Musik usw. Maasttied bruukt me oawers ne praktiske Iendeelenge, toun Biespil düsse:

Klassiske Musik

Rockmusik

Popmusik

Jazz

Rapmusik

WaareldmusikDüsse Iendeelenge is wäil aisk äiwendloundisk gjucht: Aal ju Musik fon uur Kultuuren as ju Europäisk-Amerikoanske wäd eenfach mäd dän Noome Waareldmusik beteekend!

Musik kon schrieuwen wäide mäd Nooten.

Tou dät Musik moakjen bruukt me Reewen,

do Musikinstrumente.

New York

New York (offiziel City of New York) is ju grootste Stääd fon do Fereende Stoaten in dän Stoat New York. Ju Stääd is dät Säntrum fon internationoalen Hondel, Politik, Musik, Moude un Kultuur. Deer sunt fuul goude Museen un groote internationoale Bedrieuwe.

Roomelse

Roomelse (Düütsk Ramsloh af Saterland-Ramsloh) is n Täärp in Seelterlound un mäd soowät 4600 Ienwoonere dät grootste Täärp fon ju Meente. Tou Roomelse heere do Buurskuppe Hollen, Hollenerfoan mäd Hollebierich, Roomelse-Aast, Hollenbround, un Roomelse-Wääst mäd Hoogebierich, Häärst un Raake.

Rotterdam

Rotterdam is ätter Amsterdam ju twäidgrootste Stääd in do Niederlounden. Ju Stääd is gjucht bekoand uum sien Hoawen, wäkke dän träädgrootste fon ju Waareld is. Rotterdam häd 615.937 Ienwoonere (1. Januoar 2012), as Agglomeration Stadsregio Rotterdam sowät 1,2 Mio. (2006). In n Truchsleek lait ju Stääd two Meter unner Normalnull. Ieuwenske Amsterdam un Den Haag is Rotterdam een fon do kulturelle Zentren in do Niederlounde. Rotterdam häd ne oaine Universität, ferskeedene Hoochskoulen, ne Musikhoochskoule un ne Kuunstakademie.

Seelterfräiske Literatuur

Ju Seelterfräiske Literatuur uumfoatet do literariske Wierke in ju seelterfräiske Sproake. In dät 19. un dän eersten Haaldeel fon dät 20. Jierhunnert ärskiene do eerste seelter Täkste. Siet ungefeer 1950 ärskiene moor seelter Bouke. Ju modärne seelterfräiske Literatuur bestound grattendeels uut mundelke Fertälstere, Dööntjene un Uursättengen.

Seelterlound

Seelterlound (Düütsk: Saterland) is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 123,62 km2 un ap n 31. Dezember 2015 13.283 Ienwoonere. Dät Seelterlound häd fjauer Täärpe: Roomelse, Strukelje, Seedelsbierich un Skäddel.

An n 1. Meerte 1974 äntstuud mäd ju kommunoale Gebietsreform ju Meente Seelterlound so as ju däälich is. Do bit tou ju Gebietsreform fon 1974 tjo oainständige Meenten wieren Strukelje, Roomelse un Skäddel. Ju fräiske Sproake fon dät Seelterlound, dät Seelterske, is ju litste anärkoande Minnerhaidesproake fon Europa.

Skäddel

Skäddel (oolde Skrieuwwiese: Schäddel) is n Täärp in dät Seelterlound mäd 2442 Ienwoonere (2006). Skäddel waas fröier dät maast suudelke Täärp fon Seelterlound, eer in'n Begin fon't 19. Jierhunnert ju Buurskup Seeidelsbierich äntstuude, ju sik gau tou een groot Täärp äntwikkelde. Tou Skäddel heere do Buurskuppe Bäätholt, Heeselbierich, Näiwal, Loanghoarst, Knülke un Skäddelerdom.

Strukelje

Strukelje af Struukelje (Düütsk Strücklingen af Saterland-Strücklingen) is n Säspeltäärp un fröiere Meente in dät Noude fon Seelterlound. Dät Täärp lait wäästelk ju Seelter Äi un suudelk fon dän Uutändjer Kanoal. In dät Middeloaler stuud ju Säärke in ju Buurskup Uutände, ju also fielicht aller is. Fääre heere deertou do Buurskuppe Baalenje, Bieuwelte, Strukelje-Wääst, Wietsound, Ubbehusen un Klaaster.

Wiendmäälne

Ne Wiendmäälne (dt. Windmühle, wfr. wynmûne) is ne Määlne, ju ju Bewäägengsenergie fon ju Luft (Wiend) uumesät in Rotations-Energie fon do Juuken, ju der dan nutselk anwoand wäide kon, toun Biespiel foar dät Määlnjen fon Koarel, dät Pumpjen fon Woater un däälich uk foar ju Ferwondelenge tou elektriske Energie in Wiendkraftanloagen.

Ängelsk

Dät Woud Ängelsk kon moorere Seeken betjuude:

Ängelske Kultuur; ju Kultuur fon do Änglounder.

Ängelske Literatuur; ju Literatuur fon ju Ängelske Sproake.

Ängelske Sproake; ju Sproake fon do Änglounder.

Uur Sproaken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.