Europäiske Union

Ju Europäiske Union of EU is ne internationoale Organisation, ju der bestoant uut 28 europäiske Stoaten. Dät is ne politiske un wirtskaftelke Union mäd 500 Millionen Ienwoonere.

Europäiske Union
Europaflaget

Flaage fon ju Europäiske Union
European Union (orthographic projection)
Woalspruch: In varietate concordia
(Latiensk: Fereenigd in Ferskeedenhaid)
Nationoalhymne: An ju Fraute
Meeglid-Stoaten 29
Ienwoonere 500 Million[1]
Fläche 4.324.782 km²[2]
Instutitionsstääde Brussel
Frankfurt an n Main
Luxembuurich
Straasbuurich
Grootste Stääde London
Paris
Madrid
Fierdai 9. Moai
Wäärenge Euro
Tiedzone
 - Suumertied
UTC 0 bit +2
UTC 1 bit +3.
Internet TLD .eu

Apbau

Ju Europäiske Union häd soogen Institutione:

  • Dät Europäiske Parlemänt in Straasbuurich un Brussel. Dät Generalsekretariat is in Luxembuurich. Dät Europäiske Parlemänt wäd as eensige europäiske Institution fluks fon do Ienwoonere fon ju EU wääld.
  • Die Europäiske Räid in Brussel. Ju bestoant uut do 28 Regierengsleedere fon ju Europäiske Union, aan Foarsittende en dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission.
  • Die Räid fon ju Europäiske Union in Brussel un Luxembuurich. Dät is ju Legislative fon ju Europäiske Union.
  • Ju Europäiske Kommission in Brussel is n supranationoal Organ fon ju Europäiske Union. In dät politiske Systeem fon ju EU nimt ju Kommision de Exekutive woar.
  • Dät Europäiske Gjuchtshoaf in Luxembuurich is ju judikative Gewalt in ju EU.
  • Dät Europäiske Reekenhoaf in Luxembuurich ferdüütsket älk Jier an ju Europäiske Union wo dät Jäild ferwoand wuuden is.
  • Ju Europäiske Sentroalbank in Frankfurt an n Main is ju gemeensoame Wäärengsbehöörde fon do Meeglid-Stoaten fon ju Europäiske Wäärengsunion un bildet mäd do nationoale Sentroalboanke fon do EU-Stoaten dät Europäiske Systeem fon do Sentroalboanke.

Geskichte

Ätter dän twäide Waareldkriech wüülen do Lounde fon Europa freedelk touhoope lieuwje un sik ekonomisk stöäne. In 1950 lait die franktsööske Buutenminister Robert Schuman n politisken un wirtskaftelken Plan foar europäiske Touhoopoarbaid foar. In 1952 äntskeede Düütsklound, do Niederlounde, Italien, Belgien, Frankriek un Luxembuurich sik tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Koole un Stäil Meenskup (EKSM).

In 1957 unnerteekenje do Meeglid-Stoaten dän Ferdraach fon Room tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Wirtskaftelke Union (EWU) un ju Europäiske Atommeenskup (Euratom). Nu wäd dät ne europäiske Meenskup foar Koole, Stäil un foar dän Honnel. Mäd Euratom skuul ne meenskuppelke Äntwikkelenge tou freedelke Nutsenge fon Atomenergie statfiende. In 1967 wuude dän Fusionsferdraach teekend, deertruch wuuden EKSM, EWU un Euratom Orgoane fon do Europäiske Meenskuppe (EM).

In dät Jier 1992, mäd dän Ferdraach fon Maastricht, wuud die Noome fon do Europäiske Meenskuppe annerd tou Europäiske Union (EU). Mäd dät Unnerteekenjen fon dän Ferdraach waas dät nit bloot moor ne politiske un wirtskaftelke Union (Koole, Stäil un Hondel), man uumfoatede ju uk Seeken as ne meenskuppelke Wäärenge, Justiz, Buutenpolitik un Seekerhaidspolitik. Die Ferdraach fon Maastricht wuude in 1997 annerd truch dän Ferdraach fon Amsterdam, un in dät Jier 2000 truch dän Ferdraach fon Lissabon. Sietdäm Fedraach fon Amsterdam treede ju Tjo-Suulen-Struktuur in krääft.

Mäd dät Schengen Uureenkoomen sunt do Skeede twiske do 13 Meeglid-Stoaten eepen, do Moanskene konnen nu fräi raisje fon dät eene Meeglid-Lound tou dät uur Meeglid-Lound sunner Uutwies. In 2002 kriege 12 Meeglid-Lounde ne meenskuppelke Munte, mäd dän Noome Euro.

An n 13. Dezember 2007 wuude die Ferdraach fon Lissabon fon do 28 EU Regierengsleedere teekend. Die Ferdraach uurnoom n groot Deel fon dän EU-Ferfoatengsferdraach, die der 2005 in Referenden in Frankriek un Niederlound ouliend wuuden waas. Insteede fon dän EU- un EWU-Ferdraach tou ersätten, wuuden do Ferdraage bloot annerd. Een fon do Seeken in dän Ferdraach fon Lissabon waas ju gjuchtelke Fusion fon EU un EWU.

Tiedtoafel

Unnerteekend
In Kraft
Ferdraach
1948
1948
BrusselerPakt
1951
1952
Paris
1954
1955
PariserFerdraage
1957
1958
Room
1965
1967
Fusions-Ferdraach
1986
1987
EenhaidelkeEuropäiske Akte
1992
1993
Maastricht
1997
1999
Amsterdam
2001
2003
Nizza
2007
2009
Lissabon
Pix.gif Pix.gif Pix.gif Pix.gif Pix.gif Pix.gif Pix.gif Pix.gif
                   
Europäiske Gemeenskuppe Tjo Suulen fon ju Europäiske Union
Europäiske Atomgemeenskup (EURATOM)
Europäiske Koole un Stäil Meenskup (EKSM) Ferdraach 2002 uutron Europäiske Union (EU)
    Europäiske Wirtskaftsgemeenskup (EWG) Europäiske Gemeenskup (EG)
      Justiz und Binneret (JI)
  Polizielle un justizielle Touhoopeoarbaid in Stroafseeken (PJTS)
Europäiske Politiske Touhoopeoarbaid (EPT) Gemeensoame Buuten- und Sicherheitspolitik (GBSP)
Militärbündnis Westeuropäiske Union (WEU)    
Ferdraach 2010 be-eended
                   

Meeglid-Stoaten

Do 28 Meeglid-Stoaten fon ju Europäiske Union hääbe mädnunner n Gruundgebiet fon 4.324.782 km2 un dät roate uungefeer 500 Millione Ienwoonere in 2009. Mädnunner ferträt ju Europäiske Union ju grootste Ökonomie fon de Waareld, dät soogende grootste Territorium fon de Waareld mäd n Antaal Ienwoonere ap Steede tjo.

Ju Europäiske Union wäd begränsed fon 22 uur Lounde.

Ju Europäiske Union häd 28 Meeglid Stoaten:

UE-EU-ISO 3166-1

Ouhongige Gebiete

Foar do Gebiete, do der ouhongich sunt fon EU Meedglid-Stoaten, rakt dät besunnere Räägelengen.

  • Do EU Meeglid-Stoaten Dänemark, Frankriek, Groot-Brittanien un do Niederlounde hääbe buuteneuropäiske Gebiete: t.B. do Falklound Ailounde (GB) un Martinique (FR).
  • Ieuwenske do buuteneuropäiske Gebiete rakt et in Europa Gebiete, do der ouhongich sunt fon EU Meeglid-Stoaten: t.B. Isle of Man un Gräinlound.

Kandidoat Meeglid-Stoaten

Do Stoaten do der jädden Meeglid wäide moaten in ju EU sunt kandidoat Meeglid-Stoaten. Deerbie wäd dän Unnerskeed moaked twiske do Kandidoate un muugelke Kandidoate.

Kosovo is nit fon aal do EU Meeglid-Stoaten anerkoand, deertruch häd Kosovo ne besunnere Rulle.

Wirtskaft

Wan me ju Europäiske Union as ne Eenhaid betrachtet, dan häd ju EU die grootste Wirtskaft fon de Waareld, mäd n Brutobinnenloundskprodukt fon 12,427,413 Millione USD in 2005. Me ferwachtet, dät ju Wirtskaft fon ju EU woakse skäl wan deer noch moor Lounde Meeglid wäide. Ju Wirtskaft fon do näie Meeglid-Stoaten is stuuns oaber gammelch. Ju EU häd n meenskuppelken Binnenmäärked un siet 2002 rakt et dän Euro as ju meenskuppelke Wäärenge. 164 fon do 500 grootste Bedrieuwe ap de Waareld hääbe hieren Sit in ju EU.

N Binnenmäärked is n Gebiet, wier et neen Skeede rakt as et sik uum Weere, (oarbaidssäikende) Moanskene, Tjoonstlaistengen of Kapitoal honnelt. Ju Europäiske Union bildet, touhoope mäd Ieslound, Liechtenstein un Norwegen (fereenigd in ju Europäiske Fräihonnelassoziation) dän Europäiske Wirtskaftsruum. Mäd ju Swaits teekende ju EU 1999 soogen Bilateroale Ferdraage. Ju EU häd uk ne oaine Tolunion. In dät Gebiet wäd neen Tol fräiged. Ju Europäiske Tolunion häd een meenskuppelk Toltarif mäd Lounde fon buuten ju EU. Ieuwenske ju Europäiske Tolunion existiert ne apaate Tolunion fon ju EU mäd Andorra, San Marino un ju Turkäi.

Sjuch uk

Ferbiendengen ätter buuten

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen

Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:

  • N Paat fon dän Text ap disse Siede of ne allere Version fon disse Siede kumt fon ju Websiede fon dän Europäisken Union
  1. Prässemäddeelenge fon Eurostat, 15. Dezember 2008: Eine halbe Milliarde Einwohner in der EU27 am 1. Januar 2009
  2. CIA Factbook - European Union blouked 12. Moai 2008 (ängelsk).
1. Januoar

Die eerste Januoar is die eerste Dai in dän gregorioanske Kalänner un somäd in uus Kultuurruumte Näijier. Deer blieuwe noch 364, in Skaltjiere 365 Deege bit tou dät Jierseende.

1982

17. -- 18. -- 19.

-- 20. Jierhunnert --

21. -- 22. -- 23.Jiere: 1979 - 1980 - 1981

- 1982 -

1983 - 1984 - 1985 -

Berlin

Berlin is ju Haudstääd fon Düütsklound. Ju Stääd häd 3,4 Millionen Ienwoonere un is ju grootste Stääd fon Düütsklound, un ju füüftgrootste Stääd in ju Europäiske Union. In dät Stäädgebiet befiende sik do Äien Spree un Havel, as uk ferskeedene litje Äien un taalrieke Meere. In dät 13. Jierhunnert wuude foar dät eerste Moal uur Berlin skrieuwen in ne Uurkunde. Fon 1961 bit 1989 waas Berlin in twäin Deele deeld truch ju Berliner Muure.

Brussel

Brussel is ju Haudstääd fon Belgien. Deer woonje uungefeer 1 million Moanskene. Die Haudsit fon dän Europäiske Union un NATO sunt in Brussel.

Düütsklound

Düütsklound (Bundesrepublik Deutschland) is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Berlin un die Buundeskansler fon ju Republik is sänt 2005 Angela Merkel.

Düütsklound is sänt 1950 Meeglid in ju Roat fon Europa un sänt 1955 fon ju NATO. Aast-Düütsklound waas fon 1955 bit 1990 Meeglid fon dät Warschaupakt. Düütsklound is uk n Meeglid in ju Europäiske Union. Sänt 1973 is Düütsklound Meeglid fon do Fereende Natione.

Euro (Jäild)

Die Euro is ju Wäärenge fon ju Europäiske Wäärengsunion un is ju Wäärenge fon 19 europäiske Lounde (Stound: 2015), do touhoope ju Euro-Soone bildje. Die Euro-Wäärengskode is „EUR“.

Europäisk Parlemänt

Dät Europäisk Parlemänt (uk wäil Europarlemänt) is dät direkt wäälde Parlemänt fon dän Europäiske Union. Dät Europäisk Parlemänt häd sien Sit in Straasbuurich un Brussel. Do Woale sunt älke fieuw Jier.

Europäiske Haudstääd fon Kultuur

Ju Europäiske Haudstääd fon Kultuur (fon 1985 bit 1999 Europäiske Stääd fon Kultuur) is ne Stääd wäkke köärd is truch ju Europäiske Union foar een Kalännerjier. Ju Stääd kricht deermäd ju Muugelkaid uum siksälwen kulturel tou präsentierjen un organisiert deerfoar taalrieke kulturelle Feranstaltengen. Siet 2008 wäd die Tittel Europäiske Haudstääd fon Kultuur toumindest an tou europäiske Stääde ferreeket.

Europäiske Räid

Die Europäiske Räid is n Instituut fon dän Europäiske Union. In die Räid sunt do Stoats- un Regierengsliedere fon do EU-Meedglide un dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission. Alle säks Mounde kricht n uur EU-Meedglid de Räidfoarsit. Die Foarsittende roupt dän Europäiske Räid two moal in höölich Jier bienunner. As dät nöödich is kon dän Foarsittende fräigje uum n uungewöönelke Träffen fon de Europäiske Räid.

Ätter Artikkel 15 fon dät EU-Ferdraach:

Die Europäiske Räid is wät uurs as dän Räid fon ju Europäiske Union un de Räid fon Europa.

Kornisk

Dät Korniske (Kernowek, dt. Kornisch) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 1800 boald wuude in Cornwall (Kernow), die suudwäästelke Punkt fon Änglound. Die woarskienelk lääste Moanske die ju Sproake baalen diede, waas Dorothy Pentreath, ju 1778 stuurwen is.

Uum 1900 äntwikkelde die Geleerde Henry Jenner dät “Eenhaids-Korniske”, dät sik basiert ap wäkke middeloalerlike Tjooterstukke un wierap Robert Morton Nance dan 1958 n Leerbouk Cornish for All skreeuw.

Nu däälich rakt dät sun 250 bit 300 Ljuude do der Kornisk slonk baale konnen un wäkke jungere sunt deeroun bilingual ängelsk/kornisk apleeken (13 Familien in dät Jier 2000). Et rakt uungefeer 3.000 Ljuude do der Kornisk oarich baale konnen. Kornisk wäd bruukt in Rundfunk, Saitengen un in wäkke Filme. 2002 häd ju Europäiske Union dät Korniske as eepentelke Minnerhaidssproake anärkoand.

Dät alles wäd wäil kritisierd, deeruum dät ju Sproake fielicht toun Haaldeel uuttoacht is. Fonsälwen moasten foar aal näie Seeken näie Woude fuunen wäide (Sproakuutbau), man uk genöigje do oolde Wällen nit, uum ju ganse Grammatik tou rekonstruierjen.

Lieste fon Haudstääde

Hier rakt et een Uursicht fon ferskeedene Haudstääde.

Litauen

Litauen (litauisk Lietuva) is n Stoat in Europa un ju suudelke fon do tjo baltiske Stoaten.

Litauen is siet dän 1. Moai 2004 Meeglidstoat fon ju Europäiske Union.

Malta

Ju Republik Malta (maltesisk: Repubblika ta' Malta) is n suudeuropäisken Ailoundstoat in dät Middelmeer.

Ap n 1. Moai 2004 wuude Malta Meedglid fon ju Europäiske Union. Siet dän 1. Januoar 2008 häd Malta die Euro as nationoale Munte.

München

München is ne Stääd in Düütsklound un Haudstääd fon Buundeslound Beieren. Deer woonje ungefeer 1.4 Million Moanskene (2011). Dät is ju tweelftgrootste Stääd in ju Europäiske Union un ju träädgrootste Stääd fon Düütsklound.

Slowakäi

Ju Slowakäi (slowakisk: Slovensko) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Bratislava un die Präsident fon ju Republik is siet 2014 Andrej Kiska.

Ap n 29. Meerte 2004 wäd ju Slowakäi NAFO Meeglid än dän 1. Moai 2004 Meeglid in de Europäiske Union. Ap n 1. Januoar 2009 kreech ju Slowakäi dän Euro.

Spanien

Spanien is n Lound in dät Suudaaste fon Europa. In dät Noudaaste gränset Spanien an Frankriek un Andorra, in dät Wääste an Portugal. Spanien is sänt 1986 Meedglid in ju Europäiske Union.

Tjo Suulen fon ju Europäiske Union

Do Tjo Suulen fon ju Europäiske Union wuuden mäd dät Ferdraach fon Maastricht 1992 ienfierd as ne Beskrieuwenge fon dät politiske System fon ju EU.

Truch dät Ferdraach fon Lissabon 2007 (2009 in Krääft) wuuden do Suulen touhoopefoatet un in ju EU uumsät. Deertruch kon dän Tjo-Suulen-Struktuur nit moor as Beskrieuwenge foar dän politisken Struktuur fon ju EU bruukt wäide.

Zypern

Zypern (griechisk: Κυπριακή Δημοκρατία/ tursk: Kıbrıs Cumhuriyeti/ äng., nl. Cyprus) is n Ailound in dät Middelmeer. Aleer waas dät gjucht truchmisked fon Griechen un Turken bewoond. Däälich lieuwje (ätter Ferdrieuwengen un Flucht) in dät Noude foaraaln Turken un in dät Suude foaraaln Griechen, dät Noude häd sik as Turske Republik Noudzypern faktisk uunouhongich moaked, man dät wäd in do Fereende Natione fon neemens buute ju Turkäi anärkoand.

Zypern is siet 1. Moai 2004 n Lidstoat fon ju Europäiske Union.

Uur Sproaken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.