Enzyklopädie

Ne Enzyklopädie is ne strukturierde, skrieuwene Samlenge fon moanskelk Wieten, oafte uutwieded mäd Bielden, Luudapnoamen un Video-Materioal.

Enzyklopädien konnen algemeen weese un Artikkele änthoolde uur allerhound Themen, af do konnen spezialisierd weese (mintwain ne mediske Enzyklopädie af ne sproakkundige Enzyklopädie af ne Enzyklopädie uur n bestimd Lound af Gestrich).

Ne Enzyklopädie wäd touhoopestoald fon Enzyklopädiste. Gewöönelk rakt dät ne zentroale Redaktion, ju der Fäkspezialiste anstoalt uum Artikkele tou skrieuwen af tou beoarbaidjen.

Azteken

Do Azteken (fon Nahuatl aztecatl, seeltersk sowät as: „wäl, die uut Aztlān kumt“) wieren een middelamerikoanske Kultuur, ju twiske dät 14. un dät äddere 16. Jierhunnerd bestuude. In't Meene beteekent me mäd dän Begriep „Azteken“ ju ethnisk heterogene, in ju Moorhaid Nahuatl baalende Befoulkenge fon dät Doal fon Mexiko; in dän äängeren Sin sunt deermäd bloot do Bewoonere fon do tjo Stääde Tenōchtitlan (spoansk:Tenochtitlán), Tetzcohco (sp: Texcoco) un Tlacopan (sp:Tlacopán) meend, do touhoope dän sonaamden „Aztekisken Tjobuund“ bilgeden.

Fon dät leete 14. Jierhunnert oun spratten do Azteken in dän Loop fon do Jiere hieren politisken un militärisken Ienfloud ap do uumelääsende Stääde un Foulke uut, do nit direkt foar dät Riek anektierd, man tou Toalenge fon Tribute twoangen wuuden. Ap dän Hööchtepunkt fon hiere Moacht kontrollierden do Azteken wiede Deele fon Säntroal-Mexiko mäd dät Doal fon Mexiko as Middelpunkt. Twiske 1519 un 1521 wuuden do Azteken läiweloa fon do Spoaniere unner Hernán Cortés, do uk ienheemske ferbuundede hieden, deelsmieten.

Do Azteken beteekenden sik sälwen maasttieds as „Mexi'ca'“ [meːˈʃiʔkaʔ] (seeltersk: Mexikoaner), ätter dän Noome fon ju Steede un ju Region Mexico, wierfon uk die Stoat Mexiko däälich sin Noome häd. Jo naamden sik uk wäil ätter hiere Siedelengssteeden Tlatelolco un Tenōchtitlan, Tlatelolca [tɬateˈloːlkaʔ] un Tenochca [teˈnoːtʃkaʔ]. In oolde Wällen wäd die Begriep „Azteken“ bloot so bruukt, dät hie sik ap ju mythisken Uursproangssteede Aztlān belukt. Die eerste, die him in näiere Tied bruukte, waas Francisco Javier Clavijero, aan Jesuit, in't 18. Jierhunnert, bekoand wuude die Uutdruk eerste truch Alexander von Humboldt.

Bernhard Grzimek

Bernhard Klemens Maria Hofbauer Pius Grzimek [ˈgʒɪmɛk] (* 24. April 1909 in Nysa (düütsk:Neiße), Buppersleesien; † 13. Meerte 1987 in Frankfurt oun'n Main) waas aan Fäi-Dokter, Ferhooldens-Foarsker, loangjierigen Direktor fon dän Frankfurter Zoo, Dierte-Filmer, Skrieuwer un Uutreeker fon Dierte-Bouke un een ätter him benaamde Enzyklopädie fon dät Dierte-Riek.

In do 1960er un 1970er Jiere waas hie mäd räägelmäitige Wiedkieker-Moderatsjoonen foar dän Hessisken Rundfunk die bekoandste Dierte-Fäkmon fon Düütsklound. Sin Dokumentoarfilm Serengeti darf nicht sterben wuude in 1960 as eersten düütsken Film ätter dän Twäiden Waareldkriech mäd aan Oscar uutteekend. Tou Begin moakede hie uk moal wät unner dät Pseudonym Clemens Hofbauer eepentelk.

Haudsiede/näie

WAP - SEELTER SEENDENGE - SPÄNDJE AP DÜÜTSK

Literatuur uur Seelterlound

Literatuur uur Seelterlound un uur ju seelter Sproake fint sik in ju foulgjende Lieste.

Ooldenbuurich

Die Bigriep Ooldenbuurich (Plat:Ollnborg, Düütsk: Oldenburg) häd ferskeedene Bitjuudengen:

Eerstens ne Stääd, sjuch Ooldenbuurich (Stääd)

Ieuwenske deerfon uk, wät deerfon oulat is: Ooldenbuurich (Lound) un Ooldenbuurich (Enzyklopädie)

Ooldenbuurich (Enzyklopädie)

Oldenburg, ein heimatkundliches Nachschlagewerk is ne Enzyklopädie ap Hoochdüütsk uur dät Lound Ooldenbuurich uut dät Jier 1965. Ju wuud touhoopestoald fon Franz Hellbernd un Heinz Möller mäd dän Oarbaidskring foar Heematkunde in dän Katoolske ooldenbuurgske Koasterfereen (Katholischer oldenburgischer Lehrerverein; KOLV).

Ju rakt ap 794 Sieden Beskrieuwengen fon aal do Ooldenbuurger Meenten mäd aal do Täärpe un Buurskuppe. Deertou rakt dät Sunnerartikkele uur Themen as oolde Gjuchte, Iersenboane, Stoarke, Ticheläie mäd deertou Bielden as fon ju oolde Koarte fon Seelterlound fon 1588.

Do Artikkele uur Seelterlound sunt ferfoated fon Walter Deeken, die der truch dän Seelterbuund fon 1952 Ferbiendengen hiede mäd Wäästfräislound, as mäd Prof. Jelle Brouwer, die der Skriftleeder waas fon ju Encyclopedie van Friesland fon 1958. Ju Enzyklopädie mai deeruum as Biespil tjoond hääbe.

Ooldenbuurich (Lound)

Dät Groothärtsochdum Ooldenbuurich, ätter 1918 Fräistoat Ooldenbuurich, waas bit 1946 n düütsk Lound un fon 1871 bit 1945 Gliedstoat fon dät Düütske Riek mäd ju Haudstääd Ooldenbuurich.

As Ooldenbuurger Lound beteekent me in äängeren Sin dän noudelke, allere Deel fon dät Groothärtsochdum, besunners dät Gestrich fon ju allere Groafskup Ooldenbuurich. Do 1803 deertou keemene Suuddeel fon dät Lound wuud Ooldenbuurger Munsterlound naamd. Bietou koom dät aastelk fon de Weeser lääsende Loundwürden. In naan Fal iensleeten sunt unner dän Begriep Ooldenbuurger Lound do bit 1937 tou Ooldenbuurich heerende Exklaven, also dät siet 1773 ooldenbuurgske Fürstendum Lübeck (die leetere Kring Eutin in dät Aastholsteen fon däälich) un dät siet 1817 ooldenbuurgske Fürstendum Birkenfeld in dät Nahe-Gestrich.

Pyt Kramer

Pyt Kramer (* 7. Meerte 1936, Stiens, Fryslân) is aan Foarsker fon dät Fräiske, foarallen fon dät Seelterfräiske (Seeltersk). Hie häd ferskeedene Bouke un Woudebouke skrieuwen un Unnersäik däin ätter do fräiske Sproaken. Hie waas aan fon do Apgjuchtere fon de Fryske Nasjonale Partij (Fräiske Nasjonoale Paatäi) un is däälich uk noch aktiv foar ju Paatäi.

Pyt Kramer is siet dän 6. Meerte 2010 Eerenmeeglid fon dän Seelter Buund in Seelterlound.

Rio Juruá

Die Juruá (portugiesisken Noome in Brasilien; ap Spoansk, in Peru, hat hie Río Yurua) is een 3283 Kilomeetere loange, fon gjuchts kuumende Sieden-Äi fon dän Amazonas in Peru un Brasilien.

Wapedia

Wapedia is n kommerziel Unnerniemen, dät do Inhoolde fon ju fräie Enzyklopädie Wikipedia foar mobile Reewen as PDAs un Mobiltelefone anpaaset. In Juunsats tou uur Projekte sät Wapedia deerbie ne Internetferbiendenge, toun Biespil uur GPRS of UMTS, foaruut. Bedrieuwer fon ju 2004 gruundede Wapedia is ju Taptu Ltd mäd Sit in Cambridge, Grootbritannien.

Wikipedia

Wikipedia is n Enzyklopädie ju ap dät Internet skrieuwen wäd. Ju is n Deel fon ju Wikimedia Foundation, un wäil die wichtichste un bekoandste Deel deerfon. Dät besunnere an Wikipedia is, dät et sik hier honnelt uum n Enzyklopädie basierd ap dän Wiki-Syntax; düt hat dät älke Computerbruuker mäd Tougong tou dät Internet nit bloot näie Sieden touföigje, man uk bestoundende Sieden beoarbaidje kon. Deeruum boalt me fon Eepene Software. Wikipedia wuude ap dän 15. Januoar 2001 stifted fon James "Jimbo" Wales.

Ju ängelske Wikipedia is ju ooldste un ju grootste fon aal. Ju twäide is al sänt Jiere ju düütske Wikipedia. Eend Oktober 2005 hieden doo 790.000 un 310.000 Artikkele. Fääre rakt et noch moor as 200 litjere Wikipedias.

Uur Sproaken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.