Teologjia

Teologjia (greq θεος, theos, "Perëndi", + λογος, logos, "fjalë", "arsye", "mësim") dhe do të shqipërohej "mësimi i Perëndisë" lidhur me fenë, spiritualitetin dhe Perëndinë. Teologët përpiqen të përdorin gjuhë të arsyeshme dhe argumente (me emërtime tipike, të rrjedhura nga greqishtja dhe latinishtja) të diskutojne, shtjellojnë, dhe mësojne çështjet e panumërta kryesore fetare, me qëllim të sqarojë dallimet fetare, dhe të mbajë një koncept shekullor të besimit.

Citime

== Shiko edhe Mëso

  • [Teologjia θεος,perendi,λογος,dije,shkenc,arsye,mesim]

scusa ciao

Arsyeja

Arsyeja (greq. λογική, logiki dhe lat. ratio) në filozofi është aftësia ose ecuria nëpërmjet së cilës vetëm qeniet njerëzore ushtrojnë mendimin, kryesisht atë abstrakt (të nxjerrë) në lidhje me botën dhe kuptimin e saj, të njohjes dhe veprimit në jetën tonë të përditshme. Arsyeja është pasuria më e madhe e njohurisë, që mbikëqyr kuptimin "përzgjedhës" dhe vendos apo njeh kufizimet e tij.

Fakulteti i Drejtësisë

Fakulteti i Drejtësisë, ose Fakulteti Juridik, është një njësi universitetare, e specializuar në arsimim ligjor për individët që synojnë të bëhen juristë. Kjo njësi përbënte një nga katër ndarjet tradicionale të mësimdhënjes në organogramën e universiteteve mesjetare; njësitë e tjera tradicionale janë Artet, Mjekësia, dhe Teologjia. Tradicionalisht, studentët e interesuar duhet të mbaronin studimet në Fakultetin e Arteve përpara se të pranoheshin në një nga Fakultetet superiore, të tilla si Fakulteti i Drejtësisë.

Feja

Feja është marrëdhënia që vendoset mes një personi dhe një apo më shumë hyjnish ose fuqish mbinatyrore, pa pasur nevojë te vërtetohet logjikisht nëse këto të fundit ekzistojnë, dhe mes njerëzve që ushtrojnë të njëjtin kult; me fjalë të tjera mund të përcaktohet si një përçim tejnatyror (metafizik) i ndarë, i koduar dhe i trashëguar në brendësinë e një bashkësie shoqërore. Nevoja fetare është e pranishme në çdo kulturë në trajta të dukshme nga rite që kanë një vlerë shoqërore e munden pak a shumë të kenë një përmbajtje etike (udhëheqja e sjelljes së brendshme) dhe filozofike (dhënie përgjigjesh pyetjeve gjithësinore).

Ibadi

Ibaditët (الاباضيون) janë e vetmja degë që ekziston, sot, e havarixhëve, rryma fetare islame e cila përbën një "rrugë të tretë" në mes sunive edhe shiitëve, origjina e së cilës daton në ditët e para të Islamit.

Ndërsa në të kaluarën havarixhët Ibadi kanë njohur momentet zgjerimit (në kohën e mbretërimit të rustumide e Tahert, se në mes të 761 dhe 909 erdhi për të kuptuar shumë nga Afrika e Veriut), aktualisht ky konfesion është në një vend të vetëm : Sulltanati i Omanit, ndërsa në vende të tjera ekziston vetëm në komunitete të vogla, në Zanzibar dhe në disa rajone të Algjeri (Mzab) e Tunizi (ishullin e Djerba) dhe Libi (Gebel Nefusa dhe Zuara).

Islami Synit

Islami Synit ose Sunit është dega më e madhe e Islamit, emri i të cilit vjen nga Sunnah, që u referohet thënieve dhe bëmave të profetit islam Muhammedit. Dallimi mes muslimanëve suni dhe shi'i lindi prej një mospajtimi lidhur me pasardhësin e Muhammedit në krye të Ummetit dhe kjo me kohën mori kuptimësi politike më të gjerë si dhe dimensione teologjike e juridike.

Sipas traditës sunite, Muhammedi nuk paracaktoi qartësisht një pasardhës dhe një grup i vogël muslimanësh iu referuan traditave arabe para-islame për të lejuar Ebu Bekrin që merrte pushtetin në Sakifa. Kjo i kundërvihet këndvështrimit shi'i, ku Muhamedi e shpalli në ndodhinë e Gadir Kumit që dhëndri dhe kushëriri i tij Aliu do të ishte pasardhësi i tij.

Muslimanëve sunnit i'u referohet si Ehlus Sune we el-Xhema'a (arabisht: أهل السنة والجماعة) "njerëzit e traditës së Muhammedit s.a.v.s dhe të komunitetit") ose për shkurt Ehlus Suneh (arabisht: أهل السنة).

Islami suni ka katër shkolla juridike të mendimit ose medh'hebe, të cilat pranohen nga njëra-tjetra. Myslimanët sunnit i pranojnë katër kalifët e parë si pasuesit e ligjshëm të Muhammedit s.a.v.s dhe i pranojnë hadithet e transmetuara nga shokët e Muhamedit s.a.v.s.

Kristologjia

Kristologjia (gr. χριστός = i vajisuri, dhe λόγος, logos = fjala) është një fushë studimi e teologjisë së krishterë që merret dhe përkufizon natyrën e Jezusit Krishtit, ajo merret veçanërisht me çështjet e natyrës hyjnore dhe njerëzore të personit të tij. Parësore për kristologjinë është pyetja se si bashkëjeton në një person hyjnorja dhe njerëzorja tek Jezusi, dhe dytësore hollësite e jetës së tij. Megjithëse ky studim i ndër-marrdhënies së këtyre dy natyrave është themeli i kristologjisë, në fushën e saj përfshihen edhe disa nëndegë thelbësore:

Mishërimi

Ringjallja

Shëlbimi, vepra shpëtuese e Jezusit (apo edhe sotiriologjia).Kristologjia ka të bëjë me pyetjet rreth natyrës së Perëndisë si Triniteti, Unitarianizmi apo Binitarianizmi. Sidoqoftë, nga një këndvështrim i krishterë, këto çështje kanë të bëjnë me pyetjet se si personat hyjnorë ndërlidhen me njëri-tjetrin, ndërsa kristologjia merret me ndeshjen e njeriut (Birin e Njeriut) dhe hyjnorit (Birit të Perëndisë) në personin e Jezusit.

Gjatë historisë së Krishterimit, çështjet kristologjike kanë qenë shumë të rëndësishme në jetën e kishës.

Kurani

Kur'an-i ose Kurani Qerim (arabisht: القرآن al-Qurʾān, "lexim, recitim") është shkrimi i shenjtë i fesë islame, i sili siç besojnë myslimanët, përmban fjalë për fjalë zbulesën e Zotit (arabisht: Allahut) ndaj profetit islamik Muhamed nëpërmjet engjëllit Gabriel.

Ontologjia

Ontologjia (greq. ὄντος, ontos - qenie; dhe λογία, logia - fjalë, dituri, mësim) është studimi i konceptimeve të realitetit dhe natyrës së të qenurit. Në filozofi, ontologjia është studimi i qenies apo ekzistencës dhe formon lëndën themelore të subjektit të metafizikës. Ajo orvatet të përshkruajë apo vendosë kategoritë bazë dhe marrdhëniet e qenies apo ekzistencës për të përkufizuar vehtjen dhe llojet e vehtjeve brenda sferës së saj.

Si subjekt filozofik, ontologjia merret me përdorimin e përpiktë të fjalëve si përshkruese të vehtjes apo realitetit.

Perëndia

Perëndia, Hyji ose Zoti, është, sipas përfytyrimeve fetare e mistike, qenia më e lartë e mbinatyrshme, e cila ka krijuar gjithësinë dhe botën, qëndron mbi të dhe drejton gjithçka. Perëndia zakonisht quhet si qenie "e gjithëdijshme", "e gjithëfuqishme", "e gjithëpranishme" dhe si të ketë një ekzistencë të përjetshme dhe të domosdoshme. Këto veti përdoren ose në mënyrë analogjike ose merren fjalë për fjalë. Perëndia më së shpeshti mbahet si jo trupore. Vetitë materiale dhe jo trupore të Perëndisë janë të lidhura me mendimet e transhendencës (duke qenë jashtë natyrës) dhe imanencës (duke qenë në natyrë) të Perëndisë, me pozicione sinteze të tilla si "transhendenca imanente".

Disa fe e përshkruajnë Perëndinë pa iu referuar gjinisë, ndërsa të tjerët ose përkthimet e tyre përdorin terminologjinë gjinore. Jehudizmi, për shembull, i atribuon vetëm një gjini gramatike Perëndisë, duke përdorur terma të tillë si "Ai" ose "Atë" për lehtësi gjuhësore. Në gjuhën shqipe emri "Perëndia" është i përveçëm dhe i përket gjinisë femërore, kurse emrat "Hyji" dhe "Zoti" i përkasin gjinisë mashkullore. Në shumë gjuhë të tjera Perëndia i përket gjinisë mashkullore, si p.sh. në gjuhën latine: Deus, në gjuhën angleze: God; në gjuhën franceze: Dieu; në gjuhën gjermane: Gott; në gjuhën greke: Theos; në gjuhën italiane: Dio, në gjuhën ruse: Bog etj. por sipas teologëve Perëndia nuk është qenie trupore që ka trajtë apo gjini.

Perëndia është konceptuar si personale ose jo personale. Në teizëm, Perëndia është qenia krijuese dhe mbështetëse e gjithësisë, ndërsa në deizëm, Perëndia është qenia krijuese, por jo mbështetëse e gjithësisë. Në panteizëm, Perëndia është vetë gjithësia. Në ateizëm, ekziston një mungesë besimi në Perëndi. Në agnosticizëm, ekzistenca e Perëndisë konsiderohet e panjohur ose e panjohshme. Perëndia gjithashtu është konceptuar si burim i gjithë detyrimit moral dhe "ekzistenca më e madhe e mundshme". Shumë filozofë kanë zhvilluar argumente për dhe kundër ekzistencës së Perëndisë.Monoteistët i referohen perëndive të tyre duke përdorur emra të përshkruar nga fetë e tyre përkatëse, me disa prej këtyre emrave duke iu referuar ideve të caktuara kulturore rreth identitetit dhe atributeve të perëndisë së tyre. Në periudhën e lashtë egjiptiane të Atenizmit, ndoshta feja monoteiste më e hershme e regjistruar, ky hyjni u quajt Ateni, i paraqitur si e vetmia Qenie e Epërme e vërtetë dhe krijuesi i gjithësisë. Në Biblën hebraike dhe Judaizëm, Elohim, Adonai, YHWH (hebraisht: יהוה) dhe emra të tjerë përdoren si emra të Perëndisë. Yahweh dhe Jehovah, shqiptime të mundshme me zanore të YHWH, përdoren në krishtërim. Në doktrinën e krishterë të Trinisë, Perëndia, bashkëjetues në tre "persona", quhet "Ati", "Biri" dhe "Fryma e Shenjtë". Në Islam, përdoret emri Allah, ndërsa myslimanët gjithashtu kanë disa emra përshkrimi për Perëndinë. Në hinduizëm, Brahmani shpesh konsiderohet një koncept monist i Perëndisë. Në fenë kineze, Shangdi është konceptuar si paraardhësi i parë i gjithësisë, i brendshëm ndaj tij dhe vazhdimisht duke e sjellë rendin në të. Fetë e tjera kanë emra për konceptin, për shembull, Baha në Besimin Bahá'í, Waheguru në Sikhizëm, Sang Hyang Widhi Wasa në Hinduizmin Balinik, dhe Ahura Mazda në Zoroastrizmin.Konceptet e ndryshme të Perëndisë dhe pretendimet konkurruese për karakteristikat, qëllimet dhe veprimet e Perëndisë, kanë çuar në zhvillimin e ideve të omniteizmit, pandeizmit, ose një filozofie shumëvjeçare, e cila përcakton se ka një të vërtetë themelore teologjike, nga të cilat të gjitha fetë shprehin një mirëkuptim të pjesshëm dhe për të cilin "të devotshmit në fetë e ndryshme më të mëdha të botës po adhurojnë në të vërtetë të vetmin Perëndi, por nëpërmjet koncepteve të ndryshme që mbivendosen".

Përsosmëria

Përsosmëria apo e përkryera është gjendja e të qënurit i përsosur në çdo pikëpamje, pa gabime apo të meta. Ky emërtim përdoret sot për të përshkruar një fushë të gjerë konceptesh të ndryshëm. Historikisht këto koncepte janë përvetësuar nga shumë disiplina, veçanërisht nga matematika, fizika, kimia, etika, estetika, ontologjia dhe teologjia.

Shekullarizmi

Shekullarizmi (i hasur dhe si Sekularizmi) është parimi i ndarjes së institucioneve qeveritare dhe personave të mandatuar politikë për të përfaqësuar shtetin nga institucionet fetare dhe personalitetet fetare (arritja e kësaj është quajtur shekullaritet). Një manifestim i shekullarizmit pohon të drejtën për të qenë i lirë nga sundimi dhe mësimet fetare ose, në një shtet që është shpallur neutral për çështjet e besimit, nga vendosja nga qeveria fetare ose praktikat fetare mbi popullin e saj. Një manifestim tjetër i shekullarizmit është pikëpamja se aktivitetet dhe vendimet publike, veçanërisht ato politike, duhet të mos ndikohen nga besimet ose praktikat fetare.Shekullarizmi buron nga pikëpamjet intelektuale të filozofëve grekë dhe romakë si Epikuri dhe Mark Aureli; nga mendimtarët iluministë si John Locke, Denis Diderot, Voltaire, Baruch Spinoza, James Madison, Thomas Jefferson dhe Thomas Paine; dhe nga mendimtarët e lirë dhe ateistë të tillë si Robert Ingersoll, Bertrand Russell dhe Christopher Hitchens.

Qëllimet dhe argumentet në mbështetje të shekullarizmit ndryshojnë shumë. Në shekullarizmin evropian, është argumentuar se shekullarizmi është një lëvizje drejt modernizimit dhe larg vlerave tradicionale fetare (të njohura edhe si shekullarizimi). Ky lloj i shekularizmit, në një nivel shoqëror ose filozofik, ka ndodhur shpesh duke ruajtur një kishë zyrtare shtetërore ose mbështetje tjetër shtetërore të fesë. Në Shtetet e Bashkuara, disa argumentojnë se shekullarizmi shtetëror ka shërbyer në një masë më të madhe për të mbrojtur fenë dhe fetë nga ndërhyrjet qeveritare, ndërkohë që laicizmi në një nivel shoqëror është më pak i përhapur. Profesori italian i së drejtës Alberico Gentili (1552-1608) ka qenë i pari që ndau shekullarizmin nga ligji i kanonik dhe teologjia katolike romake. Termi "shekullarizmi" është përdorur më parë nga shkrimtari britanik George Jacob Holyoake në vitin 1851.

Shën Ambrozi

Ambrozi i Milanos (nga katolikët shqiptarë njihet më mirë me emrin Shna Brozi) ose Aurelio Ambrogjo (Trier, 339 - Milano, 4 prill, 397) ishte politikan romak dhe më vonë ipeshkv i Milanos (asokohe Mediolanum), si dhe një prej ipeshkve më të shquar të kishës të qindvjeçarit të IV. Rradhitet së bashku me Shën Agostinin, Shën Jeronimin dhe Gregorin e I si një ndër katër doktorët e kishës së perëndimit të historisë së lashtë kishtare. Ai nderohet si shenjt nga kisha katolike. Sh. Ambrozi së bashku me Shën Karlo Borromeon është shenjt mbrojtës i qytetit të Milanos, ku ndodhet edhe bazilika kushtuar atij, e cila para ndërtimit të katedrales së Milanos ishte katedrale.

Shën Gregori i Naciancusit

Shën Gregori i Naciancusit (329 - 25 janar, 389) i njohur edhe si Shën Gregori Teologu (emër që përdoret nga kisha e lindjes) ose Gregori nga Naciancusi ishte peshkop i Konstantinopojës dhe një teolog i shquar.

Skolastika

Skolastika (Skolasticizmi) është një metodë e filozofisë mesjetare, e cila mbizotëronte mësimdhënien e universiteteve mesjetare në Evropë në periudhën mes viteve 1100 - 1700, si dhe një program i zbatimit të kësaj metode në artikulimin dhe mbrojtjen e dogmës në një mënyrë gjithnjë e më pluraliste.Skolastika nuk është aq shumë një filozofi ose një teologji aq sa është një metodë e të mësuarit. Mendimi skolastik njihet gjithashtu për analizën rigoroze konceptuale dhe për tërheqjen e kujdesshme të dallimeve. Për shkak të theksit të saj në metodën rigoroze dialektike, skolastika u aplikua përfundimisht në shumë fusha të tjera të studimit.Disa nga figurat kryesore të skolastikës janë Anselmi i Kanterberit, Peter Abelard, Albertus Magnus, Duns Scotus, William Ockham, Bonaventura, Tomas Akuini, Aleksandri i Hales, etj.Ekuivalenti i skolasticizmit në botën islame është ilm-al-kalami apo shkenca e diskursit e njohur ndryshe si "teologjia skolastike islamike".Skolasticizmi ka kaluar nëpër këto faza të zhvillimit të tij e që janë:

Skolasticizmi i hershëm (800 - 1200)

Skolasticizmi i mesëm (1200 - 1350)

Skolasticizmi i vonshëm (1350 - 1500)

Skolasticizmi reformator (shek. XVI - XVIII)

Neoskolasticizmi - neotomizmi (shek. XIX)

Teologjia e Lirisë

Teologjia e Lirisë është teologji e shumëllojshëmërisë në Kishen katolike të Amerikës latine e themeluar në vitin 1960 dhe 1970. Kjo rrymë përpiqet për krijimin e mardhënjeve për të drejtën e barabartë sociale. Është kitikuar disa herë nga instituionet krishtare, mirëpo sot angazhimi i saj sa i përket marrdhënieve sociale është i pranuar edhe më tej.

Universiteti i Sarajevës

Universiteti i Sarajevës është universiteti më i vjetër dhe më i njohur në Bosnje dhe Hercegovinë.

Universiteti i Tybingenit

Universiteti i Tybingenit (gjermanisht: Eberhard Karls Universität Tübingen), i themeluar në vitin 1477, është një Universiteti në Tybingen, Baden-Vyrtemberg.

Universiteti i Zagrebit

Universiteti i Zagrebit (kroatisht: Sveučilište u Zagrebu , shqiptohet [sʋeǔtʃiliːʃte u zǎːgrebu]; Latin: Universitas Studiorum Zagrabiensis) është universiteti më i madh dhe më i vjetër kroat e gjithashtu edhe universiteti më i vjetër operativ në zonën që mbulonë Evropën Qendrore, në jug të Vjenës dhe në të gjithë Evropën Juglindore.Sot ky universitet përbëhet nga 29 fakultete, 3 akademi të arteve dhe 1 qendër universitare me më shumë se 70.000 studentë. Në vitin 2015, Universiteti i Zagrebit u rangua në vendin 551 prej 1000 universiteteve në botë, hulumtim ky i bërë nga Qendra për Renditjen Botërore të Universiteteve.Në këtë institucion të arsimit të lartë, studiuan (në studime themelore, të magjistratursë apo doktoraturës) edhe dhjetëra studentë nga Kosova dhe trojet përreth. Shih më poshtë pjesën me nëntitull "Studentë të shquar".

Në gjuhë të tjera

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.