Pashkët

Pashka (ose pashkët) është kremtimi më i madh i kalendarit liturgjik të Kishës Katolike dhe të kishave të tjera të krishtera që kremtojnë Ringjalljen e Jezusit të Nazaretit ndodhur, sipas Besëlidhjes së Re, tre ditë pas vdekjes së tij në kryq.

Java para Pashkëve është quajtur Java e Shenjtë, dhe ajo përmban Tri Ditët e Pashkëve, që përfshijnë Të Enjten e Shenjtë, që përkujton Darkën e Fundit, Të Premten e Shenjtë, që përkujton kryqëzimin dhe vdekjen e Jezusit. Në krishtërimin perëndimor, Sezoni i Pashkëve, fillon të dielën e Pashkëve dhe zgjat shtatë javë, duke i dhënë fund me ardhjen e ditës pesëdhjetë. Në Orthodhoksi, sezoni i Pashkës fillon ditën e Pashkës dhe përfundon me ardhjen e ditës së dyzetë, festën e Ngritjes.

Grunewald - christ
Matthias Grünewald, Altar në Izenhajmer, Ringjallja e Jezusit; ngadhnjimi mbi vdekjen.

Data e ditës së Pashkëve

Datat e Pashkëve
nga viti 2000 - 2020
Viti Në Perëndim Në Lindje
2000 23 prill 30 prill
2001 15 prill
2002 31 mars 5 maj
2003 20 prill 27 prill
2004 11 prill
2005 27 mars 1 maj
2006 16 prill 23 prill
2007 8 prill
2008 23 mars 27 prill
2009 12 prill 19 prill
2010 4 prill
2011 24 prill
2012 8 prill 15 prill
2013 31 mars 5 maj
2014 20 prill
2015 5 prill 12 prill
2016 27 mars 1 maj
2017 16 prill
2018 1 prill 8 pril
2019 21 prill 28 prill
2020 12 prill 19 prill

Ka shumë hamendje mbi vitin e vdekjes së Jezusit. Festa e Pashkëve të krishtera është e lëvizshme, vendoset çdo vit të dielën pasuese, të parën hënë të plotë pas baraznatës (ekuinoksit) të pranverës (21 marsi). Ky sistem u fiksua përfundimisht në qv. e VI. Në lashtësi mund të kishte përdorime të ndryshme vendore mbi ndjekjen e datës, sidoqoftë të gjitha të lidhura me njehsimin e pashkëve hebraike. Në veçanti disa kisha të Azisë ndiqnin traditën e festimit të pashkëve në të njëjtën ditë me ato hebraike, pa përfillur të dielën.

Pra data e Pashkëve është përfshirë mes 22 marsit dhe 25 prillit.

Liturgjia

Pashkët paraprihen nga një kohë parpërgatitore e agjërimit dhe përkorimit, që zgjat 40 ditë, që quhen Kreshme që fillon nga e "Mërkura e Përhimtë" dhe mbaron të Dielën e Palmave (e fundmja para Pashkëve) që përkujton 40 ditët e kaluara në shkretëtirë të Jezusit në lutje e agjërim dhe që sprovohet nga Djalli.

Historia e Pashkëve të krishtera

Pashkët e krishtera janë në lidhje të ngushtë me ato hebraiket, në të cilat festohet çlirimi i hebrejve nga Egjipti prej Moisiut. Fjala Pashkë në të vërtetë do të thotë kalim: për hebrenjtë është kalimi nga robëria në liri ndërsa për të krishterët nga vdekja trupore dhe frymore në Jetën e Re të Amshuar.

Emërtime të ndryshme të Pashkëve në gjuhë të tjera

Easter-Eggs
Vezët e Pashkëve, simbol i festës së ringjalljes


Emërtime të rrjedhura nga Eostremonat apo muaji i Eostres:

Emra të prejardhur nga hebraishtja Pesah (Pas´ha):

Emërtime të përdorura në gjuhë të tjera:

  • Armenisht Զատիկ (Zatik ose Zadik, fj.p.fj. "ringjallje")
  • Bielorusisht Вялікдзень o Vialikdzień (fj.p.fj. "Dita e Madhe")
  • Boshnjakisht Ускрс (Uskrs) or Васкрс (Vaskrs, fj.p.fj. "Ringjallje")
  • Bullgare Великден (Velikden, fj.p.fj. "Dita e Madhe")
  • Gjeorgjisht აღდგომა (Aĝdgoma, fj.p.fj. "ringritja")
  • Kinezçe 復活節 Fùhuó Jié (fj.p.fj. "Festa e Ringjalljes")
  • Kroatisht Uskrs (fj.p.fj. "Ringjallje")
  • Çekisht Velikonoce (fj.p.fj. "Natët e Mëdha" [shumës, trajta njëjës nuk ekziston])
  • Estoneze Lihavõtted (fj.p.fj. "marr mish", mishërohem)
  • Hungareze Húsvét (fj.p.fj. "marr mish", mishërohem)
  • Japonisht 復活祭 (Fukkatsu-sai, fj.p.fj. "Festa e Ringjalljes")
  • Koreane 부활절 (Puhvalhol, fj.p.fj. "Stina e Ringjalljes")
  • Malteze L-Għid
  • Letonisht Lieldienas (fj.p.fj. "Ditët e Mëdha" [shumës, trajta njëjës nuk ekziston])
  • Persisht عيد پاك (fj.p.fj. "Festa e Dlirë)
  • Polonisht Wielkanoc (fj.p.fj. "Nata e Madhe")
  • Serbisht Ускрс (Uskrs) or Васкрс (Vaskrs, fj.p.fj. "Ringjallje")
  • Sllovake Veľká Noc (velka noq fj.p.fj. "Nata e Madhe")
  • Sllovenisht Velika noč (velika noq fj.p.fj. "Nata e Madhe")
  • Tongane Pekia (fj.p.fj. "vdekja (e zotit)")
  • Ukrainse Великдень (Vjelikdjen’, fj.p.fj. "dita e madhe") ose Паска (Paska)

Shiko edhe

Lidhje të jashtme

Dhërmiu

Dhërmiu është fshati i dytë i krahinës së Himarës. I vendosur buzë detit Jon dhe në shpatet e maleve Vetëtimë Pritëse, Akrokerauneve, (që poeti romak Horaci i cilëson si “infames scopulos Acroceraunia”), midis gjelbërimit të ullinjve dhe agrumeve të shumta, fshati ka një bukuri madhështorë, dhe sipas udhëtarit anglez Lir është më i madhërishëm në vendosjën e tij së çdo vend tjetër që kam parë në Akrokeraunet dhe që i ngjan jo pak Atranit apo Amalfit.

Dhërmiu shtrihet në fund të një plazhi më tepër së pesë kilometra të gjatë, plazh i cili përfundon më një kodër, mbi të cilën ngrihet manastiri i Shën Theodhorit. Fshati përbëhet nga tre lagje : Kondraqa, apo Kallami që është lagja e parë për ata që vijnë nga Llogaraja ; vijuar nga Gjileku dhe Dhërmiu - lagja e tretë dhe më e madhja që i ka dhënë edhe emrin fshatit. Në total, tërë fshati ka rreth 600 shtëpi, ku rreth 300 janë në Dhërmi, 150 në Gjilek dhe 150 në Kondraq. Fshati i Dhërmiut ndodhët 52 km në Jug të Vlorës, 72 km në vëri të Sarandës dhe rreth 210 km nga kryeqyteti i Tiranës. Nga ana administrativë Dhërmiu bën pjesë në Bashkinë e Himarës, krahinën e Himarës, rrethi i Vlorës.

Dëshmitarët e Jehovait

Dëshmitarët e Jehovait janë një besim kristianizues millenarian i krishterë me besime nontrinitare të dallueshme nga krishterimi i zakonshëm. Grupi raporton një anëtarësim në mbarë botën të më shumë se 8.45 milionë pasuesve të përfshirë në ungjillizim dhe një pjesëmarrje vjetore të Përkujtimit prej më shumë se 20 milion. Dëshmitarët e Jehovait drejtohen nga Trupi Udhëheqës i Dëshmitarëve të Jehovait, një grup pleqsh në Warwick, Nju Jork, i cili vendos të gjitha doktrinat bazuar në interpretimet e Biblës.Ata besojnë se shkatërrimi i sistemit të tanishëm botëror në Harmagedon është i afërt dhe se vendosja e mbretërisë së Perëndisë mbi tokë është e vetmja zgjidhje për të gjitha problemet me të cilat ballafaqohet njerëzimi.

Grupi doli nga lëvizja e Studentëve të Biblës e themeluar në fund të viteve 1870 nga Charles Taze Russell, i cili gjithashtu themeloi Shoqatën Watch Tower të Zionit në 1881 për të organizuar dhe shtypur botimet e lëvizjes. Mosmarrëveshja e lidershipit pas vdekjes së Russell-it rezultoi në thyerjen e disa grupeve, me Joseph Franklin Rutherford që mbante kontrollin e Shoqërisë Watch Tower dhe pronat e saj. Rutherford bëri ndryshime të rëndësishme organizative dhe doktrinore, duke përfshirë miratimin e emrit të dëshmitarëve të Jehovait në vitin 1931 për t'i dalluar ato nga grupet e tjera të Studentëve të Biblës dhe simbolizonin një pushim me trashëgiminë e traditave të Russellit.

Dëshmitarët e Jehovait njihen më së miri për predikimin derë më derë, duke shpërndarë literaturë të tillë si Kulla e Rojës dhe Zgjohuni !, dhe duke refuzuar shërbimin ushtarak dhe transfuzionet e gjakut. Ata e konsiderojnë përdorimin e emrit të Perëndisë jetësor për adhurimin e duhur. Ata e refuzojnë trinitarizmin, pavdekësinë e pandarë të shpirtit dhe ferrin e zjarrit, të cilin ata e konsiderojnë si doktrina jobiblike. Ata nuk vëzhgojnë Krishtlindjet, Pashkët, ditëlindjet apo festa të tjera dhe zakonet që ata konsiderojnë se kanë origjinën pagane të papajtueshme me krishterimin. Ata preferojnë të përdorin përkthimin e tyre të Biblës, Përkthimin Bota e Re të Shkrimeve të Shenjta, ndonëse literatura e tyre herë pas here citon dhe citon përkthimet e tjera të Biblës. Adhuruesit zakonisht i referohen trupit të tyre të besimeve si "të vërteta" dhe e konsiderojnë veten si "në të vërtetën". Ata e konsiderojnë shoqërinë laike të moralisht të korruptuar dhe nën ndikimin e Satanit, dhe më së shumti e kufizojnë ndërveprimin e tyre shoqëror me jo-Dëshmitarët. Veprimet disiplinore të kongregacionit përfshijnë heqjen dorë, afatin e tyre për dëbim formal dhe shmangie. Individët e pagëzuar që lënë zyrtarisht konsiderohen të shkëputur dhe gjithashtu shmangen. Individët e përjashtuar dhe të përjashtuar mund eventualisht të rivendosen nëse konsiderohen të penduar.

Pozicioni i grupit lidhur me kundërshtimin e ndërgjegjshëm ndaj shërbimit ushtarak dhe refuzimin për të përshëndetur flamuj kombëtar e ka sjellë atë në konflikt me disa qeveri. Rrjedhimisht, disa Dëshmitarë të Jehovait janë përndjekur dhe aktivitetet e tyre janë të ndaluara ose të kufizuara në disa vende. Sfidat e vazhdueshme ligjore nga Dëshmitarët e Jehovait kanë ndikuar në legjislacionin në lidhje me të drejtat civile në disa vende.

Organizata ka marrë kritika lidhur me përkthimin biblik, doktrinat dhe shtrëngimin e supozuar të anëtarëve të tij. Shoqëria Watch Tower ka bërë disa parashikime të paplotësuara rreth ngjarjeve të mëdha biblike si Ardhja e Dytë e Krishtit, ardhja e Mbretërisë së Perëndisë dhe Harmagedoni. Politikat e tyre për trajtimin e rasteve të abuzimit seksual të fëmijëve kanë qenë subjekt i pyetjeve të ndryshme formale.

Festa

Festa është ditë e shënuar e cila kremtohet nga populli. Ka disa lloje festash, si pshm. festa kombëtare, festa ndërkombëtare, si dhe ato të niveleve më të ulta.

Ditë e shënuar që kremtohet çdo vit për të përkujtuar një ngjarje të rëndësishme në jetën e një populli; ditë që dallohet nga të tjerat se lidhet me një ngjarje të caktuar e të gëzuar; ngjarje e gëzueshme për dikë.

Fieri

Fieri është një qytet në Shqipërinë e jugut rrethit të Fierit. Përsa i përket qytetit të Fierit popullsia e tij pas viteve '90 të shekullit të XX numëronte 40 000 banorë, kurse në ditët e sotme, si rezultat i dyndjes së popullsisë nga rrethi i Mallakastrës dhe nga rrethet veriore të vendit, vlerësohet që popullsia e qytetit të Fierit të ketë arritur në 122 000 banorë. Ndërsa e qarkut 302 mije banorë. Fieri është një nga qytetet me te zhvilluara. Meshtetet ne bujqësi dhe blegtori intensive me mjete moderne.

Firmoza

Firmozë (italisht:Acquaformosa) është një fshat dhe komunë me 900 banorë në provincën e Kozencës në rajonin e Kalabrisë, Itali. Që nga mesjeta ajo është venbanim për një pakicë arbëreshe, e cila reflektohet në praninë e simboleve të shqiponjës dhe përkrenares së Skënderbeut në emblemën e komunës. Gjithashtu fshati është selia e Kishës Ortodokse Arbëreshe.

Fshati, që ndodhet në një lartësi prej 756 metra m.n.d., është pjesë e pakicave arbëreshe, të pranishme në të gjithë territorin jugor italian. Popullsia ruan zakonet dhe traditat, dhe ruan ritin orthodoks-bizantin, në varësi të juridiksionit kishtar të Peshkopatës së Lungros. Më 4 gusht 2009 këshilli i fshatit miratoi nismën për montimin e paneleve brenda fshatit që thonë "Comune deleghistizzato". Në rreth 1400 metra m.n.d. qëndron Sanctuary e Santa Maria del Monte, e rrethuar nga malet e Firmozës dhe Lungros.

Hora e Arbëreshëvet

Hora e Arbëreshëvet (Italisht: Piana degli Albanesi) është një qytezë arbëresh me 6.427 banorë në Krahinën e Palermos, të rajonit të Sicilisë në Itali.

Ajo njihet si kryeqytet i arbëreshëve, një nga bashkësitë më të madhja e komuniteteve historike shqiptare të Italisë, qendra më e rëndësishme dhe më e populluar e arbëreshëve të Sicilisë, ku ndodhet selìa e peshkopit të Kishës Bizantine Italo-Shqiptare në Sicili, Eparkia (ose Eparhia) e Horës së Arbëreshëvet.

Hora e Arbëreshëvet ndodhet në këmbët e një mali të lartë, 24 km larg nga kryeqyteti i provincës. Ajo ka ruajtur shumë elemente etnike të kulturës së saj shqiptare, veçantitë e saj kulturore, gjuhësore, fetare (gjuhën, ritin bizantin, veshjet tradicionale, zakonet, muzikën, folklorin). Banorët janë pasardhës të familjeve shqiptare, duke përfshirë edhe fisnikët dhe të afërmit e Skënderbeut, që u vendosën në Italinë e Jugut gjatë pushtimeve të Perandorisë Osmane në Ballkan. Identiteti arbëror i Horës së Arbëreshëvet është i fortë, në fakt gjuha arbëreshe flitet nga tërë bashkësia dhe përdoret në gazeta, shkolla dhe radio.

Bashkia përdor në dokumentet zyrtare dygjuhësore gjuhën shqipe dhe italiane për banorët e saj, në bazë të ligjit ekzistues për mbrojtjen e pakicave etnike dhe gjuhësore në Itali. Sot jetojnë këtu shumë shqiptarë të tjerë, që erdhën gjatë emigracionit të fundit shqiptar.

Ishulli i Pashkëve

Ishin Pashkët e vitit 1722. Admirali holandez Jacobs Roggeveen kishte zbuluar një ishull të ri në Oqeanin Paqësor. Ai e emëroi atë Ishulli i Pashkëve. Pranë bregdetit, ekuipazhi i tij pa barka të vogla të njerëzve lokal duke u afruar që të përshëndesin anijen e tij. Duke vrojtuar bregdetin e ishullit, ai pa kokat gjigante. Roggeveen dha këtë përshkrim: kokat nga guri na befasuan. Ne nuk mund të kuptonim se si këta njerëz, të cilët nuk kishin as makineri nga druri, apo litar të fortë, arriten ti ngritin këto statuja, statuja ne masë ishte dhjetë metra në lartësi dhe gjerësi. Roggeveen sapo kishte shtuar një më shumë ne hyrjen në listë të fshehtësive: sa më shumë perëndimorët udhëtonin globin, enigmat ishin me te medha.

Kur Roggeveen ardhi, atje ishin vetem dy fise në ishull. E para ishte Ha-Nau-AA-epe, e cila ishte e dalluar për shkak të veshëve të tyre të gjatë. Ata ishin të gjatë, me lëkur të bardhë dhe me flokë të kuqe dhe shumica e tyre ishin dy metra të gjatë. Fisi tjetër ishte Ha-Nau-mo-moko, e cila kishte veshë të shkurtër. Edhe pse është supozuar se statujat janë krijuar nga fisi me veshë te shkurtër, nën komandën e popullit veshëllapush, duke e portretizuar te fundit, ka pasur edhe një masakër të popullit veshëllapush në 1760, me sa duket vetëm tre prej tyre mbijetuan . Masakra zakonisht interpretohet si një revoltë e popullit me veshe të shkurtër kundër elitës së tyre shtypëse me veshët e gjatë.

Lloji i "diplomacisë" përdoret kur kontaktet me njerëzit lokal të thonin shpesh se nuk kane njohuri të mëtejshme rreth kokave nga guri. Roggeveen vetë mendonte se ai kishte gjetur një përgjigje të shpejtë për "fshehtësin" e tij. Ai copëtoi kokën e një statujë, në supozim se krerët me të vërtetë nuk janë bërë prej guri, por nga balta, e mbuluar me një shtresë nga deti. Teoria e tij doli e gabuar. Kjo zgjati deri 1770 para se spanjollët vendosen të dërgojnë një ekspeditë në kërkim të këtij ishulli që kishin mbetur pajisjet e tyre për pesë dekadat e fundit. Ekspedita provoi se kokat ishin bërë përfundimisht nga guri. Popullata lokale duhej të luftonte me tribulimin e madh midis 1770 dhe 1774, nga te cilat shumë statujat kishin rënë edhe nga bazat e tyre. James Cook identifikoi se kodëra e vetme në ishull ishte në fakt një vullkan dhe identifikoi si shkakun kryesor për shkatërrimin që kishte ndodhur me 1774. Cook gjithashtu arriti në përfundimin se banorët e tanishem te ishullit nuk ishin krijuesit e kokave gjigande nga guri.

Por kush ishte atëherë? Dyqind vjet më vonë, autori zvicerian kontravers Erich von Däniken spekuloi se statujat ishin punë e qenieve jashtëtokësore. Këto qenie janë besohet të kenë qenë të bllokuar në ishull dhe me asgjë më të mirë për të bërë, ata kishin filluar të ndërtojnë këto statuja. Von Däniken argumentoi se popullata lokale, me mjete primitive që kishin në dispozicionin e tyre, nuk ishin në gjendje për të krijuar kokat gjigande nga guri. Të tjerë besonin se statujat ishin mijëvjeçarë te vjetër, mbetjet e fundit e një qytetërimi te humbur, Mu, të Atlantidës së humbur. Kane qenë, megjithatë, pikëpamjet shumë konservative. Xhejms Kuk dhe udhëheqës të tjerë të ekspeditës arriten në përfundim se platforma në të cilën qëndronin kokat janë përdorur për funerale. Statujat ishin emëruar edhe sipas ish sundimtarëve të popullit lokal. Por asnjë informacion të mëtejshëm nuk u mësua nga njerëzit lokal, qoftë edhe të vetëm për shkak se ata u eksportuan nga ishulli si skllav për punë. Në të vërtetë, nga 1877, vetëm 111 vetë ishin ende duke jetuar në ishull.

Civilizimin e ishujve te pashkëve ishte bërë përfundimisht e famshëm nga ekspedita britanike pioniere e Katherine Routledge, e cili arriti në ishull në 1914 dhe filloi atë që arriti në fushatën e parë serioze arkeologjike në fshehtesirat e ishullit dhe - veçanërisht - kokat e saj enigmatike me gurë. Me ndihmë nga vendasit, ajo dhe bashkëshorti i saj zbuluar përfundimisht tridhjetë figurat dhe regjistruan legjendat e ishullit dhe historinë. Një shekull e tutje, origjina e pothuaj mijë krerëve nga guri megjithatë mbetet tepër e vështirë për të vlerësuar. Te gjitha statujat ngulin sytë në drejtim të tokës, edhe pse shumë prej statujave qëndrojë shumë afër detit.Masa e tyre eshte midis dy dhe njëmbëdhjetë metra të lartë dhe të gjitha kanë të njëjtën pamje: një formë me kokë te gjatë ne një trung te lartë, një mjekër të gjatë dhe veshët, ose me duart përgjatë trupit apo të duarve qe pushojne në stomak. Disa nga statujat ende përmbajnë sytë, e bërë në gurë të bardhë dhe të kuqe dhe nga koralet. Vetëm ca shtatëdhjetë e më shumë statuja kanë "pukao", apo "kapelë", mbi kokën e tyre. Emri prejardhjen e ka nga raportimi i vizitorëve të parë, te cilet kishin pare persona të caktuar lokal me një model flokësh të bërë nga puplat e kuqe. Ky numër i vogël i “krerëve kapela” ka habitur arkeologët për shumë dekada. Shkëmbi vullkanik i përdorur për kapelë erdhi nga një gurore e shenjtë brenda një krateri e bere nga llava e kuqe. Shkëmbi duhej të transportohej për disa kilometra në kodrina me ndihmën e drunjëve që rrotulloheshin. Sue Hamilton beson se kapelet ishin, në fakt, një gërshet apo fjongo e lartë që ishte per veshje vetëm nga pjesa elitë e popullsis.

Shekulli i 20-të dha një përgjigje të moshës së tyre. Arkeologët mësuan se njerëzit e parë kishin ardhur në ishull në mes të shekullit 4 dhe 7. Platformat janë ndërtuar pak më vonë, statujat filluan të ndërtohen rrethe vitit 1000 pas Krishtit. Statujat të reja më nuk u ngriten pas vitit 1680, rezultat i shkaterrimit të shoqërisë, të shkaktuara nga ose që rezultoi nga një luftë. Konkluzioni: statujat ishin ndërtuar mbi një periudhë 500 vjeçare – d.mth. mesatarisht, dy koka gjigande nga guri u ngritën çdo vit. Guri i përdorur për kokat gjigande rrjedhe nga thelbi i brendshëm i vullkanit Rarku Rano. Në të vërtetë, atje, ka qindra hapësira bosh te mbetura, edhe pse rrethe 400 statuja ende mbeten brenda ne gurore. Kjo është një situatë interesante, sepse kjo do të thotë se kane qenë mjaft statuja te pergatitura për një shekull që do të vijë ...qe do te thote se ka gjase se më shumë se dy statuja kane qenë ngritur çdo vit.

Si ishin ndertuar (gdhendur) gurët? Disa mjete nga guri ishin ende në minierë, ato duket të jenë mjetet e mundshme që kishin qenë përdorur. Eksploruesi norvegjez Thor Heyerdahl u përpoq të rikrijonte kokat nga guri në vend. Gjashtë burra kanë punuar për tre ditë, duke rezultuar në një kokë guri që ishte pesë metra e lartë. Ishte argumentuar se kjo do të marrë një ekip prej gjashtë njerëz, një vit për të krijuar një statujë gjigande - do të thotë se të gjithë prodhimin e gurëve mund të jetë rezultat i vetëm dymbëdhjetë njerëzve - larg nga konkluzionet e arritura nga preferencat e Erich von Däniken. Sa nga ka ardhur artizanati, kjo çështje ishte paraqitur edhe nga Thor Heyerdahl. Ai dyshonte supozimin e përgjithshem që kishin ardhur nga perëndimi dhe mendonin ata me origjinë nga Amerika e Jugut - e veçanërisht nga Peru. Megjithatë, arkeologët nuk mund ta mbështesnin këtë teori, pasi ata deklaruan se populli peruan nuk posedonte anije deti e aftë që do të arrijnë deri te Ishujt e Pashkëve. Në stilin e tij unik, Heyerdahl kërkoi për të sfiduar këtë argument dhe në vitin 1947 organizoi ekspeditë Kon Tiki, në të cilin ai përdori një anije tradicionale jugore amerikane në përpjekjet e tij për të arritur të Ishujet e Pashkeve. Lundrimi i Heyerdahl zgjati per 101 ditë, duke mbuluar 6.000 km, duke treguar se anija ishte definitivisht anije që lundron mirë - në kundërshtim me mendimet arkeologjike. Megjithatë, Heyerdahl nuk mbërrini ne Ishujte e Pashkëve, por përfundoi në Tahiti. Ekspedita e Heyerdahl ishte e para e një serie, e të gjitha synimëve për të arritur ishullin e Pashkëve nga Amerika e Jugut. Por të gjithë ato përfunduan në Tahiti - nuk e bëri kurrë atë të Ishujve te Pashkëve.

Megjithatë, është e vërtetë se një sasi e caktuar e bimëve në ishullin e Pashkëve kanë një origjinë nga amerika jugore. Ajo ishte në fakt një prove e tillë që frymëzoi Heyerdahl dhe të tjerët të arsyetojnë për teori amerikane te origjinës jugore. Megjithatë, më pas, ajo ka treguar se të paktën një nga këto bimë u dërgua në ishulli më shumë se 30.000 vjet më parë - nga kafshët. Një tjeter bimë ka qenë përhapur në të gjithë ishujt e Oqeanit Paqësor nëpërmjet rrymave oqeanike. Prova e vetme e Heyerdahl për një agjent te njeriut (nga amerika e jugut), ishte prania e patates në ishull. Edhe pse është enigmatike, nuk ka asnjë provë që mjerisht ishte transportuar nga njerëzit. Ajo mund të ketë qenë transportuar apo kapur nga shpendët. Dëshmi se popullsia e ishullit të Pashkëve e kanë origjinën nga Polinezi ishte zbuluar në ishullin Pitcairn, 2000 km në perëndim të ishullit të Pashkëve. Me 1790 gjurmët e një ndikimi polinezian u zbuluan aty - por zbulimi më i rëndësishëm ishte prania e kokave gjigande, e ndërtuar mbi platformat, duke sugjeruar një lidhje midis Ishujve Pitcairn dhe të Pashkëve. Për fat të keq, kolonistët e hershem kishin shkatërruar këto krerë, e cila është një nga arsyet kryesore pse kjo lidhje është pak i njohur.

Zgjidhje përfundimtare që njerëzit nga ishujte e Pashkëve erdhen nga Perëndimi dhe jo nga amerika jugore erdhën kur hulumtimet e ADN-së të skeletëve te datës 1100-1868, zbuluan ngjashmërin me ishujt Hawaii dhe Ishujt Chatham, pranë Zelandës së Re. Në të vërtetë, në fund, Heyerdahl vetë e hodhi poshtë teorin e amerikës jugore. Megjithatë, shumë fshehtësi te ishujve të Pashkëve mbetën, si shkrimi enigmatik i njohur si rongo rongo. Në kohën e ardhjes së evropianëve, kishte ende një numer të madh të pllakave rongo rongo dhe objekte të tjera prej druri te mbuluara me këto hieroglife. Ata janë mbajtur në mbulojs bërë nga kallami, edhe pse pak nëse ka ende mund ti lexojn ato. Gjuha u pa fillimisht nga një prift, Jozefi Eyraud, personi i parë jo-lokale për tu vendosur mbi ishull por pas një zjarri të gjitha shkrimet e popullsisë se ishujve të Pashkëve u zhdukën. Sot, vetëm 26 objekte me shkrime rongo rongo mbeten, duke na dhënë një total prej 16.000 shenja. Për fat të keq, të gjitha përpjekjet për të deshifruar gjuhën deri tani duken se kane dështuar. Megjithatë, Benon Z. Profesor Szalek të Universitetit të Szezecin është parë nga disa si dyshifrues i gjuhës rongo rongo dhe argumenton një rast të ngjashëm, dmth se "shkrimet e ishullit të Pashkëve përbëjnë sekuenca dhe formulat rituale të shkurtërs duke vlerësuar Avatarin - mishërimi ose djali i zotit. Përveç kësaj, Szalek beson se do të ishin Tamilet nga India që sollen civilizimin e tyre për te ishujt e Pashkëve. " Studimet antropologjike te kafkave te vjetra nga varrezat megalitike tregojnë një fakt te pabesueshem, dmth se rreth 60 për qind e popullsisë së ishullit të Pashkëve ishte me origjinë Europoidale".

Kalendari gregorian

Kalendari Gregorian ose kalendari i ri, është kalendari që përdoret në botën perëndimore. Kalendari gregorian është një modifikim i kalendarit julian dhe e merr emrin nga papa Gregori XIII, i cili e miratoi në vitin 1582.

Kalendari gregorian shton një kusht tjetër për vitet e brishta.

Ndër vitet që pjesëtohen me 100, vetëm ata që pjesëtohen edhe me 400 janë vite të brishta.

Për shembull, për mijëvjeçarin e kaluar, 1600 dhe 2000 qenë vite të brishta, ndërsa 1700, 1800 dhe 1900 jo.

Lista e festave shqiptare

Kjo listë përfshin listën e festave në Republikën e Kosovës dhe në Shqipëri dhe kjo listë nuk ka karakter etnik por nacional (shtetëror) ngase përfshihen festat e të gjitha etnive në të dy shtetet.

Lista e papëve

FAQJA ËSHTË NË PUNIM E SIPËR

Lista e mëposhtme përmban emrat e papëve të kishës katolike, të cilat janë renditur sipas kronologjisë që nga Shën Pjetri deri më sot.

Moska

Moska (rusisht: Москва́) është kryeqyteti i Rusisë. Moska është një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Rusisë, ndodhet në pjesën evropiane të Rusisë. Perandorët ose carët e kthyen qytetin në bazën e tyre të urdhrave deri në vitin 1712, kur kryeqytet i Rusisë u bë Saint Petersburg. Moska u rikthye në kryeqytet të Rusisë në vitin 1918 dhe shërbeu si kryeqyteti i ish-Bashkimit Sovjetik nga viti 1922 deri në vitin 1991. Moska ka qenë historikisht kryeqyteti i BRSS, Perandorisë Ruse, Regjimeve cariste dhe Dukatit Moskovit. Moska konsiderohet si një prej qyteteve më të gjelbra të Evropës dhe ka rreth 27 kilometra katrorë gjelbërim në parqe për person. Infrastruktura historike e kombinuar me zhvillimin modern të viteve të fundit e kanë bërë Moskën një prej destinacioneve më intriguese dhe tërheqëse të Evropës.

Gjatë viteve, Moska ka marrë një sërë emërtimesh si Roma e Tretë (Третий Рим), Guri i Bardhë (Белокаменная), Froni i Parë (Первопрестольная) dhe 40 Dyzetat (Сорок Сороков).

Një person nga Moska quhet Moskovit në Shqip ose Moskvich ne Rusisht.

Muhibbe Darga

Muhibbe Darga (lindur në 13 qershor 1921- 6 mars 2018) ishte një arkeologe turke. Ajo ishte mbesa e Darugazade Mehmet Emin Bey, kujdestarja e parë e pallatit të Sulltan Abdülhamid, poetja dhe përkthyesja nga frëngjishtja në turqisht e novelave të Zhyl Vernit.

Darga lindi në Stamboll në qershor 1921 dhe u rrit nga kujdestarë francezë. Ajo studioi në Paris dhe Stamboll. Babai i saj ishte doktor dhe për shkak të obligimeve profesionale të babait të saj, ajo udhëtoi përgjatë Anatolisë në vitet 30’ së bashku me familjen e saj. Në darkat familjare të kësaj familjeje të periudhës otomane zhvilloheshin debatet mbi artin dhe letërsinë, historinë greke dhe romake. Për më tepër, familja celebronte të gjitha ritualet fetare të qytetit si Pashkët, Krishtlindjet, Ramazanin si dhe organizonte shpeshherë festa me maska dhe veshje pompoze.

Darge ndoqi studimet në Departamentin e Arkeologjisë, Universiteti i Stambollit në fillim të viteve 1940. Ajo u njoh me shumë figura të shquara të arkeologjisë në këtë fakultet, të themeluar prej profesorit Theodor Bossert. Entuziasmi dhe personaliteti i saj prej ekstroverteje, njohja ekslente e gjuhës frënge dhe gjermane si dhe pasioni për arkeologjinë spikati tek të gjithë personat që e njihnin Dargën.

Pasi profesori Bossert zbuloi pas disa gërmimesh Karatapen, një zonë gjeografike e periudhës së Hititëve, Darga e shoqëroi atë në fund të viteve 40’. Ajo mësoi shumë gjatë kësaj ekspedite arkeologjike për rëndësinë e hsitorisë dhe arkeologjisë në Turqi. Pas kërkimit shkencor në arkeologji gjatë qëndrimit në Gjermani dhe Francë, Darga u përqëndrua në filologji dhe më pas fitoi dhe titullin e profesoreshës. Në librin e saj “Gratë në Anatoli” ajo shpjegon statusin e gruas në këtë rajon. Duke tërhequr vëmendjen jo vetëm të intelektualëve por edhe të publikut të gjerë.

Pas marrjes pjesë në disa gërmime, në fund të viteve 1970 ajo nisi të drejtojë gërmimet në zonën historike të Şemsiyetepe në juglindje të Turqisë, një zonë që gjendet nën ujë pas ndërtimit të një dige rajonale. Pas një dekade gërmimesh në Şemsiyetepe, shumë afër lumit Eufrat, një seri vendbanimesh të hititëve të dikurshëm të lokalizuara në Eskishehir, në Anatolinë qendrore. Ajo ligjëroi shumë leksione në Turqi si dhe jashtë vendit. Ajo vdiq në mars 2018 në moshën 96 vjeçare në Stamboll.

Papa Piu I

Pius I ishte ipeshkëv i Romës dhe papë ndoshta nga vitet 140 - 154. Besohet të ketë lindur në Aquileia, në veri të Italisë, babai i tij ishte një farë "Rufinusi", sipas Liber Pontificalis. U zgjodh papë pas tre ditësh agjërimi dhe lutjesh kushtuar besimtarëve të shkollës së re papnore. Papa Piusi I ishte pasardhës i Papa Higinus.

Sipas të dhënave, ai u mor me çështjet rreth hebrenjve të kthyer në krishterim si dhe luftoi ashpër heretikët gnostikë Valentino, Cerdone dhe Marcione. Ai vendosi që Pashkët të festohen gjithmonë në ditën e diel.

Ai ka ndërtuar kishën romake Santa Pudenziana, qe është edhe kisha më e vjetër e Romës.

Sipas Canone muratoriano, një kopje origjinale greke e vitit 170, Piusi ishte vëllai i Hermas, autorit të veprës "Pastori i Hermas", më e përhapura mes etërve apostolikë.

Papa Piusi i I renditet si papë i 10 i kishës katolike romake dhe është shenjtor.

Rrëfehet se vdiq si dëshmor, por rreth kësaj nuk ka të dhëna historike të besueshme.

Dita e tij përkujtimore është 11 korriku.

Emri Pius do të thotë "i mëshirueshmi, i përvuajturi".

Shqipëria

Shqipëria (gegërisht: Shqipnia gjithashtu Shqypnia, historikisht: Arbri ose Arbëria, ndërkombëtarisht: Albania), zyrtarisht Republika e Shqipërisë, është shtet i pavarur në Evropën Juglindore. Shtrihet në pjesën jugperëndimore të Gadishullit Ballkanik dhe kufizohet në veriperëndim me Malin e Zi, në verilindje me Kosovën, në perëndim me Maqedoninë e Veriut dhe në jug me Greqinë. Në perëndim laget me detet Adriatik dhe Jon dhe ndodhet vetëm 78 km larg Italisë përgjatë ngushtesës (kanalit) së Otrantos, 72 km i gjerë. Shqipëria ka një sipërfaqe prej 28,748 km² dhe rreth 2,9 milion banorë.

Trashëgimtare e qytetërimit të lashtë ilir, Shqipëria ka shënuar një përparim të dukshëm ekonomik, shoqëror e kulturor pas shekujsh prapambetje nën Perandorinë Osmane dhe në regjime diktatoriale gjatë shek. XX. Pas rënies së rendit komunist më 1991, Shqipëria ka përjetuar një periudhë kalimtare të vështirë drejt demokracisë së lirë dhe ekonomisë së tregut. Prej vitit 2009, Shqipëria është anëtare e NATO-s dhe aplikante për kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Shqipëria është dëshmuar faktor i rëndësishëm në ruajtjen e qëndrueshmërisë rajonale, duke mbështetur pavarësinë e Kosovës dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve politike në Ballkan. Ndërkaq, shteti shqiptar po gëzon përmirësim e zhvillim të turizmit; po ashtu, mban vendin e 25-të në botë për mirëmbajtjen e mjedisit.Shqipëria është zgjedhur një nga vendet më të mira për të kaluar pushimet në vitin 2011 nga disa gazeta të njohura.

Viti i Ri

Viti i Ri është koha në të cilën një vit i ri kalendarik fillon numërimin. Në shumë kultura, kjo festë festohet në të njëjtën mënyrë. Viti i Ri i kalendarit gregorian, sot në përdorim në mbarë botën, bie në 1 janar, ashtu siç ndodhte edhe me kalendarin romak. Ka kalendarë të shumta që mbeten në përdorim rajonal që e llogarisin Vitin e Ri ndryshe.

Sipas traditës katolike, 1 janar është dita e rrethprerjes së Jezusit (në ditën e tetë nga lindja e tij), atëherë kur iu vu edhe emri (Lluka 2:21).

Për babilonasit, viti i ri fillonte me rilindjen e Tokës, domethënë me pranverën. Por, përse viti i ri festohet në dimër, në datën 1 janar? Sepse romakët antikë, vazhdonin të festonin vitin e ri në marsin e vonuar, por kalendari i tyre ishte i ‘sinkronizuar’ me diellin. Kështu Jul Cezari, në vitin 46 para Krishtit, krijoi atë që ende edhe në ditët e sotme është i njohur si kalendari Julian, që stabilizonte fillimin e vitit të ri ditën e parë të vitit, pra në një janar. Këtë ditë romakët ftonin miqtë e tyre dhe shkëmbenin dhuratë një vazo të bardhë me mjaltë, dhe gjëra të tjera që ishin urim për fat dhe lumturi. Këtu ekzistonte dhe imazhi i Dea-s, e cila kishte domethënien e fatit dhe të lumturisë. Në shumë vende evropiane, përdornin kalendarin Julian. Ndërsa të tjerët e festonin vitin e ri sipas kalendarit të tyre për shembull në 1 mars (Viti i Ri në Romën Republikane) 25 dhjetor (Krishtlindjet). Vetëm me përdorimin universal të kalendarit Gregorian (nga emri i papës Gregorio XIII, i cili e ideoi në vitin 1582), data e 1 janarit shënon fillimin e vitit të ri duke u bërë një gjë e përbashkët për të tërë.

Data 1 janar është pranuar relativisht vonë në kulturën perëndimore si dita e parë e vitit. Deri në vitin 1751 në Angli dhe Uells (dhe të gjitha zotërimet britanike) viti i ri fillonte më 25 mars. Ndryshimi u bë në vitin 1600 në Skoci . Gjatë mesjetës disa ditë të tjera janë marrë si ditë të fillimit të vitit kalendarik (për shëmbull 1 marsi, 25 marsi, Pashkët, 1 shtatori, 25 dhjetori). Në shumë vende, të tilla si Republika Çeke, Italia dhe Britania e Madhe, 1 janari 1 është festë kombëtare.

Me përhapjen e kulturës perëndimore në shumë vende të tjera në botë gjatë shekujve të fundit, kalendari Gregorian është miratuar nga shumë vende të tjera si kalendar zyrtar, si dhe data 1 janar e Vitit të Ri është bërë globale, madje edhe në vende që kanë datën e tyre të fillimit të Vitit të Ri si Kina dhe India.

Viti liturgjik

Viti liturgjik përbën kalendarin e kremtimeve të kishës së krishterë që zhvillohet në hapsirën e një viti. Ai ndryshon sipas besimeve fetare dhe riteve të kishave.

Viti liturgjik hyri në përdorim nga kisha e krishterë në qindvjeçarin e 16.

Në gjuhë të tjera

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.