Komunitetet autonome të Spanjës

Spanjë, një komunitet autonom (spanjisht: comunidad autónoma, baskisht: autonomia erkidego, katalane: comunitat autònoma, galiciane: comunidade autónoma)[a] është ndarje administrative dhe politike e nivelit të parë, e krijuar në përputhje me kushtetutën spanjolle të vitit 1978, me qëllim garantimin e autonomisë të kufizuar të kombësive dhe të rajoneve që përbëjnë kombin spanjoll [1][2][3].

Meqë sovraniteti qëndron në shtet si një tërësi, e përfaqësuar në institucionet qendrore të qeverisë, jo në komunitetet, Spanja nuk është një federatë por një shtet shumë i decentralizuar[4][5] unitar[1] që ka transferuar në mënyrë asimetrike pushtetin për komunitetet, të cilat, nga ana tjetër, ushtrojnë të drejtën e tyre për vetëqeverisje brenda kufijve të përcaktuara në kushtetutë dhe statutet e tyre autonome.[1]

Janë 17 komunitete autonome dhe dy qytete autonome që janë të njohur kolektivisht si "autonomitë". Të dy qytetet autonome kanë të drejtë të bëhen komunitetet autonome, por asnjëri nuk e ka shfrytëzuar ende këtë të drejtë. Kjo kornizë unike e administrimit territorial është i njohur si "shteti i autonomive".

Autonomous communities of Spain
Harta e Spanjës e ndarë sipas komuniteteve autonome 17 (+ qytete autonome).

Krijimi i komuniteteve autonome

Prapavija historike

Spanja është një vend i shumëllojshëm i përbërë nga rajone të ndryshme me struktura të ndryshme ekonomike dhe sociale, si dhe me gjuhë, traditat historike, politike dhe kulturore të ndryshme [6][7]. Ndërsa tërë territorin spanjoll u bashkuar nën një kurorë nga shekulli i 16-të, ky nuk ishte një proces i homogjenizimit apo shkrirjes kombëtare. Territoret përbërëse — qofshin ato kurora, mbretëri, principata apo sundim — mbajtën shumë nga ish institucionet e tyre ekzistuese,[8] duke përfshirë autonominë fiskale, legjislativin apo gjyqësorin, të kufizuar. Këto territore gjithashtu shfaqin një shumëllojshmëri të doganave, ligjeve, gjuhëve dhe monedhave deri në mes të shekullit të nëntëmbëdhjetë [8].

Autonomitë sipas popullsisë dhe sipërfaqes

Pos. Emri Popullsia Përqindja Dendësia Sipërfaqja Përqindja
1 Flag of Andalusia.svg Andaluzia 7,478,444 17.9% 85.70 banorë/km² 87,268 km² 17.2%
2 Flag of Catalonia.svg Katalonia 6,506,440 15.6% 190.73 banorë/km² 32,114 km² 6.3%
3 Flag of the Community of Madrid.svg Komuniteti i Madridit 5,527,152 13.2% 688.48 banorë/km² 8,028 km² 1.6%
4 Flag of the Valencian Community (2x3).svg Komuniteti i Valencias 4,326,708 10.3% 186.05 banorë/km² 23,255 km² 4.6%
5 Flag of Galicia.svg Galicia 2,737,370 6.5% 92.36 banorë/km² 29,574 km² 5.8%
6 Flag of Castile and León.svg Kastil-Leoni 2,480,369 5.9% 26.32 banorë/km² 94,223 km² 18.6%
7 Flag of the Basque Country.svg Baskia 2,108,281 5.0% 291.44 banorë/km² 7,234 km² 1.4%
8 Flag of the Canary Islands.svg Ishujt Kanare 1,843,755 4.4% 247.58 banorë/km² 7,447 km² 1.5%
9 Flag of Castile-La Mancha.svg Kastil-La Mança 1,782,038 4.3% 22.43 banorë/km² 79,463 km² 15.7%
10 Flag of the Region of Murcia.svg Mursia 1,226,993 2.9% 108.46 banorë/km² 11,313 km² 2.2%
11 Flag of Aragon.svg Aragoni 1,217,514 2.9% 25.51 banorë/km² 47,719 km² 9.4%
12 Flag of Asturias.svg Asturia 1,073,971 2.6% 101.28 banorë/km² 10,604 km² 2.1%
13 Flag of Extremadura.svg Ekstremadura 1,073,050 2.6% 25.77 banorë/km² 41,634 km² 8.2%
14 Flag of the Balearic Islands.svg Ishujt Baleare 916,968 2.2% 183.69 banorë/km² 4,992 km² 1.0%
15 Flag of Navarre.svg Navara 569,628 1.4% 54.82 banorë/km² 10,391 km² 2.1%
16 Flag of Cantabria.svg Kantabria 542,275 1.3% 101.91 banorë/km² 5,321 km² 1.0%
17 Flag of La Rioja (with coat of arms).svg Rioha 281,614 0.7% 55.82 banorë/km² 5,045 km² 1.0%
Plazas de soberanía 145,336 0.3% 4404.12 banorë/km² 33 km² 0.01%
Gjithsej 41,837,894 100% 82.69 banorë/km² 505,988 km² 100%

References

  1. ^ a b c "Organización territorial. El Estado de las Autonomías" (PDF). Recursos Educativos. Instituto Nacional de Tecnologías Educativas y de Formación del Profesorado. Ministerio de Eduación, Cultura y Deporte. Marrë më 19 October 2012.
  2. ^ Article 2. Cortes Generales (Spanish Parliament) (1978). "Título Preliminar". Spanish Constitution of 1978. Marrë më 29 September 2012.
  3. ^ Article 143. Cortes Generales (Spanish Parliament) (1978). "Título VIII. De la Organización Territorial del Estado". Spanish Constitution of 1978. Marrë më 29 September 2012.
  4. ^ Bacigalupo Sagesse, Mariano (June 2005). "Sinópsis artículo 145". Constitución española (con sinópsis). Congress of the Deputies. Marrë më 28 January 2012.
  5. ^ Ruíz-Huerta Carbonell, Jesús; Herrero Alcalde, Ana (2008). Bosch, Núria; Durán, José María, red. Fiscal Equalization in Spain. Fiscal Federalism and Political Decentralization: Lessons from Spain, Germany and Canada. Edward Elgar Publisher Limited.  9781847204677. Marrë më 15 October 2012.
  6. ^ Villar, Fernando P. (June 1998). "Nationalism in Spain: Is It a Danger to National Integrity?". Storming Media, Pentagon Reports. Marrë më 3 February 2012.
  7. ^ Shabad, Goldie; Gunther, Richard (July 1982). "Language, Nationalism and Political Conflict in Spain". Comparative Politics Vol 14 No. 4. Marrë më 3 February 2012.
  8. ^ a b Moreno Hernández, Luis Manuel. "Federalization in Multinational Spain" (PDF). Unidad de Políticas Comparadas. Marrë më 8 October 2012.

Shënime

  1. ^ Shqiptimi anglisht:
    • Autonomous community /ɔːˈtɒnəməs kɵˈmjuːnɪti/.
    Shqiptimi në "gjuhën sapnjolle":
    • Spanjolle: Comunidad autónoma [komuniˈðað auˈtonoma],
    • Baske: Autonomia erkidego [autonomia erkiðeɣo],
    • Katalane: Comunitat autònoma [kumuniˈtat əwˈtɔnumə]
      • [komuniˈtat awˈtɔnoma] (në Valencia)
      • [omuniˈtat əwˈtɔnomə] (në majorka),
    • Galiciane: Comunidade autónoma [komuniˈðaðe auˈtɔnoma].

Lidhje të jashtme

Andaluzia

Andalusia ( /ˌændəˈluːsiəˌ ʔziəˌ ʔʒⁱə/, spanjisht: Andalucía, shqiptimi [andaluˈθi.a], local pronunciation: [andaluˈsi.a], in Arabic: الأندلس) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës. Është komuniteti autonom më i madh nga numri i popullsisë dhe i dyti më i madh sipas sipërfaqes në Spanjës. Komuniteti autonom andaluzian zyrtarisht njihet si kombësi në Spanjë . Territori është i ndarë në tetë provinca: Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Jaén, Málaga and Seville. Kryeqyteti është qyteti Seville (spanisht: Sevilla).

Aragoni

Aragon (spanjisht: Aragón;Aragonisht: Aragón; katalane: Aragó) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Asturia

Asturias (spanjisht: Principado de Asturias; Asturisht: Principáu d'Asturies) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Baskia

Baskia (bas: Euzkadi; sp. País Vasco) është krahinë autonome në Spanjë me staus të regjionit historik. Kryeqytet i Baskisë është Vitoria ose në gjuhën baske Gasteic (bas: Gasteiz).

Baskia është njëra nga teritoret ku flitet gjuha baske, të cilën e quajnë edhe tokë Baske ose në gjuhën baske Euskal Erija (bas: Euskal Herria). Baskia përbëhet nga tri province : Alava ( me kryeqytet Vitorinë), Gipuskoa ( kryeqytet Sebastian) dhe Biskaja ( me kryeqytet Bilbao).

Ekstremadura

Extremadura (spanjisht: Extremadura; Extremaduran: Estremaura) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Galicia (Spanjë)

Galicia (galiciane: Galiza) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Ishujt Baleare

Ishujt Belearik (katalane: Illes Balears) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Ishujt Kanare

Ishujt Kanare (sp. Islas Canarias) janë nën administrimin spanjol. Emri vjen nga fjala latine Canis, që do të thotë qen. Kanë një sipërfaqe prej 7.273 km2. Kryeqendrat administrative janë Santa Cruz de Tenerife në ishullin Tenerife dhe Las Palmas në ishullin Gran Kanaria. Paraqesin një urë tokësore në mes Europës dhe Afrikës perëndimore. Bota antike greke mendonte që Kanaret janë si mbeturinë e Atlantidës, tokës së përmbysur në oqeanin Atlantik nga tërmeti i madh që ka ndodhur diku para 9000 vjetësh.

Kantabria

Cantabria është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Kastil-La Mança

Castilla-La Mancha është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Katalonia

Katalonia apo Katalonja (katalanisht: Catalunya, oksitanisht: Catalonha, spanjisht: Cataluña) është një territor i kontestuar në mes të Mbretërisë së Spanjës dhe Republikës së Katalonjës në skajin verilindor të Gadishullit Iberik..Statusi i saj kushtetues është subjekt i një mosmarrëveshjeje midis Mbretërisë së Spanjës e cila e sheh atë si një komunitet autonom brenda Spanjës dhe Generalitat de Catalunya që e konsideron atë si një republikë të pavarur pas shpalljes së njëanshme të pavarësisë nga Spanja më 27 tetor 2017.Ajo është përcaktuar si shtet nga statusi i saj i mëparshëm si autonomi e Spanjës. Katalonia përbëhet nga katër provinca: Barcelona, ​​Gjirona, Leida dhe Taragona. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh është Barcelona, ​​bashkia e dytë më e populluar në Spanjë dhe thelbi i zonës së shtatë më të populluar urbane në Bashkimin Evropian. Katalonia përfshin shumicën e territorit të ish-Principatës së Katalonisë (me pjesën e mbetur Roussillon tani pjesë e Pyrénées-Orientales të Francës). Ajo kufizohet nga Francën dhe Andorrën në veri, Detin Mesdhe në lindje, dhe komunitetet autonome spanjolle të Aragonit në perëndim dhe Komuniteti i Valencias në jug. Gjuhët zyrtare janë katalonishtja, spanjishtja, dhe dialektin aranez i oksitanishtes.Në fund të shekullit VIII, kontet e Markës të Gothisë dhe Markës Spanjolle u krijuan nga Mbretëria frënge si vasalë feudale rreth dhe pranë Pirenejve lindore, si një pengesë mbrojtëse kundër muslimanëve. Kontet lindore të këtyre markave u bashkuan nën sundimin e vasalit frëng Kontit të Barcelonës, ​​dhe më vonë u quajtën Kataloni. Në vitin 1137, Katalonia dhe Mbretëria e Aragonit u bashkuan me martesë nën Kurorën e Aragonit, dhe Principata e Katalonisë u bë baza për fuqinë detare dhe ekspansionizmin e Kurorës së Aragonit në Mesdhe. Në periudhën e vonë të Mesjetës lustroi letërisa katalane. Midis viteve 1469 dhe 1516, Mbreti i Aragonit dhe Mbretëresha e Kastilit u martuan dhe sunduan mbretëritë e tyre së bashku, duke ruajtur të gjitha institucionet e tyre të veçanta, gjykatat (kuvendi) dhe kushtetuta.

Gjatë Luftës Franko-Spanjolle (1635–1659), Katalonia u revoltua (1640–1652) kundër një pranie të madhe dhe të rëndë të Ushtrisë mbretërore në territorin e saj, duke u bërë republikë nën mbrojtjen franceze. Brenda një periudhe të shkurtër, Franca mori kontrollin e plotë të Katalonisë, me një kosto të lartë ekonomik për Kataloninë, derisa u ripushtua nga ushtria spanjolle. Sipas kushteve të Traktatit të Pirenejve në vitin 1659, i cili përfundoi luftën më të gjerë franko-spanjolle, Kurora spanjolle i dha pjesët veriore të Katalonisë, kryesisht të inkorporuar në qarkun Roussillon, Francës. Gjatë Luftës për Trashëgiminë Spanjolle (1701–1714), Kurora e Aragonit u pozicionua kundër Filipit V Bourbon të Spanjës, fitorja e mëvonshme e së cilit çoi në heqjen e institucioneve jo-kastile në të gjithë Spanjën dhe në zëvendësimin e gjuhës latine dhe të gjuhëve të tjera (si katalonishtja) me gjuhën spanjolle në dokumentet ligjore.

Në shekullin XIX, Katalonia u prek rëndë nga Luftërat Napoleonike dhe Karliste. Në gjysmën e dytë të shekullit, Katalonia përjetoi një industrializim të rëndësishëm. Gjërsa pasuria nga zgjerimi industrial u rrit, Katalonia pa një rilindje kulturore të shoqëruar me nacionalizmin fillestar, ndërsa u shfaqën disa lëvizje të punëtorëve. Në vitin 1914, katër provincat katalane formuan një mankomunidad, dhe me rikthimin e demokracisë gjatë Republikës së Dytë Spanjolle (1931–1939), Gjeneraliteti i Katalonisë u rivendos si një qeveri autonome. Pas Luftës Civile Spanjolle, diktatura frankoiste miratoi masa represive, heqjen e institucioneve katalane dhe ndalimin e përdorimit zyrtar të gjuhës katalane përsëri. Nga fundi i viteve 1950 deri në fillim të viteve 1970, Katalonia pa rritje të shpejtë ekonomike, duke tërhequr shumë punëtorë nga e gjithë Spanja, e duke e bërë Barcelonën një nga zonat më të mëdha industriale metropolitane të Evropës dhe duke e kthyer Kataloninë në një destinacion të madh turistik. Që nga tranzicioni spanjoll në demokraci (1975–1982), Katalonia ka rifituar autonomi të konsiderueshme vendore në çështjet politike, arsimore, mjedisore dhe kulturore dhe tani është një nga komunitetet ekonomikisht më dinamike të Spanjës.

Komuniteti i Madridit

Komuniteti i Madridit (spanjisht: Comunidad de Madrid) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Komuniteti i Valencias

Komuniteti i Valencias (Valencisht: Comunitat Valenciana; spanjisht: Comunidad Valenciana) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës. Është komuniteti i katërt më i populluar pas Andalusias, Katalonjës dhe Madridit me më shumë se 5.1 milion banorë.

Shpesh identifikohet me kryeqytetin e saj Valencia, i cili është qyteti i tretë më i madh në Spanjë.

Navara

Navarre (spanjisht: Navarra; baskisht: Nafarroa) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Ndarja administrative

Një ndarje administrative, njësi administrative, entitet administrativ ose nën-ndarje e shtetit (ose, ndonjëherë, ndarje gjeopolitike apo entitetin nën-nacional) është një pjesë e një shteti ose rajoni tjetër përcaktuar për qëllimet e administrimit. Ndarjet Administrative është dhënë një shkallë të caktuar të autonomisë dhe janë zakonisht të nevojshme për të menaxhuar veten e tyre nëpërmjet qeverive të tyre lokale.

Qarqet e Spanjës

Në Spanjë zakonisht dhe historikisht, disa komunitete autonome janë ndarë në qarqe (Spanjisht: [koˈmarkas], sing. comarca). Disa rrethe (p.sh. Qarqet e Katalonjës) kanë një status të përcaktuar qartë, e rregulluar me ligj dhe madje edhe këshillat e tyre të rretheve kanë disa kompetenca.

Emërtimi spanjisht "comarca" është ekuivalente me një distrikt, rreth, qark, rajon ose zonë.

Rajoni i Mursias

Rajoni Murcia (spanjisht: Región de Murcia) është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Rioha

La Rioja është një komunitetet autonom në Mbretërinë e Spanjës i vendosur në rajonin jug-perëndimor të Evropës.

Komunitetet autonome të Spanjës
Komunitetet autonome
Qytetet autonome

Në gjuhë të tjera

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.