Ideologjia

Nocioni ideologji për herë të parë është përforuru në veprat e filozofëve - enciklopedist francez. Nocioni "ideolog" është zbuluar dhe për herë të parë është përdorur nga ana e filozofit francez, Desti de Trasi[1] .

Sociologët funksionalist e përcaktojnë si sistem të ideve dhe besimeve të cilat ofrojnë orientimin për të kuptuar realitetin dhe veprimtarinë shoqërore. Marksisitet e kuptojnë si vetëdije të shtrembëruar dhe të rrejshme e cila shërben për fshehjen e dominimit klasorë të borgjezisë. Mëndimtarët konservatorë e paraqesin atë si sistem të mbyllur dhe represiv të menduarit. Koncepti i ideologjisë në vetën e vet përfshinë së pari vlerat e jetës së përbashkët, vlerësim të qenieve politike dhe veprime ndaj bindjeve apo botëkuptimeve dhe anatemizim të tjerëve. Përfshinë shprehjen e interesave të grupeve dhe akteve social të caktuar (klasët, lëvizjet, kombet)si dhe insistimin që në ato interesa të sigurohet mbisundimi në sistemin politik.Ideologjia është “mësim mbi ide” . Idetë rrjedhin si sensacion. Në mësimet e De Tracys paraqiten katër faktorë të cilët edhe sot cekën në definim të konceptit “ideologji”:

  • Sistemi i shpjegimit të botës,
  • Program i veprimit,
  • Veprim publik për realizimin e programit, dhe
  • Manifestimi i rrolit të posaçëm të individit.

1-FJALA-Ideologji politike:-> Sistem koherent idesh qe jep bazen per veprimin politik te organizuar , me qellim ruajtjen , ndryshimin , ose permbysjen e sistemit eksiztues te marredhenieve te pushtetit.

TE GJITHA IDOLOGJITE:

(a)Pershkruajne sistemin ekzistues, (b)Modelojne te ardhmen e deshiruar, (c)Tregojne si mund dhe si duhet te behen ndryshimi politik.

Burimet e të dhanunave

  1. ^ Andrew Heywood, Politika, Dukagjini 2008, ISBN 978-9951-424-16-5 faqe 40
Adolf Hitler

Adolf Hitleri (* 20. prill 1889 në Braunau am Inn, Austri-Hungari; † 30. prill 1945 në Berlin) ishte nga 1933 në vitin 1945, e Kancelari i Rajhut dhe diktatori ne Rajhun gjerman.

Nga korriku, 1921, Kryetari i partisë, NSDAP, ai u përpoq në nëntor 1923 me një grusht shteti të Mynihut nga Republika Weimar të bjerë. Me shkrimin e tij Mein Kampf (1925/26), ai ishte anti-Semite dhe raciste ideologjia e nacional socializmit.

Hitleri eshte ber President i rajhut Gjerman nga Pauli i Hindenburgut në 30. janar 1933, gjermane, Kancelari i Rajhut të caktuar. Brenda disa muajve, eliminohet Regjimit të tij me Terror, të emergjencës të rregulloreve, të njëjtin qark të ligjeve, organizativedhe të partisë ndaluar të pluraliste demokracisë, federalizmi dhe sundimin e ligjit. Kundërshtarët politikë ishin në kampet e përqendrimit, burgosur, torturuar dhe vrarë. Në vitin 1934 lejohet Hitleri me rastin e "Röhm-putsch" e mundshme rivalët në radhët e tyre për vrasje. Hindenburg vdekjes së tij në 2. Në gusht 1934 ai i aplikuar në zyrën e Rajhut Presidentit me atë të Kancelari i Rajhut të bashkohen, dhe kanë sunduar ndonjëherë që, si "Führer dhe Kancelari i Rajhut".E Judenjve që jetojnë në Gjermani ishte nga 1933 tutje gjithnjë e më të margjinalizuar dhe pa të drejtën e votës, veçanërisht nga Nuremberg ligjet shtator 1935, dhe Kristallnacht në nëntor 1938. Komandat për rearmament e Wehrmacht dhe të Rhineland profesion, Hitleri theu në vitin 1936, e Traktatit të Versajit. E Propagandës Naziste paraqitet ekonomike, Sociale dhe politika e jashtme si të suksesshëm, dhe në këtë mënyrë rritjen e deri në vitin 1939, Hitleri e popullaritetit.

Në vitin 1938, ai mori përsipër të menjëhershëm komandën e Wehrmacht , dhe vazhdoi aneksimi i Austrisë nga. Në Mynih marrëveshja e 30. shtator 1938, aneksimi i Sudetenland gjermane Rajhut të lejuara, ai u ul me të "goditjes nga pjesa Tjetër e Republikës çeke" në 15 dhjetor. Në mars 1939. Me komandën e për të pushtuar Poloninë më 1. Në shtator 1939, ai shkaktuar të luftës së Dytë botërore në Evropë . 31. korrik 1940, ai u tha përfaqësuesve të lartë komandën e Wehrmacht e vendimin e tij, Bashkimit Sovjetik për të sulmuar. Në 22. qershor 1941 filloi luftës kundër Bashkimit Sovjetik, ai e la nën mbulesën emrin "operacioni Barbarossa" si një luftë e shkatërrim për pushtimin e "Lebensraum në Lindje" për të përgatitur dhe udhëhequr.

Në luftën e Dytë botërore kryer nga nacional socialistëve dhe bashkëpunëtorët e tyre, të shumta në masë të krimeve dhe genocides. Tashmë në verën e 1939 i dha Hitleri udhëzim për të "rritur euthanasia" për t'u përgatitur. Në mes të muajit shtator 1939 dhe në gusht 1941, ishin në "veprim T4" më shumë se 70.000 mendërisht e sëmurë dhe e mendërisht dhe fizikisht njerëzit me aftësi të kufizuara, në rastin e formave të tjera të euthanasia, të paktën 190,000 njerëz janë vrarë në mënyrë sistematike. Në Holokaustit nuk ishin rreth 5.6 për të 6.3 milion Judenj, Porajmos deri në 500,000 si "antisociale" përndjekur Sinti dhe Romë të vrarë. Hitleri i autorizuar kryesore hapat e Judenjve e vrasje dhe ishte në kurs. e Tij kriminale e politikës ka bërë që shumë miliona të luftës vdekur dhe shkatërrimin e mëtejshëm të pjesëve në Gjermani dhe Evropë.

Balli Kombëtar

Balli Kombëtar ka qenë një organizatë nacionaliste, antikomuniste dhe republikane shqiptare, e themeluar më 1939 nën emrin e "Lëvizjes kombëtare të Rezistencës". Kryetarë të tjerë të rëndësishëm ishin gjithashtu Abas Ermenji, Lef Nosi, Isuf Luzaj, Skënder Muço, Thoma Orollogaj, Bahri Omari, Hysni Lepenica, Ismail Golemi dhe Safet Butka. Në Maqedoni, kryetari më i shquar i lëvizjes Balliste ishte Xhemë Hasa nga Gostivari.

Balli Kombëtar u përpoq të realizonte një bashkëpunim me Partinë Komuniste, për të cilin ia arriti qëllimit nëpërmjet Marrëveshjes së Mukjes, të firmosur nga ballistët dhe komunistët në 2 gusht 1943. Komunistët shqiptarë, nën presionin e Partisë Komuniste Jugosllave e mohuan marrëveshjen në Shtator 1943 dhe kështu filloi Lufta Civile 1943-1944 ndërmjet forcave të Ballit Kombëtar dhe atyre të Partisë Komuniste.Përfundimisht, Balli Kombëtar u bashkua me qeverinë kukull të formuar nga nazistët dhe luftoi si aleat i tyre kundër grupeve guerile antifashiste.Pas çlirimit nga Italia Fashiste Balli Kombëtar formoi nën Gjermaninë Naziste një qeveri të përkohshme nën drejtimin e Ibrahim bej Biçakçiut. Asambleja Kombëtare u mblodh për herë të parë pas katër vjetësh. Në vitin 1943-1944 pas disa fitoreve fillestare ndaj forcave te rezistences komuniste, me dobësimin e Gjermanisë dhe fillimin e humbjen e luftës nga Boshti, Balli e humbi mbështetjen e gjermanëve, dhe, si rrjedhojë, humbi edhe luftën kundër forcave të drejtuara nga komunistët shqiptarë dhe jugosllavë. Partia Komuniste, e ndihmuar me armë nga Jugosllavia, Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara, arriti të merrte pushtetin në Shqipëri.Balli Kombëtar u shpërnda pas Luftës së Dytë, dhe kryetarët e tij që s'kishin pasur mundësi të arratiseshin në Perëndim, u persekutuan nga regjimet komuniste të Shqipërisë dhe Jugosllavisë, në krahinat shqiptare të së cilës Balli Kombëtar kishte pasur influencë.

Forca e Re Demokratike

Forca e Re Demokratike është parti politike me qendër në Ulqin, Mali i Zi. Ideologjia kryesore është mbrojtja e intereseve të shqiptarëve në Mal të Zi.

Partia është formuar më 22 tetor 2005 si në parti minoritare lokale për shqiptarët në Ulqin. Nazif Cungu është kryetari i parë dhe kryetari aktual i kësaj partie. Në vitin 2008 u hap dega e parë e kësaj partie në Tuz.

Ideologjia e shpërbërjes

Ideologjia e shpërbërjes trajtesë mbi idetë çintegruese në shoqërinë e sotme shqiptare. Autor Rexhep Qosja. Botuar nga

"Toena". Tiranë, 2006. Faqet e librit 71.

Khmer Rouge

Khmer Rouge ose (sq : Kmerët e Kuq) ishin organizata shtetërore e Partisë Komuniste në Kamboxhia e cila me urdhrat e Liderit Pol Potit masakruan mbi 1,7 milion qytetar të pafajshëm të kamboxhias.

Kuvendi i Republikës së Kosovës

Kuvendi i Republikës së Kosovës (anglisht: Assembly of the Republic of Kosovo), sistemuar nga Kushtetuta e Kosovës, është organi ligjvënës i Republikës së Kosovës dhe përbëhet nga një dhomë 120-anëtarëshe; 100 votohen direkt në Kuvend ndërsa 20 janë të reservuara si në vazhdim:

10 ulëse për përfaqësuesit Serb.

4 ulëse per përfaqësuesit Romët, Ashkalit dhe Egjiptjanët.

3 ulëse për Boshnjakët

2 ulëse për Turqët

1 ulëse për Goranët

Lasgush Poradeci

Llazar Gusho i njohur me pseudonimin Lasgush Poradeci (Pogradec 27 dhjetor 1899 – 12 nëntor 1987) ka qenë arsimtar, poet dhe përkthyes shqiptar.

Liberalizmi

“Askush nuk mund të më detyrojë të jem i lumtur sipas mënyrës së tij, por secili ka të drejtë të kërkojë lumturinë e tij nëpërmjet rrugës që ai mendon se është e drejtë.“

– Immanuel Kant

Liberalizmi është ideologji politike e lindur gjatë epokës moderne dhe bashkëkohore, e cila synon të vëjë sa më shumë kufij në fuqinë dhe ndërhyrjen e shtetit, në mënyrë që të sigurojë lirinë individuale dhe si rrjedhojë autonominë e tij kreative. Historikisht, liberalët e parë ishin ata që vepronin ose shpreheshin kundër monarkive absolute dhe privilegjeve të aristokracisë. Gjurmë në këtë ideologji kanë lënë sidomos filozofia iluministe.

Ideologjia politike si një sistem mendimesh-idesh, zanafillen e vete e ka nga mesi i shekullit XVIII, si një product i Perendimit të industrializuar. Ideologjia, në këtë periudhë kohore, është paraqitur si një përmbledhje gjithëpërfshirëse idesh, me anën e së cilës një grup shoqëror krijon botkuptim të quajtur liberalizëm.Liberalizmi ka kontribuar në formimin e idesë së demokracisë moderne, e cila hedh një hap përpara demokracisë së shumicës: të drejtat individuale dhe të minorancës nuk mund të shtypen nga shumica, edhe pse është vullneti i popullit.

Lëvizja Vetëvendosje

Lëvizja Vetëvendosje (stilizimi vetjak: Lëvizja VETËVENDOSJE!) është një lëvizje politike në Republiken e Kosovës.

Lëvizja e mbështet gjerësisht filozofinë e saj në veprat e Ukshin Hotit. Ajo e paraqet opozitën më të fortë dhe është vazhdimisht kritike ndaj qeverisë duke përqëndruar programet e tyre përgjatë tre boshteve kryesore: shteti i zhvillimit, meritokracia dhe shteti i mirëqenies. Lëvizja në zgjedhjet komunale të vitit 2017 arriti të fitoj në kryeqytet Prishtinë, Prizren dhe Dardanë por pas disa ndarjeve brenda partisë në Maj 2017 Lëvizja humbi kryeqytetin dhe Dardanen. Ata kishin grupin më të madh parlamentar me 32 deputetë në Kuvendin e Kosovës, pasi që kanë dalë si partia më e votuar në zgjedhjet e fundit, tani janë grupi i tretë parlamentarë me 19 deputetë.

Nazizmi

Nazizmi ose nacional-socializmi është një ideologji politike e lindur në Gjermani. Termi vjen nga NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) dhe programi i partisë në 24 shkurt 1920. Nazizmi ishte ideologji shtetërore në Gjermani nga ardhja në pushtet e partisë naziste në vitin 1933 deri në humbjen ushtarake të ushtrisë gjermane në vitin 1945, ku asaj iu ndalua veprimi në vendin e saj të origjinës.

Nazizmi është një formë e fashizmit dhe shfaqi një farë perçmimi për demokracinë liberale dhe sistemin parlamentar, por gjithashtu përfshiu në nivele të larta antisemitizëm, racizëm shkencor dhe parime ekstreme në lidhje me racat. Nacionalizmi ekstrem vinte si pasojë e Pan-gjermanizmit dhe levizjes Völkisch të dallueshëm në nacionalizmin gjerman të kohës dhe u ndikua shumë nga grupet paramilitare anti-komuniste Freikorp që dolën pas humbjes së Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore, nga e cila erdhi "kulti i dhunës" së partisë i cili ishte "në zemër të lëvizjes".

Nazizmi pranoi teoritë e darvinizmit social dhe hierarkisë racore, duke i identifikuar gjermanët si pjesë e asaj që nazistët quanin racë superiore Arjane apo Nordike. Synonte të mbikalonte ndarjet sociale dhe të krijonte një shoqëri homogjene të bazuar në pastërtinë racore e cila përfaqësonte një komunitet popullor (Volksgemeinschaft). Nazistët synonin të bashkonin të gjithë gjermanët që jetonin në territore historikisht gjermane si dhe të merrnin territore të reja për ekspansionin gjerman nën doktrinën e Lebensraum dhe të përjashtonin ata që i quanin "raca inferiore".

Termi nacional-socialist doli prej përpjekjeve për të ridefinuar "socializmin", si një alternativë ndaj socializmit internacional dhe kapitalizmit. Nazizmi nuk pranoi konceptin Marksist të konfliktit të klasave, kundërshtoi internacionalizmin kozmopolitan, dhe kërkoi që të bindte të gjithë pjesët e shoqërisë së re gjermane që të mos i jepnin rëndësi interesave personalë për hir të të "mirës së përbashkët", duke pranuar interesat politik si prioritetin kryesor të organizimit ekonomik.

Paraardhësja e Partisë Naziste, Partia e Punëtorëve Gjermanë, që ishte nacionaliste pan-gjermane dhe antisemitike, u themelua më 5 janar 1919. Në fillim të viteve 1920, partia mori një emër të ri -- Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë për të tërhequr punëtorët prej partive të krahut të majtë si Social Demokratët (SPD) dhe Komunistët (KPD) dhe Adolf Hitleri mori kontrollin e partisë. Programi nacional-socialist apo "25 pikat" u miratua në 1920 dhe kërkonte një Gjermani të Madhe dhe të bashkuar që do të mohonte qytetarinë e çifutëve apo atyre me prejardhje çifute, duke mbështetur gjithashtu reformën agrare dhe shtetëzimin e disa industrive. Në librin e tij Mein Kampf, Hitleri nënvizoi anti-semitizmin dhe anti-komunizmin në zemër të filozofisë së tij politike, si dhe përçmimin e tij ndaj demokracisë përfaqësuese dhe besimin e tij në të drejtën e Gjermanisë për zgjerim territorial.

Partia Naziste fitoi pjesën më të madhe të votave në dy zgjedhjet e përgjithshme të Reichstagut në 1932, duke e bërë atë partinë më të madhe në legjislaturë, por akoma pa një mazhorancë të plotë. Asnjë nga partitë nuk mundi të krijonte një koalicion qeverisës, kështu që në 1933, Adolf Hitleri u bë Kancelari i Gjermanisë prej presidentit Paul von Hindenburg, nëpërmjet mbështetjes dhe mendimit të pamenduar mirë se ata mund ta kontrollonin atë dhe partinë e tij. Nëpërmjet përdorimit të dekreteve emergjentë presidencialë prej Hindenburgut, dhe një ndryshimi të Kushtetutës së Weimarit i cili lejoi kabinetin të sundonte me anë të dekretit direkt, duke anashkaluar Hindenburgun si dhe Reichstagun, Nazistët formuan një shtet një-partiak.

Sturmabteilung (SA) dhe Schutzstaffel (SS) funksiononin si organizata paramilitare të Partisë Naziste. Hitleri largoi dhe vrau grupimet më radikale ekonomike dhe sociale të partisë në mes të 1934 gjatë të ashtuquajturës Nata e Thikave të Gjata, duke përfshirë dhe drejtuesit e SA, duke përdorur SS. Pas vdekjes së presidentit Hindenburg, pushteti politik u përqendrua në duart e Hitlerit dhe ai u bë kryetari i shtetit të Gjermanisë si dhe kreu i qeverisë, me titullin Führer që do të thotë udhëheqës. Që prej asaj pike, Hitleri ishte praktikisht diktatori i Gjermanisë naziste, e cila ishte e njohur dhe si Reich-u i tretë, nën së cilën çifutët, armiqtë politikë dhe elementë të tjerë "të padëshiruar" u margjinalizuan, burgosën ose vranë. Miliona njerëz u shfarrosën gjatë një gjenocidi që u njoh si Holokausti gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke përfshirë 2/3 të popullatës çifute në Europë.

Pas humbjes së Gjermanisë në Luftën e Dytë Botërore dhe zbulimin e tmerreve të mëtejshme të Holokaustit dhe jo vetëm, ideologjia naziste u bë universalisht turpëruese. Gjerësisht konsiderohet si imorale dhe e ligë, përveç vetëm disa grupeve të vogla raciste, zakonisht të quajtur neo-nazistë që e përshkruajnë veten si ndjekës të Nacional-Socializmit.

Ndërkombëtarja e katërt

Ndërkombëtarja e katërt është një organizatë ndërkombëtare e lëvizjes punëtore, e themeluar nga Lev Trotsky më 1938.

Vetidentifikohej si trashgimtarja e Kominternit që kishte dështuar sipas Trotsky për faj të Stalinit dhe politikës së tij totalitare.

Politika dhe ideologjia e saj ishte rikrijimi i partive revolucionare në të gjithë botën për të arritur fitoren e klasës punëtore. Pas përplasjeve të Trotsky dhe Stalinit gjatë viteve të Kominternit, ai e kritikoi qeverisjen e Bashkimit Sovietik dhe totalitarin Stalin, si të pa aftë për të udhëhequr revolucionin socialist në mbrojtje të klasës punëtore, dhe që nuk ishte më një Shtet socialist i punëtorëve por një Shtet socialist i degjeneruar. Ideologjia e Stalinit e sjellë në Komintern në 1924 për një Shtet të vetëm socialist e kundërt me atë të Trotsky i cili ideonte një revolucion të përhershëm. Pas kësaj kritike të ashpër Trotsky me anë të një deklarate largohet dhe e ndjekin edhe disa delegatë, që u quajtën nga stalinistet si trotskista. Megjithëse në atë kohë ekzistone akoma si Ndërkombëtarja e dytë si Kominterni]] ai themeloi të katërtën sepse i quante të pa afta për të përkrahur revolucionin socialist.

Ndërkombëtarja e katërt vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Panafrikanizmi

Panafrikanizmi është një ideologji dhe lëvizje që nxit solidaritetin e afrikanëve në mbarë botën. Është i bazuar në besimin se uniteti është me rëndësi jetike për progresin ekonomik, shoqëror dhe politik dhe ka për qëllim të "bashkoj dhe ngrej" njerëzit me prejardhje afrikane. Ideologjia pohon se fati i të gjithë popujve dhe vendeve afrikane është i ndërthurur. Në thelbin e tij panafrikanizmi është "një besim që popujt afrikanë, qofshin në kontinent ose në diasporë, ndajnë jo thjesht një histori të përbashkët, por një fat të përbashkët".Organizata e Unitetit Afrikan (tani Bashkimi Afrikan) është themeluar në vitin 1963 për të mbrojtur sovranitetin dhe integritetin territorial të shteteve anëtare të saj dhe për të promovuar marrëdhëniet globale në kuadrin e Kombeve të Bashkuara. Komisioni i Bashkimit Afrikan e ka selinë në Adis Abeba dhe Parlamenti Panafrikan e ka selinë në Johanesburg dhe Midrand.

Partia Demokratike (ShBA)

Partia Demokratike e SHBA-së (Democratic Party, Democrats) është anash Partisë Republikane, partia më e madhe në ShBA.

Partia Republikane (ShBA)

Partia Republikane e ShBA (angl. Republican Party, USA edhe si Republicans, ose Grand Old Party, GOP shënohen) është një prej dy partia më të madhe e ShBA, anash Partisë Demokratike.

Partia e Gjelbër Evropiane

Partia e Gjelbër Evropiane (Të Gjelbrit Evropianë) është një parti e gjelbër në nivel evropian. Funksionon si një federatë e partive të gjelbra në Evropë.

SS

Schutzstaffel (e përkëthyer si Skuadra e Mbrojtjes ose trupat mbrojtës), i shkurtuar SS—ose ishte një organizatë kryesore paraushtarake nën Adolf Hitler-in dhe Partisë Naziste.

Shqipëria nën pushtimin gjerman

Shqipëria ishte nën pushtimin gjerman midis viteve 1943 dhe 1944. Përgjatë këtij pushtimit "jokonvencional" rendi qeverisës de jure i Shqipërisë "e ashtuquajtur" e pavarur ka qenë "Mbretëria Shqiptare" (standardi i kohës: "Mbretnija Shqiptare", në gjermanisht: Königreich Albanien). Gjermania i njohu një "sovranitet relativ", gjendje njohjeje ndërkombëtare gjatë luftës që e patën edhe Kroacia me Sllovakinë. Para armëpushimit midis Italisë dhe forcave aleate më 8 shtator 1943, Shqipëria kishte qenë në një bashkim de jure me Mbretërinë së Italisë. Pas armëpushimit dhe daljes së Italisë nga Boshti, forcat ushtarake gjermane hynë në Shqipëri, duke e futur në sferën e saj të ndikimit.

Gjermanët planifikuan të ndërtonin një Shqipëri të pavarur neutrale e kontrolluar nga një qeveri miqësore ndaj gjermanëve. Hitleri i kishte bërë të ditur Neubacher-it se dëshironte "një Shqipëri të pavarur me nismë vetjake", për këtë, në respekt të njohjes së pavarësisë, u ndalua rreptësisht rekrutimi i vullnetarëve për njësitë SS në Shqipëri. Më 14 shtator 1943, një Komitet Ekzekutiv të Përkohshëm të kryesuar nga Ibrahim Biçaku. Ky komitet nënshkroi Deklaratën e Pavarësisë, në të cilën shkruhej se, për t'i prerë hovin "anarkisë së krijuar me ndryshimin e situatës", duke besuar fetarisht në ardhmërinë e atdheut dhe në "të drejtat si komb i lirë dhe i pavarur", vendosej rishpallja e pavarësisë, legalizimi do të bëhej nga një vendim i Kuvendit. U deklarua rrëzimi i qeverisë Libohova, duke u shpallur zëvendësimi me një komitet të përkohshëm, i cili do të kryente detyrat ekzekutive, si dhe do të përgatiste zgjedhjet. KEP-i preu lidhjet që buronin nga "Bashkimi personal" me Mbretërinë italiane, synoi pavarësinë e vendit, krijimin e institucioneve dhe përjashtimin e vendit nga pozitat kapitulluese ku kishte rënë prej disa ditësh Italia.KEP-i përgatiti amnistinë e përgjithshme të të burgosurve politikë dhe thirrjen e një Asambleje Kombëtare që do të ripërtërinte Kodin Ligjor të 1928.Gjermanët favorizuan Ballin Kombëtar mbi legalistët e Mbretit Zog I dhe për këtë arsye Balli Kombëtar ishte përgjegjës për Shqipërinë nën sundimin gjerman. Shqipëria nën Ballin Kombëtar përfshinte pjesën më të madhe të Kosovës, si dhe Maqedoninë Perëndimore, qytetin e Tutinit në Serbinë Qendrore dhe një rrip të Malit të Lindjes. Ishte politika e Ballit Kombëtar që të ketë të gjitha territoret e populluara shqiptare nën një shtet.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës

Shtetet e Bashkuara të Amerikës (zakonisht të njohura si Shtetet e Bashkuara, SHBA ose Amerika, anglisht United States of America) janë një republikë federale kushtetuese, e përbërë prej 50 shtetesh dhe një qarku federal. Vendi shtrihet kryesisht në Amerikën e Veriut, ku dyzet e tetë shtete të ngjitura dhe Washington, D.C., qarku i kryeqytetit, ndodhen midis oqeaneve Atlantik dhe Paqësor, në kufi me Kanadanë në veri dhe Meksikën në jug. Shteti i Alaskës ndodhet në veriperëndim të kontinentit dhe kufizohet me Kanadanë në lindje dhe Rusinë në perëndim përtej Ngushticës së Beringut. Shteti i Hawait është arkipelag në mes të Paqësorit. SHBA-të gjithashtu zotërojnë disa territore, treva ishullore, në Karaibe dhe Oqeanin Paqësor.

Me sipërfaqe prej 9,83 milion km² dhe me popullsi prej 306 milion banorësh, Shtetet e Bashkuara janë vendi i tretë ose i katërt në botë për nga sipërfaqja, si dhe i treti sipas hapësirës tokësore dhe popullsisë. Shtetet e Bashkuara janë njëri prej vendeve më të spikatur për nga shumëllojshmëria etnike dhe kulturore, si rrjedhojë e emigrimit në shkallë të lartë prej shumë vendeve. Ekonomia e SHBA-së është më e madhja në botë, me prodhim të brendshëm bruto (PBB, GDP) vlerësuar më 2008 në shumë prej 14,3 trilion dollarësh (23 % e PBB-së nominale të botës dhe gati 21 % sipas barazimit të fuqisë blerëse).Kombi amerikan u themelua nga trembëdhjetë kolonitë e Britanisë së Madhe, ndodhur përgjatë bregdetit Atlantik. Më 4 korrik 1776, ato nënshkruan Deklaratën e Pavarësisë, që shpalli pavarësinë e tyre nga Britania e Madhe dhe formimin e një bashkimi kooperativ. Shtetet kryengritëse mposhtën Britaninë e Madhe në Luftën Revolucionare Amerikane, luftën e parë të suksesshme të kolonive për pavarësi. Kuvendi i Filadelfias përpiloi Kushtetutën e tashme të Shteteve të Bashkuara më 17 shtator 1787; miratimi i saj në vitet vijuese i bëri shtetet pjesë të një republike të vetme me qeveri të fuqishme qendrore. Karta e të Drejtave, e përbërë nga 10 amendamentet e para kushtetuese si garanci e të drejtave dhe lirive themelore qytetare, u ratifikua më 1791.

Në shekullin XIX, Shtetet e Bashkuara fituan toka nga Franca, Spanja, Mbretëria e Bashkuar, Meksika dhe Rusia, si dhe aneksuan Republikën e Teksasit dhe Republikën e Hawait. Mosmarrëveshjet mes jugut bujqësor dhe veriut industrial rreth të drejtave të shteteve dhe zgjerimit të institucionit të skllavërisë provokuan Luftën Qytetare Amerikane të viteve 1860. Fitorja e veriut parandaloi një ndarje të përhershme të vendit dhe çoi drejt përfundimit të skllavërisë së ligjshme në Shtetet e Bashkuara. Në vitet 1870-të, ekonomia kombëtare ishte më e madhja në botë. Lufta Spanjollo-Amerikane dhe Lufta e Parë Botërore konfirmuan statusin e vendit si fuqi ushtarake. Më 1945, Shtetet e Bashkuara dolën nga Lufta e Dytë Botërore si vendi i parë me armë bërthamore, anëtar i përhershëm i Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, si dhe themeluese e NATO-s. Fundi i Luftës së Ftohtë dhe shpërbërja e Bashkimit Sovjetik e la SHBA-në si superfuqinë e vetme. Afro 50% të shpenzimeve ushtarake të rruzullit bëhen nga Shtetet e Bashkuara, që vazhdojnë të jenë forcë drejtuese ekonomike, politike dhe kulturore në botë.

Xhonturqit

Xhonturqit (turqisht: Jön Türkler ″Turqit e rinjë″) ishte lëvizje nacionale-borgjeze që lindi në vitet 80 të shek. XIX në Perandorinë Osmane dhe drejtohej kundër absolutizmit të sulltan Abdyl Hamitit II. Pas formimit në Stamboll, në maj të vitit 1889, të Komitetit të fshehtë “Bashkim e Përparim” (Ittihad ve Terakki), i cili pas disa vitesh u shpërnda nga qeveria e sulltanit, turqit e rinj vijuan veprimtarinë e tyre kryesisht jashtë vendit, ku gjatë viteve 1895-1896 formuan shoqëritë e tyre dhe nxorën një varg organesh shtypi.

Programi i turqve të rinj, i formuluar në mënyrë më të përcaktuar nga grupi i Ahmet Rizajt, që ishte vendosur në mesin e viteve 90 në Paris ku nxirrte gazetën “Meshveret” (“Debatet”), ishte tepër i kufizuar, përmbante vetëm kërkesën e zbatimit të ligjeve që kishin dalë nga koha e Tanzimatit (1839-1876) dhe në mënyrë të veçantë rivendosjen e kushtetutës së vitit 1876, me të cilat synonin të forconin qëndrueshmërinë e Perandorisë Osmane ndaj ndërhyrjes së huaj. Turqit e rinj ishin kundërshtarë të autonomisë së popujve të shtypur, nuk merrnin në konsideratë çështjen kombëtare, që përbënte problemin themelor të Perandorisë multietnike Osmane dhe synonin në fund të fundit të forconin pushtetin e saj të centralizuar mbi këta popuj. Thelbin e këtij programi e përbënin ruajtja e unitetit dhe e tërësisë së Perandorisë Osmane, paprekshmëria e dinastisë osmane, por me kusht që pushteti i saj arbitrar, absolutist, të shndërrohej në një monarki kushtetuese parlamentare. Ideologjia e tyre nuk arriti të ngrihej në shkallën e mendimit nacional-borgjez më të përparuar të kohës, por vijoi të mbështetej në osmanizmin, panturkizmin dhe panislamizmin.

Në gjuhë të tjera

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.