Tanah

Tanakh je hebrejska zbirska svetih spisa koju hrišćani nazivaju Starim zavetom.

Naziv je nastavo od početnih slova njenog sadržaja: ime prve grupe na počinje slovom T, druge slovom N, a treće slovom K. U hebrejskom jeziku se za skraćenice dodaje slovo ”a” između suglasnika i tako dobijamo reč TaNaH (slovo ”k” na kraju reči postaje ”h”).[1]

Targum
Hebrejski prepis Tanaha iz 11. veka
Entire Tanakh scroll set
Tanak

Knjige Tanaha

Godine 424. pne. Jevreji usvajaju trideset i pet knjiga koje čine Tanakh[1]. Mnogi naučnici smatraju da je kanonizacija Tanaha potpuno završena tek oko 90/100. godine od strane jevrejskog sinoda u gradu Javne (lat. Jamnia) na obali Sredozemnog mora.[1]

Jevreji dele knjige Tanaha u tri grupe. Prvu grupu čini pet Mojsijevih knjiga i ona se zove ”Tora” ili u slobodnom prevodu ”zakon”. Drugu grupu knjiga čini devetnaest knjiga, i one se nazivaju ”Neviim”, što znači ”proroci”. Treću grupu čini jedanaest knjiga, i ona se na hebrejskom zove ”Ketuvim” što znači ”spisi”.[1]

Tora

Zakon (heb. Tora) čine sledeće knjige:

Nevi'im

Proroci (heb. Neviim) čine sledeću skupinu knjiga:

  • Isus Navin (heb. Jehošua)
  • Sudije (heb. Šoftim)
  • Samuilo (heb. Šemuel)
  • Carevi (heb. Melahim)
  • Isaija (heb. Ješaajahu)
  • Jeremija (heb. Jirmejahu)
  • Jezikelj (heb. Jehezkel)
  • Osija (heb. Hošea)
  • Joil (heb. Joel)
  • Amos
  • Avdija (heb. Ovadja)
  • Jona
  • Mihej (heb. Miha)
  • Naum (heb. Nahum)
  • Avakum (heb. Havakuk)
  • Sofonija (heb. Cefanja)
  • Agej (heb. Hagaj)
  • Zaharija (heb. Zeharja)
  • Malahija (heb. Malahi)

Ketuvim

Spisi (heb. Ketuvim) čine sledeću skupinu knjiga:

  • Psalmi (heb. Tehilim)
  • Jov
  • Priče Solomonove (heb. Mišle Šelomo)
  • Ruta (heb. Rut)
  • Pesma nad pesmama (heb. Šir haširim)
  • Propovednik (heb. Kohelet)
  • Plač Jeremijin (heb. Eiha)
  • Jestira (heb. Ester)
  • Danilo (heb. Daniel)
  • Jezdra i Nemija (heb. Jezdra u Nehemja)
  • Dnevnici (heb. Divre hajamim)

Izvori

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Željko Stanojević, Kumranaski spisi, izdavači Metafizika i Institut za hebrejski jezik, Beograd[1]

Vidi još

Antisemitizam

Antisemitizam predstavlja predrasude o Jevrejima kao narodu i vjerskoj grupi. Kao imaginarni pokret u stanovništvu evropskog kontinenta, korijene dobija u 16. i početkom 17. vijeka. Bazirano na religioznoj kontroverzi (Isus je bio Židov a ne kršćanin), kroz Crkvu se pronosi predstava semitizma kao urota protiv Crkve i njenih fundamentalnih mišljenja.

Biblija

Biblija (od grčkog τὰ βιβλία ta biblia - «knjižice») naziv je za svetu knjigu hrišćana koju čine Stari zavet i Novi zavet. Biblija je poznata i kao Sveto pismo.

Bibliju su pisali razni autori u raznim vremenima i na raznim mestima, da bi odgovorili raznim potrebama. Autografi biblijskih knjiga ne postoje, već samo mnogobrojni prepisi, tzv. tekstualni svedoci. Služeći se njima, biblijska nauka nastoji prirediti što pouzdaniji biblijski tekst, tzv. kritičko izdanje Biblije.

Pored religijskog, Biblija ima i svoj socijalni sadržaj. Siromaštvo i tlačenje su teme na koje se Biblija stalno vraća i Bog se preko proroka i Isusa uvijek svrstavao na stranu žrtava.

Grčki jezik

Grčki jezik (gr. Ελληνικά [Ellini’ka]) je indo-evropski jezik koji se sreće već oko XIV veka pne. u kritskim zapisima poznatim kao linear B. Mikenski grčki ovog perioda se razlikuje od kasnijeg klasičnog ili antičkog grčkog iz VIII veka pne. i kasnije, kada su tekstovi već zapisivani grčkim alfabetom.

Savremeni grčki je živi jezik i jedan od najbogatijih jezika današnjice, sa fondom od preko 600,000 reči. Neki stručnjaci prenaglašavaju njegovu sličnost sa hiljadama godina starijim klasičnim grčkim. Razumevanje između ova dva jezika je stvar rasprave. Jezik iz helenskog i vizantijskog perioda je mnogo bliži savremenom grčkom. U periodu od 1834. do 1976. pritisak je vršen da se u zvaničnoj upotrebi koristi katarevusa (gr. Καθαρεύουσα [katha’revusa]), 'puristički' jezik kojim su zanemarivani vekovi prirodnih lingvističkih promena i kojim se želelo vratiti grčki na klasični oblik. Ovaj oblik je bio prisutan u zvaničnim dokumentima, kao i u štampanom obliku, ali svakodnevni govor grka je bio drugačiji. On je napokon prihvaćen kao zvanični jezik 1976. i poznat je kao dimotiki (gr. Δημοτική [Dimoti’ki]). Ipak, mnoge reči su ostale neizmenjene tokom vekova i ušle su i u druge jezike. Tipični primeri ovakvih reči su astornomija, demokratija, antropologija, teatar...

Halaha

Halaha (heb. הלכה — „smer puta“, od halah, hodati) je jevrejski pravni sistem, deo Talmuda posvećen pravu i pojedinačnim pravnim odlukama. Halaha se bavi pravnom stranom Mojsijevog zakona i često se osniva na usmenim tradicijama. Halaha sačinjava „ogradu“ za tumačenje Tore, a u Mišni i Talmudu ona je uspostavljena na osnovu mišljenja većine. Ovih zakona se pridržavaju svi Jevreji.

Halaha govori o verskim obavezama Jevreja, i to kako o međuljudskim odnosima, tako i ritualima koje treba poštovati. Obuhvata praktično sve karakteristike ljudskog života i ponašanja: rođenje, brak, radost, tugu, poljoprivredu, trgovinu, moral, teologiju.

Hristos

Hristos (gr: Χριστός), takođe Hrist ili Krist, je grčka reč koja znači pomazanik, onaj koji je pomazan (vidi: miropomazanje). Reč hristos je doslovan prevod hebrejske reči mašiah (heb: מָשִׁיחַ - pomazanik) koja se najčešće transliteruje kao mesija.

Ova reč se ponekad pogrešno shvata kao prezime Isusa, iako je ovo zapravo zvanje, titula. Sledbenici Isusa su postali poznati kao hrišćani jer su verovali da je Isus bio Hristos, odnosno Mesija čiji dolazak je prorekla jevrejska sveta knjiga Tanah, koju hrišćani nazivaju Starim Zavetom. Većina Jevreja ne prihvata ovu tvrdnju i oni i dalje čekaju dolazak obećanog Mesije.

Jeruzalemski Hram

Hram u Jeruzalemu ili Sveti Hram (hebrejski: בית המקדש, moderni: Bet HaMikdash tiberijski: {{{3}}}) je naziv za nekoliko građevina smještenih na Hramovoj Gori (Har HaBayit) u starom dijelu Jeruzalema. Kroz historiju su na tom mjestu sagrađena dva hrama, a budući Hram igra važnu ulogu u židovskoj eshatologiji. Prema klasičnim židovskim vjerovanjima, Hram (ili Hramova Gora) djeluje kao figurativni "nožac" Božjeg prisustva (Heb. "shechina") u fizičkom svijetu.

Prvi Hram je sagradio kralj Solomon za sedam godina u 10. vijeku pne. (godine 957. pne.). Bio je središte drevnog judaizma. Hram je zamijenio Mojsijev Tabernakul kao i Tabernakule u Shilohui, Novu i Givonu koji su dotada bila središta židovske vjere. Prvi Hram su uništili Babilonci godine 586. pne. Gradnja novog Hrama je započela 535. pne.; nakon pauze je rad ponovno započeo oko 521. pne. a konačno je dovršen 516. pne. te Hram bio posvećen 515. pne. Prema Knjizi o Ezri, ponovnu gradnju Hrama je dozvolio Kir Veliki i odobrio Darije Veliki. Pet vijekova kasnije, ovaj Drugi Hram je dogradio Herod Veliki oko godine 20. pne. Njega su, pak, uništili Rimljani godine 70. n.e. Usprkos toga što je Hram uništen, svi vanjski zidovi još stoje, a dugo se vjerovalo da samo zapadni zid stoji. Po Josifu, dvorišta i stubovi jerusalimskog hrama bili su plod helenske umetnosti. Danas se smatra da način uprave jerusalimskim hramom, opisan u Novome zavetu (uglavnom odnos između vlasti prvosveštenika i sanhedrina), potiče od uprave Ptolomeida.Islamski oltar Kupola Stijene je stajala na mjestu Hrama od kraja 7. vijeka n.e.a džamija al-Aqsa, otprilike iz istog perioda, se nalazi u dvorištu Hrama.

Židovska eshatologija predviđa izgradnju Trećeg Hrama u Jeruzalemu zajedno s dolaskom Mesije, pa zato sljedbenici ortodoksnog i konzervativnog judaizma predviđaju Treći Hram.

Jevreji

Jevreji ili Židovi su narod koji je raspršen u Europi i po svijetu. Nema pouzdanih podataka o vremenu i razlozima doseljavanja u Europu, a povijesni izvori ih spominju od antičkih vremena. Bili su izloženi čestim progonima od kojih je najveći bio Holokaust. U 20. stoljeću, a osobito poslije drugog svjetskog rata naseljavaju se u Palestini gdje osnivaju državu Izrael.

Jevrejska dijaspora

Jevrejska dijaspora ili, rjeđe, jednostavno Dijaspora (hebrejski: Galut גלות, jidiš: Goles) je naziv za prisilna istjerivanja Izraelita iz Zemlje Izrael - područja današnje države Izrael i dijelova Jordana i Libanona - odnosno za jevrejske zajednice u svijetu koje danas postoje kao posljedica tih istjerivanja. Od 1930-ih se u modernom hebrejskom jeziku za dijasporu koristi izraz Tefutzot תפוצות, "rasijani".Kao početak dijaspore se tradicionalno navodi period između 8. i 6. vijeka pne. kada su uništena kraljevstva Izrael i Juda, razoren prvi Hram (cca. 586. pne.), a njihovo stanovništvo poslano u babilonsko ropstvo. Dijaspora se vezuje i uz uništenje Drugom hrama i posljedice neuspjelog Bar Kohbinog ustanka za rimske vlasti nad Judejom u 1. i 2. vijeku.

Jevreji koji su nakon tih događaja protjerani i prodavani u roblje su s vremenom razvili zajednice koje su postale središta proučavanja Tore i judaizma. Od 1948. godine, kada je uspostavljena država Izrael, izraz jevrejska dijaspora se uvriježio kao opis svih Jevreja koji žive njenih granica.

Jevrejska filozofija

Jevrejska filozofija se odnosi na specifičan spoj filozofije i teologije u jevrejskom svijetu. Po mnogima jevrejska filozofija počinje sa Filonom od Aleksandrije (oko 20 pne. - 40). Filon je koristio stoičke tehnike za stvaranje alegorija koje bi transformisale biblijske ličnosti i mjesta u univerzalne simbole i vrijednosti. Iako zadržava određenu tačku gledišta po kojoj je Bog transcendentalan, Filon identifikuje platonski svijet ideja sa umom ili glagolom Božijim, smatrajući Boga nekom vrstom kreativnog posrednika u odnosu na svijet. Ova doktrina logosa je bila od značajnog uticaja na hrišćansku teologiju ali je u isto vrijeme vrlo malo uticala na jevrejsku misao. Rabinski judaizam se striktno ograđivao i čak bio agresivno raspoložen prema bilo kakvom vidu izraza grčke filozofije, uključujući i tekstove Filona.

Tradicija jevrejske filozofske teologije koja koristi Filonove tekstove potiče tek iz 9. vijeka, i tek poslije njihovog prihvatanja u islamskom svijetu. Sadiha Gaon (Saadiha Gaon, 882-942) je uobličio svoje filozofsko djelo preko teoloških traktata muslimanskih teologa koji su branili „slobodu razuma“, odnosno „liberum arbitrijum“ na latinskom.

Judaistika

Judaistika (iz njem. Judaistik, prema lat. iudaismus) je naučna disciplina koja se bavi proučavanjem jevrejske historije, religije, filozofije, jezika i književnosti. Termin judaistika prvi je upotrijebio L. Zunz 1823. godine. Istaknuti stručnjaci koji su pridonijeli razvoju discipline su N. Krochmal na polju književnosti, S. J. Rapoport u sferi historije, S. D. Luzzato u domeni hebrejskog jezika, te A. Berliner, I. Loeb i S. Schechter. Tokom 19. i 20. vijeka na značajnijim univerzitetima u Njemačkoj, Britaniji, Francuskoj i Sjedinjenim Državama utemljene su katedre za judaistiku, a od sredine 20. vijeka također su osnovani jevrejski univerziteti i rabinski seminari u Izraelu. Judaistika je bitno pridonijela prosvjećivanju Jevreja i njihovoj emancipaciji.

Judaizam

Judaizam propoveda veru u jednog, bestelesnog i samo duhovnog boga, oca svih ljudi. Ovaj bog predstavlja sveukupnost moralnih savršenstava i od ljudi zahteva ljubav i pravednost. Ime ovog boga je Jahve (ili Jehova) i zbog svetosti ga nije dozvoljeno izgovarati. Jevrejska religioznost ispoljava se u poslušnosti prema “božanskom zakonu”. Ovaj zakon sadržan je u Starom zavetu, odnosno u hebrejskojBibliji. Stari zavet je sintetizovan rukopis od 24 knjige, kanonizovan u Javneu oko 90. godine pre nove ere koji je nastajao skoro čitav milenijum. Pisan je na hebrejskom i delimično na aramejskom jeziku. Govori o istoriji, idejnim i društvenim borbama jevrejskog naroda. Ujedno to je i zbirka verskih i pravnih propisa, kao i starih mitova koje su Jevreji preuzeli od drugih naroda istoka. Stari zavet deli se na tri osnovne grupe: (1) Zakon (hebrejski: Tora, sadrži tzv. Petoknjižje - Pet knjiga Mojsijevih: Knjigu postanja, Knjigu izlaska, Levitski zakonik, Knjigu brojeva i Ponovljeni zakon), (2) Proroci (sadrži: Prve proroke i Poslednje proroke), i (3) Spisi (Psalmi, Knjiga o Jovu, Priče Solomonove, Prva i Druga knjiga dnevnika, Jezdrijina i Nemijina knjiga, Knjiga o Ruti, Pesma nad pesmama, Knjiga propovednika, Plač Jeremijin, Knjiga proroka Danila). Mnogi istraživači smatraju da je Stari zavet prethodna faza u razvoju hrišćanske religije koja je izložena u Novom zavetu.

Pored Tore za verski život Jevreja posebno je važan Talmud (hebrejski: učenje). Talmud je velika jevrejska zbirka posle-biblijskih tumačenja Starog zaveta, obrednih pravila, pravnih propisa, priča i izreka. Sastoji se iz dva dela: Mišina (tekst učenja) i Gemara (objašnjenje učenja). Postoje dva Talmuda: Jerusalimski talmud (priređen oko 450. godine nove ere) i Vavilonski talmud (priređen oko 500. godine).

Za ortodoksnog Jevrejina obavezan je i veliki broj obrednih propisa i propisa o čistoći i ishrani.

Osnivač jevrejske religije je Mojsije (hebrejski Moše, oko 1225. pne.). Praktično jedini izvor za upoznavanje Mojsijevog života, rada i učenja je Biblija, odnosno Stari zavet. Mojsije je bio jevrejski vođa i zakonodavac koji je Jevreje oslobodio egipatskog ropstva i na gori Sinaju dao im dve tablice-zakone koji su postali osnov jevrejske religije. Mojsije zauzima prvo mesto među osnivačima religija , pošto njemu u prilog ide hronološko prvenstvo: Zaratustra, Buda, Konfučije, Isus i Muhamed pojavili su se tek mnogo vekova posle njega. Prema Bibliji, Mojsije je čuvajući stoku na božijoj planini Hereb video u žbunu boga (Jehovu) koji mu je dao moć da vrši čudesna dela i poverio mu misiju - da se vrati svojim plemenima i oslobodi ih od ropstva.

Sinagoga (grčki: skupština, okupljanje) je zgrada u kojoj se obavljaju verske aktivnosti u jevrejstvu.

Rabin (hebrejski: moj učitelj) je jevrejski sveštenik, poglavar verske opštine. Status rabina stiče se dugogodišnjim izučavanjem Biblije i Talmuda.

Rasprostranjenost

Prema podacima iz 1991. godine u svetu ima 17.865.000 pripadnika jevrejske religije. Država Jevreja je Izrael.

Antisemitizam

Kabala

Kabala (hebr. קַבָּלָה‎ – „predanje“, „tradicija“, „primiti“, „prihvatati“) je mistična struja i filozofski sistem u judaizmu.

Midraš

Midraš je tumačenje (egzegeza) religioznih tekstova u rabinskom židovstvu. Riječ je hebrejska i izvedena je iz osnove drš (heb. דרש), koja znači "tražiti" ili "istraživanje". Midraš (množina: midrašim) ima dva značenja: proces istraživanja i rezultat tog procesa.

Ortodoksni judaizam

Ortodoksni judaizam je zajednički naziv za više pokreta unutar judaizma, u kome su vjernici, sa istorijske tačke gledišta, sljedbenici jevrejskog vjerskog pogleda. Njegovo formiranje je završeno u kasnom srednjem vijeku i početkom novog vijeka. Središnji dio religijskog koncepta ortodoksnog judaizma je Halaha u obliku, u kome je zapisana u Usmenom zakonu (u Mišni i Hemari, to jest u Tori) i sačinjava Šulhan aruh.

Rabin

Za ostala značenja, v. Rabin (razvrstavanje).Rabin (jev/heb; rabi — "moj učitelj") znači naučnik ili mudrac, naime — rukopoloženi tumač Biblije i Usmenog nauka. Izraz je verovatno nastao u Palestini početkom 1. veka i primenjivan je na svaku onu osobu čije je poznavanje rabinske književnosti bilo dovoljno da joj omogući odlučivanje o pitanjima jevrejskog zakona. Institucija profesionalnog, plaćenog rabina nastala je tek u poznom srednjem veku, kada su rabini postavljani za verske vođe zajednica i kada se od njih očekivalo da sve svoje vreme posvete aktivnostima zajednice, što se uglavnom ogledalo u odlučivanju o svim pitanjima s područja jevrejskog zakona, obavljašu sudijske uloge u civilnim i krivičnim slučajevima, vođenju ješive i nadgledanju raznih verskih ustanova, kao što su ritualno klanje, sistem osnovne škole, ritualna kupatila itd. Sve do 19. veka, držanje propovedi nije predstavljalo glavnu delatnost rabina.

Status rabina sticao se tek posle dugogodišnjeg izučavanja Talmuda i rabinskih kodeksa i polaganja ispita kod rabina visoko cešenih po svojoj učenosti i pobožnosti. U 19. veku, u zapadnoj Evropi i u Sjedinjenim Američkim Državama osnovani su rabinski seminari i ustanove čija je specifična namena bila obučavanje rabina. Uloga savremenog rabina, koji je obično diplomirao na univerzitetu i rabinskom seminaru, sasvim je drugačija od uloga rabina iz vremena pre 19. veka, pogotovo kod američkih Jevreja. Izuzev u slučaju nekih ortodoksnih rabina, njegova glavna delatnost više nije delatnost pravnog stručnjaka i sudije. U njegovom domenu takođe nije da nadgleda mrežu verskih institucija koja obuhvata celokupnu zajednicu. Umesto toga, on služi kao duhovni vođa verske zajednice ili sinagoge, i veliki deo njegovog vremena posvećen je vođenju službe i propovedanju, obrazaovanju mladih i odraslih, činodejstvovanju pri venčanjima i sahranama, savetovanju, međuverskim delatnostima, učestvovanju u dobrotvornim organizacijama zajednice itd.

Postavljenje rabina u ortodoksnom judaizmu obavlja ješiva ili, u nekim slučajevima, onaj rabin koji je, zahvaljujući svojoj učenosti, stekao pravo da postavlja druge.

U konzervativnom judaizmu, to obavlja seminar; neki konzervativni rabini nastoje da dobiju i ortodoksno postavljenje.

U reformističkom judaizmu, postavljenje vrši priznata teološka škola. U svim tim ograncima postoje rabini koje su postavile teološke škole iz drugih zemalja.

Danas i veliki broj žena služe kao rabini u reformističkim i rekonstrukcionističkim kongregacijama.

Sidur

Sidur (heb. סידור), na jevrejskom znači poredak i predstavlja jevrejski molitvenik. Ovakvi molitvenici sadrže svakodnevne službe, službe za praznike i Šabat, kao i blagoslove. Pored navedenog sadrži i delove Biblije, Pesmu nad pesmama, Psalme, mudre izreke. Postoje aškenaske, sefardske i jemenske verzije i u njima je uočljiva različitost lokalnih običaja.

Solomon

Solomun, Solomon, Salomon, Sulejman ili Šlomo (hebrejski: שְׁלֹמֹה; standardni hebrejski: Šəlomo; tiberijanski hebrejski: Šəlōmōh, znači "mir") u hebrejskoj Bibliji (heb. Tanah, kod hrišćana Stari zavet), je treći kralj Izraela (uključujući Judu), graditelj hrama u Jerusalimu, čuven po velikoj mudrosti, bogatstvu i snazi, ali i optužen da je zanemario obožavanje samo jednog jevrejskog boga. Pominje se kasnije u mnogim legendama. Takođe spada u red najvećih majstora kabale, legendarnih kabalista.

Zemlja Izrael

Erec Izrael (hebr. ארץ־ישראל [Eretz Yisrael — Erec Jisrael] — „Zemlja Izrael“, skrać. א"י) se odnosi na zemlju koja je činila drevne kraljevine Izraela i Judeje (Sveta Zemlja). Ova teritorija obuhvata savremeni Izrael, Zapadnu obalu i Pojas Gaze, kao i delove savremenog Jordana, jugozapadne Sirije i južnog Libana.

Tokom britanskog Mandata u Palestini, naziv Erec Izrael je bio deo zvaničnog naziva teritorije kada je pisan hebrejski. U savremenom kontekstu, ovim terminom označavaju se samo teritorije koje su bile pod Mandatom, odnosno Izrael, Zapadna obala i Pojas Gaze, i nekada Transjordanija (danas Kraljevina Jordan).

Šabat

Šabat (hebrejski: שבת, shabbāt) blagdan je Jahvinog saveza sa Židovima. On je sedmi dan u tjednu, dan veselja i odmora. Prema biblijskom izvještaju, Bog je šest dana stvarao svijet, a sedmi se dan odmarao.

Šabat počinje petkom uvečer, a traje do subote uvečer. Petkom se uređuje dom i spravljaju jela. Nakon službe u sinagogi gdje se čita iz svitka Tore, pale se svijeće i priprema svečani ručak. Taj dan svi provode u krugu obitelji.

( Pnz 5, 12)

Uz šabat postoji i subotnja godina, jer po židovskom zakonu i zemlja ima pravo na počinak. Te se godine svako polje ostavlja na ugaru, a ono što raste na njemu (poput maslina i grožđa) namijenjeno je siromasima.

Podjele
Ortodoksni (moderni)   Konzervativni
Reformistički   Haredi   Hasidi
Rekonstrukcionistički   Obnova
Rabinski   Humanistički
Karaite   Samaritanizam
Judaistička filozofija
Principi vjere   Minjan   Kabala
Noini zakoni   Bog   Eshatologija
Mesija   Odabrani
Holokaust   Halaha   Kašrut
Skromnost   Cedaka   Moral   Musar
Tekstovi
Tanah (Tora   Nevim   Ketuvim)
Čumaš   Sidur   Pijut   Zohar
Rabinska literatura
Talmud   Midraš   Tosefta
Sveti gradovi
Jeruzalem   Hebron
Safed   Tiberijada
Važne ličnosti
Abraham   Izak   Jakov
Mojsije   Aron   David   Solomon
Sara   Rebeka   Rahel   Lea
Život i društvo
Brit   Bar i Bat Micva   Šiduk   Brak
Nida   Naming   Pidjon HaBen   Smrt
Religijske uloge
Rabin   Rebe   Hazan
Koen   Mašgia   Gabaj   Magid
Mohel   Bet din   Roš ješiva
Institucije
Sinagoga   Mikva   Gemah   Ješiva
Sakralni objekti
Sinagoga   Mikah
Sveti Hram / Tabernakl
Ritualni objekti
Talit   Tefilin   Kipa   Sefer Tora
Cicit   Mezuza   Menora   Hanukia
Šofar   Četiri vrste   Kitel   Gartel   Jad
Molitve i ceremonije
Šema   Amida   Aleinu   Kol Nidre
Kadiš   Halel   Ma Tovu   Havdalah
Međureligijski odnosi
Hrišćanstvo / kršćanstvo
Judeohrišćanstvo / judeokršćanstvo
Islam   Agnosticizam   Ateizam
Povezano
Antisemitizam   Kritike   Filosemitizam
Cionizam   Anticionizam

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.