Premijer Ujedinjenog Kraljevstva

Premijer Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske je, praktički, politički vođa Ujedinjenog Kraljevstva. On/a djeluje kao šef Vlade Njenog Veličanstva i kao drugi premijeri u westminsterskim sistemima je (zajedno sa svojim kabinetom) de facto nositelj izvršne vlasti u Britaniji, koji vrši mnoge izvršne dužnosti nominalno u rukama suverenena, koje se navode kao "kraljevski prerogativ". Prema običaju, premijer i Kabinet (pod njegovim vodstvom) za svoja djela odgovaraju Parlamentu, čiji su danas, prema običaju, članovi. Trenutni premijer je Boris Johnson.

Premijer Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske
Prime Minister of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government)

Grb Vlade Njezina Veličanstva
Titula The Right Honourable
Sjedište 10 Downing Street
Imenuje Monarh Ujedinjenog Kraljevstva
Mandat Po volji Njezina Veličanstva, uz opće izbore svakih pet godina.
Prvi Sir Robert Walpole
(kao Prvi lord Trezora; de facto prvi Premijer)
Formiranje 4. travnja 1721.
Plaća £142,000
(uz £65,000 parlamentarne plaće)

Veze

  • Popis Premijera Ujedinjenog Kraljevstva

Literatura

Alec Douglas-Home

Alexander Frederick Douglas-Home, Baron Home of the Hirsel, KT PC (2. jul 1903 – 9. oktobar 1995) bio je britanski konzervativni političar koji je od 1963. do 1964. godine služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Douglas-Home je bio fanatični antikomunist, te se u prvim decenijama Hladnog rata smatrao jednim od jastrebova britanske politike; usprkos toga je u vladi Harolda Macmillana služio kao ministar vanjskih poslova, te je istog naslijedio nakon ostavke izazvane aferom Profumo. Mjesto premijera je morao napustiti nakon izbornog poraza, a od 1970. do 1974. godine je služio kao ministar vanjskih poslova u vladi Edwarda Heatha.

Anthony Eden

Robert Entoni Idn (engl. Robert Anthony Eden; 12. jun 1897 — 14. januar 1977) bio je britanski političar, član konzervativne stranke, dugogodišnji ministar spoljnih poslova i premijer Ujedinjenog Kraljevstva od 1955. do 1957. Suprotstavio se Čemberlenovoj politici popuštanja Hitleru, te je 1938. podneo ostavku na mesto ministra spoljnih poslova. Po izbijanju Drugog svetskog rata u Čemberlenovoj, a potom i Čerčilovoj vladi bio je ministar rata i ministar zadužen za pitanja dominona. Krajem 1940. godine stupa na položaj ministra spoljnih poslova, na kom će ostati do kraja rata. Nasledio je Čerčila na mestu premijera 1955. godine. Našao se na udaru javnosti kao jedan od inicijatora Suecke krize 1956. godine, tako da je bio prinuđen da se povuče sa funkcije 1957. godine.

Šablon:Britanski premijeri

Archibald Primrose, 5. earl od Roseberyja

Archibald Philip Primrose, 5. earl od Roseberyja, 1. earl od Midlothiana, KG KT PC FRS (7. maj 1847 – 21. maj 1929) bio je britanski liberalni političar koji je od 1894. do 1895. služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Stranku je vodio nakon smrti svog mentora Williama Evarta Gladstonea, a nakon što je poražena na izborima 1895. godine, prestao se baviti politikom.

Bonar Law

Andrew Bonar Law (16. septembar 1858 – 30. oktobar 1923), poznatiji kao Bonar Law, bio je britanski konzervativni političar, koji je, s kraćim prekidom, od 1911. do 1923. vodio Konzervativnu stranku, a od 1922. do 1923. godine služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva.

Clement Attlee

Clement Richard Attlee, 1. baron Attlee (Putney, London, 3. siječnja 1883. - London, 8. listopada 1967.) je bio premijer Ujedinjenog Kraljevstva od 1945. do 1951. Attleeovi laburisti su uvjerljivo porazili Chruchilla koji je vodio UK kroz Drugi svjetski rat. Attlee je bio prvi laburistički ministar koji je odslužio cijeli mandat u Parlamentu i prvi laburist koji je imao većinu u Parlamentu.

Attleeova vlada donijela je poslijeratni konsenzus (koji je do dolaska Margaret Thatcher na vlast konzervativaca bio prihvaćen od svih stranaka), provela je nacionalizaciju velikih industrijskih postrojenja i provela je dekolonizaciju Indije, Burme, Cejlona i Pakistana.

Na glasovanju na MORI-evim stranicama, Attlee je proglašen najefikasnijim britanskim premijerom 20. stoljeća, iznad Winstona Churchilla, Davida Lloyda Georgea i Margaret Thatcher.

David Cameron

David William Donald Cameron (9. oktobar 1966 -) je premijer Ujedinjenog Kraljevstva i vođa Konzervativne stranke.

Cameron je studirao filozofiju, politiku i ekonomiju na Oxfordu, diplomiravši među prvima u klasi. Potom se pridružio Konzervativnom odjelu za istraživanja i postao specijalni savejtnik Normanu Lamontu, a potom Michaelu Howardu. Sedam godina je bio direktor korporativnih poslova u kompaniji Carlton Communications.

Prvi pokušaj da uđe u Parlament kao zastupnik Stafforda godine 1997. nije uspio, ali je Cameron na izborima 2001. izabran za člana Parlamenta koji predstavlja oksfordširsku izbornu jedinicu Witney. Dvije godine kasnije je promoviran u opozicijskog vodećeg zastupnika, te je brzo napredovao u stranci postavši političkim ko-ordinatorom za vrijeme kampanje za opće izbore 2005..

Camerona je dio javnosti shvatio kao mladog, umjerenog kandidata koji bi mogao privući mlađe glasače, te je godine 2005. pobijedio na izborima za vođu konzervativaca. Na samom početku mandata je njegova stranka u relevantnim anketama stekla prednost nad vladajućim Blairovim laburistima - prvi put u deset godina. Iako su neposredno nakon dolaska Gordona Browna na mjesto premijera nakratko pali na drugo mjesto, konzervativci su pod Cameronovim vodstvom bili stalno u prednosti nad laburistima. Na izborima održanim 6. maja 2010. konzervativci su osvojili najviše mjesta u Parlamentu, ali ne i apsolutnu većinu, što je rezultiralo zamrznutim parlamentom. Nakon što je Brown podnio ostavku kraljici Elizabeti II, istog dana, nakon manje od jednog sata kraljica Elizabeta II primila je u audijenciju Camerona i imenovala ga premijerom na osnovu koalicijskog sporazuma između konzervativaca i stranke Liberalnih demokrata.

Cameron je vodio koalicijsku vladu sljedećih pet godina. Mandat mu je prije svega obilježilo nastojanje da se Britanija oporavi od posljedica globalne financijske krize krajem 2000-ih, ali i ozbiljni izazovi na vanjskopolitičkom i unutrašnjem planu, od kojih je najvažniji bio snaženje pokreta za nezavisnost Škotske. Njemu je Cameron izašao u susret organizirajući referendum o nezavisnosti krajem 2014. na kojem su u Škotskoj pobijedili pristaše Unije. Cameron je na vanjskom planu uglavnom slijedio politiku SAD, te je sudjelovao u oružanoj intervenciji kojom je 2011. godine svrgnut libijski vođa Muamar Gadafi i bio jedan od glavnih zagovornika oštrog kursa prema Rusiji nakon eskalacije ukrajinske krize 2014. godine. Sa druge strane se Cameronova vlada počela sve više udaljavati od EU, odnosno odupirati se zahtjevima za federalizaciju Evrope nauštrb britanskog suvereniteta, na čemu je posebno inzistirala Njemačka. Zbog toga, ali i pod pritiskom sve snažnijeg euroskepticizma u britanskoj javnosti i vlastitoj stranci, Cameron je pred opće izbore 2015. godine najavio da će, u roku od dvije godine održati referendum o članstvu UK u Evropskoj uniji.

Na izborima 2015. je Konzervativna stranka, suprotno očekivanjima, ostvarila izuzetan uspjeh, odnosno uspjela ostvariti apsolutnu većinu u Domu komuna, zahvaljujući kojoj je Cameron sastavio samostalnu vladu bez proevropskih Liberalni demokrata. Na referendumu o EU je Cameron, zajedno sa gotovo cjelokupnim političkim establishmentom, podržavao ostanak UK u EU; nedugo nakon što su objavljeni rezultati prema kojima su se građani izjasnili za izlazak, 24. juna 2016. je objavio kako podnosi ostavku.

Edward Smith-Stanley, 14. earl od Derbyja

Edward George Geoffrey Smith-Stanley, 14. earl od Derbyja, KG GCMG PC (29. mart 1799 – 23. oktobar 1869) bio je britanski političar koji je od 1846. do 1868. godine vodio Konzervativnu stranku te u tri navrata - 1852. godine, od 1858. do 1859. te od 1866. do 1868. godine bio premijer Ujedinjenog Kraljevstva.

George Canning

George Canning FRS (11. april 1770 - 8. august 1827) bio je britanski torijevski političar, diplomat i državnik koji je 1827. godine nakratko služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Daleko je poznatiji po nizu ministarskih funkcija u britanskim vladama za vrijeme Napoleonskih ratova, pri čemu je postao suparnik ministra Lorda Castlereagha koji ga je 1809. ranio u dvoboju. Castlereagha je nakon njegovog samoubistva naslijedio 1822. godine na mjestu ministra vanjskih poslova u vladi Lorda Liverpoola. Na tom mjestu se istakao podrškom borbi za nezavisnost španskih kolonija u Južnoj Americi i Monroevoj doktrini. Liverpoola je naslijedio nakon njegove ostavke, ali se nedugo po stupanju na dužnost razbolio te umro nakon četiri mjeseca, postavši premijer sa najkraćim stažom u britanskoj historiji.

Harold Wilson

James Harold Wilson, Baron Wilson of Rievaulx, KG, OBE, FRS, FSS, PC (11. mart 1916 – 24. maj 1995) bio je britanski laburistički političar i državnik, koji je 1960-ih i 1970-ih vodio laburiste i u dva navrata (1964 - 1970; 1974 - 1976) bio premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Njegov prvi mandat je na vanjskopolitičkom planu obilježilo nastojanje da se Velika Britanija približi Evropskoj ekonomskoj zajednici i odbijanje sudjelovanja u vijetnamskom ratu, dok je na unutrašnjem planu ostao upamćen po nizu društveno-liberalnih reformi kao što su ukidanje smrtne kazne te legalizacija abortusa i homoseksualnosti. Usprkos relativno dobrih ekonomskih rezultata, neočekivano je izgubio parlamentarne izbore od konzervativaca pod Edwardom Heathom 1970. godine. Na vlast se vratio nakon izbora 1974. godine, ali nije bio u stanju riješiti teške ekonomske i društvene probleme nastale za vrijeme Heathove vlade, kao ni eskalirajući sjevernoirski sukob. Britanska javnost je svejedno bila iznenađena njegovom ostavkom 1976. nakon koje je mjesto vođe stranke i premijera preuzeo Harry Callaghan. Kasnije je postao predmetom brojnih teorija zavjere vezanih uz navodnu naklonost komunizmu ili Sovjetima, odnosno planove vojske, MI5 i Lorda Mountbattena da ga uklone u atentatu ili puču.

Henry Addington, 1. vikont Sidmouth

Henry Addington, 1st Viscount Sidmouth, PC (30. maj 1757 – 15. februar 1844) bio je britanski konzervativni političar i državnik, koji je od 1801. do 1804. služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Njegov je mandat obilježio Amienski mir skopljen 1802. kojim je Ujedinjeno Kraljevstvo, ostavši bez saveznika na evropskom kontinentu, privremeno okončalo svoj dugogodišnji sukob sa postrevolucionarnom Francuskom, odnosno formalno okončani Francuski revolucionarni ratovi. Međutim, već godinu dana kasnije je Addigton, nezadovoljan načinom na koji novi francuski vođa Napoleon Bonaparte sprovodi odredbe sporazuma, objavio Francuskoj rat, čime je započeo Rat Treće koalicije, odnosno Napoleonski ratovi. Mlako vođenje rata je omogućilo da ga nakon izglasanog nepovjerenja u Parlamentu smijeni njegov prethodnik i dugogodišnji suparnik William Pitt Mlađi. Godine 1812. je imenovan ministrom unutrašnjih poslova i na tom je mjesto ostao punih deset godina, istakavši se izuzetno žestokim suzbijanjem liberalne opozicije.

Henry Campbell-Bannerman

Sir Henry Campbell-Bannerman GCB PC (7. septembar 1836 - 22. april 1908) bio je britanski liberalni političar i državnik, koji je od 1899. do 1908. godine vodio Liberalnu stranku, a od 1905. do 1908. služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva. Campbell-Bannerman, koji je na izborima 1905. godine ostvario najveću pobjedu u historiji stranke, je tokom mandata proveo brojne dalekosežne ekonomske i socijalne reforme. Političku karijeru je morao prekinuti zbog bolesti, prepustivši vodstvo stranke i vladu Anthonyju Asquithu.

Henry John Temple, 3. vikont Palmerston

Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston, KG GCB PC FRS (20. oktobar 1784 – 18. oktobar 1865) bio je britanski političar, diplomat i državnik, koji je u dva navrata - od 1855. do 1858. godine, te od 1859. do 1865. godine - služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva, ali je daleko poznatiji po tome što je, služeći kao ministar u brojnim vladama od 1830. do 1865. godine, bio jedan od ključnih kreatora vanjske politike u periodu kada je Britanski Imperij bio na vrhuncu moći. Palmerston je političku karijeru započeo kao torijevac, da bi se kasnije priključio vigovcima, a na kraju bio jedan od prvih vođa moderne Liberalne stranke; iako je na unutrašnjem planu bio liberal i zalagao se za niz tada naprednih reformi, na vanjskom planu se isticao izuzetnom agresivnošću prema drugim državama, te ga se često smatra duhovnim praocem današnjeg liberalnog intervencionizma.

Herbert Henry Asquith

Herbert Henry Asquith, 1. baron Oxford i Asquith (Morley, Yorkshire, 12. rujna 1852. - Sutton Courtenay, Oxfordshire, 15. veljače 1928.) je bio premijer Ujedinjenog Kraljevstva od 1908. do 1916., te kasniji vođa parlamentarne opozicije tijekom konzervativne vlade.

James Callaghan

Leonard James Callaghan, Baron Callaghan od Cardiffa, KG PC (27. mart 1912 – 26. mart 2005), često navođen kao Jim Callaghan, bio je britanski laburistički političar koji je od 1976. do 1980. vodio Laburističku stranku, a od 1976. do 1979. služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva.

James Callaghan je političku karijeru otpočeo 1945. godine izborom u Dom komuna i sa vremenom napredovao u redovima stranke, postavši jednim od istaknutih članova njenog desnog krila. U prvoj vladi Harolda Wilsona je služio kao ministar financije, potom kao ministar unutrašnjih poslova, da bi u drugoj vladi služio kao ministar vanjskih poslova. Premijersku dužnost je preuzeo nakon Wilsonove ostavke. Njegov su mandat obilježili ekonomski problemi, koji će krajem 1978. i početkom 1979. eskalirati u tzv. Zimu nezadovoljstva. U maju je izgubio izbore nakon kojih su na vlast došli konzervativci pod Margaret Thatcher. Callaghan se nakon toga u anketama često navodio kao jedan od najgorih premijera u historiji Ujedinjenog Kraljevstva.

John Russell, 1. earl Russell

John Russell, 1st Earl Russell, KG GCMG PC FRS (18. august 1792 – 28. maj 1878), poznat po kurtoaznoj tituli Lord John Russell bio je britanski liberalni političar koji je u dva navrata - od 1846. do 1852. te od 1865. do 1866. godine - služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva, i pod čijim vodstvom se dotadašnja Vigovska stranka transformirala u Liberalnu stranku. Lord John Russell je između premijerskih mandata kao dugogodišnji ministar vanjskih poslova imao važnu ulogu u kreiranju britanske vanjske politike, odnosno događajima kao što su Krimski rat, ujedinjenje Italije i američki građanski rat.

Neville Chamberlain

Arthur Neville Chamberlain (Edgbaston kod Birminghama, 18. ožujka 1869. - Heckfield kod Readinga, 9. studenog 1940.) bio je britanski konzervativni političar, i državnik, najpoznatiji po tome što je od 1937. do 1940. služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva i imao ključnu ulogu u događajima koji su doveli do izbijanja Drugog svjetskog rata. Bio je najistaknutiji predstavnik tzv. politike popuštanja (Appeasement) nacističkoj Njemačkoj čiji je vrhunac bio Münchenski sporazum iz 1938. godine, kojim su Britanija i Francuska pristali na njemačke teritorijalne zahtjeve u Čehoslovačkoj. Nekoliko mjeseci kasnije je, nakon što su nacisti okupirali i raskomadali Čehoslovačku, njegova vlada garantirala teritorijalni integritet Poljske, te je nakon njemačke invazije u skladu sa garancijama Njemačkoj objavio rat. Nekoliko mjeseci kasnije je prisiljen na ostavku zbog kritika na račun vođenja rata. Tradicionalno se smatra jednim od najneuspješnijih državnika, odnosno najodgovornijih ličnosti za početak rata i savezničke neuspjehe na njegovom početku.

Robert Gascoyne-Cecil, 3. markiz od Salisburyja

Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3. markiz od Salisburyja, KG GCVO PC FRS DL (3. februar 1830 - 22. august 1903) bio je britanski konzervativni političar i državnik, koji je do 1881. do 1902. godine vodio Konzervativnu stranku i u tri navratra - od 1885. do 1886. godine, od 1886. do 1892. te od 1895. do 1902. godine - služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva.

Političku karijeru je otpočeo izborom u Dom komuna 1854. godine, a prije nego što je postao premijer istakao se kao ministar vanjskih poslova u vladi Benjamina Disraelija te igrao važnu ulogu u odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine. Salisbury, koji je na čelo Konzervativne stranke došao nakon Disraelijeve smrti, je po svojim političkim stavovima bio izraziti konzervativac, te je mnoge od liberalnih reformi svojih prethodnika smatrao pogreškom. Vanjsku je politiku vodio energično, te je za njegovog mandata Britanija izvojevala pobjedu u Drugom burskom ratu. Mjesto premijera je, nedugo pred smrt, prepustio svome nećaku Arthuru Balfouru.

Robert Peel

Sir Robert Peel, 2nd Baronet, FRS (5. februar 1788 – 2. jul 1850) bio je britanski konzervativni političar i državnik, koji je u dva navrata - od 1834. do 1835. te od 1841. do 1846. godine - služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva, a koji je najpoznatiji kao osnivač moderne Konzervativne stranke, odnosno moderne policijske službe u Ujedinjenom Kraljevstvu.

Theresa May

Theresa Mary May rođ. Brasier (1. oktobar 1956 -) je britanska konzervativna političarka koja je služio kao premijer Ujedinjenog Kraljevstva i vođa Konzervativne stranke od 2016. do 2019. Prije toga je od 2010. godine služila kao ministrica unutrašnjih poslova u vladi Davida Camerona.

May se rodila kao kćer anglikanskog vikara Huberta Brasiera. Nakon što je diplomirala geografiju na Oxfordu, 1977. godine se zaposlila u Banci Engleske, a 1980. godine udala za investicijskog bankara Philipa Maya. Političku karijeru je započela kao vijećnica londonske općine Merton, a nakon dva neuspjela pokušaja (1992. i 1994. godine) je na izborima 1997. izabrana za članicu Parlamenta u izbornoj jedinici Maidenhead.

Mjesto premijera je dobila zahvaljujući tome što je Cameron podnio ostavku preuzevši odgovornost za izglasavanje izlaska Ujedinjenog Kraljevstva iz Evropske unije na referendumu 2016. godine, a čemu se on sam bio protivio. Iako je i May, kao i Cameron, podržavala ostanak UK u EU, nakon najavljene kandidature je kao svojevrsni kompromisni kandidat dobila podršku dijela euroskeptika u stranci i nakon odustajanja svih protivkandidata postala jedini izbor za novog vođu stranke i premijera.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.