Pesma nad pesmama

Pesma nad pesmama (heb. Šir Haširim; lat. Canticum canticorum) se tradicionalno svrstava u mudrosnu književnost zajedno sa Knjigom o Jovu, Pričama Solomonovim i Knjigom propovednikovom.

Sačuvana je u hebrejskoj Bibliji i Starom zavetu i stavlja se među Spise. Čitala se za vreme Pashe. Bila je povod brojnih proučavanja i tumačenja kroz vekove.

Ovo je 22. po redu knjiga u Bibliji. Naslov knjige je sažetak uvodnih reči: „Nenadmašna pesma koja je Solomonova“. Prema hebrejskom tekstu od reči do reči, to je „Pesma nad pesmama“, a označava nenadmašnu odličnost jedne pesme, slično kao izraz „nebesa nad nebesima“ za najviša nebesa (5.Mojs. 10:14). To nije zbirka pesama, nego jedna pesma, „pesma krajnjeg savršenstva, jedna od najboljih koja je ikad postojala, ili je ikad bila napisana“. Jevrejski rabi Akiba koji je živeo u prvom veku naše ere, izrazio je svoje cenjenje za Pesmu nad pesmama na sledeći način: „Sav svet nije bio dostojan dana u koji je ta uzvišena Pesma bila data Izraelu“.

Pesma nad pesmama ili Pesma Solomonova predstavlja zbirku ljubavnih pesama. Postoji mogućnost da je na početku bila i zbirka vereničkih ili svatovskih pesama.

Stari zavjet
Judaizam, Protestantizam,
Katoličanstvo, Pravoslavlje
Deuterokanonske knjige
Pravoslavlje
  • Ezra
  • Treća knjiga o Makabejcima
  • Ode
  • Psalm 151
Istočno i rusko
pravoslavlje
  • Ezra
Istočno pravoslavlje
  • Jubileji
  • Henok
uredi

Autorstvo

Iako se na samom početku, u prvom stihu prve glave, «Pesma nad pesmama» dovodi u vezu sa Solomonom, kraljem Izraela ( 968. pne. - 928. pne.), neki tvrde da on on nije njen autor. Naime, mišljenja su da odlike hebrejskog jezika, sa uticajima aramejskog, datiraju Pesmu između 4. i 3. veka pne. Prema tome, pripisivanje njenog autorstva Solomonu danas ima samo simboličan značaj, budući da je jevrejski kralj bio poznat ne samo po svom neimarstvu nego i brojnim brakovima i raskošnom ljubavnom životu. Prema hebrejskim učenjacima ime Solomon, na hebrejskom Šelomo, (Sulejman na arapskom) u Pesmi nad pesmama je sveto, jer nije to ime kralja Solomona, već se ono odnosi na božanstvenog kralja koji poseduje mir. Na taj način izvedena je teološka igra reči između šalom, što znači mir, i imena Šalome, što znači Miroljubiv.

Međutim, pažljivim istraživanjima samog teksta kao i drugih dokaza, došlo se do drugačijeg viđenja. Naime, da je Kralj Solomon iz Jerusalima bio je pisac ove pesme, što je potvrđeno njenim uvodom. To je idilična poema ispunjena značenjem i vrlo slikovita u svom opisivanju lepote. Čitalac koji sebi može predstaviti orijentalni ambijent ceniće je još i više (P.n.p. 4:11,13; 5:11; 7:4). Povod za njeno zapisivanje bio je jedinstven. Veliki kralj Solomon, slavan u mudrosti i moći i blistav u sjaju svog marerijalnog bogatstva, nije mogao impresionirati jednostavnu devojku sa sela u koju se zaljubio. Zbog postojanosti njene ljubavi prema pastiru, kralj je doživeo neuspeh. Solomon je napisao ovu pesmu u Jerusalimum možda oko 1020.pne. nekoliko godina nakon što je hram bio završen. Do vremena kada je napisao tu pesmu, on je imao „šezdeset kraljica i osamdeset konkubina“, u poređenju sa „sedam stotina žena, kneginja i tri stotine konkubina“, na kraju svoje vladavine (P.n.p. 6:8; 1.Kralj. 11:1,3).

Kanonstvo

Kanonstvo Pesme nad pesmama u rana vremena uopšte nije bilo stavljano u pitanje. Smatrala se sastavnim i nadahnutim delom hebrejskog kanona mnogo pre naše ere. Bila je uključena u grčku Septuagintu. Josif Flavije ju je uvrstio u svoj katalog svetih knjiga. Zato ima iste dokaze za svoje kanonstvo koji su obično navedeni i za svaku drugu knjigu hebrejskih pisama. Neki, međutim, dovode u pitanje kanonstvo knjige na temelju toga što u njoj nema ukazivanja na Boga. Odsutnost ikakvog spominjanja Boga ne bi mogla isključiti knjigu isto kao što je ni sama prisutnost reči „Bog“ ne bi mogla učiniti kanonskom. Skraćeni oblik Božjeg imena pojavljuje se u 8. poglavlju, a 6. stih, gde se kaže da je ljubav „plamen od Jah“.

Struktura

Najveći deo «Pesme nad pesmama» je u formi dijaloga između dvoje ljubavnika, mladoženje i neveste, pri čemu kćeri jerusalimske služe kao pogodan literarni okvir. Osam pesama povezano je u jedinstvenu celinu koju čine:

  • Naslov i prolog (1,1 – 4)
  • Prva pesma (1,5 – 2,7)
  • Druga pesma (2,8 – 3,5)
  • Treća pesma (3,6 – 5,1)
  • Četvrta pesma (5,2 – 6,3)
  • Peta pesma (6,4 – 8,5)
  • Epilog: Himna ljubavi (8,6 – 7)
  • Dodaci (8,8 – 14)

Na osnovu jezika, stila i kompozicije može se zaključiti da je sve pesme, osim kasnijih dodataka (8,8 – 14 i možda 8,6 – 7) napisao jedan autor.

Osnovni ton je ljubavni, erotski. U Pesmi se upotrebljavaju takvi izrazi koji se mogu odnositi na seksualnu ljubav. Muškarac i žena, koji izgovaraju veći deo ljubavnih poruka, ističu svoju uzajamnu ljubav, žudnju i divljenje. Oboje dosta detaljno opisuju draži svoje voljene osobe. Fizički opis koji naizmenično daju dvoje ljubavnika dolazi do smelih pojedinosti. Česta upotreba izraza «nevesta» navodi na pomisao da se ova poezija mogla recitovati prilikom venčanja. Pesma nad pesmama ima najviše sličnosti sa ljubavnom poezijom starog Egipta iz 13. i 12. veka p.n.e, sa pesmama koje su opisivale fizičku privlačnost ljubavnika, pesmama ljubavne žudnje, divljenja i hvaljenja. Sličnost se ogleda u čulnim slikama koje nisu bogate samo vizuelnim detaljima već i zvukovima, dodirima i aromatičnim mirisima. Pored toga u Pesmi nailazimo na upotrebu imenica «sestro» i «brate» koji su ustaljeni termini egipatskih ljubavnih pesama. Zajedničke su im i teme odsutnost voljene osobe i «biti bolestan od ljubavi».

Tumačenja

Postavlja se pitanje kako je «Pesma nad pesmama» mogla naći mesto u zbirci svetih knjiga. Od najstarijih vremena o tome se raspravljalo među hebrejskim učenjacima. Izgleda da se rasprava o tome povela između ondašnje dve škole Šamaje i Hilela; rasprava se protegla do drugog veka nove ere kada je rabin Akviba (135. pne.) izjavio: «Svi su spisi Staroga zaveta sveti, ali je Pesma nad pesmama presveta.» (Mishna, Jadaim, III, 5). Na saboru u Javneu 90. n.e. bilo je izvesnog suprotstavljanja nameri da se ova knjiga kanonizuje. No i pored toga, ona je prihvaćena i postala delom hebrejske Biblije (heb. TANAH). U hrišćanski kanon je primljena bez otpora budući da je postojala u hebrejskoj Bibliji i Septuaginti.

Ovo delo je tokom vekova različito tumačeno. Tumačenja se mogu svesti na dva:

  • Alegorijsko tumačenje. Označava ljubav Boga prema narodu Izraela.
  • Doslovno tumačenje. Pohvala ljudskoj ljubavi.

U hebrejizmu je preovladala istorijsko-teološka alegorija po kojoj Pesma opisuje ljubav, ili zavet, između Boga i izabranog naroda Izraela, pri čemu se Izrael predstavlja kao božanska nevesta. Ovaj način tumačenja bio je prikupljen u posebni Midrah o Pesmi, i u aramejskoj parafrazi koja nije slobodan prevod knjige, već predstavlja jedno opširno alegorijsko tumačenje. Bilo je i tumačenja po kojima Pesma simbolizuje idealnu ljubav Solomona sa Mudrošću.

U hrišćanskom tumačenju Pesma nad pesmama simbolizuje spoj i mistično venčanje Isusa Hrista sa Crkvom. Kasnije se ona tumačila kao slika odnosa između Hrista i pojedine duše ili Svetoga Duha i Marije.

Međutim, ništa u ovim pesmama ne odaje utisak da je namera autora bila da alegorijski govori o ljubavi. Kada upotrebljavaju alegoriju, biblijski pisci je nikada ne ostavljaju nerazrešenom. Nju obavezno prate objašnjenja. Biblijski pisci nas nikada ne ostavljaju u nedoumici i uvek se trude da do kraja objasne sliku koju su upotrebili kao alegoriju. Kada upotrebljavaju sliku braka da prikažu odnos između Boga i njegovog izabranog naroda uvek je jasno da se radi o alegoriji. Zatim, kada i koriste sliku braka oni su suzdržani u svom govoru. I pored duge tradicije alegorijsko tumačenje nije održivo. U doslovnom tumačenju na Pesmu se gleda kao na ljubavnu pesmu, odnosno zbirku ljubavnih pesama koje slave ljubav između muškarca i žene.

Po svemu sudeći da nije bilo alegorijskog tumačenja teologa, Pesma nad pesmama nestala bi netragom.

Literatura

  • Wilfrid Harrington, Uvod u Stari Zavjet, Zagreb
  • Ivo Andrić, Istorija i legenda, eseji I, Beograd

Spoljašnje veze

Biblija

Biblija (od grčkog τὰ βιβλία ta biblia - «knjižice») naziv je za svetu knjigu hrišćana koju čine Stari zavet i Novi zavet. Biblija je poznata i kao Sveto pismo.

Bibliju su pisali razni autori u raznim vremenima i na raznim mestima, da bi odgovorili raznim potrebama. Autografi biblijskih knjiga ne postoje, već samo mnogobrojni prepisi, tzv. tekstualni svedoci. Služeći se njima, biblijska nauka nastoji prirediti što pouzdaniji biblijski tekst, tzv. kritičko izdanje Biblije.

Pored religijskog, Biblija ima i svoj socijalni sadržaj. Siromaštvo i tlačenje su teme na koje se Biblija stalno vraća i Bog se preko proroka i Isusa uvijek svrstavao na stranu žrtava.

Enriko Josif

Enriko Josif (Beograd, 1. 5. 1924 — Beograd, 13. 3. 2003) je bio jugoslavenski i srpski kompozitor, pedagog, muzički pisac i akademik Srpske akademije nauka i umetnosti.

Judaizam

Judaizam propoveda veru u jednog, bestelesnog i samo duhovnog boga, oca svih ljudi. Ovaj bog predstavlja sveukupnost moralnih savršenstava i od ljudi zahteva ljubav i pravednost. Ime ovog boga je Jahve (ili Jehova) i zbog svetosti ga nije dozvoljeno izgovarati. Jevrejska religioznost ispoljava se u poslušnosti prema “božanskom zakonu”. Ovaj zakon sadržan je u Starom zavetu, odnosno u hebrejskojBibliji. Stari zavet je sintetizovan rukopis od 24 knjige, kanonizovan u Javneu oko 90. godine pre nove ere koji je nastajao skoro čitav milenijum. Pisan je na hebrejskom i delimično na aramejskom jeziku. Govori o istoriji, idejnim i društvenim borbama jevrejskog naroda. Ujedno to je i zbirka verskih i pravnih propisa, kao i starih mitova koje su Jevreji preuzeli od drugih naroda istoka. Stari zavet deli se na tri osnovne grupe: (1) Zakon (hebrejski: Tora, sadrži tzv. Petoknjižje - Pet knjiga Mojsijevih: Knjigu postanja, Knjigu izlaska, Levitski zakonik, Knjigu brojeva i Ponovljeni zakon), (2) Proroci (sadrži: Prve proroke i Poslednje proroke), i (3) Spisi (Psalmi, Knjiga o Jovu, Priče Solomonove, Prva i Druga knjiga dnevnika, Jezdrijina i Nemijina knjiga, Knjiga o Ruti, Pesma nad pesmama, Knjiga propovednika, Plač Jeremijin, Knjiga proroka Danila). Mnogi istraživači smatraju da je Stari zavet prethodna faza u razvoju hrišćanske religije koja je izložena u Novom zavetu.

Pored Tore za verski život Jevreja posebno je važan Talmud (hebrejski: učenje). Talmud je velika jevrejska zbirka posle-biblijskih tumačenja Starog zaveta, obrednih pravila, pravnih propisa, priča i izreka. Sastoji se iz dva dela: Mišina (tekst učenja) i Gemara (objašnjenje učenja). Postoje dva Talmuda: Jerusalimski talmud (priređen oko 450. godine nove ere) i Vavilonski talmud (priređen oko 500. godine).

Za ortodoksnog Jevrejina obavezan je i veliki broj obrednih propisa i propisa o čistoći i ishrani.

Osnivač jevrejske religije je Mojsije (hebrejski Moše, oko 1225. pne.). Praktično jedini izvor za upoznavanje Mojsijevog života, rada i učenja je Biblija, odnosno Stari zavet. Mojsije je bio jevrejski vođa i zakonodavac koji je Jevreje oslobodio egipatskog ropstva i na gori Sinaju dao im dve tablice-zakone koji su postali osnov jevrejske religije. Mojsije zauzima prvo mesto među osnivačima religija , pošto njemu u prilog ide hronološko prvenstvo: Zaratustra, Buda, Konfučije, Isus i Muhamed pojavili su se tek mnogo vekova posle njega. Prema Bibliji, Mojsije je čuvajući stoku na božijoj planini Hereb video u žbunu boga (Jehovu) koji mu je dao moć da vrši čudesna dela i poverio mu misiju - da se vrati svojim plemenima i oslobodi ih od ropstva.

Sinagoga (grčki: skupština, okupljanje) je zgrada u kojoj se obavljaju verske aktivnosti u jevrejstvu.

Rabin (hebrejski: moj učitelj) je jevrejski sveštenik, poglavar verske opštine. Status rabina stiče se dugogodišnjim izučavanjem Biblije i Talmuda.

Rasprostranjenost

Prema podacima iz 1991. godine u svetu ima 17.865.000 pripadnika jevrejske religije. Država Jevreja je Izrael.

Antisemitizam

Knjige Svetog pisma

Knjige Svetog Pisma su navedene različitim redosledom u kanonima Pravoslavne crkve, Rimokatoličke, Protestantske, itd. Uporedna tebela knjiga data je i za Stari i za Novi Zavet.

Prva knjiga o Samuelu

1.knjiga Samuelova je deveta po redu knjiga u Bibliji. Ona govori o tome kako je 1117.pne. došlo do značajne promene u nacionalnoj organizaciji Izraela. Imenovan je prvi ljudski kralj. To se dogodilo dok je Samuel služio kao naimenovani prorok Jehove Boga u Izraelu. Iako je to unapred znao i prorekao, promena na monarhiju koju je zahtevao narod Izraela, došla je kao šamar Samuelu. Budući da je bio predan Jehovinoj službi od rođenja, Samuel je unapred video katastrofalne posledice za supripadnike Božje svete nacije. Samuel je popustio pred njihovim zahtevima samo na Jehovinu zapovest. Zatim je govorio i zapisao u knjigu šta će po pravu da pripada kralju i koja će ovlašćenja da ima nad narodom (1.Sam.10:25). Tako je došla kraju era sudija i započela je era ljudskih kraljeva koja će videti kako se Izrael uzdiže do sile bez presedana, samo da bi konačno pao u nemilost i bio rastavljen od Jehovine naklonosti.

Tanah

Tanakh je hebrejska zbirska svetih spisa koju hrišćani nazivaju Starim zavetom.

Naziv je nastavo od početnih slova njenog sadržaja: ime prve grupe na počinje slovom T, druge slovom N, a treće slovom K. U hebrejskom jeziku se za skraćenice dodaje slovo ”a” između suglasnika i tako dobijamo reč TaNaH (slovo ”k” na kraju reči postaje ”h”).

Vizantijski roman

Vizantijski roman predstavlja neku vrstu nastavka starogrčke epike u okviru umetničke vizantijske književnosti. Nastao je na antičkim temeljima, ali je duboko prožet hrišćanskim motivima, a od 12. i 13. veka i zapadnoevropskim uticajima.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.