Kultura polja urni

Kultura polja urni (cca. 1300. pne. - 750. pne.) bila je kultura kasnog Brončanog doba u centralnoj Evropi. Ime dolazi od običaja da se mrtvaci spaljuju i a njihov pepeo smješta u urne koje se pokapaju po poljima. Kultura polja urni je slijedila kulturu grobnih humaka a slijedila ju je Hallstattska kultura.

Cultures, 1200 BC
Pojednostavljena karta Evrope cca. 1200. pne., pokazuje centralnu Kulturu polja urni (crveno), sjevernu Kulturu polja urni (naranačsto), JKulturu Knovitz (plavosiva), Lužičku kulturu (grimizno), Dunavsku kulturu (smeđe), kulturu Terramare (plavo), Atlantsko brončano doba (zeleno) i Nordijsko brončano doba (žuto).

Faze Kulture polja sa urnama

Urnfield culture 002
Urnenfelder kultura

U okviru Urnenfelder kulture izdvojeno je 5 faza koje su identične sa Rajnekeovom podelom. Klasičan Urenfelder počinje u fazi Halštat A1. Tada prodire i na teritoriju Balkana, zahvatajući Posavinu i deo Vojvodine. Istočno od toga gubi specifične crte. Granica do koje dopire u čistom obliku je između Save i Dunava.

Faza
Datumi p.n.e
Bronza D1300-1200
Halštat A11200-1100
Halštat A21100-1000
Halštat B11000-800
Halštat B2900-800
Halštat B3800-750

Ostave i nekropole

Urnfield culture 001
Keramika karakteristična za Urnenfelder kulturu

Ostave i nekropole predstavljaju glavni izvori pokretnog materijala. Možemo razlikovati:

  • Starije faze 2 i 3 koje pripadaju Halštat A1, A2
  • Mlađe faze 4 - 5 koje pripadaju Halštat B1, B2

U starijim fazama urne nemaju zaštitnu konstrukciju, postavljene su u pravilne redove sa određenom orjentacijom. Javlja se neka vrsta kamenih sanduka. U mlađim fazama urne su zaštićene vencem od oblutaka ili nekom vrstom suhozida. Često je sama urna pokrivena kamenom pločom ili stoji na njoj. Urne nisu u pravilnim redovima, nego su u grupama. U fazi V pojavljuju se minijaturni tolosi.

Keramika

Za fazu 2 karakteristične su neukrašene, bikonične posude mrko - crne boje. U fazi 3 javljaju se šire urne sa cilindricnim vratom, kao grobni prilozi razne zdele, bikonične sa jednom drškom, sa uvučenim obodom i jednom ušicom, poklopci za urne, oštro profilisane šolje sa vertikalnom drškom koja prelazi obod.

U mlađoj fazi karakteristične su kruškolike urne sa 2 ili 4 naspramne ušice, na trbuhu, kao i zdele u vidu turbana sa tordiranim obodom.

Metalni nalazi

Urnenfelder panoply
Metalni nalazi

Od metalnih nalaza javljaju se:

  • sekire sa tulcem i lučnom sečicom (keltovi)
  • mačevi sa jezičkom,
  • brijači polumesečastog oblika
  • pljosnate strele od bronzanog lima sa trnom za usađivanje

Od nakita karakteristični su privesci koji mogu biti: zoomorfni, u obliku stilizovane ljudske figure, imele, trougaoni privesci i u obliku labrisa.

Metalni nalazi koji se javljaju u mlađoj fazi su:

  • mač sa antenom profilisanog balčaka, ukrašen volutama
  • krivi noževi
  • fibule u obliku harfe

Karakteristične su i metalne posude, kazančići sa apliciranim drškama.

V. također

Vanjske veze

Literatura

  • Coles J.,Harding A.,The Bronze Age in Europe, London, 1979.
  • Praistorija Jugoslovenskih zemalja, Bronzano doba, Sarajevo, 1983.
10. vijek pne.

10. vijek pne. počeo je na prvi dan godine 1000. pne. i završio na prvi dan godine 901. pne.

Brončano doba

Brončano doba ili bronzano doba (2500. do 800. god. pne.) obilježava proizvodnja brončanog oružja, oruđa i nakita. To je vrijeme intenzivnog razvoja metalurgije, trgovine i obrta.

Brončano doba obilježava, kako upotreba bronce, tako i seoba stočara u vrijeme ranog brončanog doba (2500. - 1700. god. pne.) na područje Mediterana. To je bio slijedeći val indoeuropskih doseljenika (nakon prvog vala poljoprivrednika u mlađem kamenom dobu).

Kasno brončano doba ili vrijeme tzv. kulture polja sa šarama traje od l300. do 800. god. pr. n.e. Nositelji ove europske kulturne pojave pripadaju indoeuropskoj skupini, ali nemaju ista etnička obilježja. Zajednički im je obred spaljivanja umrlih, po čemu je ova kultura dobila ime, i pokapanje ostataka u žarama s prilozima nakita, oružja i oruđa. Ovakvi žarni grobovi tvore velike nekropole.

Kultura grobnih humaka

Kultura grobnih humaka je naziv za arheološku kulturu koja je nakon kulture Unetice dominirala Centralnom Evropom od cca. 1600. do 1200. pne. Kao što i samo ime sugerira, glavna karakteristika su joj bili grobni humci (tumuli).

Predrimsko željezno doba

Predrimsko željezno doba Sjeverne Evrope (5/4. vijek pne. - 1. vijek pne.) označava najraniji dio Željeznog doba u Skandinaviji, sjevernoj Njemačkoj i Nizozemskoj sjeverno od rijeke Rajne, a na čijim područjima se nalaze brojna arheološka nalazišta s mnoštvom artefakata. Predmeti otkriveni na nalazištima sugeriraju kako su se kulture Predrimskog željeznog doba razvijale bez naglog skoka iz Nordijskog brončanog doba, ali da su postojali snažni uticaju keltske Hallstattske kulture u Centralnoj Evropi. Za vrijeme 1. vijek pne. rimski uticaj se počeo osjećati čak i u Danskoj.

Protokeltski

Protokeltski (engleski: Proto-Celtic) je ime izumrlog hipotetičkog zajedničkog prajezika kog su govorili Kelti.Protokeltski se pojavio krajem brončanog doba u posljednem kvartalu 2. milenija pne., kad se pojavila Kultura polja urni u Centralnoj Evropi, a počeo se fragmetirati na druge jezike za Halštatske kulture oko 800. pne..

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.