Jezik

Disambig.svg Za ostala značenja, v. Jezik (razvrstavanje).

Jezik je sistem gestikulacije, gramatike, znakova, glasova, simbola, ili reči, koji se koristi za prikaz i razmenu koncepata (tj., za komunikaciju), ideja, značenja i misli. Može se zamisliti kao "semantički kod". Proučavanje jezika kao koda se zove lingvistikom, koju je kao akademsku disciplinu u tom obliku uveo Ferdinand de Sosir. Oni koji govore ili na druge načine koriste jezik smatrani su (od strane samoproglašenih lingvista) delom te jezičke teorijsko-lingvističke zajednice.

Ljudski jezici

Neophodno je razlikovati "stvarni", upotrebni jezik od standardnog, zvaničnog. Standardni jezik postoji dok postoji podržavajuća politička struktura, dok upotrebni jezik od takvih struktura (uslovno) ne zavisi. Standardni jezik je usko vezan za političke i etničke prilike, dok upotrebni jezik nije; iako se ne može sporiti njihov međusobni uticaj.

Najrečitiji primer za ovo je južnoslovenski jezički prostor: od Crnog mora na istoku do Alpa na zapadu i od južne Mađarske na severu do severne Grčke na jugu. Na tom prostoru postoji sedam standardnih jezika (bugarski, makedonski, srpski, crnogorski, bosanski ili bošnjački, hrvatski i slovenački) i jedan nekada standardni (srpskohrvatski) a danas, sa stanovišta podržavanja političkih struktura -- mrtvi jezik. Sa druge strane, postoji jedan jedini dijalekatski kontinuum: pomerajući se od istoka prema zapadu i od severa prema jugu Balkana -- između dva susedna mesta se neće pronaći do te mere značajna dijalekatska razlika da bi se ta dva mesta mogla definisati kao naseobine u kojima se koriste različiti jezici.

Standardni bugarski jezik je zasnovan na istočnim dijalektima bugarskog jezičkog prostora, dok je standardni srpski jezik zasnovan na zapadnim dijalektima srpskog jezika. Govornici zapadnih bugarskih dijalekata i govornici istočnih srpskih dijalekata de facto govore istim jezikom i među njima ne postoji gotovo ni najmanje nerazumevanje. Za razliku od njih, iako se načelno mogu razumeti, govornici ova dva standardna jezika imaće poprilično teškoća u sporazumevanju. Iako su u pitanju znatno manji prostori, slična je stvar i sa razlikom između hrvatskog jezika slovenačkog jezika, ali i, svakog ponaosob, bugarskog i srpskog jezika prema makedonskom jeziku.

Stvari postaju znatno bizarnije kada se uporede čak i standardi četiri zvanična jezika nastala na osnovu, danas mrtvog, srpskohrvatskog jezika. Čak i između standarda srpskog, crnogorskog, bosanskog ili bošnjačkog i hrvatskog jezika ne postoje razlike koje bi ih lingvistički odvojile u različite jezike. Ipak, politički i etnički osećaj govornika tih jezika je takav da se oni poistovećuju samo sa normom jezika svog etniciteta, odnosno države.

Zato je bitno shvatiti da je standardni jezik politička a ne lingvistička kategorija, dok se lingvisti bave osobinama i standardnog i upotrebnog jezika. (Pogledajte odrednice dijalekat ili Avgust Šlajher za duži opis ove problematike; u jednom slučaju savremeni (dijalekat) u drugom onakav kakvim su ovu problematiku videli lingvisti iz devetnaestog veka Avgust Šlajher.)

Koncepti Ausbausprache-a, Abstandsprache-a, i Dachsprache-a su korišćeni za stvaranje jasnijih razlika između jezika i dijalekata.

Lingvistika

Osnovni članak: lingvistika

Lingvistika detaljno proučava različite teorijske perspektive ljudskih jezika. Članak lingvistika je koristan za kao uvodni članak o jeziku.

Jezička taksonomija

Osnovni članak: jezičke grupe i jezici

Svetski jezici su podeljeni u porodice koje imaju sličnosti. Neke od jezičkih grupa su: indoevropski jezici, afroazijatski jezici, sinotibetanski jezici.

Veštački jezici

Osnovni članak: veštački jezik

Najpoznatiji veštački jezik, zvan esperanto stvorio je L. L. Zamenhof. Esperanto je skup različitih elemenata različitih jezika, a bio je zamišljen kao jezik koji bi trebalo lako da se nauči.

Drugi pisci, kao što je J. R. R. Tolkin, napravili su fantastične jezike zbog literature, lingvistike ili iz ličnih razloga. Ha primer, jedan od Tolkinovih jezika zove se kvenija, a predstavlja dijalekat vilovnjačkog jezika. Taj jezik ima svoju azbuku (tengvar) i izgovor prema jeziku germanolikih ljudi.

Životinjski jezici

Osnovni članak: životinjski jezik

Iako se termin "životinjski jezik" koristi, najveći broj istraživača se slaže u tome da životinjski jezici nisu tako složeni i izražajni kao ljudski. Neki drugi istraživači govore da postoji značajna razlika koja deli ljudske jezike od komunikacije među životinjama, kao i da osnovni principi tih komunikacija nisu u vezi.

Druti istraživači kažu da postoji kontinuitet između komunikacionih metoda svih životinja. Gotovo svi istraživači se slažu da je ljudski jezik složeniji nego komunikacija među životinjama. Više o komunikaciji među ostalim životinjama pogledajte na Projektu "Životinjska komunikacija" (na engleskom).

Formalni jezici

Osnovni članak: formalni jezik

Matematika i računarske nauke koriste veštačke entitete zvane formalnim jezicima (uključujući programske jezike i jezike za označavanje). Ovi jezici često predstavljaju nizove karaktera uzglobljenih u neku vrstu kombinacije formalne gramatike i semantike.

Informacije o jezicima i pismima na Vikipediji

  • srpski jezik
  • latinski jezik
  • grkliš
  • veštačko pismo
  • Česte sintagme na različitim jezicima je članak koji može biti zanimljiv putnicima.
  • Lingvistika možda postaje najbolji uvodni članak o jezicima u Vikipediji.
  • Spisak jezika, standard ISO 639
  • Osnovna lingvistička poglavlja
  • Vikipedijini linkovi vezani za jezik (spisak referentnih spiskova iz liste referentnih tabela.)

Prirodni jezici

Glavne jezične grupe

Grupe Afrike i jugozapadne Azije

Grupe Evrope, sjeverne, zapane i južne Azije

Grupe istočne i južne Azije i Pacifika

  • sinotibetski jezici
  • austroasijski jezici
  • austroneski (malajsko-polinezski) jezici
  • australski jezici
  • papuanski jezici

Grupe Amerike

  • jezici američkih Indiana
  • tupijski jezici
  • eskimačko-aleutski jezici

Predložene jezičke nadgrupe

  • uralsko-altajski jezici
  • protopontik
  • Nadgrupe, koje bi uključivale indoevropske jezike
    • euroasijska
    • nostraticki jezik
    • protosvjetski jezik

Kreolski jezici, pidgin i trgovački jezici

  • Chinook žargon
  • havajska kreolština
  • haitská kreolština
  • kriol
  • Tok Pisin

Ostali priridni jezici

Neprirodni jezici

Ostali jezici neprirodnoga porijekla

Vidi još

  • vulgarizmi
  • glasovni parovi
  • govorna terapija
  • drugi jezik
  • Etnolog, koji daje poprilično kompletan spisak jezika, mesta, naroda i genetskih veza
  • imenovanje
  • istorijska lingvistika
  • jezička politika
  • jezičko obrazovanje
  • mrtav jezik
  • neseksistički jezik
  • obmana i manipulacija
  • opšta semantika
  • ortografija
  • pravopis
  • prevod
  • psiholingvistika
  • Sapir-Vorfova hipoteza
  • semantika
  • simbolička komunikacija
  • spisak visokih jezičkih obrazovnih ustanova
  • učenje jezika pomoću računara (istorijski pregled)
  • filozofija jezika
  • filologija
  • fonologija
  • formalni jezik

Eksterni linkovi

Commons-logo.svgU Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: Language
Wiktionary-logo-en.pngPotražite izraz jezik u W(j)ečniku, slobodnom rječniku.
Apulija

Apulija (tal. Puglia) je regija u jugoistočnoj Italiji. Apulija graniči s regijama Molise na sjeveru, Kampanija na zapadu i Basilicata na jugozapadu. Sjeverna granica Apulije je kod Monte Gargana, poprište jedne od posljednjih bitaka za drugog Punskog rata

Apulija izlazi na 2 mora - Jadransko na sjeveroistoku i Jonsko na jugoistoku. Poluotok Salento, ("peta" talijanske "čizme") cijeli pripada Apuliji, a time i cijela istočna obala Tarantskog zaljeva, te zapadna obala Otrantskih vrata. Na drugoj strani tog kanala, 80 km istočno, nalazi se Albanija.

Površina regije je 19,345 km², a broj stanovnika po popisu iz 1991. iznosi 4 031 885.

Regija je administrativno podijeljena na provincije s istoimenim glavnim gradovima: Bari, Brindisi, Foggia, Lecce i Taranto.

Glavni grad regije je Bari, a drugi veći centri su Alberobello, Conversano, Canosa, San Giovanni Rotondo, Manfredonia, Martina Franca, Mesagne, Molfetta, Otranto, Santa Maria di Leuca, Trani, Barletta i Andria.

Apulija je uglavnom ravničarska, uz iznimku planinskog poluotoka Gargano te planina u sjevernom središnjem dijelu regije.

Poljoprivreda je važna grana privrede, a uzgajaju se masline, grožđe, žitarice, bademi, smokve, duhan. Od stoke, najzastupljenije su ovce, svinje, goveda i koze. Prehrambena industrija

U zadnje vrijeme se i industrija ubrzano razvija. Proizvodi se naftni defivati, kemikalije, cement, željezo, čelik, plastika, prehrambeni artikli te vino

ribari love u Jadranskom moru te u Tarantskom zaljevu. Jedan od glavnih problema regije je nedostatak pitje vode, koja se crpi u rijeci Sele u Kampaniji i dovodi preko Apenina.

U regiji djeluju dva univerziteta u Bariju i Lecceu.

Chiapas

Čijapas (šp. Estado de Chiapas) je savezna država Meksika. Ima površinu od 75.634 -{km²}- i 4.255.790 stanovnika (podatak iz 2005). Od njih, oko milion su indijanskog porekla od kojih četvrtina ne govori španski jezik.

Nalazi se na jugoistoku zemlje uz obalu Tihog okeana. Na istoku se graniči sa Gvatemalom, na zapadu sa Oahakom, na severu sa Tabaskom, i na severozapadu sa Verakruzom.

Glavni grad Čiapasa je Tustla Gurieres. Drugi značajni gradovi su turističko središte San Kristobal de las Kazas i privredno središte Tapačula. Čijapas je poznat po arheološkim nalazištima kulture Maja, kao što su: Palenke, Bonampak i Jasčilan.

U kolonijalno doba Čiapas je pripadao Gvatemali. Gvatemalu je pripojio Meksiko 1822, da bi se ona 1823. ponovo osamostalila. Narod Čiapasa je na referendumu izabrao da ostane u Meksiku. Država Čiapas je osnovana 1824.

Čijapas je jedna od najsiromašnijih meksičkih država. U državi je aktivan levičarski antiglobalistički pokret za prava domorodačkog stanovništva - zapatisti (EZLN). Oni su 1994. podigli oružanu pobunu.

Engleski jezik

Engleski jezik (engl. English language) je zapadnogermanski jezik koji potiče iz Engleske, a takođe se koristi kao maternji jezik u drugim državama Ujedinjenog Kraljevstva - Škotskoj, Velsu, i Severnoj Irskoj, u Republici Irskoj, SAD, Kanadi, Australiji, Novom Zelandu, Južnoj Africi, i brojnim drugim zemljama. Engleski je trenutno četvrti najrasprostranjeniji maternji jezik na svetu (posle kineskog, španskog i hindua), sa nekih 380 miliona govornika.Ima status lingva franka u mnogim delovima sveta, usled vojnog ekonomskog, naučnog, političkog i kulturnog uticaja Britanske Imperije u 18. i 19. veku i još jačeg globalnog uticaja Sjedinjenih Američkih Država tokom 20. veka. Zbog globalnog uticaja engleskog u svetu nauke, umetnosti, televizije i na Internetu u poslednjim decenijama, engleski je danas najrasprostranjeniji jezik koji se uči kao drugi jezik na svetu. Od mnogih učenika širom sveta se zahteva da uče engleski, a znanje engleskog jezika je korisno ili čak neophodno za mnoga zanimanja.

Francuski jezik

Francuski jezik (fr. la langue française) je jedan od romanskih jezika koji se primarno koristi u Francuskoj, Belgiji, Švajcarskoj, prekomorskim teritorijama Francuske, kao i bivšim kolonijama Francuske i Belgije, uključujući Kvebek u Kanadi. Francuski je drugi najrašireniji jezik nakon Engleskog. On je službeni jezik u 29 zemalja, većina kojih su članovi la francophonie, zajednice zemalja francuskog govornog područja. On je govorni jezik u Francuskoj, južnoj Belgiji, zapadnoj Švajcarskoj, Monaku, provincijama Kvibek, Nju Bransvik, i delovima Manitobe i Ontarija u Kanadi, delovima SAD u državama Luizijana, Mejn, Nju Hempšir i Vermont, Među obrazovanim klasama u Severnoj i Zapadnoj Africi, Haitima, Francuskoj Polineziji i raznim zajednicama drugdje. Ovaj jezik koristi 110 miliona stanovnika na Zemlji kao prvi jezik, a ukupno 190 miliona ljudi ga koristi u svakodnevnoj komunikaciji. Prema demografskim projekcijama, pre svega zbog visokog nataliteta afričkog frankofonskog stanovništva, broj stanovnika koji govore francuskim jezikom će 2025. godine dostići broj od 500 miliona, a do 2050. godine 650 miliona ili 7% buduće svetske populacije. Francuski jezik je drugi jezik po brojnosti na svetu prema broju ljudi koji ga uče (posle engleskog jezika).Francuski jezik je izveden iz govornog latinskog jezika Rimskog carstva, kao što su i jezici: Italijanski, Portugalski, Španski, Rumunski, Katalanski i drugi. Francuski je evoluirao iz Galo-romanskog, govornog latinskog u Galiji, i specifičnije u Severnog Galiji. Njegovi najbliži srodnici su drugi oil jezici — jezici koji se istorijski govore u severnoj Francuskoj i u južnoj Belgiji, koje je Francuski u ugavnom zamenuo. Francuski je takođe bio pod uticajem maternjih Keltskih jezika severne rimske Galije, kao što je Belgijska Galija i (Germanski) Franački jezici post-rimskih Franačkih osvajača. U današnje vreme, zahvaljujući francuskoj prekomorkoj ekspanziji, postoje brojni Kreolski jezici utemeljeni na francuskom jeziku, pre svega Haićanski kreolski jezik. Osoba sa francuskog govornog područja se naziva frankofon.

Prema istraživanju Europske komisije, Francuski je četvrti najšire korišćeni maternji jezik u Evropskoj Uniji. On je treći po broju ljudi koji ga rezumeju u EU. Usled francuskog i belgijskog kolonijalizma počevši od 17. i 18. veka, francuski je uveden u nove teritorije Amerika, Afrike i Azije. Većina onih koji ga koriste kao drugi jezik prebiva u frankofonskoj Africi, posebno u Gabonu, Alžiru, Mauricijusu, Senegalu i Obali Slonovače. Godine 2007, procenjivalo se da postoji oko 75 miliona osoba kojima je Francuski maternji jezik; i da ukupno ima 338 miliona ljudi koji mogu da ga govore. Prema demografskim projekcijama koje su proizveli Université Laval i Réseau Démographie de l'Agence universitaire de la francophonie, totalni broj govornika francuskog će biti aproksimativno 500 miliona godine 2025. i 650 miliona do 2050. U skladu sa ovim predviđanjima, izveštaj koji je 2014. izdala ogranizacija La Francophonie procenjuje da 274 miliona ljudi govori francuski, bilo kao prvi ili drugi jezik.Francuski ima dugu istoriju kao međunarodni jezik trgovine, diplomatije, književnosti i naučnih standarda i on je zvanični jezik mnogih međunarodnih organizacija uključujući Ujedinjene Nacije, Evropsku Uniju, NATO, WTO i ICRC. Godine 2011, Bloomberg Businessweek je procenio da je francuski jedan od tri najviše korišćena poslovna jezika, nakon engleskog i kineskog.Od 1970. postoji međunarodna organizacija za saradnju zemalja u kojima je francuski zvanični, ili važan jezik u komunikaciji i kulturi. Ova organizacija se zove „Frankofonija“.

Grčki jezik

Grčki jezik (gr. Ελληνικά [Ellini’ka]) je indo-evropski jezik koji se sreće već oko XIV veka pne. u kritskim zapisima poznatim kao linear B. Mikenski grčki ovog perioda se razlikuje od kasnijeg klasičnog ili antičkog grčkog iz VIII veka pne. i kasnije, kada su tekstovi već zapisivani grčkim alfabetom.

Savremeni grčki je živi jezik i jedan od najbogatijih jezika današnjice, sa fondom od preko 600,000 reči. Neki stručnjaci prenaglašavaju njegovu sličnost sa hiljadama godina starijim klasičnim grčkim. Razumevanje između ova dva jezika je stvar rasprave. Jezik iz helenskog i vizantijskog perioda je mnogo bliži savremenom grčkom. U periodu od 1834. do 1976. pritisak je vršen da se u zvaničnoj upotrebi koristi katarevusa (gr. Καθαρεύουσα [katha’revusa]), 'puristički' jezik kojim su zanemarivani vekovi prirodnih lingvističkih promena i kojim se želelo vratiti grčki na klasični oblik. Ovaj oblik je bio prisutan u zvaničnim dokumentima, kao i u štampanom obliku, ali svakodnevni govor grka je bio drugačiji. On je napokon prihvaćen kao zvanični jezik 1976. i poznat je kao dimotiki (gr. Δημοτική [Dimoti’ki]). Ipak, mnoge reči su ostale neizmenjene tokom vekova i ušle su i u druge jezike. Tipični primeri ovakvih reči su astornomija, demokratija, antropologija, teatar...

Italijanski jezik

Italijanski ili talijanski (italiano [itaˈljaːno]), ili toskanski (toscano), romanski jezik koji govori oko 62 miliona ljudi, od kojih većina živi u Italiji. Standardni italijanski temelji se na firentinskom narječju. Ima duple (ili duge) samoglasnike, kao latinski (za razliku od drugih romanskih jezika, kao francuski i španski). Kao kod drugih romanskih jezika, izuzev francuskog, naglasak riječi je različit. Talijanski se piše latinicom.

Italijanski je službeni jezik u Italiji i San Marinu, te u švicarskim kantonima Ticino i Grigioni. Italijanski je uz latinski drugi službeni jezik u Vatikanu, uz slovenski je služben i u slovenskim primorskim općinama Koper, Izola i Piran, te se uz hrvatski koristi i u Istri gdje živi talijanska manjina. Dosta je raširen i među potomcima iseljenika u Luksemburgu, SAD-u i Australiji.Također je široko razumljiv i podučavan na Malti, gdje je bio jedan od službenih jezika do 1934. kad ga je zamjenio engleski. Mnogo manje se govori u bivšim afričkim kolonijama Italije, kao što su Somalija, Libija i Eritreja.

Italijanski je peti po redu jezik na svijetu koji se uči u školama (poslije engleskog, francuskog, španskog i njemačkog).

Kalabrija

Kalabrija, bivši Brutium, je regija u južnoj Italiji, koja obuhvaća "vrh" talijanske "čizme", južno od Napulja. Na sjeveru graniči s regijom Basilicata, na zapadu joj je Tirensko more, a na istoku Jonsko more. Između regije Kalabrija i Sicilije je Mesinski tjesnac. Površina regije je 15.080 km², a ima oko 2,05 milijuna stanovnika.

Latinski jezik

Latinski jezik (lingua Latīna) je "izumrli" indoevropski jezik; pripada kentum-grupi. Njime su govorili Latini, italsko pleme koje je živelo u pokrajini Latium, u kojoj se nalazio Rim. Glavne fonetske osobine latinskog jezika su: gubljenje kratkih vokala u srednjim slogovima, monoftongizacija diftonga (incido : caedo), uprošćavanje konsonantskih grupa (locus < stlocus). Morfološke crte: gubljenje duala, optativa (optativ se slio s konjunktivom), aorista i medija. U sintaksi: subordinacija, hipotaksa, tj. zavisne rečenice se podređuju glavnoj rečenici, slaganje vremena, rečenična intonacija se odlikuje naglašavanjem glagola koji je stajao obično na kraju rečenice. U leksici ima dosta reči iz ostalih italskih jezika i iz grčkog, te manje iz etrurskog i keltskog.

U izvornom latinskom jeziku c se izgovaralo kao k (Cicero = Kikero), t kao t (amicitia = amikitia), s — kao s (rosa). Međutim, danas se lat. tekstovi čitaju na različite načine: Cicero se izgovara kao; Cicero, Čičero, Sisero; amicitia — kao: amicicia, amičicia, amisisia; rosa — kao roza itd.

Makedonski jezik

Makedonski jezik je jedan od slavenskih jezika. Makedonsko je pismo ćirilica.

Primajući kršćanstvo u Makedoniji teško su se odricali od paganske vjere, a da se umanji otpor i odbijanje kršćanske vjere, kršćanski velikodostojnici su preveli Bibliju na jezik kojim se služili Slaveni, a da i pismo bude blize Slavenima oni su angažirali sv. Kirila i Metoda koji su vec primili kršćanstvo i bili vrlo učeni jer su izučili najviše crkovne škole, no i škole svjetovne sfere. Kiril i Metod su sastavili azbuku, pismo, preveli su Bibliju i crkvene knjige. Glagoljično pismo je prvo slavensko pismo. Kiril i Metod su poslani u Moravsku da propovjedaju kršćanstvo i da time umanje napade svećenika iz zapadne crkve. Oni su sa sobom poveli i jedan dio svojih učenika, a u Moravskoj su podučili velik broj mladih. Po propasti misije Kirila i Metoda njihovi učenici su se raširili po mnogim prostorima na istoku, jugu i produžili učenje i prosvjećivanje. Kliment i Naum su dosli u Ohridu su prosvjećivali tamošnji puk, no i učenike koji su dolazili iz drugih djelova srednjovekovne Bugarske i drugih prostora.

Kliment je napisao novu azbuku Kirilku, odnosno ćirilicu koja se i dan danas primjenjuje u mnogim državama gde je osnovna religija pravoslavna ili ortodoksna. Oni su u Ohridu osnovali prvi Sveslavenski univerzitet, studiralo je oko 3000 studenata, crkvene knjige koje su u Ohridu pisane mogu se naći u svim pravoslavnim bibliotekama, te knjige su bile pisane ćirilicom i bile su baza pravoslavnom kršćanstvu. Kliment i Naum su osnovali i podigli mnogo crkava i manastira, u Ohridu Kliment je podigao katedralu na Plaošniku, a Naum je podigao manastir na najljepšem dijelu Ohridskog jezera, na prostoru gdje su izvori Ohridskog jezera. Po smrti Klimenta i Nauma oni su od naroda proglašeni za svece, Sveti Kiril Ohridski - patron Ohrida i patron danasnjih Makedonaca i Bugara, Sveti Naum Ohridski Čudotvorac, svetac koji je imao iscjeliteljsku moć.

Velik broj riječi makedonskog jezika je istovjetan s riječima drugih slavenskih naroda. Makedonski jezik se oformio kao književni jezik tek 1944 godine.. U Bugarskoj se smatra da je makedonski jezik druga varijanta bugarskog jezika.

Mađarski jezik

Mađarski jezik je službeni jezik Republike Mađarske, jedan od šest službenih jezika Autonomne Pokrajine Vojvodine (Srbija), kao i službeni jezik na lokalnom nivou u delovima Rumunije (Transilvanija) i Republike Slovenije (okolina mesta Lendava, u istočnoj Sloveniji). Pored toga, mađarski se govori i u delovima Slovačke, Ukrajine, Hrvatske i Austrije, ali u njima ne uživa status službenog jezika. Pripada ugro-finskoj grupi uralskih jezika. Njime govori 14,5 miliona ljudi. Pošto je mađarski jezik službeni jezik Mađarske, on je istovremeno i jedan od službenih jezika Evropske Unije.

Mađarski jezik specifičan je po tome da, po logici indoevropskih jezika, ima veliki broj "padeža", što ga čini prilično komplikovanim za učenje. U mađarskoj lingvistici se to ne smatraju padežima, već se posmatraju kao nastavci za izražavanje različitih aspekata osnovne reči (kao što to čine u našem jeziku sintagme sastavljene od predloga i imenske reči, koje u rečenici imaju funkciju priloške oznake). Imenica ház koja znači kuća poprima oblik házból u značenju iz kuće, házban u značenju u kući, házba u značenju u kuću, házról u značenju sa kuće ili o kući, házon u značenju na kući, házra u značenju na kuću, itd.

Kompleksnosti mađarske gramatike doprinosi i činjenica da mađarski ne poznaje glagol imati. Ja imam se na mađarskom jeziku iskazuje sa nekem van, što u doslovnom prevodu znači meni pripada. S druge strane, na primer, mađarski koristi određeni (a, az) i neodređeni član (egy), slično kao engleski (the; a, an) ili nemački (der, die das; ein) kojih u našem jeziku nema.

Glagoli se konjugiraju u zavisnosti od toga, da li imaju komplimentaran objekat ili ne. Látok znači Ja vidim (nešto), ali Látom a könyvet znači Ja vidim knjigu.

Mađarski jezik ima puno zajedničkih reči sa srpskohrvatskim, a mnogo reči su i jedan i drugi jezik preuzeli iz turskog i nemačkog jezika. Tako se na mađarskom papuča kaže papucs, ključ je kulcs, sto (astal) je asztal, itd. Ima primera da je međarski jezik pozajmio slovenske reči kao kovács, ali ima i mađarskih reči u srpskom jeziku, kao što je to na primer šargarepa (sárgarépa 'žuta repa').

Njemački jezik

Nemački jezik (nem. Deutsche Sprache), je jedan od jezika zapadne grupe germanskih jezika i spada među najveće svetske jezike. To je maternji jezik najvećeg broja stanovnika Evropske unije.

Nemačkim jezikom se govori u Nemačkoj, Austriji, Lihtenštajnu, u dve trećine Švajcarske, u dve trećine provincije Južni Tirol u Italiji, istočnim kantonima Belgije i u pograničnim delovima Danske.U Luksemburgu (nem. Luxemburg), kao i u francuskim oblastima Alzas (nem. Elsass) i Lorena (nem. Lothringen), starosedeoci ovih oblasti govore različitim nemačkim dijalektima, dok je deo stanovništva ovladao standardnim nemačkim (posebno u Luksemburgu), mada je u Alzasu i Lorenu francuski jezik potisnuo nemački u poslednjih četrdeset godina.

Male zajednice koje govore nemačkim jezikom opstale su u Rumuniji, Republici Češkoj, Mađarskoj, posebno Rusiji, Kazahstanu i Poljskoj, mada su masivne emigracije stanovništva nemačkog porekla iz ovih zemalja u Nemačku smanjile broj govornika u ovim zajednicama.

Van Evrope, najveće zajednice u kojima se govori nemački jezik nalaze se u Sjedinjenim Američkim Državama (u državama Severnoj i Južnoj Dakoti, Montani, Viskonsinu i Indijani; u Brazilu (oblasti Rio Grande do Sul, gde je nastao nem. Riograndenser Hunsrückisch, Sveta Katarina, Parana i Espirito Santo), u koje je migriralo milione Nemaca u zadnjih dvesta godina; ali većina njihovih potomaka ne govori nemački.

Zajednice u kojima se govori nemački se mogu takođe naći u bivšoj nemačkoj koloniji Namibiji, kao i drugim zemljama u koje su emigrirali Nemci, kao npr. Kanada, Island, Argentina, Meksiko, Paragvaj, Čile, Peru, Venecuela, Tajland i Australija.

Nemački jezik je maternji jezik oko sto miliona ljudi u Evropi (podaci iz 2004), odnosno maternji je jezik 13,3% Evropljana, što ga čini jezikom kojim se služi najviše govornika u Evropi bez Rusije, više od francuskog jezika (66,5 miliona govornika 2004) i engleskog jezika (64.2 miliona govornika 2004). Nemački je treći jezik po broju onih koji ga uče u školama, drugi po broju onih koji ga uče u Evropi, i treći u SAD (posle španskog i francuskog). Nemački je jedan od zvaničnih jezika Evropske unije, gde je treći jezik po broju onih koji ga uče (odmah posle francuskog).

Standardni nemački jezik nije nastao iz nekog dijalekta, već su ga osmislili pesnici, filozofi i drugi obrazovaniji ljudi. U 16. veku Martin Luter je preveo Bibliju na nemački, svesno spajajući karakteristike različitih dijalekata. Želeo je da što veći broj ljudi razume prevod.

Sa Geteom i Šilerom u 18. veku na vrhuncu je bila standardizacija nemačkog jezika. Sa više od 120 miliona govornika u 38 zemalja sveta, nije začuđujuće da se razlikuje upotreba nemačkog jezika. Kao i engleski, i nemački jezik je pluricentričan i sa tri glavna centra u kojima se koristi: Austriji, Nemačkoj i Švajcarskoj.

Perzijski jezik

Perzijski ili persijski (također farsi; perzijski: فارسی (fārsi) [fɒːɾˈsiː]), službeni jezik Irana. Pripada porodici indo-europskih jezika, i to u satem-jezike.

Povijest skupine iranskih jezika započinje još u sedmom stoljeću prije Krista. Perzijski je najznačajniji u skupini iranskih jezika i jedini za koga je, na osnovu pismenih spomenika, dokazano da je postojao kao stari, jezik srednjeg doba i suvremeni jezik.

Kao indo-europski jezik, perzijski ima određenih sličnosti s ostalim jezicima iz indo-europske porodice, a naročito sa engleskim i francuskim. Sa francuskim ga vezuje način naglašavanja, posebno kod posljednjeg sloga, a sa engleskim nejasno izgovaranje samoglasnika, kao i određeni drugi elementi.

Perzijski jezik je u svom razvoju imao tri glavna razdoblja:

staroperzijski jezik (jezik Aveste i Darijevih napisa)

srednjoperzijski jezik (pahlavi) i

novoperzijski jezik, ili samo perzijski.Novi perzijski jezik datira od momenta prihvaćanja arapske abecede oko 650. godine n.e., kada je, u vrijeme otpočinjanja islamskog utjecaja, poprimio veliki broj arapskih riječi, prerastajući u jedan izvanredno bogat jezik. Perzijski jezik je pretrpio tako male promjene u toku čitavog zadnjeg tisućljeća, da obrazovani Iranac može čitati rukopise sačinjene stoljećima unazad bez posebnih teškoća.

Rumunski jezik

Ne zamijeni s romskim jezikom, romanskim jezicima ili rumončkim jezikom.rumunjski ili rumunski (rumunjski română [roˈmɨnə]), najrašireniji i najbrojniji jezik iz grane istočnoromanskih jezika. Materinji je jezik za oko 25 milijuna ljudi, a ima status službenog jezika u Rumunjskoj, Moldaviji (gdje se zove "moldavski jezik") i Autonomnoj Pokrajini Vojvodini (uz srpski, hrvatski, mađarski, slovački i rusinski).

Ruski jezik

Ovaj je tekst preveden sa ruskog originala (Русский язык). Prevod je tačan, sem gde se nalaze tekst u uglastim zagradima, u njima su autorski dodaci.

Ruski jezik je zvanični jezik Ruske Federacije, Belorusije, Kazahstana i Kirgizije, a u prošlo doba bio je jezik međunarodne komunikacije u SSSR-u. Osim Rusije, koristi se u zemljama koji su ranije bile u sastavu SSSR-a, te isto tako i na područjima kompaktnog stanovištva emigranta od zemalja bivšeg SSSR-a, kao što su Izrael, Nemačka, Kanada, SAD, i sl. - kao maternji dela stanovištva i kao jezik međunarodne komunikacije. U Izraelu, na primer, prema podacima popisa stanovništva iz 1999. živi 750 hiljada iseljenih iz SSSR-a. Tamo se publikuju ruski listovi, te funkcionišu ruske radio-stanice i televizijski kanali. [Odrećen broj] onih koji znaju ruski se nalazi u Istočnoj Evropi, gde je ruski do nedavno bio obavezan predmet u školama.

Prema podadcima časopisa "Language Monthly" (№ 3 za 1997), oko 285 miliona ljudi u svetu govori ruski jezik, što ga čini 4. jezikom po rasprostranjosti). Oko 160 miliona od onih zove ga maternjim (što go čini u tom pogledu 7. u svetu). Ruski jezik je jedan od 6 zvaničnih jezika UN.

Slovački jezik

Slovački jezik (sl. slovenský jazyk ili slovenčina) službeni je jezik Republike Slovačke te Vojvodine u Srbiji, s pet milijuna stanovnika (broj Slovaka u drugim državama procjenjuje se na oko milijun).

Slovački se, kao skupina dijalekata, izdvojio iz kasnoga praslavenskoga još u 10. stoljeće, ali je kao standardni jezik uspostavljen tek polovicom 19. stoljeća. Od 15. do 17. stoljeća služio je kao kulturni jezik u Slovačkoj češki s mnogim slovačkim osobinama. Prvi pokušaji uvođenja slovačkoga književnog jezika zabilježeni su u 18. stoljeću. Na istoku Slovačke pokušali su to kalvinisti, a na zapadu Anton Bernolák. Međutim, tek je Ľudovítu Štúru u četrdesetim godinama 19. stoljeća uspjelo uspostaviti književni jezik utemeljen na srednjoslovačkim dijalektima.

Izgradnji standardne norme bitno je pridonijela slovačka gramatika "Mluvnica jazyka slovenského" Martina Hattale iz 1864. godine, a zasluge za daljnji razvoj standardnog jezika ima "Rukoväť spisovnej reči slovenskej" S. Czambela iz 1902. Prvi je pravopis "Pravidlá slovenského pravopisu" tiskan 1931. Za vrijeme slovačke države, između 1939. i 1945., mnogi su čehizmi, koji su bili brojni kao i germanizmi i hungarizmi, zamijenjeni domaćim riječima. Slovačko je pismo latinica obogaćena nekolicinom dijakritičkih znakova i dvoslova koji označuju jedan glas.

Srpskohrvatska Wikipedia

Srpskohrvatska Wikipedia je srpskohrvatsko izdanje slobodne internetske enciklopedije Wikipedije. Pokrenuta je 16. januara 2002. i trenutačno broji preko 430.000 članaka, što je čini drugom najvećom među južnoslavenskim izdanjima Wikipedije.

Srpskohrvatski jezik

Ћирилична верзија

Srpskohrvatski ili hrvatskosrpski je najveći južnoslavenski jezik koji kao materinski govori oko 19 mil. ljudi na prostoru Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske i Srbije, u kojima pod različitim nazivima ima status službenog jezika. Poput drugih većih evropskih jezika, taj zajednički jezik Bošnjaka, Hrvata, Srba i Crnogoraca je policentrični standardni jezik jer se sastoji od svojih standardnih varijanata: hrvatske, srpske, bosanske i crnogorske.

Umbrija

Umbrija je planinska regija u Centralnoj Italiji, u dolini rijeke Tiber. Umbrija graniči s regijama Toskana (na zapadu), Marke (na istoku) i Lacij (na jugu). Regija pokriva 8456 km² i dom je za 834,000 žitelja (po popisu iz 2003.).

Regija je dobila ime po plemenu Umbri, koji su se tu naselili u 6. stoljeće pne.. Njihov jezik je bio umbrijski, srodan latinskom.

Današnja Umbrija je, u osnovi, posve različita regija Italije od Rimske Umbrije, koja se u vrijeme rimskog imperija protezala preko većeg dijela današnje regije Marke, sve do Ravene, no bez zapadne obale rijeke Tiber

Glavni grad regije je Perugia. Regija je podijeljena u dvije provincije: Perugia, sa 59 komuna i Terni, sa 33 komune.

Važniji gradovi:

Assisi

Città di Castello

Deruta

Foligno

Gubbio

Montefalco

Narni

Orvieto

Perugia

Spoleto

Terni

Todi

Valle d'Aosta

Valle d'Aosta (na srpskohrvatskom: Dolina Aosta ili Dolina Aoste, arpitanski: Val d'Outa, francuski: Vallée d'Aoste, talijanski: Valle d'Aosta) je planinska regija u sjeverozapadnoj Italiji.

Španski jezik

Spanski ili španjolski (español [espaˈɲol]), ili kastiljanski (castellano [kasteˈʎano]), romanski jezik iz iberoromanske grupe. Spada u pet velikih jezika svijeta. Španjolskim govori 328.518.000 ljudi. Najveći broj živi u sljedećim zemljama: Španjolska, matična država (28.200.000; 1986); nadalje Meksiko 86.200.000; 1995); Kolumbija 34.000.000; 1995); Argentina (33.000.000; 1995); SAD 28.100.000; 2000 popis); Venezuela 21,500,000; 1995); Peru 20.000.000; 1995); Čile (13.800.000; 1995); Kuba 10.000.000; 1995); Ekvador 9.500.000; 1995); Dominikanska Republika (6.890.000; 1995); Salvador 5.900.000; 1995); Honduras 5.600.000; 1996); Nikaragva (4.350.000; 1995); Bolivija (3.480.000; 1995); Portoriko (3.440.000; 1996); Urugvaj 3.000.000; 1995); Kostarika 3.300.000; 1995); Panama 2.100.000; 1995) Zbog raslojenosti na različite nacionalne standardne varijante španjolski jezik se u sociolingvistici klasificira kao policentrični standardni jezik, poput skoro svih drugih većih indoeuropskih jezika. Najrašireniji je jezik na svijetu poslije kineskog.Španjolski jezik spada u skupinu indoueropskih romanskih jezika, užu podskupinu kastiljskih jezika. Naziva se također i kastiljski (španj. Castellano), posebno u Južnoj Americi i u dvojezičnim zonama u Španjolskoj čije ime duguje svom porijeklu lingvističke raznolikosti španjolske regije Kastilje.

Kao i svi drugi veći evropski jezici, i španjolski je policentrični jezik čije mnogobrojne nacionalne varijante se govore u dvadesetak zemalja. Takav kakvog ga poznajemo danas, mješavina je jezika, nastala kroz stoljeća, pod utjecajem osvajača: Rimljana, Gota i Arapa.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.