Hebrejski jezik

Hebrejski jezik, hibru ili ivrit je semitski jezik afro-azijatske porodice jezika kojim govori 5,3 miliona ljudi, uglavnom u Izraelu, delovima palestinskih teritorija, SAD i u jevrejskim zajednicama širom sveta.

Koren potiče od klasičnog hebrejskog jezika, koji je korišćen pri pisanju Starog zaveta pre 3300 godina. Jevreji su za njega koristili izraz לשון הקודש [Lashon ha-Qodesh] = „Sveti jezik“, jer su njime pisane svete knjige.

Većina naučnika se slaže da je klasični jevrejski počeo nestajati nakon što je vavilonski kralj uništio Jerusalim 607. pne. godine (prvo uništenje Jerusalima), a nasleđivao ga je mišnajski hebrejski i lokalne verzije aramejskog jezika.

Nakon što se jevrejsko stanovništvo Judeje pod rimskom vladavinom počelo smanjivati, smatra se da je hebrejski u potpunosti iščezao iz svakodnevnog govora oko 200. godine. No, ostao je u upotrebi kao pisani jezik kroz vekove. Njime su se pisali ne samo verski, nego i svetovni tekstovi kao što su pisma, poslovni ugovori, naučni i filozofski spisi, poezija itd.

Jevrejski je ponovno ušao u svakodnevni govor krajem 19. i početkom 20. veka kao moderni hebrejski jezik. To je bila posledica nastojanja da se Jevreji prikažu kao moderna nacija, što nije bilo lako postići uz celi niz jezika – arapski, judezmo (ladino), jidiš, ruski i drugi jezici kojima su se koristile različite jevrejske zajednice u svetu.

Moderni hebrejski je godine 1921. postao službeni jezik u britanskom mandatu Palestine, a nakon toga i službeni jezik države Izrael. Jevrejsko ime za jezik je ivrit (עברית [ivrit]).

U Srbiji, počev od školske 2006/07, na nastavno-naučnom odeljenju u Pančevu Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru postoje studije hebrejskog jezika i književnosti, a od 2008. godine postoji i Institut za hebrejski jezik i književnost.

Hebrejski jezik
(עִבְרִית [ivrit])
Govori se u: Izraelu.
Regija: Izrael i drugde
Ukupno ljudi koji govore hebrejski : 5,3 miliona
Rangiran po broju ljudi koji ga govore u svetu: (nije u prvih 100.)
Jezička grupa:
Klasifikacija:
Afro-azijski

 Semitski
  Centralni
   Severozapadni
     Hebrejski jezik

Status jezika
Zvanični jezik u: Izraelu
Regulisan od: Akademija hebrejskog jezika האקדמיה ללשון העברית, HaAkademya laLashon haIvrit
Kodovi i šifre hebrejskog jezika
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
SIL HBR

Vidi još

Vanjske veze

1858

Ovo je članak o godini 1858. Godina 1858 (MDCCCLVIII) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

Biblija

Biblija (od grčkog τὰ βιβλία ta biblia - «knjižice») naziv je za svetu knjigu hrišćana koju čine Stari zavet i Novi zavet. Biblija je poznata i kao Sveto pismo.

Bibliju su pisali razni autori u raznim vremenima i na raznim mestima, da bi odgovorili raznim potrebama. Autografi biblijskih knjiga ne postoje, već samo mnogobrojni prepisi, tzv. tekstualni svedoci. Služeći se njima, biblijska nauka nastoji prirediti što pouzdaniji biblijski tekst, tzv. kritičko izdanje Biblije.

Pored religijskog, Biblija ima i svoj socijalni sadržaj. Siromaštvo i tlačenje su teme na koje se Biblija stalno vraća i Bog se preko proroka i Isusa uvijek svrstavao na stranu žrtava.

Ebionitsko evanđelje

Evanđelje po Ebionitima je konvencionalni naziv za Epifanijev opis evanđelja koje koriste ebioniti. Čitav poznati tekst ovog jevanđelja se sastoji od sedam kratkih fragmenata, koje Epifanije citira u 30. poglavlju svoje knjige o heresiologi. Jedan od sačuvanih odlomaka iz jevanđelja Ebionita koje navodi Epifanije glasi:

Evanđelje po Ebionitima se često poistovećuje sa Evanđeljem po Hebrejima. Smatra se da je priređeno početkom II stoljeća. Neki proučavaoci smatraju da je to heterodoksna prerada aramejskog Evanđelja po Hebrejima, to jest judaižirane verzije Matejeva Evanđelja.Evanđelje po Ebionitima, kako ga prenosi Epifanije Salaminski, prikazuje Jovana i Isusa kao vegetarijance.

Einayim Pkuhot

Einayim Pkuhot (hebrejski: עיניים פקוחות) je izraelski film iz 2009. godine, po scenariju Merava Dostera u režiji Haima Tabakmana. Internacionalni naslov filma glasi Eyes Wide Open.

Eugen Verber

Eugen „Moše“ Verber (Subotica, 25. januar 1923 — Beograd, 1. januar 1995) je bio ugledni prevodilac, književnik, naučni radnik ali i poznati glumac.

Evanđelje po Hebrejima

Evanđelje po Hebrejima (grčki: τὸ καθ' Ἑβραίους εὐαγγέλιον, latinski: 'Evangelium Hebraeorum') je izgubljeno evanđelje na aramejskom jeziku poznato samo iz spisa crkvenih otaca. Neki veruju da se radi o hebrejskom Evanđelju po Mateju, tačnije njegovoj redakciji. Jeronim beleži da su ga mnogi judeo-hrišćani smatrali izvornom verzijom Mateja.U 2. veku Jevrejsko jevanđelje, prevedeno na grčki, postaje poznato i helenskom svetu. U Jeronimovo vreme (348-420) postojao je rukopis evanđelja u biblioteci Cezareje Palestinske. Jeronim piše da je ovo evanđelje, koje su koristili jevrejski hrišćani, preveo na grčki i latinski. U svojim tumačenjima biblijskog štiva on se inače često poziva na Evangelium Hebraeorum, koje je prvobitno zabeleženo hebrejskim, kvadratnim slovima na aramejskom jeziku. Po Nikeforovoj metrici delo je imalo 2200 redaka odnosno 300 manje nego Evanđelje po Mateju kakvo danas poznajemo. I Epifanije u Panarionu ukazuje da ebionitska verzija ne sadrži puni poznati tekst Evanđelja po Mateju.Njime su se služili ebioniti i nazareni. Epifanije Salaminski kaže da ebioniti, slično Kerintovim sledbenicima, koriste Evanđelje po Mateju hebrejskim slovima napisano, nazivaju ga 'Evanđelje po Hebrejima'. Crkveni pisac Euzebije iz Cezareje u 4. veku piše da neki hrišćani Hebrejsko Evanđelje svrstavaju među kanonske knjige, ali da "njega najviše od svih vole Jevreji koji su i predali Hrista" i da ga treba odbaciti kao nečastivo.Danas je ovo evanđelje poznato samo u fragmentima. Nekad se sreću i nazivi Evanđelje po nazarenima i Evanđelje po ebionitima, što neki smatraju za sinonime a neki pak za različita izgubljena evanđelja.

Evanđelje po Mateju

Za ostala značenja, v. Evanđelje po Mateju (razvrstavanje).(J)evanđelje po Mateju (grč. Κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον Kata Matthaion euangelion) je jedno od četiri kanonska evanđelja koje čine Novi zavjet. Evanđelja se tradicionalno štampaju tako da Matejevo dolazi prvo. Skraćenica za ovo jevanđelje je Mt.

Matejevo jevanđelje je napisano nakon Markovog jevanđelja, koje koristi kao izvor. Napisano je na grčkom, oko 85-95. godine i uglavnom obuhvata tematiku Markovog jevanđelja kao i drugu građu. Tek jedna četvrtina Matijinog evanđelja je jedinstvena po svom prikazu i uglavnom se tiče odnosa između Isusa i drugih Jevreja. Hebrejska Biblija se citira s poštovanjem, ali su neki savremeni učitelji negativno okarakterisani kao „slepe vođe“. Isus propoveda novi vid moralnosti (vidi Beseda na Gori) i osnivač je nove zajednice.

Hebrejska Wikipedija

Hebrejska Wikipedija je izdanje Wikipedije na hebrejskom jeziku čiji originalni naziv glasi ויקיפדיה: האנציקלופדיה החופשית (Wikipedia: HaEntziklopedia HaHofshit IPA: [wikiˈpedia haʔentsikloˈpedia haχofˈʃit]. Ovo izdanje je pokrenuto u julu 2003. godine, a do 17.7. je imalo preko 60.000 članaka.

Hebrejski brojevi

Hebrejski brojevi (brojke) su deo sistema predstavljanja brojeva putem hebrejskog alfabeta.

Hebrejsko pismo

Ovaj članak se bavi hebrejskim slovima. Za hebrejske dijakritičke znake vidi nikud (niqqud).Hebrejski alfabet je pismo od 22 slova kojim se piše hebrejski jezik. Široko je rasprostranjen i meću jevrejskom dijasporom, tako da se i još nekoliko jezika, kao jidiš, ladino ili judeo-arapski, pišu ovim pismom.

Jevreji ga zovu alefbet (jer su prva dva slova alef [א] i bet [ב]). Broj slova, njihov redosled, njihova imena kao i njihove fonetske vrednosti su jednake kao u aramejskom pismu, jer su i Jevreji i Aramejci preuzeli feničansko pismo krajem drugog milenijuma pne.

Savremeno pismo kojim se piše hebrejski jezik je nastalo u trećem veku pne. iz aramejskog, koji su koristili Jevreji još od 6. veka pne. Pre toga, koristili su pismo koje je u 9. veku pne. nastalo iz feničanskog; u verskim spisima, Samarićani još uvek koriste varijantu ovog starog pisma.

Jevrejski jezici

Jevrejski jezici označavaju grupu jezika i dijalekata koji su se razvili u raznim jevrejskim zajednicama širom svijeta, a najviše u Evropi, zapadnoj Aziji i Sjevernoj Africi. Najuobičajeniji način njihovog nastanka bilo je posuđivanje hebrejskih riječi fraza - korištenih za izražavanje specifično jevrejskih koncepata - u lokalne govore. Često su se pisali hebrejskim slovima, uključujući blokove koji se koriste u današnjem hebrejskom i raši pismu. Zbog međusobne izloiranosti mnogih jevrejskih zajednica, mnogi jevrejski jezici su zadržali rječnik i lingvističke strukture davno nakon što su one nestale u jezicima od koji su originalno nastali. Najrašireniji od svih jevrejskih jezika razvijenih u dijaspori je jidiš, koji se među Jevrejima govorio više nego ijedan drugi jezik u historiji; Ladino, jezik sefardskih Jevreja koji je u upotrebi bio preko pet vijekova; i judeo-arapska grupa jezika kojom se preko jednog milenijuma govorilo u arapskim zemljama.

Hebrejski je liturgijski jezik judaizma (odnosno leshon ha-kodesh, "sveti jezik"), odnosno jezik na kome su napisani jevrejski sveti spisi (Tanakh), te svakodnevni govor Jevreja kroz vijekova. Do 5. vijeka pne. se hebrejskom kao svakodnevni govor u Judeji pridružio srodni aramejski jezik. Do 3. vijeka pne. Jevreji u dijaspori su počeli govoriti grčki.ž

Hebrejski je kao svakodnevni govor obnovio Eliezer ben Yehuda nakon svog dolaska u Palestinu 1881. Suvremeni hebrejski je danas službeni jezik Države Izrael. Nije se koristio kao maternji jezik od tanajskh vremena, tj. od 200. n.e. Preko šesnaest vijekova hebrejski se koristio gotovo isključivo kao liturgijski jezik, odnosno kao jezik kojim je pisana većina judaističkih knjiga, dok se svakodnevno hebrejski govorilo samo na Sabat. Vijekova su Jevreji umjesto hebrejskog govorili dijalekte jezika oblasti u koje su se doselili, često razvijajući zasebne dijalekte ili stvarajući nove jezike. Jidiš je judeo-germanski jezik koga su razvili Aškenazi koji su migrirali u Centralnu Evropu, a Ladino, također poznat kao Judezmo i Muestra Spanyol, judeo-španski jezik su razvili Sefardi koji su živjeli na Iberijskom poluotoku. Zbog mnogih faktora, uključujući Holokaust nad evropskim Jevrejima, jevrejski egzodus iz arapskih zemalja i masovnu emigraciju jevrejskih zajednica iz drugih zemalja, drevni i zasebni jezici jevrejskih zajednica, uključujući judeo-gruzijski, judeo-arapski, judeo-berberski, krimčakski, Judeo-Malayalam i mnogi drugi su izašli iz upotrebe.

Tri najraširenija jezika među današnjim Jevrejima su engleski, suvremeni hebrejski i ruski. Uz njih se koriste i neki romanski jezici kao francuski i španski.

Jidiš

Jidiš (heb. ייִדיש – nem. Jiddisch) je germanski jezik kojim govori oko četiri miliona Jevreja širom sveta. Ime Jidiš znači jevrejski (od nemačkog Jüdisch) i kraći je oblik izvornog jidiš dajč (jid. ייִדיש־דײַטש – jidiš dajtš) odnosno jevrejski nemački (nem. Jüddische Deutsch). Jezik je nastao u centralnoj Evropi između IX i XII veka kao amalgam srednje-visokonemačkih dijalekata (70-80% rečnika je prepoznatljivo nemačko) uz pozajmljenice iz hebrejskog i aramejskog jezika, kao i slovenskih i romanskih jezika.

Julije Cezar

Za ostale upotrebe, v. Julije Cezar (razvrstavanje).

Gaj Julije Cezar (lat. Gaius Iulius Caesar; Rim, 13. jula 100. pne. — Rim, 15. marta 44. pne.), rimski vojskovođa, političar i pisac. Najslavniji rimski vojskovođa, Cezar je brojnim vojnim pobjedama znatno proširio uticaj i vlast Rimske imperije.Pobedivši Pompeja Velikoga u građanskom ratu od 46. pne. zavladao je kao diktator.Njegova diktatura označava kraj vrhovne vladavine senata u Rimu i početak carstva. Iako je ubijen u Senatu, 27. pne. označen je kao datum kada je Rimska Republika postala Rimsko Carstvo.

Njemačka renesansa

Također uraditi:German Renaissance, Renaissance in the Low Countries, Renaissance in Poland, Italian Renaissance, Portuguese Renaissance, Mid-Tudor Crisis, 19th-century London, History of London (1900–39)

Njemačka renesansa, dio sjeverne renesanse, bila je kulturološki i umjetnički pokret koji se proširio među njemačkim misliocima u 15. i 16. vijeku i koji se razvio iz talijanske renesanse. Mnoga područja umjetnosti i nauka bila su pod utjecajem, prije svega širenjem renesansnog humanizma u razne njemačke države i kneževine. Napravljeni su mnogi koraci naprijed u područjima arhitekture, umjetnosti i nauka. Njemačka je dovela do dvije pojave koje su dominirale 16. vijekom u čitavoj Evropi: štamparstvo i protestantsku reformaciju.

Jedan od najvažnijih njemačkih humanista bio je Konrad Celtis (1459–1508). Celtis je studirao u Kelnu i Heidelbergu, a kasnije je putovao čitavom Italijom prikupljajući latinske i grčke rukopise. Pod velikim utjecajem Tacita, koristio je knjigu Germania kako bi uveo njemačku historiju i geografiju. Na kraju je posvetio svoje vrijeme poeziji, gdje je hvalio Njemačku na latinskom jeziku. Još jedna važna ličnost bio je Johann Reuchlin (1455–1522) koji je studirao na različitim mjestima u Italiji i kasnije podučavao grčki jezik. Studirao je hebrejski jezik, sa ciljem da pročisti kršćanstvo, ali je naišao na protivljenje crkve.

Najvažniji umjetnik njemačke renesanse je Albrecht Dürer, naročito poznat po svojoj štampi u drvorezu i gravuri, koja se proširila čitavom Evropom, crtežima i slikanim portretima. U važnu arhitekturu iz ovog perioda spadaju rezidencija Landshut, zamak Heidelberg, Augsburška gradska vijećnica kao i Antiquarium od rezidencije Munich, najveća renesansna dvorana sjeverno od Alpa.

Nobelova nagrada za književnost

Nobelova nagrada za književnost (šved. Nobelpriset i litteratu), kategorija Nobelove nagrade koju od 1901. Švedska akademija dodjeljuje za književnost. Nagrada se dodjeljuje piscu iz bilo koje zemlje koji je, prema riječima Alfreda Nobela, stvorio "na polju književnosti najbolje djelo idealističkih tendencija" (švedski: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning). Iako su ponekad, kao izrazito hvalevrijedna, navođena i pojedina djela, termin "djelo" u ovom kontekstu odnosi se na autorov cjelokupni opus. Švedska akademija odlučuje tko će, ako će uopće netko, dobiti nagradu za pojedinu godinu. Ime dobitnika objavljuje se početkom listopada svake godine. Nagrada za književnost jedna je od pet nagrada utemeljenih oporukom Alfreda Nobela iz 1895. godine.

Nobelova odluka da naglasi "idealističke tendencije" kao glavni kriterij izbora dobitnika, redovito je dovodio do kritika usmjerenih prema Akademiji. Na švedskom, termin idealisk označava ili "idealistički" ili "idealni". Početkom XX. stoljeća, komitet je riječi iz oporuke interpretirao odviše doslovno. Iz ovog razloga, neki renomirani autori poput Jamesa Joycea, Lava Tolstoja, Henrika Ibsena, Antona Čehova, Marcela Prousta i Henryja Jamesa, nisu dobili nagradu. Nedavno, ipak, oporuka je interpretirana puno slobodnije. Tako dolazi do toga da je nagrada dodjeljivana i za trajni literarni trud kao i za dokaze konzistentnog idealizma na određenoj razini. Kako se u novije vrijeme taj idealizam odnosi na ljudska prava, nagrada je postala znatno više politizirana nego ranije.Posljednjih godina, Švedska akademija izložena je sve većim kritikama zbog svog izbora dobitnika. Jedni kritičari ističu kako velik broj uglednih autora nije dobio niti je ikada bio nominiran za Nobela, dok drugi ističu kako jedan broj uglednih dobitnika nagradu nije niti zaslužio. Postojalo je i nekoliko kontroverzi vezanih uz navodne političke interese povezane s procesom nominacije i samog izbora, u konačnici, kandidata. Neki, poput Sabaree Mitre, profesorice na JNU-u, smatraju da, iako je Nobelova nagrada značajna i ima tendenciju zasjeniti sve druge nagrade, nije jedini kriterij književne izvrsnosti.

Samarijanski aramejski jezik

Samarijanski aramejski jezik (ISO 639-3: sam) pripada među zapadnoaramejske jezike, šire centralnosemitske skupine kojim se služe Samarijanci kao liturgijskim jezikom. Kao govorni jezik izumro je između 10. i 12. stoljeća.

Riječ je o jednom od dijalekata aramejskoga jezika, te je vrlo sličan aramejskome kojim su pisani Targumi, to jest židovski prijevodi Staroga zavjeta na aramejski, koji uključuju ponekad i opsežnija tumačenja izvornoga hebrejskoga teskta. Na ovaj je jezik prevedena i Tora, to jest Petoknjižje, kao i biblijski komentari i liturgijske knjige.

Današnji Samarijanci (Shamerim; njih oko 700) govore arapski (u Nablusu u Palestinskoj Narodnoj Samoupravi) ili hebrejski jezik (u izraelskom gradu Holonu kod Tel Aviva).

Pripadnici iste etničke skupine rabe se i samarijanskim (nazivan i samarijanski hebrejski) kao prvim i samarijanskim aramejskim kao drugim liturgijskim jezikom

Tanah

Tanakh je hebrejska zbirska svetih spisa koju hrišćani nazivaju Starim zavetom.

Naziv je nastavo od početnih slova njenog sadržaja: ime prve grupe na počinje slovom T, druge slovom N, a treće slovom K. U hebrejskom jeziku se za skraćenice dodaje slovo ”a” između suglasnika i tako dobijamo reč TaNaH (slovo ”k” na kraju reči postaje ”h”).

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.