Greben

Disambig.svg Za ostala značenja, v. Greben (razvrstavanje).
Biomi
Suhozemni biomi
Tundra
Tajga/borealne šume
Planinski travnjaci i šikare
Crnogorične šume umjerenog pojasa
Tropske i suptropske četinarske šume
Umjerene širokolisne i mješovite šume
Mediteranske šume i makije
Tropske i suptropske vlažne širokolisne šume
Tropske i suptropske suhe širokolisne šume
Umjereni travnjaci, savane i šikare
Tropski i suptropski travnjaci, savane i šikare
Pustinje i vegetacija sušnih područja
Plavljena travna vegetacija
Riparianska zona
Vlažno područje
Vodeni biomi
Jezero
Litoral
Šume mangrova
Šuma kelpa
Koraljni greben
Neritička zona
Epikontinentalni pojas
Pelagijska zona
Bentos
Hidrotermalni izvori
Hladni izvori
Led
Drugi biomi
Endolitska zona

Greben ili sika,[1] je biološka struktura koja se sastoji od ostataka koralja, algi i ostalih organizama s vapnenačkom ljušturom ili unutrašnjom strukturom, a nastaju unutar 30° zemljopisne širine od ekvatora u toplim, plitkim, sunčanim morima koja nemaju mnogo raspršenog sedimenta. Izdižu se iznad okolnog morskog dna. Postoje tri tipa grebena.

  1. Obrubni grebeni su plosnati grebeni pričvršćeni direktno uz obalu.
  2. Barijerni grebeni protežu se paralelno obali od koje su odvojeni širokom, dubokom lagunom. Vode u laguni su relativno mirne jer ih greben štiti od udara valova. Najveći recenti greben je upravo barijerni: Great Barrier Reef koji se nalazi na istočnoj obali Australije, dug 3 000 km, širok oko 300 km, a visok 200 m.
  3. Atoli su cirkularni grebeni s lagunom, a okruženi su dubokom vodom.
PamalicanAfterLiftOff
Morski greben

Ova tri tipa grebena međusobno su povezana. Naime, obrubni greben se javlja oko vulkanskog otoka. Otok počinje tonuti, ali ne i greben koji se izdiže djelovanjem organizama koji ga grade. Polako prelazi u barijerni greben, a ovaj, nakon što otok u potpunosti potone, u atol.

U paleozoiku najznačajniji grebenotvorci bile su vapnenačke alge i stromatoporoidi. Koralji postaju dominantni grebenotvorci tek u mezozoiku i kenozoiku.

Jedna od definicija bila bi: stjenoviti ostatak abrazijom razorenog otočića ili stijenskog bloka u razini, ispod ili iznad (za oseke) morske razine. U Hrvatskoj ih ima 78.

Izvori

  1. Županović, Šime. Hrvati i more : ribarstvo : od koga Hrvati naučiše ribarstvo i ribarsku terminologiju?, Zagreb : AGM, 1995., str. 348., ISBN 953-174-048-8
    Wikiquote „A naša prastara legenda je za koralje, koji su se nalazili po mnogim podmorskim hridinama i grebenima "sikama" oko otoka Žirja, govorila: "Nježan cvijet koji se okameni čim se izvadi iz mora."“
    (Županović, 1995., 348.)

Vidi još

Eksterni linkovi

Donovanov greben

Donovan's Reef (sh. Donovanov greben) je američki igrani film snimljen 1963. godine u režiji Johna Forda. Po žanru je mješavina komedije i pustolovnog filma. Naslovni protagonist, čiji lik tumači John Wayne, je bivši pripadnik američke mornarice koji zajedno sa dvojicom prijatelja sa kojima je zajedno služio na brodu u Drugom svjetskom ratu - a koje tumače Lee Marvin i Jack Warden - bezbrižno živi na fiktivnom otoku Haaleakaloha u Francuska Polineziji. Radnja prikazuje kako njihovu svakodnevnicu poremeti dolazak kćerke jednog od njih (čiji lik tumači Elizabeth Allen) koja nastoji srediti porodični posao, ali čija "uštogljenost" dovodi do sukoba sa "opuštenim" Donovanom.

Donovan's Reef, koji se snimao na havajskom otoku Kauai, predstavljao je posljednji Fordov film koji se bavio (iako indirektno) Drugim svjetskim ratom, odnosno posljednje ostvarenje na kome je surađivao sa Wayneom. Postigao je solidan komercijalni uspjeh.

Greben (Višegrad)

Greben je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Višegrad koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 108 stanovnika.

Greben Kingman

Greben Kingman je tropski koraljni greben površine jednog kvadratnog kilometra smješten u Sjevernom Pacifiku, otprilike na pola puta između Havajskog otočja i Američke Samoe na 6°24′N, 162°24′W. To je najsjeverniji od svih Sjevernih linijskih otoka te neinkorporirana teritorija Sjedinjenih država kojom se upravlja američka ratna mornarica iz Washingtona. Greben je zatvoren za javnost.

Otkrio ga je godine 1789. kapetan Edmund Fanning na brodu Betsey. Kapetan W.E. Kingman opisao ga je godine 1853. Formalno je anektiran od strane SAD 10.5.

1922.

Kingman se nalazi oko 920 nautičkih milja južno od Honolulua.

S vremena na vrijeme, njegova obala ima dužinu od oko tri kilometra, ali najviša točka na grebenu je oko jedan metar nadmorske visine te većinu vremena pokrivena valovima, što Greben Kingman čini pomorskom opasnošću. Nema nikakvih prirodnih resursa, nenastanjen je, te na njemu nema nikakve ekonomske aktivnosti. Greben djelomično zatvara veliku unutrašnju lagunu koja je 1937. i 1938. bila korištena kao usputna stanica između Havaja i Američke Samoe od strane hidroaviona Pan American Airwaysa. Godine 1937. Pan Am je imao planove da na Kingmanu usidri brod North Wind kao ploveći tanker te greben koristi kao usputnu stanicu svojih hidroaviona na putu za Novi Zeland, ali je zamisao napuštena zbog prevelikih troškova održavanja tankera. Također se izrazila zabrinutost da ne bi bilo mogućnosti za ugodan prekonoćni smještaj u slučaju mehaničkog kvara. Zbog svega toga Pan Am se premjestio na Canton Island 18.5. 1939. i otvorio liniju za Novi Zeland 12.7. 1940.

Grevena

Grevena (grčki: Γρεβενά [Grevená], makedonski i bugarski: Гребена [Grevena], vlaški: Grebini, srpski: Гребен / Greben) je grad na sjeveru Grčke u Periferiji Zapadna Makedonija. Grevena je glavni grad Prefekture Grevena s 15 481 stanovnika (širi teritorij grada).

Grevena je sjedište eparhije grčke pravoslavne crkve.

Gräben

Greben (nem. Gräben) je opština u njemačkoj saveznoj državi Brandenburg. Jedno je od 38 opštinskih središta okruga Potsdam-Mitelmark. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 595 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 12069232.

Gröben

Greben (nem. Gröben) je opština u njemačkoj saveznoj državi Saksonija-Anhalt. Jedno je od 43 opštinska središta okruga Burgenland. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 703 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 15084185.

Koraljni greben

Koraljni greben je struktura u obliku grebena u moru, koju tvore žarnjaci i koja s vremenom postane dovoljno velika da ima značajan ekološki i fizički utjecaj na svoju okolinu. To su najveće strukture izgrađene od živih organizama na svijetu. Ukupna površina koraljnih grebena iznosi 600 000 km², a na Maldivima se grebeni izdižu do 2200 metara iznad morskog dna.Koraljni grebeni su pretežno izgrađeni od korala iz grupe Scleractinia, ali u izgradnji grebena sudjeluju i vatreni korali (Millepora) kao i plavi korali (Heliopora coerulea) u tropskom Indopacifiku. Scleractinia mogu opstati od velikih dubina do plićaka, sve do površine mora. Oni tijekom mnogo vijekova izgrađuju strukturu grebena od svojih skeleta sastavljenih od kalcijum karbonata.

Koraljni grebeni su kompleksni morski ekosistemi. Oni su biotop (područje života) biocenoze (zajednice živih bića) koja se sastoji od biljaka i životinja, na primjer crva, školjki, spužvi, bodljikaša i rakova. Koraljni grebeni imaju značajnu ulogu kao "odgajališta" za potomke riba koje nastanjuju otvorena mora.

Koraljno ostrvo nastaje kroz dugotrajne promjene nivoa vode. Budući da koraljni greben može rasti samo do morske površine, kasnijim spuštanjem nivoa vode ili izdizanjem dna nastaje jedno ili više ostrva, obično u obliku atola.

Lagune Nove Kaledonije

Lagune Nove Kaledonije čini dvostruki koraljni greben, drugi po veličini na svijetu poslije Velikog goraljnog grebena u Australiji, koji se nalazi u Novoj Kaledoniji, francuskom otočju u Oceaniji.

Koraljno grebenje okružuje najveći otok Nove Kaledonije, Grand Terre ("Velika zemlja"), ali i otok Ile des Pins i ostale manje otoke, te ima dužinu od 1.500 km, te laguna ima površinu od oko 24.000 km², prosječne dubin od oko 25 m. Greben se proteže otprilike oko 30 km od obale, ali se prema sjeveroistoku proteže oko 200 km do grebena Entrecasteaux koji zatvara otočje Belep i druge niske pješćane otoke. Nekoliko prirodnih prolaza kroz grebenje se proteže od otvorenog oceana prema otoku, od kojih je najveći onaj do prijestolnice i glavne luke Nove Kaledonije, Nouméa.

Greben je dom velikoj raznolikosti živog svijeta, od malenih planktona do golemih morskh pasa, i između ostalog endemskim vrstama dugonga (Dugong dugon) i Goleme želve (Chelonia mydas).

Većina grebena je u dobrom stanju, samo je istočno grebenje oštećeno ispiranjem zbog iskapanja nikla na Grande Terreu, a grebenje na ušćim rijeka su oštećena zbog uništenja mangrove šume koja je omogućavala učvršćivanje koralja.

God. 2008., Lagune Nove Kaledonije su upisane na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Australiji i Oceaniji kao prirodni fenomen izvanredne ljepote i mjesto neprekinutih bioloških i ekoloških procesa, te mjesto u kome obitava veliki broj raznolikih i ugroženih živih vrsta.

Lahov Graben

Lahov Greben je naselje u slovenskoj Općini Laškom. Lahov Greben se nalazi u pokrajini Štajerskoj i statističkoj regiji Savinjskoj.

Lopatica

Za ostala značenja, v. Lopatica (razvrstavanje).

Lopatica (lat. scapula) je pljosnata kost ramenog pojasa, koja ima oblik trougla. Lopatica je pričvršćena na zadnju stranu grudnog koša.

Na lopatici razlikujemo:

ploštine lopatice:

prednju ploštinu (lat. facies costalis),

stražnju ploštinu (lat. facies dorsalis)

rubove lopatice:

medijalni (lat. margo medialis),

lateralni (lat. margo lateralis),

gornji (lat. margo superior)

uglove lopatice:

gornji (lat. angulus superior),

donji (lat. margo inferior),

lateralni (lat. margo lateralis)Strukture:

Na prednjoj ploštini nalazi se plitka udubina lat. fossa subscapularis.

Na stražnjoj ploštini nalazi se greben lopatice (lat. spina scapulae), koji djeli stražnju stranu na dvije udubine, gornju (lat. fossa supraspinata) i donju (lat. fossa infraspinata).

Greben lopatice prema lateralno postaje sve deblji i čini rameni vrh (lat. acromion), koji sadrži zglobnu površinu za ključnu kost.

Lateralni ugao sadrži zglobnu ploštinu za nadlaktičnu kost, lat. cavitas glenoidales. Sprijeda i iznad zglobne ploštine nalazi se kljunasti nastavak (lat. processus coracoideus).

Na lateralnom uglu, iznad zglobne površine nalazi se hrapava izbočina, lat. tuberculum supraglenoidale (polazište duge glave dvoglavog nadlaktičnog mišića).

Gornji rub lopatice ima mali urez (lat. incisura scapulae) kroz koji prolaze vene i živci.

Lateralni rub na gornjem dijelu sadrži hrapavu izbočinu lat. tuberculum infraglenoidale (polazište duge glave troglavog nadlaktičnog mišića).

New York (savezna država)

Za ostale upotrebe, v. New York (razvrstavanje).Njujork (engl. New York) je savezna država u severoistočnom delu SAD. Država je podeljena na 62 okruga, a u njoj se nalazi i Njujork, najveći grad u SAD.

Država Njujork ima obale na dva Velika jezera, Iri i Ontario, koja su povezana rekom Nijagarom. Na severu država graniči s kanadskim provincijama Ontario i Kvebek, na istoku sa Vermontom, Masačusetsom i Konektikatom, a na jugu s Nju Džersijem i Pensilvanijom. Uz to, ima i vodenu granicu sa Rod Ajlandom.

Država je najpoznatija po urbanoj atmosferi grada Njujorka, naročito oblakoderima na Menhetnu, ali njeni ostali delovi su sasvim različiti i njima dominiraju farme, šume, reke, planine i jezera. U državi Njujork se nalazi i nacionalni park Adirondak, najveći nacionalni park u SAD, a popularna atrakcija su Nijagarini vodopadi. U istočnom delu države, od severa prema jugu, teče reka Hadson.

Grad Njujork je podeljen na pet opština koje su ujedno i okruzi: Bronks je na kopnu severno od Menhetna (okrug Njujork) na istoimenom ostrvu, a reka Hadson čini njihovu zapadnu granicu. Bruklin (okrug Kings) i Kvins se proteže preko Ist Rivera od Menhetna na zapadnom delu Long Ajlanda, a Staten Ajland (okrug Ričmond) nalazi se južno od Menhetna. Istočni deo Long Ajlanda je prigradsko područje koje se sastoji od okruga Naso i Safok.

"Upstate" ("gornja država") je najčešći pojam kojim se opisuje deo države koji se nalazi severno od grada Njujorka, ali mnogi ljudi van gradskog područja smatraju taj pojam ponižavajućim jer je tipičan za kulturnu i demografsku podelu na ruralno i konzervativno u odnosu na urbano i liberalno. Severno od Bronksa nalaze se okruzi Rokland, Vestčester i Patnam. U "gornjoj državi" se nalaze planinski lanci Katskil i Adirondak, greben Šongam i brojna jezera od kojih se na zapadu nalaze dva Velika jezera (Iri i Ontario) i grupa jezera Finger, a na severoistoku pojedinačna jezera Šamplejn, Džordž i Onajda. Kroz državu teku i brojne reke kao što su Delaver, Dženesi, Hadson, Mohok i Saskačevan. Najviši vrh države Njujork je planina Mersi u sklopu planinskog lanca Adirondak.

Istočno od grada Njujorka, počevši od njegovih delova Bruklina i Kvinsa, proteže se oko 190 kilometara dugo ostrvo odgovarajućeg naziva Long Ajland (engleski: dugačko ostrvo), čiji je krajnji istočni završetak ruralno područje.

Po broju stanovnika država Njujork je treća najnaseljenija američka savezna država nakon Kalifornije i Teksasa. Glavni grad je Olbani, a najveći je grad Njujork. Drugi veći gradovi su Bafalo, Ročester i Jonkers.

Otoci Ashmore i Cartier

Otoci Ashmore i Cartier (engleski. Ashmore and Cartier Islands) službeno zvani Teritorij otoka Ashmore i Cartier (Territory of Ashmore and Cartier Islands) su vanjski australski teritoriji u Indijskom oceanu.

Pacifički obruč

Pacifički obruč je politički i ekonomski termin kojim se označavaju zemlje smještene na rubovima Tihog oceana i brojne otočne države u regiji. Najvažniji trgovinski i kulturni grad Pacifičkog obruča je Tokyo. Ostala važna središta su Shanghai, Hong Kong, Singapur, Kuala Lumpur, Seoul, Los Angeles, San Francisco, Seattle, Vancouver i Sydney. Honolulu je sjedište raznih međuvaldinih i nevladinih organizacija Pacifičkog obruča uključujući East-West Center i RIMPAC.

Regija pruža veliku raznolikost — ekonomski dinamizam Hong Konga, Tajvana i Singapura, vrhunska tehnologija Japana, Koreje i zapadnih Sjedinjenih Država, prirodna bogatstva Australije, Kanade, Filipina i ruskog Dalekog istoka, ljudski reursi Kine i Indonezije, poljoprivredna produktivnost Čilea, Novog Zelanda, Filipina i Sjedinjenih Država.

Neki teoretičari smatraju da bi se, relativnim opadanjem starih središta industrijalizma u Evropi i istočnoj Sjevernoj Americi, središte svjetske ekonomske aktivnosti moglo preusmjeriti na Pacifički obruč.

Pirineji

Pirineji ili Pireneji (španski Pirineos [piɾiˈneos], francuski Pyrénées [piʁene], aragonski Pirineus [piɾiˈneus], katalonski Pirineus [piɾiˈnɛus], oksitanski Pirenèus [piɾeˈnɛws], baskijski Pirinioak [piˈɾinioˌak]), planinski venac na jugozapadu Evrope koji čini prirodnu granicu između Francuske i Španije. Oni odvajaju Pirinejsko poluostrvo od Francuske, a prostiru se oko 430 km od Biskajskog zaliva na Atlantskom okeanu do rta Kap d Kre na Sredozemnom moru.

Većim delom glavni greben čini francusko-špansku granicu, sa kneževinom Andorom između njih. Najveći izuzetak od ovog pravila je dolina Val d'Aran, koja pripada Španiji iako leži na severnoj strani grebena. Druga manja orografska odstupanja uključuju vodopad Serdanj i špansku enklavu – grad Ljivija.

Ime su dobili po Pireni, kćeri kralja Bebricija i Heraklovoj ljubavnici.

Prefektura Grevena

Prefektura Greben (gr: Νομός Γρεβενών - Nomos Grevenon) je oblast na jugu Zapadne Makedonije, u Egejskoj Makedoniji u Grčkoj. Upravno središte prefekture i njeno najveće mesto je grad Grevena (Greben).

Preponska kost

Preponska kost (lat. Os pubis) je spoj dvije preponske kosti (simfiza). Na njoj nalazimo tijelo, gornju granu, donju granu, gornji greben i kvržicu. Donja grana preponske kosti se spaja sa donjom granom sjedne kosti. Sastavni je dio zdjelične kosti, koja čini kosti zdjelice.

Sliv

Sliv ili slijev, ukupna kopnena površina s koje voda otječe prema određenom oceanu, moru ili jezeru. Obično se sastoji od nekoliko porječja (riječni bazen, riječni sliv), dijela površine što ga odvodnjava neka tekućica sa svojim pritocima. Granica između dvaju slivova zove se vododjelnica ili razvođe, a čini je neko brdo, greben ili planina.

Suzna kost

Suzna kost (lat. os lacrimale) je kost glave, četverokutasta oblika koja čini medijalnu stijenku očnice.

Veliki koraljni greben

Veliki koraljni greben (eng. Great Barrier Reef) je najveći koraljni greben na svijetu, i najveća živa cjelina na svijetu (oko 344.400 km²). Nalazi se u Koraljnom moru i proteže se 2030 km duž ruba kontinentalnoga šelfa sjeveroistočne Australije (pokrajina Queensland).

Greben jednim dijelom prati prirodne otoke, odnosno vrhove odavno potonula planinskoga lanca. No njegova izvanredna raznolikost potječe od 3000 koraljnih grebena, više od 900 otoka, atola i laguna, od kojih se svaki nalazi u drukčijoj fazi razvoja. Zbog toga je 1981. godine upisan na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Australiji i Oceaniji, a CNN ga je svrstao na popis sedam svjetskih čuda prirode. Veliki koraljni greben mogu iskorištavati samo autohtono stanovništvo, Aboridžini i Torres Strait otočani, te je važan dio njihove kulture i duhovnosti. Turizam velikog koraljnog grebena svake godine Australiji donese oko 1 bilijun A$.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.