Gerilski rat

Gerilsko ili partizansko ratovanje (također iregularno ratovanje, četovanje[1]) je ratna strategija koja se sastoji u korištenju malih ali pokretnih jedinica koje izvode zasjede, prepade i sabotaže, u svrhu slabljenja neprijateljske logistike i morala kako bi ga se dugoročno onesposobilo za dalje vođenje ratnih operacija.

Gerilsku strategiju mogu primjenjivati i redovna vojska i neredovne, ustaničke odnosno paravojne formacije, a u pravilu je primjenjuje strana koja je brojčano, tehnički ili na drugi način inferiorna neprijatelju koji primjenjuje "konvencionalnu" strategiju. Gerilska strategija, pogotovo u 20. i 21. vijeku, predstavlja karakteristiku raznih političkih pokreta koji svoje ciljeve nastoje ostvariti oružanom borbom; zato se ti pokreti ponekad nazivaju i gerilskim pokretima; za pripadnike takvih paravojnih formacija se koristi izraz gerilci ili partizani.

Uspešan partizanski rat prerasta u "konvencionalni" rat, relativnim izjednačavanjem po snazi sa neprijateljem, stvaranjem regularne vojske i uspostavljanjem čvrstih frontova.

Izraz gerila se ponekad koristi i za neke mirnodopske djelatnosti, ako se obavljaju mimo ustaljenih pravila, kao na primjer gerilski marketing ili gerilska kinematografija.

Ramses II at KadeshGustavus Adolphus at the Battle at BreitenfeldM1A1 abrams front

Rat
Vojna historija
Ere
Prahistorija · Antika · Srednji vijek
Barut · Industrija · Moderna
Ratište
Informacije · Kopno · More · Svemir · Zrak
Bojišta
Arktik · Cyberspace · Džungla
Grad · Pustinja · Planina
Oružja
Artiljerija · Biološki rat · Konjica ·Kemijski
Elektronski · Pješadija · Mehanizirani · Nuklearni
Oklopni · Podmornice· Specijalni
Radiološki · Skije
Taktike

Amfibijska · Asimetrična · Fortifikacija · Gerila
Invazija · Iscrpljivanje · Konjička · Konvencionalno
Manevar · Nekonvencionalna ·Opsada ·Prsa u prsa
Sadejstvo · Rovovska · Totalna

Strategija

Ekonomska · Strategija · Operatika

Organizacija

Lanac komandiranja · Formacije
Činovi · Jedinice

Logistika

Oprema · Materijal · Linija snabdijevanja

Pravo

Vojni sud · Ratni zakoni · Okupacija
Tribunal · Ratni zločin

Vlada i politika

Regrutiranje · Coup d'état
Vojna diktatura · Ratno stanje
Militarizam · Vojna vlada

Vojne studije

Vojna akademija · Vojna nauka
Polemologija · Filozofija rata
Mirovne i studije konflikta

Popisi
Autori · Bitke · Građanski ratovi
Komandanti · Invazije · Operacije
Opsade · Prepadi · Taktike · Teoretičari
Ratovi · Ratni zločini · Ratni zločinci
Oružja · Pisci

Naziv

Naziv gerila potječe iz španskog jezika gdje riječ guerrilla doslovno znači "mali rat" ili "ratić", odnosno deminutiv za riječ "rat" (guerra). U španskom jeziku se za gerilca koristi izraz guerrillero, dok je s vremenom sama riječ guerrilla postala sinonim za gerilski pokret ili gerilske paravojne formacije.

U jugoslovenskoj literaturi se umesto izraza gerila redovno koristio naziv partizanski rat, koji je i dan danas dominantan u ruskom i drugim jezicima.

Istorijat

Španski rat za nezavisnost

Pojam gerile je nastao tokom Napoleonove kampanje na Pirinejskom poluotoku (1808 - 1813), prilikom koje su francuske snage na samom početku okupirale Španiju, ali se poslije nisu mogle nositi s gerilcima koji su uživali široku podršku među stanovništvom. Regularna španska vojska nije bila odmah uništena, ali je nizala poraz za porazom:

Iako svagde tučena, španska regularna vojska se svagde ipak pojavljivala… Neuspešna bitka kod Okanje 19 novembra 1809. bila je poslednja velika regularna bitka Španaca; od toga vremena oni su se ograničili isključivo na gerilski rat ... Kada su neuspesi regularne vojske postali stalna pojava, svuda su nikli gerilski odredi.[2] — K. Marks i F. Engels, Revolucionarna Španija
Set1808-SantBoi-Pronostich1847
Sukob Francuza i španskih gerilaca.

Tokom čitavog rata, ostao je izvestan deo zemlje neokupiran. Pa i posle lične intervencije Napoleonove, razbijanja španske regularne vojske 1809, raspuštanja Centralne hunte, rodoljubi se sklanjaju u Kadiz koji postaje prestonica nezavisne Španije.[3] Gerilski otpor se nastavlja, ali sa omasovljenjem gerilskih odreda došlo je do opadanja njihove vojničke moći:

U trećem razdoblju gerile su podražavale regularnu armiju; njihovi su odredi ojačali na 3—6 hiljada ljudi... Ta promena organizacije gerilaca išla je potpuno na ruku Francuzima. Usled svoje mnogobrojnosti, gerilama je bilo onemogućeno da se sakrivaju kao pre i da opet iznenada iščezavaju, izbegavajući sukobe; gerile su onda bile često napadane neočekivano, razbijene, raspršene i na dugo su vreme gubile sposobnost da nanose štetu Francuzima.[2] — K. Marks i F. Engels, Revolucionarna Španija

Marks i Engels ocenjuju da je do španskih poraza dolazilo ponajviše zbog slabosti rukovodstva i nedostatka vojne discipline gerilskih jedinica:

Centralna hunta nije uspela da zaštiti domovinu jer nije izvršila svoju revolucionarnu misiju... Do samog svršetka rata španska vojska nije nikad postigla srednji nivo discipline i potčinjavanja... U drugom razdoblju gerilski odredi, sastavljeni od ostataka razbijenih španskih armija, španskih dezertera iz francuske armije, krijumčara i dr., vodili su rat na svoju ruku, nezavisno od ma čijih tuđih uticaja i prema svojim neposrednim interesima... Upoređujući tri razdoblja gerilskog rata sa političkom istorijom Španije, vidimo da oni predstavljaju odgovarajuće faze opadanja borbenosti naroda krivicom kontrarevolucionarno raspoložene vlade... Partizanski rat završio se pretvaranjem gerilskih odreda u neregularne vojne jedinice koje su se ili izrodile u banditske rulje ili spustile na nivo stajaćih pukova.[2] — K. Marks i F. Engels, Revolucionarna Španija

Unatoč svemu, dugotrajan španski otpor je ostavio snažan dojam na evropsku javnost i nagrizao famu o Napoloenovoj nepobjedivosti i vojničkom geniju.

Kineski građanski rat

Kineski građanski rat se, s dužim prekidom, vodio od 1927. do 1950. godine, između vlade Republike Kine i pobunjenika na čelu sa Komunističkom partijom Kine. Iz gerilskih odreda, posle poraza Prve velike revolucije (od 1925—27), izrasla je kineska Crvena armija. Vođa kineske revolucije Mao Tse-tung više puta je naglašavao njen partizanski karakter, istovremeno odbacujući „partizanštinu" u smislu nedostatka jedinstva i discipline:

Long-march
Komunističke vođe govore preživelima Dugog marša.

U oktobru 1934. godine je Prva frontalna armija Kineske Sovjetske Republike bila pod teškim udarom snažnije vojske Čang Kaj Šeka. Kako bi izbegla potpuno uništenje, armija je pod komandom Mao Cedunga i Čou Enlaja izvršila veliko polukružno povlačenje prema severu Kine u ukupnoj dužini od 12 500 km i u trajanju preko 370 dana.[4] Maršruta je išla preko jednih od najneprohodnijih regiona zapadne Kine, sve do severne provincije Šansi, a usput su probijene četvorostruke blokade Kuomintanga. Dugi marš je u kineskoj istoriji ostao upamćen kao jedan legendarnih podviga kineskih komunističkih gerilaca. U maršu je učestvovalo 130 000 boraca, od kojih je preživelo samo 10% njih. Maovo vođenje armije tokom Dugog marša osiguralo mu je veliku popularnost.

Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije

Dalmatinci u maršu
Dalmatinci u maršu.

Partizanski rat je, već od 1941. godine, bio osnovna forma narodnooslobodilačke borbe, koja je brzo prerasla u masovan, svenarodni oružani ustanak i rat. Za razliku od drugih pokreta otpora, partizanski rat u Jugoslaviji nije bio tek pomoćna forma uz ilegalnu aktivnost u gradovima ili uz dejstvo regularne vojske (koje na početku ustanka nije bilo).[3] Iskustvo ustanka u Srbiji (1941) pokazalo je da oružani ustanak treba razvijati ne samo u masovnost, to jest kvantitativno, već i kvalitativno. Pokazalo se da se mora preći na stvaranje pravih vojnih jedinica, sposobnih da napuste svoju teritoriju i da ratuju gdje god je potrebno.[3]

U toku samog rata, već prve godine, iz partizanskih odreda organizovano izrastaju regularne vojne jedinice, nevezane za teritoriju, i stvara se nova regularna jugoslovenska vojska. Narodnooslobodilačka vojska razvija se sve vreme rata bez ikakve materijalne pomoći spolja, sve do pred kraj rata, naoružavajući se u borbi od neprijatelja. Uz novu regularnu armiju su uporedo nastavili da se organizuju i dejstvuju partizanski odredi. Tako je narodnooslobodilačka vojska primenjivala kombinaciju partizanskog ratovanja sa frontalnim borbama.[3]

Ustanak je od samog početka organizovano vođen od strane KPJ, kao "permanentni rat do istrebljenja — protiv okupatora i domaćih izdajnika."[3]

Obeležja

Partizanski rat je oblik oružane borbe koji omogućuje borbu protiv višestruko brojnijeg i tehnološki nadmoćnijeg protivnika. To se postiže izbegavanjem uništenja u nepovoljnim okolnostima, te stvaranjem privremene brojčane nadmoći radi uništenja neprijateljskih delova:

Razvojem partizanskog rata, borba protiv okupatora se nastavlja i nakon što je državna teritorija okupirana. Partizanskim oblikom oružane borbe agresoru se nameće dugot­rajna iscrpljujuća oružana borba i produžetak rata. Cilj gerilskog načina ratovanja je da se snage okupatora razvlače po celom ratištu i postepeno slamaju, a snage oslobodilaca neprekidno rastu i jačaju, preduzimanjem ogromnog broja napada, uz svestranu podršku stanovništva.[5]

Sadržaj i suštinu partizanskog oblika oružane borbe čine masovnost, neprekidna aktivnost, ofanzivnost, upornost, postizanje iznenađenja brzim i neočekivanim ma­nevrima, vešto korišćenje geofizičkih osobina zemljišta, te oslonac na stalnu i svestranu podršku stanovništva. Osnovni cilj dejstva par­tizanskih snaga je uništavanje žive sile i ratnih materijalnih sredstava agresora uz racionalno korištenje vlastitih snaga, sve dok odnos sna­ga ne bude izmenjen u našu korist. Kada se to postigne biće stvoreni uslovi za ponovni prelazak na kombinovani oblik oružane borbe i za konačnu pobedu nad agresorima.[5] — Petar Kleut, PARTIZANSKA TAKTIKA

Glavne karakteristike partizanskog rata su ofanzivnost, držanje inicijative i izbegavanje krutih frontova.[5] Partizanski rat je često po svom karakteru opštenarodni, pa u njemu učestvuju i one kategorije stanovništva koje su najčešće pošteđene učešća u "regularnom" ratu (žene, deca i sl.).

Preuzimanje inicijative

Viet Cong002
Vijetnamski gerilski borci prelaze reku.

Za razliku od "regularnog" rata, načelo preuzimanja inicijative ima u partizanskom obliku oružane borbe najširi značaj. Inicijativa je u prvom redu vezana za sistem komandovanja, a primenljiva je na svim nivoima - strategijskom, operativnom i taktičkom, pa i u postupcima pojedina­ca. To je stalna spremnost za neposredno stupanje u dejstvo, kada god borbena situacija pruži izgled za uspeh, preuzimajući na sebe od­ govornost za slobodno izabranu akciju. Inicijativa omogućava brzo reagovanje na svaku situaciju i postizanje iznenađenja. Njeno delovanje je neophodno zbog široke decentralizacije komandovanja, a omogućeno je idejnim jedinstvom svih snaga borbe i otpora.[5]

U partizanskom obliku oružane borbe inicijativa nije samo jedno strategijsko i taktičko načelo, već obavezni stil rada svih jedinica i pojedinaca. Starešine, pa čak i borci dužni su da bez čekanja na nova naređenja, koja u partizanskim uslovima mogu često izostati ili za­kasniti, sami pronalaze mogućnosti za uspešno dejstvovanje, uzima­jući na sebe odgovornost u pogledu važnosti i uspešnog izvršavanja poduzete borbene radnje.[5]

Stvaranje slobodnih teritorija

Partizanske i ustaničke vojske redovno stvaraju manje ili veće slobodne teritorije, što ih navodi da pređu na kombinovani ili frontalni oblik oružane borbe, koji ih stavlja u neravnopravan položaj i neminovno dovodi do velikih gubitaka žive sile. Duga odbrana može da oslabi moral partizanskih jedinica i naroda.[5] Takođe smanjuje šanse da se dođe do plena u materijalu. S druge strane, sačuvanim snagama lakše je stvarati nove slobodne teritorije s manje gubitaka nego što bi pro­uzrokovala uporna frontalna odbrana postojeće.[5] Samo izuzetno va­žan cilj odbrane, kao što je zaštita ranjenika i većih zbegova, te stva­ranje vremena glavnini za važan manevar, može zahtevati upornu privremenu frontalnu odbranu delom snaga.[5]

Očevidi o partizanskom ratovanju

Kovpak partisanki
Sovjetske partizanke u Ukrajini okupiranoj od Nemaca.

Mnogi strani očevici zabeležili su svoje utiske o partizanskom ratovanju u okupiranoj Jugoslaviji u drugom svetskom ratu. Šef britanske vojne misije pri NOVJ Fitzroy MacLean zabeležio je sledeća zapažanja o ovom "neobičnom" ratu:

Rat koji su partizani vodili bio je neobičan. Nije bilo ustaljenog fronta. Kako su se, uglavnom, borili pešadijskim naoružanjem, sa ograničenim zalihama municije, protiv dobro obučenog, dobro naoružanog, dobro opremljenog, dobro snabdevenog i motorizovanog neprijatelja, podržanog oklopnim jedinicama, artiljerijom i avijacijom, morali su da izbegavaju frontalnu borbu u kojoj bi neizbežno gore prošli. Da bi uspeli, bilo je nužno da očuvaju inicijativu, da ne dozvole da ona pređe u ruke protivnika. Cilj je bio da se napadne neprijatelj tamo gde je predstavljao najizdašniju metu, gde je bio najslabiji i, iznad svega, gde je to najmanje očekivao. Podjednako je bilo važno da se, kad postignu cilj, ne zadržavaju, već da odmah nestanu u okrilje brda i šuma, gde ih potera ne može doseći.[6]

Britanski obaveštajac Basil Davidson je sumirao partizansku taktiku na sledeći način:

Njihova taktika se može sažeti u nekoliko općih principa. Rani odredi živjeli su i rasli eliminisanjem policijskih postaja, otimanjem par pušaka i ovdje par tamo, postupno postajući hrabriji i uvježbaniji, rijetko se boreći u mjestu, uvijek u pokretu. Iz tih ranih iskustava izraslo je solidno opće razumijevanje uslova koji jedino mogu pružiti nadu u uspjeh: održati najviši mogući stupanj iznenađenja, napadati neprijatelja u pozadinu ili u bok, odbiti bitku pod neprijateljskim uvjetima, izbjeći odmazde god je moguće, ali nikada ne dopustiti da opasnost od njih bude izgovor za neaktivnost.[7]

Postoje i zabeleške o partizanskom ratovanju sa "druge strane", tj. od visokih okupacionih zapovednika. Italijanski guverner okupirane Crne Gore Alessandro Pirzio Biroli je sastavio detaljan izveštaj o partizanskim metodama borbe, u kome između ostalog piše sledeće:

Alessandro Pirzio Biroli
Normalno, partizani napadaju noću, jer se u toku dana zadržavaju na položajima i čekaju podatke... Napad noću izvode po svim pravilima borbene veštine; nastupaju u prikupljenim formacijama a zatim, kad stignu na pogodno odstojanje za bacanje ručnih bombi, napadaju munjevito i otvaraju vatru iz automatskog naoružanja, stvarajući zaglušujuću buku. Napadaju životinjski, ispuštajući divlje krikove da bi zaplašili protivnika. Kad smatraju da je njihov napad postigao izvestan uspeh, u neprijateljske formacije odmah ubacuju svoje „trojke“ koje, zatim, stižu u našu pozadinu... Kako je poznato, neprijatelj je u napadima noću uvek imao uspeha, jer mi za to nismo unapred bili pripremljeni, čak i kad smo bili obavešteni o ovim napadima. [...]

Partizani svoje položaje brane tako da napred isturaju manje jedinice, snabđevene automatskim oružjem. Pomoću ovih jedinica uspevaju da nametnu borbu i da prisile naše rezerve da se angažuju pre vremena, tako da, kad stignemo do njihovog glavnog položaja, više ne raspolažemo rezervama. U ovom momentu oni kreću u protivnapad i imaju verovatnoću za uspeh.[8]

— ZABELEŠKA ITALIJANSKOG GUVERNATORATA CRNE GORE IZ PRVE POLOVINE 1943. O ORGANIZACIJI I NAČINU VOĐENJA BORBE JEDINICA NOV I POJ
Alessandro Pirzio Biroli

Partizanski rat bez fronta i pozadine, bez jasne vatrene linije, ali gde je svaki pedalj zemlje poprište borbe, porazno utiče na moral okupatorskih snaga. Zapovednik 2. oklopne armije Vermahta, general Lothar Rendulic ostavio je zabelešku o tome kako je partizansko ratovanje u Jugoslaviji iscrpljivalo njegove vojnike, te su tražili premeštaj na Istočni front:

Nije bilo ni jednog nemačkog vojnika kome je partizanski rat bio drag. U nedeljama nakon mog dolaska na Balkan primio sam zahteve više od 1000 vojnika svih činova u kojima oni traže premeštaj na rusko ratište, iako su tamo stalno vođene velike borbe.[9]

Njemački senior-general Lotar Rendulic

Razvojem borbenih dejstava partizanski rat gubi gerilski karakter i prerasta u pravi rat. Nemački zapovednik okupiranog Balkana feldmaršal Maximilian von Weichs je u jesen 1943. godine zaključio da je rat u Jugoslaviji izgubio karakter gerilskog rata:

Bundesarchiv Bild 101I-056-1643-29A, Frankreich, Generäl v. Weichs
Borbene akcije, koje su se otuda razvile izgubile su karakter gerilskog rata. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice.[10] — Izveštaj feldmaršala fon Vajhsa Vrhovnoj komandi Vermahta od 1. novembra 1943.
Bundesarchiv Bild 101I-056-1643-29A, Frankreich, Generäl v. Weichs

Literatura

Izvori

  1. Mladenović B. Toplički ustanak 1917. godine - (ne)istraženost teme i mogućnost daljeg istraživanja. Baština 2006;(20-2):313-322.
  2. 2,0 2,1 2,2 K. Marks i F. Engels, “Revolucionarna Španija”, članak objavljen u “New York Daily Tribute”, 30. oktobra 1854.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 General-pukovnik Koča Popović, Za pravilnu ocenu oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije
  4. Zhang & Vaughan 2002, str. 65.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Petar Kleut: PARTIZANSKA TAKTIKA
  6. Fitzroy Maclean - Rat Na Balkanu - Glava Iii - Orijentacija
  7. Basil Davidson: PARTISAN PICTURE "Their tactics could be summarized in a few general principles. The early Odreds lived and grew by eliminating police posts, cap­turing a few rifles here and a few there, gradually becoming bolder and more practised, seldom standing to fight, always on the move. From these early experiences there grew up a fairly general under­standing of the only conditions that could offer hope of success: to maintain the highest possible degree of surprise, to attack the enemy in rear or in flank, to refuse battle on the enemy's terms, to avoid reprisals wherever possible but never to allow threat of them to excuse inaction."
  8. ZABELEŠKA ITALIJANSKOG GUVERNATORATA CRNE GORE IZ PRVE POLOVINE 1943. O ORGANIZACIJI I NAČINU VOĐENJA BORBE JEDINICA NOV I POJ
  9. Lothar Rendulic: GEKÄMPFT, GESIEGT, GESCHLAGEN, strana 210 (nem. Es gab keinen deutschen Soldaten, dem der Partisanenkrieg sympathisch gewesen wäre. In den Wochen nach meinem Eintreffen auf dem Balkan erhielt ich Gesuche von mehr als 1000 Soldaten aller Dienstgrade, die um Versetzung auf den russischen Kriegsschauplatz baten, obwohl dort dauernd große Kämpfe im Gange waren.)
  10. PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA PODRUČJU JUGOSLAVIJE KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE

Povezano

Eksterni linkovi

21. 12.

21. prosinca/decembra (21. 12.) je 355. dan godine po gregorijanskom kalendaru (356. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 10 dana.

Anarhizam u Koreji

Anarhizam se kao ideologija na području Koreje od kraja 19. i početka 20. vijeka počeo razvijati pod uticajem dviju snažnih država u korejskom susjedstvu. Na sjeveru je to bila Rusija sa svojom anarhističkom tradicijom, a sa istoka je to bio Japan, koji je 1910. godine okupirao Koreju, a u kome je već postojao snažan i razvijen anarhistički pokret.

Iako su japanski i korejski anarhisti međusobno surađivali, korejski se anarhizam - slično kao i u susjednoj Kini razvijao pod sjenom borbe za nacionalno oslobođenje, odnosno mladi korejski radikali su pokušali sintetizirati anarhizam s korejskim nacionalizmom. Te su tendencije do svog izražaja dobile u Pokretu prvog marta 1919. godine, a nakon čega je došlo do egzodusa korejskih nacionalista u Kinu, odnosno Mandžuriju gdje je 1924. formirana Korejska anarhistička federacija.

Među korejskim anarhistima u mandžurijskom egzilu se najviše istakao Kim Jwa-Jin, koji je od 1929. godine počeo voditi gerilski rat protiv Japanaca. Njegovi napori su doveli do stvaranja tzv. Slobodne teritorije Shinmin na korejsko-mandžurskoj granici, odnosno anarhističke zajednice koju mnogi današnji korejski anarhisti uspoređuju s Ukrajinom u doba mahnovščine. Taj je eksperiment okončan 1931. godine s japanskom invazijom Mandžurije, a sve brutalnija japanska vlast je ugušila posljednje tragove anarhističkog pokreta u samoj Koreji.

Situacija se za anarhiste nije poboljšala ni sa završetkom drugog svjetskog rata. Koreja je ostala podijeljena na Sjever, gdje je formiran komunistički jednopartijski režim, i Jug, kojim je dominirala desnica. Podjela je ostala i nakon korejskog rata. 1970-ih u Južnoj Koreji je, pak, radikalno lijevo krilo u pokretu protiv vojne diktature preuzelo anarhističke ideje kao zamjenu za komunizam diskreditiran totalitarnom praksom na Sjeveru.

Ačeh (narod)

Ačeh, Aćeh, Aceh ili Aće, je naziv za etničku grupu koja je naziv dobila po oblasti Nanggroe Aceh Darussalam u Indoneziji. Porijeklom su Malajci, ali od Malajaca u Malaji viši rastom i nešto tamnije boje kože. Njihov jezik, koji se zove ačeški, pripada zapadnoj malajsko-polinezijskoj grani austronezijske porodice jezika.

Domovina im se nalazi u najsjevernijem dijelu otoka Sumatra, te je bila poprištem žestokog političkog otpora holandskoj vlasti. Aceh je nekoliko stotina godina uspješno čuvao nezavisnost i njegovi vladari su spriječavali holandske pokušaje kolonizacije.

U prošlosti je narod Ačeh bio prihvatio hinduizam, tragovi čega se mogu vidjeti u njihovoj tradiciji i mnogim riječima Sanskrita u njihovom jeziku. Nakon toga su prešli na islam.

Ačeh su vrijedni i vješti poljoprivrednici, kovači i tkalci. Poznati su i po svojim brodograđevnim vještinama. Društvena organizacija im se temelji na seoskim zajednicama. Žive u kamponzima, koji zajedno stvaraju mukime, okruge koji broje sto ljudi, koji su temelj za sagije.

Narod Aceh već desetljećima pokušava povratiti slobode koje je izgubio stvaranjem nezavisne Indonezije. Indonezija je pod bivšim predsjednikom Sukarnom bitno smanjila prava naroda Aceh i pogazila prethodna obećanja time što je razbila oblast Aceh uvođenjem provincije Sjeverne Sumatre 1950-ih te gazeći tamošnje vjerske slobode. Zbog toga se u Acehu stvorio separatistički Pokret za slobodni Aceh (GAM), koji je godinama vodio gerilski rat protiv vlasti u Jakarti.

Rat je godine 2005. prekinut, dijelom i zbog katastrofalnog tsunamija koji je krajem 2004. najteže pogodio upravo pokrajinu i narod Aceh, gdje se računa da je poginulo oko 120 tisuća ljudi.

Bitka za Grozni (1999–2000)

Bitka za Grozni koja se odigrala na kraju 1999. do 2000. godine predstavljala je najvažniju od svih bitaka Drugog čečenskog rata. U njoj su ruske federalne snage napale i nastojale zauzeti Grozni, glavni grad Čečenije, tada pod vlašću samoproglašene i de facto nezavisne Čečenske Republike Ičkerijer. Čečenski separatisti su ruskim snagama pružili žestoki otpor i nanijeli teške gubitke, ali su na kraju prisiljeni na povlačenje u planine na jugu zemlje odakle će sljedećih godina voditi gerilski rat. Ruske snage su zauzele razrušeni grad, gdje će nekoliko mjeseci kasnije instalirati pro-ruski režim Čečenske Republike.

Front nacionalnog oslobođenja (Alžir)

FLN (arap. جبهة التحرير الوطني, Jabhat al-Taḩrīr al-Waţanī, fr. Front de Libération nationale ili FLN, sh. Front nacionalnog oslobođenja) je socijalistička politička stranka u Alžiru. Jedina je bila zakonita tijekom predsjednikovanja Ahmeda Ben Belle, radikalnog borca za neovisnost. Osnovana je 1. 11. 1954. i djelovala je gerilski sve do stjecanja neovisnosti 1962. godine.

Front je bio dominirajuća organizacija koja se borila za neovisnost Alžira od francuskih kolonizatora. Strategija fronte je od početka bio oružani otpor, jer su mnogi uvidjeli da prijašnje stranke i pokreti koji su bili za iznalaženje mirovnog rješenja su bili bezuspješni. Postojanje FLN-a obzanjeno je 1. 11. 1954., kroz oružanu pobunu, i poslije toga Fronta brzo jača i stječe nove pristalice među drugim nacionalističkim organizacijama ali i među intelektualcima, muslimanskim vođama, koji se priključuju Fronti.

Vojna grana FLN-a, ALN (Nacionalna oslobodilačka armija) provodila je klasični gerilski rat u alžirskim brdima, ali je također izvodila atentate na francuske vojnike i Evropljane nastanjene u većim gradovima. Osim u Alžiru, FLN je imala jak utjecaj u alžirskoj dijaspori u Francuskoj.

Oružane borbe su trajale do marta 1962. kada je poslije dugih pregovora francuski predsjednik Charles de Gaulle potpisao 18. 3. 1962. Evianski sporazum kojim je Alžircima dozvoljeno samoopredjeljenje. Vjeruje se da je najmanje 350.000 osoba poginulo u konfliktu koji je trajao osam godina, od kojih su većina bili Alžirci; mada FLN tvrdi da broj žrtava iznosi 1,500.000. U julu iste godine održan je referendum na kojem se 99% odlučilo za potpunu neovisnost i stvaranje Narodne Demokratske Republike Alžir. Dana 3. 6. neovisnost je priznala i Francuska.

Poslije rata Front osniva jednopartijski sistem u Alžiru i bio je vladajuća stranka. Ahmed Ben Bella bio je prvi predsjednik Alžira. Višestranački sistem je uveden kao dio reformi koje su trebale ublažiti ekonomsku krizu koja je pogodila zemlju 1988. godine, a koja je utjecala i na početak građanskog rata. Poslije više godina u opoziciji, FLN je danas vladajuća stranka sa 208 zastupnika u parlamentu, u koaliciji s nekoliko drugih stranaka.

Predsjednik Abdelaziz Bouteflika, koji je učestvovao u oslobodilačkom ratu 1950-ih, je počasni član FLN-a.

Guamare

Guamare (Guamar; pl. Guamares), ndijanski narod sredinom 16. stoljeća nastanjen u Sierrama Guanajuata u Meksiku, čije je središte bila okolica Pénjamoa i San Miguela. Otuda su se prostirali na sjever sve do San Felipea i gotovo do Querétaroa na istok, i zapad do Aguascalientesa i Lagos de Morena. Gonzalo de las Casas ih naziva 'hrabrima i 'divljima'. Svoju dugu kosu, su kao i Guachichili bojali crvenom bojom.

Arheolog, Dr. Paul Kirchhoff smatra ih lovačko-sakupljačkim narodom. Od 1550-1590 zajedno sa Guachichilima i Pame Indijancima vode gerilski rat protiv Španjolaca i kršćanskih Indijanaca. U nemogućnosti da ih savladaju u mnogim ratnim operacijaman Španjolci ih počinju mititi darovima i sklapaju mir. Guamari su kasnije potisnuti a oni vjerojatno ulaze u sastav mestičkog hispaniziranog seoskog stanovništva.

Kambodžanska narodna stranka

Kambodžanska narodna stranka (kambodžanski: Kanakpak Pracheachon Kâmpuchéa, KPK) je vladajuća stranka u Kambodži.

Stranka je ispočetka djelovala kao kambodžanski ogranak Indokineske komunističke partije, koja se u februaru 1951. odlučila razdvojiti na tri posebne partije za tri buduće nezavisne države - Vijetnam, Kambodžu i Laos. Kambodžanski ogranak je u augustu 1951. osnovan pod imenom Kampućijska narodna revolucionarna partija (KPRP).

KPRP je prvih godina nakon kambodžanskog stjecanja nezavisnosti bila marginalizirana, dijelom zbog frakcijskih borbi, a dijelom zbog službene politike njihovih vijetnamskih sponzora koji su podržavali princa Norodoma Sihanouka, koji je pak malobrojne komuniste izlagao teškim represalijama.

Situacija se promijenila kada na čelo KPRP dolazi nova generacija vođa koji su se obrazovali u Parizu, a kojoj je na čelu bio Pol Pot. Oni razvijaju vlastitu doktrinu marksizma-lenjinizma, mijenjaju ime stranke u Radnička stranka Kampućije, a kasnije i Komunistička partija Kampućije. Od kraja 1960-ih će ta stranka biti poznata kao Crveni Kmeri te voditi gerilski rat protiv Sihanoukovog režima.

Nakon što je Lon Nolov puč 1970. svrgnuo Sihanouka, izgnani princ se udružuje s komunistima, koji pod parolom borbe protiv Amerikanaca zauzimaju veliki dio zemlje. U proljeće 1975. Crveni Kmeri pod Pol Potom su došli na vlast i pod nazivom Demokratska Kampućija uveli jedan od najzloglasnijih režima u historiji, koji je najbrutalnijim mogućim sredstvima nastojao sprovesti najradikalniju promjenu društvenog i ekonomskog sistema u Kambodži.

Crveni Kmeri su ubrzo nakon toga zapali u teške frakcijske sukobe, a dio njih je prebjegao u susjedni Vijetnam, koji se sve više udaljavao od svojih nekadašnjih ideoloških saveznika. Ta se grupacija u Vijetnamu organizirala pod nazivom Narodna revolucionarna partija Kampućije. Nakon trećeg indokineskog rata i vijetnamske invazije, režim Crvenih Kmera je svrgnut a Narodna revolucionarna partija preuzela vlast, proglasivši Narodnu Republiku Kampućiju.

Novi režim je, međutim, ubrzo prisiljene voditi rat protiv ostataka Crvenih Kmera, s kojima su se pod parolom izbacivanja Vijetnamaca iz Kambodže udružile rojalističke i antikomunističke grupe, a obilno podržavale SAD i Kina. KPRP na to sredinom 1980-ih reagira ublažavanjem marksističko-lenjinističke dogme u ekonomskim pitanjima, što joj donijelo određenu podršku među kambodžanskim seljacima, a novom vođi Hun Senu i određenu popularnost.

Sa završetkom hladnog rata su 1991. godine sklopljeni mirovni sporazumi, a misija UN došla kako bi u Kambodži provela prve višestranačke izbore. KPRP na njima sudjeluje pod novim imenom Kambodžanska narodna stranka. Nakon što su osvojili najviše glasova, KPK formira koaliciju s rojalističkom strankom Funcinpec čiji je vođa princ Norodom Ranarridh postao premijer.

Koalicijsku vladu su prvih godina mučili teški sukobi, a godine 1997. je vođa KPK Hun Sen izvršio krvavi državni udar, optuživši Ranarridha za suradnju s pobunjenim Crvenim Kmerima. Nakon toga je KPK vladala ili sama ili u koaliciji s populističkom strankom Sama Rainsyja. Od godine 2004. KPK je ponovno u koaliciji s rojalistima, ali je Hun Sen sve vrijeme ostao premijer.

Kambodžansko-vijetnamski rat

Kambodžansko-vijetnamski rat, u Vijetnamu znan i kao Kontraofenziva na jugozapadnoj granici (vijetnamski: Chiến dịch Phản công Biên giới Tây-Nam), bio je oružani sukob između Vijetnama i Demokratske Kampućije, odnosno Crvenih Kmera, koji je trajao od 1978. do 1989. godine. Bio je to sukob bivših saveznika iz Vijetnamskog rata, a koji je rezultirao velikom vijetnamskom invazijom i uklanjanjem Crvenih Kmera s vlasti u Kambodži. Na njezinom teritoriju uspostavljena je provijetnamska Narodna Republika Kampućija, koja je nastavila voditi gerilski rat protiv Crvenih Kmera uz vijetnamsku podršku. Konflikt je zaključen 1989. godine povlačenjem vijetnamskim trupa iz Kambodže, a sve je formalizirano mirovnim sporazumom 1991. godine.

Za vrijeme Vijetnamskog rata, Crveni Kmeri i Vijetnam su bili saveznici u borbama protiv proameričkih režima u svojim državama (Kmerska Republika i Južni Vijetnam). Međutim, unatoč otvorenom savezništvu, Crveni Kmeri su se pribojavali da Vijetnam ima tajne planove uspostaviti indokinesku federaciju, koju bi uz to i predvodili. Kako bi djelovali preventivno, Crveni Kmeri su nedugo nakon rušenja Lon Nolovog režima 1975. godine započeli čistku vijetnamskih kadrova u svojim redovima. Nakon formiranja Demokratske Kampućije, Crveni Kmeri su nastavili s progonima Vijetnamaca i provijetnamskih kadrova, a uspostavljena je i praksa sporadičnih graničnih upada na teritorij Vijetnama. Prvi među njima bio je napad na vijetnamski otok Phú Quốc. No, unatoč povremenim napadima, koji su se odvijali godinama, ujedinjeni Vijetnam i Crveni Kmeri su tokom 1976. godine održavali dobre diplomatske odnose, kako bi javnosti prikazali navodno snažno savezništvo među njima. Vođe Crvenih Kmera su se, usprkos svemu, i dalje bojali kako Vijetnam planira aktivirati ekspanzionističke planove. Posljedica tog paranoidnog straha bio je veliki napad Crvenih Kmera na Vijetnam, koji se dogodio 30. travnja 1977. godine. Šokirani, Vijetnamci su krajem iste godine uzvratili, nadajući se da će tako prisiliti Pol Pota na pregovore. Ipak, kako su Crveni Kmeri ustrajali u svojoj ideji o nepregovaranju, Vijetnamci su se u siječnju 1978. godine povukli.

Manji konflikti nastavili su se tokom 1978. godine, a jedan od najznačajnijih bio je masakr u Ba Chúcu, što ga je izvela vojska Crvenih Kmera; istovremeno, Kina je pokušala organizirati mirovne pregovore, ali bez uspjeha. Do kraja godine, službeni Hanoi je odlučio svrgnuti Crvene Kmere s vlasti, smatrajući ih prokineskima i neprijateljskima prema Vijetnamu. Dana 25. prosinca 1978. godine, čak 150,000 vijetnamskih vojnika ulazi u Demokratsku Kampućiju i započinje veliku invaziju zemlje. U samo dva tjedna, vojska Crvenih Kmera bila je potpuno dotučena. Phnom Penh je službeno pao 7. siječnja 1979. godine, mada su Vijetnamci ušli u prazan grad; gotovo svi čelnici Crvenih Kmera su ranije napustili grad. Tri dana kasnije, službeno je proglašena provijetnamska Narodna Republika Kampućija, na čijem su čelu bili izbjegli Kmeri i prebjezi iz Crvenih Kmera. Bio je to početak desetogodišnje okupacije. Za vrijeme tog perioda, Crveni Kmeri su i dalje zadržali status međunarodno priznate vlasti u Kambodži pri Ujedinjenim nacijama, a došlo je i do formiranja većeg broja gerilskih skupina za borbu protiv Vijetnama. Iza kulisa, premijer NR Kampućije, Hun Sen, pokušao je stupiti u pregorove s Crvenim Kmerima. Pod velikim pritiskom međunarodne zajednice, Vijetnamci su implementirali cijelu seriju društvenih i vanjskopolitičkih reformi, a u jeku slabljenja Sovjetskog Saveza, njihovog glavnog saveznika, pristali su i na povlačenje svoje vojske iz Kambodže. Formalno, povlačenje je završeno 26. rujna 1989. godine, mada je vjerojatnije da je dovršeno tek tokom 1990. godine.

Tokom 1990., na trećem neformalnom sastanku u Jakarti, pod okriljem od strane Australije sponzoriranog mirovnog plana za Kambodžu, predstavnici koalicijske vlade i tadašnje Države Kambodže dogovorili su sporazum o podjeli vlasti kroz formiranje unitarne vlade nazvane Vrhovno narodno vijeće. Vijeće je za zadatak imalo predstavljati Kambodžu na međunarodnoj sceni, dok je prijelazna uprava Ujedinjenih nacija bila zadužena za provođenje unutarnje politike do izbora nove vlade na mirnim, demokratskim izborima. Put prema potpunom miru bio je, doduše, izrazito težak jer su Crveni Kmeri odbili sudjelovati na izborma, odlučivši radije ometati izborni proces vojnim napadima na dužnosnike UN-a i ubijanjem Vijetnamaca. Konačni mirovni sporazum potpisan je u Parizu 1991. godine.

Tokom 1993. godine, Sihanoukov FUNCINPEC porazio je Hunovu Narodnu stranku. Nedugo zatim došlo je do ponovne uspostave monarhije, a na čelo vlade došao je princ Norodom Ranariddh.

Medveđa

Za ostale upotrebe, v. Medveđa (razvrstavanje).Medveđa (albanski: Medvegjë) je grad i opština u Jablaničkom okrugu u Srbiji. Prema popisu iz 1991. godine, opština Medveđa ima 13,368 stanovnika.

Papua Nova Gvineja

Papua Nova Gvineja je država u Oceaniji. Zauzima istočnu polovicu otoka Nova Gvineja, te otoke Bismarckovog Arhipelaga (Nova Britanija i Nova Irska) i sjevernih Solomona (Bougainville) s mnoštvom manjih otočića. Graniči na zapadu s indonezijskom pokrajinom Irian Jaya. Papua Nova Gvineja je članica Commonwealtha i britanska kraljica formalni je šef države.

Publije Ostorije Skapula

Publije Ostorije Skapula (Publius Ostorius Scapula, ? - 52) bio je rimski vojskovođa iz doba Julijevsko-Klaudijevske dinastije, poznat kao drugi po redu rimski guverner Britanije.

O njegovom ranom životu se ne zna gotovo ništa. Na dužnost ga je godine 47. postavio car Klaudije, te je zamijenio Aula Plaucija, koji je četiri godine vodio uspješnu invaziju na otok. Kada je Skapula stupio na dužnost Rimljani su pod neposrednom vlašću imali samo krajnji jugoistočni dio Britanije, dok su granična područja i dalje držala britska klijentska kraljevstva upitne lojalnosti prema Rimu. Već krajem 47. su Briti započeli s pljačkaškim upadima na rimske teritorije, očekujući da rimska vojska neće poduzimati kaznene ekspedicije usred zime, kada se u Britaniji tradicionalno nije ratovalo. Skapula je ih tada iznenadio svojom reakcijom i porazio, ali je istovremeno svim Britima na rimskim i susjednim teritorijama postavio zahtjev da se razoružaju, što je uključivalo i pro-rimske Icene. Oni su se tom zahtjevu oduprli oružjem te ih Skapula pokorio; vjeruje se da je tada za njihovog kralja postavljen Prasutag kao nešto pouzdaniji kadar.

Skapula je sljedeće godine vodio pohod protiv Deceangla na području današnjeg sjevernog Walesa, a poslije je ratovao protiv Briganta na sjeveru. 49. godine je postavio prvu rimsku koloniju u Kamoludunumu (današnji Colchester), a potom Verulamium (današnji St. Albans).

U međuvremenu je Karatak, bivši katuvelanski kralj i vođa otpora protiv rimske invazije, stao na čelu plemena Silura u jugoistočnom Walesu i počeo voditi gerilski rat protiv Rimljana. Skapula je protiv njega vodio pohod i konačno ga uspio poraziti godine 51. Karatak se sklonio kod Briganta, ali ga je Rimljanima izručila kraljica Kartimandua.

Sljedeće godine je Skapula iznenada umro, prema Tacitovim navodima, "od velike brige". To su koristili Siluri, koji su ponovno otpočeli rat, sve dok ih nije pacificirao Skapulin nasljednik Aulo Didije Gal.

Son Sen

Son Sen (kmerski: សុន សេន; Trà Vinh, 12. lipnja 1930. – Anlong Veng, 15. lipnja 1997.) bio je kambodžanski komunistički političar, poznat kao jedan od čelnika Crvenih Kmera i jedan od najbližih suradnika njihovog vođe, Pola Pota. Za vrijeme Demokratske Kampućije, bio je znan kao "brat broj 89" i "Drug Khieu".

Son Sen se rodio 1930. godine u južnom Vijetnamu, u porodici kmerskih doseljenika. Obrazovao se u Phnom Penhu, a 1950-ih u Parizu, gdje je postao članom male, ali kompaktne, a kasnije prilično utjecajne grupe kambodžanskih marksističkih studenata na čelu s Saloth Sarom (Pol Potom). Prvi povratku u Kambodžu, radio je kao profesor i postao direktor Nacionalnog učiteljskog instituta, kao i jedan od vođa Komunističke partije Kambodže. Tokom 1962. godine je smijenjen sa svih pozicija i optužen za širenje antisihanukovskih ideja među studentima, a dvije godine kasnije je, zajedno s brojnim drugim komunistima, pobjegao iz Phnom Penha u ruralne dijelove zemlje, uz granicu s Vijetnamom.

Godine 1971. postao je načelnik štaba Kambodžanskih narodnooslobodilačkih snaga, paravojne formacije Crvenih Kmera koja se pod vijetnamskim i kineskim pokroviteljstvom borila protiv proameričke vlade Lon Nola. U to doba je postao i čelnikom Santebala - tajne policije Crvenih Kmera. Nakon što su Crveni Kmeri u travnju 1975. preuzeli vlast u Kambodži, postao je zamjenik premijera i ministar obrane. Na toj je dužnosti bio sve do pada režima u siječnju 1979. godine, nakon uspješne vijetnamske vojne invazije. Nominalno je iste dužnosti zadržao i kada su Crveni Kmeri otišli u ilegalu, odnosno započeli gerilski rat protiv Vijetnamaca i provijetnamskog režima Henga Samrina.

U kolovozu 1985. godine, nakon što je javno obznanjeno kako Pol Pot odlazi u mirovinu, Son Sen je preuzeo kontrolu nad vojnim ogrankom Crvenih Kmera; političke dužnosti obavljao je Khieu Samphan. Nakon potpisivanja Pariškog mirovnog sporazuma 1991. godine, Son i Kiheu su se vratili u Phnom Penh na pregovore s vladom. Son je, čini se, više nego većina čelnika Crvenih Kmrea, želio potpunu reintegraciju u kambodžansku politiku, što je dovelo do konflikta unutar pokreta; godine 1992., Ta Mok ga je smijenio nakon što je preuzeo kontrolu nad pokretom.

Son Sen je, zajedno s 13 članova svoje obitelji, ubijen 15. lipnja 1997. godine po naredbi Pol Pota, koji se borio s Ta Mokom za povratak na čelnu poziciju unutar Crvenih Kmera. Uvjeren kako Son Sen pregovara o predaji s Hun Senovom vladom, Pol Pot je naredio strijeljanje njega i njegove obitelji, nakon čega su kamioni odvezli njihova trupla.

Takfarinat

Takfarinat (latinski: Tacfarinas, od berberskog Tiqfarin, ? - 24) bio je bivši pripadnik numidijskih pomoćnih trupa u rimskoj vojsci koji je na čelu svog plemena Musulamii, uz povremenu podršku drugih berberskih plemena vodio dugotrajni gerilski rat protiv rimske vlasti. Iako Takfarinat nije mogao ozbiljno ugroziti rimsku vlast nad Sjevernom Afrikom, predstavljao je prijetnju redovnoj isporuci žita za Rim, a gerilska taktika i mobilnost njegovih snaga se pokazala problemom za rimske prokonzule. Takfarinat je uhvaćen i pogubljen tek 24. n.e.

Ukrajinska ustanička armija

Ukrajinska ustanička armija (ukr. Українська повстанська армія), lat. Ukrajinska povstanska armija, skr. UPA) je bila paravojna formacija ukrajinskih nacionalista koja je djelovala na području Istočne Evrope za vrijeme i neko vrijeme nakon Drugog svjetskog rata. Formalno je osnovana 1943. godine kao vojno krilo Organizacije ukrajinskih nacionalista (OUN), odnosno radikalna frakcije koju je vodio Stepan Bandera, te su njeni pripadnici po njemu dobili ime banderovci. Cilj joj je bio stvaranje Ukrajine kao nezavisne i etnički čiste nacionalne države. U vrijeme nastanka Ukrajina se najvećim dijelom nalazila pod vlašću nacističke Njemačke, te su se banderovci prema svojim proklamiranim ciljevima trebali boriti protiv njemačkih snaga. U stvarnosti se UPA daleko više orijentirala na borbu protiv suparničkih paravojnih formacija, kako tzv. Ukrajinske nacionalne revolucionarne armije, tako i sovjetskih partizana i poljskih gerilskih formacija, uključujući Armiju Krajowu, a 1943. je prilikom tzv. Volinjskog klanja izvela masovno etničko čišćenje poljskog stanovništva u kojima je stradalo između 60.000 i 100.000 ljudi. Napredovanje Crvene armije je natjeralo banderovce da se do proljeća 1944. u potpunosti prestanu sukobljavati sa Nijemcima te da s njima sklope saveza. Nakon njemačkog povlačenja su banderovci u pozadini sovjetskih snaga počeli voditi gerilski rat, kako protiv sovjetskih, tako i protiv vlasti komunističke Poljske i nakon rata obnovljene Čehoslovačke. Iako UPA nakon završetka rata, uz neke manje izuzetke vezane uz hladnoratovske zapadnih obavještajnih službi nije primala vanjsku pomoć, neko vrijeme je predstavljala ozbiljan sigurnosni problem za zemlje nastajućeg Istočnog bloka. Tako su pripadnici UPA, između ostalog, u zasjedama ubili sovjetskog maršala Nikolaja Vatutina (1944) i poljskog komunističkog vođu Karola Świerczewskoga. Aktivnosti UPA su, sa druge strane, u značajnoj mjeri olakšale, odnosno opravdale operaciju Visla, veliku razmjenu poljskog i ukrajinskog stanovništva preko novostvorene poljsko-sovjetske granice 1947. godine. U novim okolnostima, ali i zahvaljujući dubokoj infiltraciji sovjetske tajne službe NKVD u njene redove, UPA je vrlo brzo oslabila i nakon 1950. godine se svela na nekoliko izoliranih ćelija. Njeni posljednji pripadnici su nakon nekoliko godina prihvatili ponudu sovjetskih vlasti za amnestijom te je tako UPA prestala postojati. U suvremenoj Ukrajini nakon sticanja nezavisnosti 1991. godine, a pogotovo u njenom zapadnom dijelu gdje je imala najveću podršku, UPA se počela veličati kao organizacija posvećena borbi za slobodu, a 2000-ih je i službeno rehabilitirana. Nakon euromajdanskih događaja je ukrajinska Vrhovna rada donijela zakon koji utvrđuje zatvorske kazne za vrijeđanje UPA i njenih pripadnika kao fašista.

Undercover (film, 1943)

Undercover (sh. Pod krinkom) je britanski crno-bijeli ratni film snimljen 1943. godine u režiji Sergeija Nolbandova, poznat kao jedno od dva ostvarenja napravljena za vrijeme Drugog svjetskog rata u kojima se veliča četnički pokret u tada okupiranoj Jugoslaviji.

Originalno je snimljen pod naslovom Chetnik, i nastao je velikim dijelom na poticaj dr. Miloša Sekulića, predratnog beogradskog ljekara koji je u londonskoj emigraciji postao jedan od glavnih zagovornika četnika kao "autentičnog" pokreta otpora. Protagonist, koga tumači John Clements, je bivši kapetan jugoslavenske kraljevske vojske koji nakon okupacije u brdima Srbije vodi gerilski rat protiv njemačkih okupatora, dok njegov brat (koga glumi Stephen Murray) kao ljekar u beogradskoj bolnici prividno kolaborira sa Nijemcima, a zapravo prikuplja podatke o aktivnostima okrutnog generala (koga glumi Godfrey Tearle). Film je snimljen na lokacijama u Walesu koje su "glumile" Srbiju, a među glumačkom postavom se našao 16-godišnji (i kasnije proslavljeni) velški glumac Stanley Baker, kome je uloga mladog gerilca bila prva u karijeri.

Undercover je premijeru imao nedugo nakon nešto poznatijeg i komercijalno uspješnog hollywoodskog filma Chetniks! The Fighting Guerillas, ali je ona koincidirala sa promjenom stava vodećih savezničkih sila prema Jugoslaviji, odnosno odlukom da se umjesto četnika podrže Titovi partizani. Zbog toga je film podvrgnut cenzuri, odnosno promijenjen mu je naslov i iz njega su izbačene sve reference na Mihailoivćeve četnike, te se za njih koristi generički izraz "gerilci".

Čečenska Republika Ičkerija

Čečenska Republika Ičkerija je bila faktički nezavisna država na severnom Kavkazu između 1991. i 1999. godine. Nastala je u vreme raspada Sovjetskog Saveza na jednom delu nekadašnje autonomne republike Čečeno-Ingušetije (dela Ruske SFSR), a vojno je poražena od strane ruske armije 1999. i uključena u Rusku federaciju kao Republika Čečenija. Nezavisnost Ičkerije nije bila međunarodno priznata. Priznali su je privremeno samo Gruzija i avganistanski talibani.

Šan (narod)

Šan ili Shan (Burmanski: ) je etnička grupa koja živi u Jugoistočnoj Aziji. Šan žive pretežno u državi Šan u Mjanmaru (zemlji koja se nekad zvala Burmom), te u susjednim dijelovima Kine, Tajlanda, Kambodže i Vijetnama. Iako nisu provedeni popisi stanovništva, računa se da Šana ima oko 6 miliona.

Šan uglavnom žive na Shan visoravni. Njihov najveći grad je Taunggyi, koji ima oko 150.000 stanovnika.

Šan govore vlastitim Šan jezikom iz Tai-Kadai porodice jezika. Imaju vlastito pismo dosta slično burmanskom.

Po vjeri su Theravada budisti, a po selima se prakticira animizam.

Šan uglavnom uzgajaju rižu, ali su cijenjeni i kao vješti zanatlije.

Od trenutka kada je Burma stekla nezavisnost, nastala se napetosti između centralne vlasti i naroda Šan. One su 1960-ih prerasle u gerilski rat koji se, s manjim ili većim intenzitetom, vodi do današnjeg dana. Dugotrajnosti rata je pripomogla i činjenica da se na području naroda Šan nalaze plantaže maka, od kojih se pravi opijum te su tako različite Šan gerilske grupe bile u prilici trgovati drogom i na taj način financirati svoju borbu.

Španski rat za nezavisnost

Španski rat za nezavisnost je pojam koji se odnosi na oružani konflikt koji se odigrao na Iberijskom poluostrvu između 1808. i 1814. godine u kom su se sukobile snage Španije zajedno sa Portugalijom i Ujedinjenim Kraljevstvom protiv Napoleona Bonaparte i njegove ekspanzionističke politike koja se u opštijem evropskom kontekstu može nazvati Napoleonovim ratovima.

Sukob je izbio nakon munjevite okupacije glavnih španskih gradova od strane Napoleonovih trupa koje su navodno stigle kao pojačanje zajedničkoj invaziji Portugalije, dogovorenoj Sporazumom iz Fontenbloa, kao i tajnim zbacivanjem kralja, što je prouzrokovalo spontane narodne pobune širom zemlje poznate pod imenom Ustanak 2. maja 1808. godine. Rat koji je tom ustanku sledio karakteriše se po zajedničkim akcijama gerile i regularne vojske saveznika predvođene vojvodom od Velingtona koje su uspele zajedničkim snagama da potuku francuske trupe i da ih nateraju na povlačenje preko Pirineja. Kasnija invazija na francusku teritoriju je prouzrokovala Napoleonovu abdikaciju i definitivni poraz u bici kod Tuluza, 10. aprila 1814. godine.

Sukob je prouzrokovao nastanak nacionalnog osećanja, mada je špansko društvo podelio na „patriote“ i „afransesados“ („pofrancuženi“). Rat je naneo ozbiljne štete industriji i poljoprivredi zemlje, i izazvao veliko zaostajanje u modernizaciji poluostrvske ekonomije.

Na političkom planu, ubrzao je proces emancipacije kolonija u Americi, koje će steći nezavisnost nakon Rata za nezavisnost, dok će restauracija Burbonske dinastije i jačanje Katoličke crkve otvoriti period građanskih ratova između apsolutista i liberala koji će trajati sve do druge polovine 19. veka.

Špansko-američki rat

Špansko-američki rat (engleski: Spanish-American War, španski: Guerra Hispano-Estadounidense) je naziv za oružani sukob koji se godine 1898. vodio između Sjedinjenih Američkih Država i Španije. Povod za izbijanje sukoba je bio neriješen status Kube na kojoj se tada vodio rat za nezavisnost od Španije, a među uzrocima je glavno bilo nastojanje SAD da se nakon decenija izolacionizma krajem 19. vijeka nametne kao velika svjetska sila na račun oslabljene španske kolonijalne imperije. Nedugo nakon formalne objave rata u aprilu 1898. nadmoćna američka flota je porazila španske eskadre na Pacifiku i Karibima omogućivši, iskrcavanje kopnenih trupa koje su nakon nekoliko mjeseci kopnenih bitaka prisile španske kolonijalne garnizone na predaju. Rat je formalno završio mirovnim ugovorom u Parizu kojim je Kuba stekla nezavisnost, iako pod de facto američkim protektoratom, a Filipini, Guam i Portoriko postali dio SAD. Na Filipinima su američke snage nakon prekida neprijateljstava sa Špancima morali još nekoliko godina voditi gerilski rat s tamošnjim pokretom za nezavisnost.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.