Država

Država se definiše po međunarodnoj i unutrašnjoj ulozi. Na međunarodnom nivou država je suvereno telo. Suverenitet čine definisane i međunarodno priznate granice i potpuna vlast države na toj teritoriji ( kao i stanovništvo koje stalno naseljava teritoriju države). Kada teritorija ne ispunjava te osnovne uslove ona postaje neuspela država. Primer neuspele države je Somalija, gde ne postoji vlast koja ima suverentitet nad teritorijom okruženom granicama.

Dve najzastupljenije teorije o unutrašnjoj ulozi države su:

  1. Država je aparat za prinudu. Po ovoj teoriji država postoji da bi osigurala da svako ispuni svoje zakonske obaveze, kao što su isplata dugova, poštovanje privatne svojine itd.
  2. Država ispunjava principe društvenog ugovora. Društveni ugovor je podrazumevani ugovor između svakog pojedinca i države. Otac ovog izraza je Žan Žak Ruso. Društveni ugovor se zasniva na tome da država treba da zaštiti prirodna prava svake osobe. Prirodna prava su pravo na život, pravo na slobodu i pravo na imovinu. U zamenu za ovu zaštitu, svaka osoba mora da ispunjava određene dužnosti prema državi, kao što su plaćanje poreza. Ovakva udeja uloge države u društvenom ugovoru je prihvaćena u svim zapadnim demokratijama.

O državi

Članak 1 Montevidejske konvencije navodi općeprihvaćene pravne kriterije za državu: "Država, kao osoba prema međunarodnom pravu, mora imati sljedeće osobine: (a) stalno stanovništvo; (b) definirani teritorij; (c) vlast; i (d) sposobnost da stvara odnose s drugim državama." (Montevidejska konvencija je regionalna američka konvencija, ali načela iz ovog članka prihvaćena su posvuda kao precizan izričaj običajnog međunarodnog prava.) Ipak, neki se pitaju jesu li ti kriteriji dovoljni.

Veliko pitanje je sukob između dvije teorije o priznavanju država: konstitutivne i deklarativne. Konstitutivna teorija kaže da država postoji samo ako je priznaju druge države. S druge strane, deklarativna teorija kaže da postojanje neke države ne ovisi o njezinu priznavanju od strane drugih država. Koja teorija je ispravna? To je i danas kontroverzno pitanje u međunarodnom pravu. Praktičan primjer je urušavanje središnje vlasti u Somaliji početkom 1990ih godina: prema Konvenciji iz Montevidea, u tom slučaju država Somalija više ne postoji, a pritom stvorena republika Somaliland (koja sadrži jedan dio "bivše" Somalije) mogla bi ispunjavati kriterije za državnost. Međutim, tu samoproglašenu republiku nisu priznale druge države.

Drugo kontroverzno pitanje u političkoj filozofiji jest pitanje nastanka i osnovnih osobina države. Max Weber i Norbert Elias definirali su državu kao ustanovu koja ima monopol na legitimno nasilje u određenom zemljopisnom području. Jedna od temeljnih osobina države je reguliranje vlasničkih prava, investicija, trgovine i tržišta roba (hrane, goriva itd.), pri čemu država obično koristi vlastitu valutu. Iako države sve više prenose te ovlasti na trgovinske saveze kao što su npr. NAFTA i Europska Unija, to je uvijek kontroverzna odluka koja otvara pitanje jesu li ti savezi zapravo samo veće države. Disciplina političke ekonomije detaljnije izučava ta pitanja.

Činjenica je da mnoge države u određenoj mjeri ovise o moćnijim državama i/ili dragovoljno ulaze u veće političke sile, kao što su Ujedinjeni narodi, Europska Unija, Svjetska trgovinska organizacija i druge međunarodne organizacije. Iako se mnoge države tako praktički stavljaju u podređen položaj, njihov je položaj u odnosu na međunarodne organizacije ili moćnije države ipak mnogo jači nego položaj državnih podjedinica u odnosu na državu.

U zadnje vrijeme sve više raste moć iznaddržavnih ustanova. Zato mnogi ljudi (pogotovo oni koji zastupaju konstitutivnu teoriju međunarodnog prava) odbacuju pojam suvereniteta kao nešto zastarjelo i gledaju na državu samo kao na jedinicu političke podjele planeta.

Državni organi

  • zakonodavna vlast - obično je to parlament, ali često i vlade i predsjednici država imaju pravo donositi odluke i ukaze s zakonodavnom težinom
  • sudska vlast - sudovi, od lokalnih do državnih, najviše sudsko tijelo u državi je Vrhovni sud (Ustavni sud je dio sudskog sustava, ali ne spada u hijerarhiju), brinu se za provođenje zakona
  • izvršna vlast - državni poglavar i/ili vlada na čelu s predsjednikom vlade (premijerom), brine za vođenje države; članovi vlade su ministri; tipično svaka država ima ministarstva unutrašnjih poslova (policija), obrane (vojska), i vanjskih poslova

Tipovi državnih uređenja

Udruživanje država

Države se ponekad po svom sastavu dijele na jednostavne (unitarne) i složene države. Unitarne države su one u kojima postoji jedan jedini državni aparat na cijelom teritoriju.

Složene države (za koje se ponekad koristi izraz državne zajednice) se pak sastoje od nekoliko država koje su u većoj ili manjoj mjeri povezane kroz zajedničke institucije koje vrše određene državne funkcije. S obzirom na karakter veza, odnosno ovlasti zajedničkih institucija složene države se dalje dijele na slijedeće tipove:

  • personalna unija je zajednica dviju ili više samostalnih država koje spaja institucija zajedničkog državnog poglavara.
  • realna unija je zajednica dviju ili više samostalnih država koje spaja zajedničke institucije u nekim oblastima državne uprave;
  • konfederacija ili savez država je zajednice dviju ili više država koje na temelju formalnog akta stvaraju sebi zajedničke institucije, ali na njih ne prenose suverenitet.
  • federacija ili državni savez je zajednica dviju ili više država koje posjeduju zajedničke institucije kojima su prenijele suverenitet.

Povezano

Aguascalientes

Aguascalientes je jedna od 31 savezne države Meksika, nalazi se u središnjem dijelu zemlje, 480 km od glavnog grada Meksika, Mexico City.

Na sjeveru se graniči sa državom Zacatecas, a na jugu sa Jaliscom.

Aguascalientes ima površinu od 5.471 km². Prema popisu iz 2005. godine ima 1.065.416 stanovnika. Po oba kriterijuma je jedna od najmanjih saveznih država Meksika. Glavni grad ove savezne države je istoimeni Aguascalientes, po kojemu je država i nazvana, te u kojem živi većina stanovništva.

Campeche

Država Kampeče (šp. Estado de Campeche) je savezna država na jugoistoku Meksika. Nalazi se na zapadnom delu poluostrva Jukatan, na južnoj obali Meksičkog zaliva. Ima površinu od 50.812 km² i oko 708.000 stanovnika.

Na jugozapadu se graniči sa državom Tabasko, na istoku sa Jukatanom i Kintanom Ro, i na jugu sa Gvatemalom. Glavni grad države je grad Kampeče. Država je ustanovljena 1857.

Kampeče se većim delom sastoji od tropskih šuma. Na krajnjem zapadu države, u Meksičkom zalivu, postoje izvori nafte.

U epohi pre dolaska Evropljana ovde je cvetala civilizacija Maja, čiji je najvažniji spomenik arheološko nalazište Edzna.

Chihuahua

Chihuahua je jedna od 31 saveznih država Meksika, nalazi se na sjeveru države, i ima površinu od 244,938 km² te je najveća od svih meksičkih saveznih država. Država graniči na sjeveru sa Sjedinjenim Američkim Državama (državama New Mexico i Teksas), na zapadu s državama Sonora i Sinaloa, na jugu s državom Durango i na istoku s državom Coahuila. Država se dijeli na 67 općina. Glavni grad je Chihuahua, a najnaseljeniji grad države je Ciudad Juárez, smješten uz granicu sa SAD-om, nasuprot El Pasa, Teksas.

Colima

Za ostale upotrebe, v. Colima (razvrstavanje).Colima jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena na zapadu države, graniči sa meksičkim saveznim državama Jalisco na sjeveru i istoku, te Michoacán na jugu, dok je na zapadu oplahuje Tihi ocean.

Glavni grad savezne države je istoimeni Colima, a veći gradovi su još Manzanillo i Tecomán. Država se prostire na 57.924 km², a u njoj živi 754.730 stanovnika (2009).

Durango

Durango jedna je od 31 saveznih država Meksika.

Po popisu iz 2005, ima 1,509,117 stanovnika. S gustoćom stanovništva od 12.25 stan./km² je druga najslabije naseljena država, iza Baja California Sur. Glavni grad države je Durango.

Španski konkistadori nazvali su ovaj kraj po španskom gradu Durango u Baskiji. U kolonijalno doba, današnje države Durango i Čivava bile su poznate pod zajedničkim imenom Nueva Vizkaja („Nova Baskija“).

Teritorija se uglavnom sastoji iz pustinjskih brežuljaka zapadnih obronaka planine Sijera Madre. Glavni grad države, Viktorija de Durango, najčešće samo skraćeno Durango, u imenu sadrži prezime prvog predsednika Meksika, Gvadalupe Viktorije, koji je potekao iz ove države. Ostali važniji gradovi Duranga su Gomez Palacio i Lerdo.

Guanajuato

Guanajuato jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u središnjem dijelu zemlje, nazvana po istoimenom glavnom gradu Guanajuato. Država se prostire na 30.491 km², a u njoj živi 5.033.276 stanovnika (2009), najveći grad je León (prije León de los Aldama).

Guanajuanto graniči sa saveznom državom San Luis Potosí na sjeveru, Querétaro na istoku, Michoacán na jugu, i Jalisco na zapadu.

Zbog bogatstva rudom srebra, Gvanahuato je bila jedna od prvih oblasti koje su Španci kolonizovali 1520-ih. I danas su neki od lokalnih rudnika rekorderi po proizvodnji u svetu. Pored srebra, eksploatiše se još i cink, zlato, bakar, olovo i opal.

Gvanahuato je jedna od privredno najdinamičnijih država Meksika, čije stope rasta redovno nadmašuju nacionalni prosek.

Glavni grad je Gvanahuato, dok je najveći grad Leon. Država je osnovana 1824.

Guerrero

Država Gerero (šp. Estado de Guerrero) je meksička savezna država, južno od glavnog grada Meksika, na obali Tihog okeana. Na zapadu se graniči sa državom Mičoakan, na severu sa državama Morelos, Puebla i Meksiko. Na zapadu se graniči sa Oaksakom. Gerero ima površinu od 64.281 km², a u njemu živi oko 3,167 miliona stanovnika.

Država je dobila ime po Vinsente Gereru, heroju iz Meksičkog rata za nezavisnost. Nastala je 1849, od obalskih oblasti država Meksiko i Puebla.

Glavni grad je Čilpansingo. Međutim, u svetu su mnogo poznatiji turistički gradovi na obali Pacifika: Akapulko i Ikstapa. Grad Taksko je meksički centar eksploatacije srebra, poznat i po istorijskoj kolonijalnoj arhitekturi. Turizam je najznačajnija privredna grana države.

Hidalgo (država)

Hidalgo je jedna od 31 savezne države Meksika, nalazi se u središnjem dijelu zemlje, Savezna država Hidalgo ima površinu od 20.813 km², a broji 2.415.416 stanovnika. Glavni grad ove savezne države je Pachuca.

Hidalgo je okružen saveznim državama San Luis Potosí na sjeveru, na istoku državama Veracruz i Puebla, na jugu saveznim državama Tlaxcala i México, a na sjeveroistoku državom Querétaro.

Savezna država Hidalgo nosi ime po Miguel Hidalgo y Costilla (Miguel Hidalgo), svećenmiku i jednom od vođa u meksičkom ratu za nezavisnost.

Najpoznatija turistička atrakcija države je arheološko nalazište Tula koje je nekada bilo prestonica države Tolteka.

Privreda Države Idalgo se zasniva na rudarstvu (srebro, zlato, olovo, bakar, cink).

Morelos

Država Morelos (šp. Estado de Morelos) je meksička savezna država u centralnom delu zemlje, južno od Grada Meksika. Osnovana je 1869. To je jedna od najmanjih država Meksika sa površinom od 4.950 km², i oko 1,6 miliona stanovnika.

Morelos je okružena saveznom državom México sjeveroistoku i sjeverozapadu, Guerrero na jugozapadu, Puebla na istoku i na sjeveru federalnim distriktom ujednom i gradom Ciudad de México.

U njoj se nalazi vulkan Popocatépetl.

Glavni grad je Kuernavaka. Država je dobila ime po heroju iz Meksičkog rata za nezavisnost Hose Mariji Morelosu. U Morelosu je rođen revolucionar Emilijano Zapata.

Zbog pogodne i blage klime u državi Morelos se nalaze mnoge banje.

México (savezna država)

Za ostale upotrebe, v. México (razvrstavanje).Savezna država Meksiko (šp. Estado de México) je savezna država u centralnom Meksiku. Geografski, ova država zauzima veći deo Doline Meksika. Dražava Meksiko okružuje Federalni distrikt Grada Meksika.

Ova država ima površinu od 21.355 km², dok u njoj živi oko 14 miliona stanovnika. Glavni grad je Toluka, a najveće od brojnih predgrađa Grada Meksika je Necalhualkojotl.

Na severu države se nalazi jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta drevne Amerike, Teotiuakan.

Nayarit

Država Najarit (šp. Estado de Nayarit) je meksička savezna država na obali Tihog okeana. Osnovana je 1917. od teritorije nekadašnjeg vojnog okruga Tepik. Ima površinu od 26.979 km², i oko 0,9 miliona stanovnika.

U glavnom gradu Tepik živi 500.000 ljudi. Tepik je reč iz jezika lokalnih indijanaca i znači „mesto između planina“.

Država Najarit se nalazi između država Sinaloa, Durango i Zakatekas na severu i države Halisko na jugu. Najaritu pripadaju i ostrva Tres Marijas.

Oaxaca

Za ostala značenja, v. Oaxaca (razvrstavanje).Oaxaca jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u južnom dijelu zemlje, na obali Tihog oceana. Država se prostire na 93.952 km², u njoj živi 3.521.715 stanovnika (2009), a glavni grad je istoimeni Oaxaca, ujedno i najveći grad po kojemu država nosi ime.

Oaxaca graniči sa saveznom državom Guerrero na zapadu, Puebla na sjeverozapadu, Veracruz na sjever, Chiapas na istoku, a na jugu se nalazi Tihi ocean.

Puebla

Puebla jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u središnjem dijelu zemlje, istočno od federalnog distrikta glavnog grada zemlje Ciudad de México. Država se prostire na 34.251 km², u njoj živi 5.624.104 stanovnika (2009), a glavni grad je Puebla.

Puebla je okružena saveznom državom Veracruz na istoku, na zapadu federalnim distriktom glavnog grada Ciudad de México, te državama Tlaxcala i Morelos, na jugu državama Guerrero i Oaxaca na jugu. Najveći gradovi su Pebla glavni grad i Tehuacán.

Država je nazvana po glavnom gradu, čiji je prvotni naziv La Puebla de los Angeles (prijevod: "Grad Anđela"), a službeno ime grada je Heróica Puebla de Zaragoza (prijevod: "Herojska Puebla Zaragoze"), po meksičkom junaku Ignacio Zaragoza koji je pobijedio francusku carsku vojsku u bitci kod Puebla 5. svibnja 1862., što obilježava meksički nacionalni praznik Cinco de Mayo (prijevod: "peti svibnja").

U gradu Čolula nalazi se, po zapremini, najveća piramida na svetu. Visoka je 60 metara, a osnova joj se prostire na 16 hektara. Kada su Španci stigli u Meksiko, ova piramida je već bila obrasla rastinjem i podsećala je na obično brdo.

Querétaro

Querétaro (bivše službeno ime Querétaro Arteaga) jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u središnjem dijelu zemlje. Država se prostire na 11.658 km², u njoj živi 1.705.267 stanovnika (2009), a glavni grad je istoimeni Querétaro (špa: Santiago de Querétaro).

Querétaro je okružena saveznom državom San Luis Potosí na sjeveru, državom Guanajuato na zapadu, Hidalgo na istoku, na jugoistoku federalnim distriktom glavnog grada Ciudad de México, a na jugozapadu Michoacán.

Stanovništvo se uglavnom bavi stočarstvom. U okolini glavnog grada postoji mnogo industrijskih pogona.

San Luis Potosí

San Luis Potosí jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u središnjem dijelu zemlje. Država se prostire na 63.068 km², u njoj živi 2.410.414 stanovnika (2009), glavni grad je istoimeni San Luis Potosí.

San Luis Potosí je okružena saveznim državama Coahuila na sjeveru, Nuevo León na sjeveroistoku, Tamaulipas i Veracruz na istoku, Hidalgo, Querétaro i Guanajuato na jugu i Zacatecas sjeverozapadu.

Većina teritorije države San Luis Potosi se nalazi na sušnoj visoravni. Tipično rastinje su agave, juka i kaktusi. Najviši vrh je na 3180 metara. Na istoku, bliže moru, deo teritorije se nalazi u vlažnom tropskom regionu.

Glavni grad je San Luis Potosi. Država je osnovana 1824.

Tamaulipas

Država Tamaulipas (šp. Estado de Tamaulipas) je savezna država Meksika. Nalazi se na severoistoku zemlje, na obali Meksičkog zaliva. Ima površinu od 79.384 km² i 3.020.225 stanovnika (popis 2005).

Na severu se graniči sa SAD-om (Teksas). Granicu predstavlja reka Rio Grande. Na zapadu je meksička država Novi Leon, a na jugu države Verakruz i San Luis Potosi.

Glavni grad države je Sjudad Viktorija, ali su veći od njega gradovi uz američku granicu: Nuevo Laredo, Rejnoza i Matamoros, kao i luka Tampiko.

Oblast je prvi put politički organizovana 1774. pod imenom Nuevo Santander. Kao država je formirana 1824.

Tlaxcala

Država Tlaskala (šp. Estado de Tlaxcala) je savezna država u centralnom Meksiku. Jedna je od najmanjih meksičkih država sa površinom od 4.016 -{km²}- i 1.072.311 stanovnika (stanje 2005).

Graniči se na severu, istoku i jugu sa državom Puebla, na zapadu sa državom Meksiko, a na severoistoku sa Idalgom.

Reč Tlaskala potiče iz jezika navatl i znači „mesto tortilja od kukuruza“. U vremenu pre dolaska Španaca u Meksiko Tlaskala je bila jedna od nezavisnih država. Ona se isprva borila protiv Španaca, da bi se kasnije udružila sa njima protiv astečkih rivala. I danas je ovde jak osećaj lokal-patriotizma među indijanskim stanovništvom koje čini većinu. Glavni grad države je grad Tlaskala, kojeg je osnovao Ernan Kortez 1520. Današnja država je nastala 1857.

Sa prosečnom nadmorskom visinom od 2.230 metara, klima Tlaskale ide od umerene suve u centru i jugu, do hladne na padinama vulkana Malincin (vrh na 4.640 metara).

Glavne privredne aktivnosti su proizvodnja kukuruza, povrća, voća, mleka i mesa.

Veracruz (država)

Država Verakruz (šp. Estado de Veracruz de Ignacio de la Llave) je savezna država Meksika. Nalazi se na zapadnoj obali Meksičkog zaliva. Ima površinu od 71.699 km² i oko 7,3 miliona stanovnika.

Veracruz je okružena saveznim državama Tamaulipas na sjeveru, Tabasco jugoistočno, Oaxaca i Chiapas na jugu, Puebla, Hidalgo i San Luis Potosí ma zapadu.

Južni deo Države Verakruz je od 1200. godine pne. do 400. godine pne. pripadao kulturnom području civilizacije Olmeka. Centri ove kulture su bili u mestima San Lorenco i Tres Zapotes. Od 300. do 900. godine nove ere, centralni deo današnje države bio je pod uticajem Teotiuakana, ali se razlikovao posebnim pismom. Iz ovog doba potiču „piramide sa nišama“ iz El Taina. Poslednje pre-hispanske civilizacije na teritoriji Države Verakruz bili su Tolteci i delom Asteci.

U travnju 1518. na otok (San Juan de Ulúa) u blizini obale iskrcao se Juan de Grijalva, a 22. travnja 1519. Hernan Cortes iskrcao se na plažu Chalchihuecan gdje je osnovao selo ujedno i prvo kolonijalno naselje u Meksiku, koje mu je kasnije poslužilo kao polazište na osvajačke pohode prema unutrašnjosti. Bilo je to na Veliki Petak, znan i kao dan La Vera Cruz (prijevod: dan "pravog križa", što se odnosi na obred Klanjanja Kristovu križu) te od tuda naziv La Villa Rica de la Vera Cruz, od čega je kasnije proizašao naziv pokrajine.

Pored ovih i danas prisutnih grupa indijanskog stanovništva, usled otvorenosti Verakruza ka regionu Kariba, ovo je jedina meksička država sa značajnim brojem afričkog stanovništva.

Glavni grad države nije najveći grad i luka Verakruz, već grad sa prijatnijom klimom, Halapa.

Najvažnija privredna aktivnost države je eksploatacija nafte. Tradicionalni izvozni proizvodi su: kafa, guma, kakao, vanila i pamuk.

Yucatán (država)

Yucatán je jedna od 31 savezne države Meksika, nalazi se na jugoistoku zemlje, na istomenom poluotoku. Sa sjeveru ga oplakuje Meksički zaljev, na istoku graniči s državom Quintana Roo, a na jugozapadu s državom Campeche. Glavni grad je Mérida. Država je administrativno podijeljena na 106 općina.

Prije dolaska španjolskih osvajača, poluotok Yucatán bio je središte kulture Maya, a o tome danas svjedoče brojni arheološki lokaliteti. Yucatán je jedna od posljednjih država koje su se priključile meksičkoj federaciji. Tijekom 19. stoljeća separatističke struje nastojale su proglasiti samostalnu Republiku Yucatán. Za vrijeme porfirijata područje države bilo je podjeljeno kako bi se uspostavio savezni teritorij, koji se danas podudara sa saveznom državom Quintana Roo.

Yucatán (savezna država)

Zacatecas

Zacatecas /ime dolazi po Indijancima Zacateco/ jedna je od 31 saveznih država Meksika, smještena u središnjem dijelu zemlje. Država se prostire na 75.416 km², u njoj živi 1.380.633 stanovnika (2009), glavni grad je istoimeni Zacatecas.

Zacatecas je okružena saveznim državama Coahuila na sjeveru, Durango na sjeverozapadu, San Luis Potosí na istoku, na jugu Aguascalientes i Guanajuato, te na jugozapadu Jalisco i Nayarit.

Zakatekas se uglavnom sastoji iz pustinjske stepe koja prelazi u oblast prerija.

Glavne privredne aktivnosti su rudarstvo, stočarstvo, proizvodnja piva i turizam. Između gradova Zakatekas i Fresniljo nalazi se najveća pivara na svetu (deo koncerna „Grupo Modelo“) gde se godišnje proizvede 22 miliona hektolitara piva. Nekada su rudnici srebra u Zakatekasu imali prvorazredni značaj.

Ova država je jedno od najznačajnijih područja odakle potiču meksički emigranti u SAD. Oko milion ljudi u SAD (najviše u Čikagu i Los Anđelesu) potiče iz Zakatekasa.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.