Dijeceza

Dijeceza (lat. diacesis od grč. dioikesis: gospodarstvo, kućanstvo, upravljanje, uprava), upravna jedinica Rimskog Carstva (od kraja 3. stoljeća), veća od provincije, manja od prefekture. Dioklecijan je Carstvo podijelio na 12 (kod Vujaklije: 14) dijeceza sa 101 provincijom. Već za Konstantina Velikog počinje se naziv dijeceza upotrebljavati i za crkvenoupravno područje, posebno kad se poklapa s granicama dijeceze Carstva.

Danas je termin dijeceza u Katoličkoj crkvi naziv za područje kojim upravlja biskup (tj. za biskupiju). Ponekad se ta riječ upotrebljava i za pravoslavnu crkvenu oblast pod upravom episkopa, tj. za episkopiju, (eparhiju odn. vladičanstvo), kao i (kod protestanata) za parohiju koja stoji pod jednim superintendantom.

Dijecezan je onaj koji upravlja dijecezom, biskup (rjeđe episkop).

Napomene

Izvori

Dijeceza Panonija

Dijeceza Panonija (lat. Dioecesis Pannoniarum — "Dijeceza Panonaca"), od 395. poznata kao dijeceza Ilirik ili dijeceza Ilirikum (lat. Diocese of Illyricum), je bila dijaceza unutar poznog Rimskog carstva. Bila je deo prefekture Ilirik.

Panonska dijeceza je obuhvatala rimske provincije Panonija Prima, Panonija Valerija, Panonija Savija, Panonija Sekunda, Dalmacija, Norik Mediteraneum i Norik Ripensis. Sedište dijaceze je bio grad Sirmijum (današnja Sremska Mitrovica u Srbiji).

Galatija

Drevna Galatija (antgrč. Γαλατία [Galatía] = "Galija", lat. Galatia) je bila oblast u visoravnima centralne Anadolije u suvremenoj Turskoj. Ime je dobila u antici po doseljenim Keltima - Galatima iz Trakije (Tilis), koji su tamo naselili u 3. vijeku pne..

Galecija

Galecija (latinski: Gallaecia; rjeđe Callaecia) je bila rimska provincija, a kasnije i rano srednjovjekovno kraljevstvo na sjeverozapadu Hispanije čija teritorija otprilike odgovara današnjem sjevernom Portugalu i španskim oblastima Leon, Asturija i Galicija.

Ime je dobila po Galecima, keltskom plemenu koje se prvi put spominje u 2. vijeku kada je Rimljanima pružalo žestok otpor i kasnije služilo kao najamna vojska. Njihova oblast je konačno pokorena u Kantabrijskim ratovima u drugoj polovici 1. vijeka pne. kada postaje dio Rimskog Carstva. Godine 409. su je osvojili Svevi i u njoj osnovali Svevsko Kraljevstvo Galicija, koje su krajem 6. vijeka zauzeli Vizigoti. Kasnije je na njegovom području nastala Kraljevina Galicija.

Galija Akvitanija

Galija Akvitanija (latinski: Gallia Aquitania) ili Akvitanska Galija je bila rimska provincija čija je teritorija pokrivala jugozapadni dio Galije, odnosno današnju jugozapadnu Francusku gdje se nalazi današnja regija Akvitanija. Ime je dobila po Akvitancima, keltskom plemenu koje je živjelo na obalama Atlantika između Pirineja i rijeke Liger (današnja Loara); Rimljani su prije osvajanja to područje zvali Gallia Comata, kao referencu na običaj domorodaca da nose duge kose. Pod rimsku vlast je pala 56. pne. a nekoliko decenija kasnije ju je August organizirao u novu provinciju pod nazivom Akvitanska Galija. Godine 293. ju je Dioklecijan podijelio na četiri nove provincije. Godine 418. su se na područje Akvitanije naselili Vizigoti te su je nekoliko decenija kasnije učinili začetkom vlastite države.

Helveti

Helveti ili Helvećani (latinski: Helvetii) su bili keltsko pleme ili, preciznije, konfederacijan keltskih plemena. Iako su bili porijeklom iz današnje Njemačke, u vrijeme prvih važnijih kontakata s Rimljanima u 1. vijeku pne. su nastanjivali današnji Švicarsku visoravan. Njima je Julije Cezar posvetio značajan dio svojih Komentara o Galskom ratu.

Prema Cezaru, Helveti su bili podijeljeni u četiri podgrupe, koje je nazvao pagi. Dok je Cezar naveo samo jednu od njih - Verbigene (Bell.Gall. 1.27) i Tigurine (1.12), Posejedonije navodi Tigurine i Tojgenoje (Τωυγενοί). Potonji mogu ali i ne moraju biti istovjetni s Teutoncima koje navodi Livije. Antički pisci su obično Teutonce navodili kao“germanski” a Helvete kao “galski”narod, ali su te etničke oznake danas predmet rasprave.

Hispania Baetica

Hispania Baetica (doslovno: "Betička Hispanija"), odnosno na sh. samo Betika, bila je jedna od tri rimske provincije u Hispaniji, (suvremena Iberija). Hispania Baetica se na zapadu graničuila s provincijom Lusitania, a na sjeveroistoku s provincijom Hispania Tarraconensis. Baetica je u 8. vijeku pod Maurima postala dio Al-Andalusa i približno odgovara teritoriji moderne Andaluzije.

Hispania Tarraconensis

Hispania Tarraconensis (doslovno: Tarakonska Hispanija) je bila jedna od tri rimske provincije u Hispaniji. Teritorija joj je pokrivala najveći dio mediteranske obale današnje Španije zajedno sa unutrašnjošću. Na jugu se graničila s područjem današnje Andaluzije koje je činilo provinciju Hispania Baetica; na zapadu se nalazila provincija Lusitania.

Provincija je osnovana godine 27. pne. kada je Oktavijan August reorganizirao rimsku državu; te je zamijenila dotadašnju provinciju Hispania Citerior. Godine 293. je car Dioklecijan proveo još jednu reorganizaciju, prilikom koje su iz stvorene dvije nove provincije - Galecija i Carthaginensis - s kojima se Hispania Tarraconensis graničila. Provincija se održala do početka 5. vijeka kada su je osvojili Vizigoti.

Italija (Rimsko Carstvo)

Za ostale upotrebe, v. Italija (razvrstavanje).

Italija (lat. Italia) pod rimskom vlašću nikada nije bila provincija u užem smislu riječi, nego područje koje je, prvo pod Republikom, a potom pod Carstvom, imalo specifičan status. Samo značenje pojma Italia se mijenjalo u rimskom periodu. Ispočetka se pod time podrazumijevala samo današnja Centralna i Južna Italija (ne računajući otoke kao što su Sicilija i Sardinija). Područje sjeverno od rijeke Rubikon, odnosno današnja Sjeverna Italija, je od 3. vijeka pne. ispočetka organizirano kao provincija Cisalpinska Galija, da bi tek krajem 1. vijeka pne. u doba cara Augusta bilo pripojeno u Italiji, koja je podijeljena u 10 regija (regiones).

Italija je od svih oblasti Carstva uživala najveći prosperitet, ekonomsku i kulturnu razvijenost, odnosno druge blagodati pax romane. Međutim, kriza 3. vijeka i sve veći pritisak barbara počinje pogađati Italiju koja gubi primat u odnosu na druge provincije, prije svega na istoku Carstva, pogotovo nakon što je Konstantin Veliki prijestolnicu premjestio u Konstantinopolis. Italija je, međutim, zadržala svoju jedinstvenu upravnu strukturu i nakon podjele Carstva, kada je pripala Zapadu, a i nakon pada samog Carstva, pod upravom Odoakra, ostrogotskih kraljeva i kratkotrajnom bizantskom vlašću. Provala Langobarda 553. je, međutim, dovela do stvaranja novih političkih entiteta na tlu Italije, odnosno političke razjedinjenosti koja neće biti uklonjena do ujedinjenja Italije u 19. vijeku.

Izaurija

Izaurija ili Isavrija (starogrčki: Ἰσαυρία, latinski: Isauria) je u antici bila oznaka za izoliranu, planinsku oblast na jugu Male Azije, smještenu na sjevernim obroncima planina Taurus. Granice te oblasti su se kroz historiju mijenjale, ali su uglavnom sadržavale današnju provinciju Konya/Bozkir u Turskoj. Izaurija je stekla reputaciju po sklonosti svojih stanovnika - Izaurijaca - da pljačkaju susjedna područja, kao i da uporno čuvaju svoju nezavisnost, prvo od makedonskih, a potom od rimskih osvajača.

Početkom 4. vijeka je po naredbi cara Dioklecijana iz dotadašnje provincije Kilikija izdvojen njen sjeverni dio koji će postati zasebna provincija Izaurija-Likaonija, a potom samo Izaurija.

Izaurijci su svoju reputaciju nesmiljenih razbojnika očuvali i na početku bizantskog perioda, pa je car Anastazije I protiv njih morao voditi Izaurijski rat. S druge strane, Bizantinci su ih kasnije koristili i kao vojnike, odnosno pripadnike carske garde Exhubitores. Konačno su pokoreni u doba Justinijana I. Dva bizantska cara - Zenon i Lav III Izaurijac - su bili Izaurijci.

Kilikija

U antici, Kilikija ili Cilicija (antgrč. Κιλικία [Kilikía], lat. Cilicia), je bila oblast, povremeno i politička jedinica, koja se nalazila na jugoistčnom delu Male Azije, u današnjoj Turskoj, severno od Kipra.

Kirenaika

Kirenaika ili Cirenaika (grčki: Κυρηναϊκή, arapski: برقه, Barqah) je istočna obalna reghija Libije te bivša provincija ili država ("muhafazah" ili "wilayah") Libije (uz Tripolitaniju i Fezzan) u administrativnom sistemu od prije 1970-ih. Ono što je u starom sistemu bila provincija Kirenaika je danas podijeljeno u nekoliko "Sha'biyata" (v. administrativna podjela Libije). Kirenaika je u prošlosti, tj. u doba Kraljevine i italijanske vlasti, sadržavala i južno zaleđe, odnosno cijeli istočni dio zemlje (v. za relevantnu kartu).

Naziv Kirenaika dolazi od Kirene, drevne grčke kolonije oko koje se razvila regija, dok arapsko ime Barqah dolazi od Barce a možda i od Barneeka ili Berenice, drevnih naziva za Benghazi, koji je u modernom dobu postao glavni grad regija. Kufra, važna oaza za put preko Sahare, nalazi se u južnom pustinjskom području Kirenaike.

Luzitanija

Luzitanija (portugalski: Lusitania) bila je drevna rimska provincija koja je obuhvaćala gotovo cijeli suvremeni Portugal južno od rijeke Douro i dijelove suvremene Španije (današnja autonomna zajednica Extremadura i mali dio provincije Salamanca). Ime je dobila po Luzitanima (latinski: Lusitani) ili Luzitancima, drevnom indoevropskom narodu čija je bila postojbina. Glavni grad joj je bio Emerita Augusta (današnja Merida), a u doba Republike je bila dio provincije Hispania Ulterior, postavši posebnom provincijom u doba Carstva.

Makedonija

Makedonija ima više značenja:

Makedonija (regija), historijsko-geografska regija u jugoistočnoj Evropi, danas razdijeljena između Grčke (Egejska Makedonija), Severne Makedonije (Vardarska Makedonija) i Bugarske (Pirinska Makedonija)

Makedonija (Grčka), administrativno-teritorijalna jedinica u sjevernom dijelu Grčke, od 1987. podijeljena u tri regije:

Zapadna Makedonija, sa sjedištem u Kožanima

Centralna Makedonija, sa sjedištem u Solunu

Istočna Makedonija i Trakija, sa sjedištem u Đumurdžini

Severna Makedonija, država u jugoistočnoj Evropi, između Kosova i Srbije na sjeveru, Bugarske na istoku, Grčke na jugu i Albanije na zapadu; do 2019. Makedonija

Istočna Makedonija (Sjeverna Makedonija), geografska regija u istočnom dijelu Sjeverne Makedonije, odvojena Povardarjem od Zap. Makedonije

Zapadna Makedonija (Sjeverna Makedonija), geografska regija u zapadnom dijelu Sjeverne Makedonije, odvojena Povardarjem od Ist. Makedonije

Pirinska Makedonija, geografska regija u jugozapadnom dijelu Bugarske

Makedonija (antičko kraljevstvo), antička država u jugoistočnoj Evropi u I. tisućljeću pr. n. e.

Makedonija (provincija), rimska provincija u jugoistočnoj Evropi od II. st. pr. n. e. do VII. st.

Makedonija (dijeceza), rimska dijeceza koju je 306. osnovao car Dioklecijan

Makedonija (tema), bizantska tema koju je krajem VIII. st. osnovala carica Irena

Makedonija (Jugoslavija), federalna jedinica u socijalističkoj Jugoslaviji; 1943–46. Federalna Republika Makedonija, 1946–63. Narodna Republika Makedonija, 1963–91. Socijalistička Republika Makedonija

Makedonija (novine), osmanski politički i filološki tjednik, koji je na bugarskome jeziku izlazio u Carigradu od decembra 1866. do jula 1872.

Makedonija (strip), biografski strip Harveyja Pekara i Heather Roberson iz 2007.

Struma (brod), putnički brod koji je 24. II. 1942. potonuo u Crnome moru pri prijevozu židovskih izbjeglica iz Rumunjske u Palestinu; plovio pod više imena: Xantha, Sölyst, Sea Maid, Kafireus, Esperos i Makedonija

Građanski Skoplje, nogometni klub iz Skoplja, osnovan 1922., od 1941. do 1947. nosio ime Makedonija Skoplje

Makedonija (rimska provincija)

Rimska provincija Makedonija (lat. Macedonia) formalno je osnovana 146. godine st. e., nakon što je rimski vojskovođa Kvint Cecilije Metel porazio Andriska 148. st. e. u poslednjem u nizu tzv. makedonskih ratova, te nakon što su ukinute četiri klijentske republike koje je Rim bio ranije osnovao na teritoriji antičke Makedonije. Rimska provincija obuhvatala je i deo Epira (tzv. Epirus vetus), Tesaliju te delove Ilirije i Trakije.

U 3. veku ili 4. veku nove ere provincija Makedonija podeljena je na dva dela: Makedoniju Primu (na jugu) i Makedoniju Salutaris (na severu). Te su dve provincije bile uključene u Makedonsku dijecezu, koju su još činile Tesalija, Epir, Ahaja i Krit. Makedonska dijeceza je, zajedno s Dakijskom dijecezom i Panonskom dijecezom, činila Ilirsku prefekturu, koja je ustanovljena 318. godine n. e. Kada je Ilirska prefektura 379. godine podeljena na Zapadni i Istočni Ilirik, makedonske su provincije uključene u Istočni Ilirik. Nakon podele Rimskog carstva na Zapadno rimsko carstvo i Istočno rimsko carstvo 395. godine, Makedonija je pripala istočnom delu, odnosno Vizantiji.

Panonija Prima

Panonija Prva ili Panonija Prima (latinski: Pannonia Prima) bila je provincija kasnog Rimskog Carstva. Nastala je godine 296. kada je car Dioklecijan reogranizirao državnu upravu te provincije, uključujući Panoniju podijelio na manje cjeline. Tako su uz Panoniju Primu nastale Pannonia Secunda, Valeria i Savia. Proces reorganizacije je dovršen do vremena cara Konstantina.Sjedište provincije je bio grad Savaria (današnji Szombathely), a područje bilo omeđeno Alpama na zapadu, Dunavom na sjeveru, Dravom na jugu te na istoku linijom koja je spajala Dunav i Dravu u razini Balatona. Na području provincije se nalaze teritorije današnjih država Austrije, Mađarske, Slovenije te Slovačke i Hrvatske.

Kao granična provincija, Pannonia Prima se nalazila pod stalnim udarom barbara, a oni su se pogotovo intenzivirali u doba Velike seobe naroda. Od vremena cara Gracijana se tamo počinju naseljavati Huni, koji će do godine 427. potpuno preuzeti vlast. Pannonia Prima će, međutim, formalno ostati provincija Carstva sve do pada Ostrogotskog Kraljevstva 553.

Peninske Alpe

Peninske Alpe (latinski: Alpes Poenninae) je naziv za malu provinciju Rimskog Carstva - jednu od tri takve provincije u Zapadnim Alpima na granici drevne Galije i Italije. Sadržavala je teritorije današnje Val d'Aoste u Italiji i kantona Valais u današnjoj Švicarskoj. Teritoriju provincije je zauzeo rimski car August godine 15. pne.

Pont

Za ostala značenja, v. Pont (razvrstavanje).Pont (antgrč. Πόντος [Póntos] – Pontos = "More", lat. Pontus – Pontus) je oblast na obali Crnog mora, na severoistoku današnje Turske. Ime su mu dali antički Grci koji su kolonizovali oblast i potiče od grčkog naziva za Crno more – Pontos Euxeinos ("Gostoljubivo more"). Kako ova oblast prvobitno nije imala ime, oblast istočno od reke Kizil je nazivana "oblast na Pontu" i otuda to ime, koje se prvi put može pronaći u Ksenofontovoj Anabazi. Veličina regije je varirala kroz vekove, ali generalno se prostirala od granica Kolhide (današnja Gruzija) sve do Paflagonije na zapad, uz različitu širinu zaleđa. Nekoliko država i provincija koje su nosile ime Pont i njegove varijante je osnovano u ovom regionu u ahemenidskom perzijskom, helenističkom, rimskom i vizantijskom periodu. Pod potonjom turskom vladavinom, ovaj region sa grčkim stanovništvom je opstao relativno netaknut, očučavši svoje običaje i dijalekt grčkog, sve do razmene stanovništva između Grčke i Turske 1923.

Pretorijanska prefektura Afrika

Pretorijanska prefektura Afrika (latinski: praefectura praetorio Africae) bila je jedna od najvećih upravnih jedinica Istočnog Rimskog Carstva, uspostavljena nakon osvajanja sjeverozapadne Afrike od Vandala pod carem Justinijanom I. Postojala je do kraja 580-ih, kada je reorganizirana u Egzarhat Afrika.

Samnijum

Samnium (oskanski jezik: Safinim; italijanski: Sannio) je oblast na jugu centralnog dijela Apenina u Italiji, a koji je bio postojbina Samnita, grupe sabelijskih plemena koji su je kontrolirali od oko 600. do oko 290. pne. Samnium se na sjeveru graničio s Lacijem, na jugu s Lukanijom , s Kampanijom na zapadu i Apulijom na istoku. Glavni gradovi oblasti su bili Bovaiamom, kasnije preimenovan u Bovianum od strane Latina (današnji: Bojano ili Boiano) i Malventum (Maloenton na oskanskom), koga su Rimljani preimenovali u Beneventum (današnji: Benevento).

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.