Biblijska kritika

Biblijska kritika ili biblijski kriticizam je naučno pručavanje tekstova Biblije. Biblijska kritika datira dela, ustanovljuje njihovo autorstvo, istražuje okolnosti njihovog porekla i književne osobenosti.[1]

Biblijska kritika se oslanja na širok spektar naučnih disciplina, uključujući arheologiju, antropologiju, folklor, lingvistiku, izučavanje usmenog predanja, i istorijske i religijske studije. Biblijska kritika, definisana kao tretman biblijskih spisa kao prirodnih, a ne natprirodnih artefakata, izrasla je iz racionalizma 17. i 18. veka. U 19. veku bila je podeljena na visoku kritiku, koja izučava kompoziciju i istoriju biblijskih tekstova, i nižu kritiku, koja ispituje tekst radi utvrđivanja originalnosti ili "ispravnog" čitanja.

Biblijska kritika takođe igra važnu ulogu u potrazi za istorijskim Isusom. Kritički proučavaoci uglavnom smatraju istorijski autentičnim krštenje Isusa, njegovu propoved i raspeće, dok različite navode o rođenju, kao i određene detalje o raspeću i usrksnuću, generalno smatraju neautentičnim.[2][3][4][5][6][7] Većina naučnika se slaže da je Isus bio Jevrejin, smatran učiteljem i isceliteljem, kršten od Jovana Krstitelja, i razapet u Jerusalimu po naređenju rimskog prefekta Judeje Pontija Pilata, na osnovu optužbi za pobunu protiv Carstva.[8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18]

Tekstolozi su sa relativnom pouzdanošću locirali nekoliko mesta u preživelim biblijskim rukopisima koja ne predstavljaju izvorni tekst Novog zaveta.[19] Neki od takvih odlomaka iz evanđelja, za koje danas prilično pouzdano znamo da nisu izvorno pripadali Novom zavetu, su postali delovi Biblije popularni kod hrišćana vekovima.[19]

Takođe, osporeno je tradicionalno pripisivanje autorstva nekim biblijskim spisima. Kritički proučavaoci koriste izraz pseudo-Pavlova pisma za poslanice kojima autor nije bio apostol Pavle, u koje ubrajaju Timotiju I i II, Kološanima, Efežanima i Titu.[20]

P52 recto
Najstariji sačuvani fragment Evanđelja po Jovanu iz 2. veka.

Izvori

  1. Мень А. В. Критика библейская
  2. Who is Jesus? Answers to your questions about the historical Jesus, by John Dominic Crossan, Richard G. Watts (Westminster John Knox Press 1999), page 108
  3. James G. D. Dunn, Jesus Remembered, (Eerdmans, 2003) page 779-781.
  4. Stagg, Evelyn and Frank. Woman in the World of Jesus. Philadelphia: Westminster Press, 1978 ISBN 0-664-24195-6
  5. Funk, Robert W. and the Jesus Seminar. The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus. HarperSanFrancisco. 1998. "Empty Tomb, Appearances & Ascension" p. 449-495.
  6. Bruce M. Metzger's Textual Commentary on the Greek New Testament: Šablon:Bibleref2 is missing in some important early witnesses, Šablon:Bibleref2 varies between the Alexandrian and Western versions.
  7. Rev. John Edmunds, 1855 The seven sayings of Christ on the cross Thomas Hatchford Publishers, London, page 26
  8. Brown, Raymond E. (1994). The Death of the Messiah: from Gethsemane to the Grave: A Commentary on the Passion Narratives in the Four Gospels. New York: Doubleday, Anchor Bible Reference Library. str. 964. ISBN 978-0-385-19397-9.
  9. Carson, D. A.; et al.. str. 50–56.
  10. Cohen (1987). str. 78, 93, 105, 108.
  11. Crossan. str. xi—xiii.
  12. Grant, Michael. str. 34–35, 78, 166, 200.
  13. Paula Fredriksen (1999). Alfred A. Knopf. str. 6–7, 105–110, 232–234, 266.
  14. Meier, John P. (1993). 1:68, 146, 199, 278, 386, 2:726. Sanders. str. 12–13.
  15. Vermes, Géza (1973). "Jesus the Jew". Philadelphia: Fortress Press. str. 37.
  16. Maier, Paul L. (1991). Kregel. str. 1, 99, 121, 171.
  17. Wright, N. T. (1998). HarperCollins. str. 32, 83, 100–102, 222.
  18. Witherington, Ben III. str. 12–20.
  19. 19,0 19,1 Bart Ehrman - Isus to nije rekao (scribd)
  20. Elejn Pejgels - Gnostička evanđelja (scribd)

Vidi još

Vanjske veze

Adolf von Harnack

Adolf von Harnack (fonetski Adolf fon Harnak, 7. maj 1851 – 10. jun 1930) je bio njemački teolog i istaknuti crkveni istoričar čije je glavno polje istraživanja historija ranog hrišćanstva, s osvrtom na gnosticizam.

Objavio je veliki broj religijskih publikacija između 1873-1912. Harnack prati uticaj helenističke filozofije na ranohrišćanske spise i dovodi u pitanje autentičnost učenja koje je nastalo u okviru rane hrišćanske crkve. On je odbacio historičnost evanđelja po Jovanu u korist sinoptičkih evanđelja, kritikovao apostolski simbol vere, i promovisao socijalno evanđelje.

U 19. veku, više kritika je cvetala u Nemačkoj, uspostavljen je istorijsko-kritički metod, kao akademski standard za tumačenje Biblije i razumevanje istorijskog Isusa (vidi Tübingenska škola).

Pored njegovog teološkog rada, Harnack je bio istaknuti naučni radnik. On je igrao važnu ulogu u osnivanju društva Kajzer Vilhelm i postavši njegov prvi predsednik .

Albert Schweitzer

Albert Schweitzer (Kaysersberg, 14. 1. 1875. — Lambaréné (Gabon), 4. 9. 1965.), elzaško-njemački liječnik, protestantski teolog, filozof i muzičar.

Studirao je teologiju, filozofiju u Strasbourgu, Parizu i Berlinu. Bio je protestantski vikar i docent na protestantskome teološkom fakultetu u Strasbourgu. Istodobno je započeo koncertnu i muzikološku djelatnost za ono vrijeme revolucionarnom monografijom o Johannu Sebastianu Bachu i raspravom o gradnji orgulja.

Studirao je i medicinu, a kao liječnik misionar posvetio se karitativnom radu u Francuskoj Ekvatorijalnoj Africi. Od 1913. do 1917. godine izradio je u Lambareneu tropsku bolnicu sa stacionarom za leprozne bolesnike. U prisnoj suradnji s crnačkim stanovništvom liječio je i suzbijao tropske bolesti, prosvjećivao, pomagao, pobijao rasne predrasude i kolonijalizam. Upozorio je na etičku vrijednost liječničkog rada i dao uzoran primjer.

Kao muzički pisac pridonio je novoj interpretaciji Bachove glazbe i inicirao, u gradnji orgulja, tzv. Alzašku reformu, pokret za obnovom tradicionalnih tipova orgulja.

Za njegov humanitarni rad dodijeljene su mu mnoge počasti i nagrade, među ostalima i Nobelova nagrada za mir 1952. godine.

Djela:

"Tajna spasenja i patnje"

"J. S. Bach, muzičar-pjesnik"

"Njemačko i francusko umijeće gradnje orgulja"

"Kultura i etika"

"Pisma iz bolnice"

memoari:

"Između vode i prašume"

autobiografska djela:

"Iz mog djetinjstva i mladenačkog doba"

"Iz mog života i mišljenja"

Bart Ehrman

Bart D. Ehrman (čita se Bart Erman, r. 5. 10. 1955.) je profesor na katedri za religijske studije Univerziteta Severne Karoline u Chapel Hillu. Autoritet je za istoriju Novog zaveta, rano hrišćanstvo i Isusov život.Ermanov rad se oslanja na tekstualni kriticizam. Često se smatra pionirom u povezivanju istorije rane crkve sa tekstualnim razlikama unutar biblijskih rukopisa.

Biblijski rukopisi

Biblijski rukopisi su rukopisni prijepisi biblijskih tekstova koji su sačuvani do danas. Originalni rukopisi koje je autor lično napisao zovu se autografi. Autografi biblijskih knjiga ne postoje, samo mnogobrojni prepisi, tzv. tekstualni svedoci.

Do danas je otkriveno i katalogizovano više od 7500 grčkih rukopisa Novog zaveta, od najmanjih odlomaka do obimnih dela. Ti rukopisi po starosti variraju od početka 2. veka (mali odlomak, zvan Papyrus P52, sa nekoliko redaka Jovanovog evanđelja) do 16. veka (čak i nakon pronalaska štampe). Pored grčkih rukopisa, imamo i oko deset hiljada rukopisa latinske Vulgate, plus rukopise na drugim jezicima, kao što su sirijski, koptski, jermenski, starogruzijski, crkvenoslovenski i slično. Pored toga, imamo spise crkvenih otaca koji citiraju tekstove Novog zaveta, što omogućuje da rekonstruišemo rukopise koje su rabili.Hrišćanski pisari su bili upleteni u rasprave svoga vremena, što je uticalo i na prepise tekstova. Sačuvani rukopisi obiluju kako slučajnim greškama tako i namernim izmenama. Služeći se postojećim rukopisima, naučnici koriste tekstualnu kritiku u nameri da rekonstruišu izvorni tekst.

Dogma o Kristu

Dogma o Kristu (en. The Dogma of Christ) je knjiga koju je njemačko-američki socijalni psiholog Erih Fromm objavio 1963. godine.

U svome delu "Dogma o Hristu", From je kritički analizirao uticaj socijalne strukture ranih hrišćana na razvoj ranokršćanske dogme. On zaključuje da je transformacija koju je kršćanstvo, izvorno religija siromašnih, pretrpjelo u prvih par vekova uzrokovana ponajviše promjenom socijalnog sastava, te novom sociološkom funkcijom koju je zadobilo. Govoreći o golemoj promeni koju je kršćanstvo pretrpjelo od najranijih dana do postajanja državnom religijom, From ocenjuje da se nije »ta« hrišćanska religija proširila na veliku većinu stanovništva Rimskog carstva, već se, zapravo, prvotna religija vremenom pretvorila u nešto drugo.

Elaine Pagels

Elaine Pagels (transkribovano Elejn Pejgels, rođena kao Elaine Hiesey 13. 2. 1943.) je američka istoričarka religije i univerzitetska profesorica čije je glavno polje istraživanja istorija ranog hrišćanstva, a posebno gnosticizam.

Erich Fromm

Erih From (nem. Erich Fromm; Frankfurt na Majni, 23. mart 1900 — Muralto 18. mart 1980) bio je njemačko-američki socijalni psiholog, psihoanalitičar i humanistički filozof.

Fromm je bio povezan sa frankfurtskom školom kritičke teorije društva. Bio je ljevičar i humanist pod utjecajem Marxa, Freuda, te kritičar suvremenog društva. Predstavnik je neopsihoanalize. Fromm se istakao kao originalni kritički interpretator Freudovih koncepcija koje su, pored marxizma, njegova druga osnovna inspiracija.

Gotthold Ephraim Lessing

Gothold Efraim Lesing (nem. Gotthold Ephraim Lessing; 22.1. 1729. — 15.1. 1781) je bio nemački pisac, kritičar i teoretičar umetnosti, jedan od najznačajnijih pobornika evropskog prosvetiteljstva. Autor prve nemačke građanske drame „Mis Sara Sampson“, a delom „Laokon ili o granicama slikarstva i pesništva“ postavio temelje moderne estetike.

Istorijska pozadina Novog zaveta

Historijska pozadina Novog zaveta se odnosi na kulturne i društveno-političke prilike Palestine (svete Zemlje abrahamskih religija) i Rimskog carstva općenito, tokom 1. veka pre naše ere i 1. veka naše ere.

Svet u kome su sastavljena evanđelja bio je, u religijskom smislu pluralistički svet. Život u njemu odvijao se unutar granica velike Rimske imperije čije stanovništvo je, u doba imperatora Avgusta, brojalo oko 70 miliona ljudi.Judeja i Galileja nisu bile samo oblasti Palestine u kojima su živeli Jevreji, već i provincije rimske države, podlegle utjecaju njegovog ekonomskog i društvenog razvitka. U etnički mešovitoj Palestini živelo je tada oko tri miliona ljudi, a govorila su se čak četiri jezika: aramejski, hebrejski, grčki i latinski.Kako bi se objasnili uzroci političko-religioznih radikalnih pokreta, kao što je rano kršćanstvo, potrebno je uvideti napetosti unutar židovstva između aristokracije, srednjih klasa i intelektualnih vođa, s jedne strane, te gradskog i seoskog proletarijata, s druge. Najniže klase društva postali su pobornici nacionalnih, društvenih i religioznih kretanja. Revolucionarne težnje masa ispoljile su se u dva vida: političkim pokušajima pobune i religiozno-mesijanskim kretanjima. Ove dvije struje emancipatorskih pokreta nisu oštro razdvojene; one se često prožimaju.Faktori koji konstituišu religijsko okruženje ranog hrišćanstva nisu samo judaizam i helenizam, već i razne istočne religije Egipta, kao i persijska religija, koja igra najveću ulogu u formiranju judejstva i helenizma onoga vremena.

Isus i preljubnica

Priča o Isusu i grešnici je jedna od najpoznatijih biblijskih priča o Isusu. Govori o ženi uhvaćenoj u preljubi, koju su izveli na kamenovanje, ali ju je Isus spasao.

Pouka ove parabole je da ne treba biti brz u osuđivanju, jer niko od nas nije bez greha, već treba pokazivati milost.

U priči se nalazi čuvena Isusova izreka: "Ko je bez greha, neka prvi baci kamen." Priča se nalazi samo u nekim rukopisima Evanđelja po Jovanu.

Johann Albrecht Bengel

Johann Albrecht Bengel (fonetski: Johan Albreht Bengel , 1687-1752) bio je nemački luteranski pastor i profesor, poznat po izučavanju biblijskih rukopisa na grčkom jeziku.

Nakon intenzivnog proučavanja rukopisa Bengel je otkrio da mnoštvo kriterijuma može sumirati u jednostavnu rečenicu od četiri reči: „Proclivi scriptioni praestat ardua" - teže čitanje ima prednost nad lakšim. On se vodio sledećom logikom: kada su pisari prepisivali tekstove, bili su skloni da ih ispravljaju. Ako bi videli nešto što su smatrali pogrešnim, oni bi to ispravili. Stoga da bismo znali koji je stariji i izvorniji tekst, moramo dati prednost ne tekstu sa ispravljenim greškama, usklađenom pričom ili poboljšanom teologijom, već naprotiv, tekstu koji „vapi" da bude objašnjen. Jednostavno, teži tekst ima prednost.Bengel je takođe zapazio da su određeni rukopisi sličniji nekim rukopisima od drugih, odnosno da su rukopisi bili najsličniji primercima sa kojih su prepisani i drugim prepisima načinjenih sa istog izvornika. Dakle, svi dokumenti se mogu urediti u neku vrstu genealoškog odnosa, u kojoj postoje grupe dokumenata koji su medusobno sličniji. Tako se hipotetički može uspostaviti neka vrsta genealoškog stabla i pratiti poreklo dokumenata do njihovog izvora. Kasnije se grupisanje tekstova u familije razvilo u formalniji metodološki princip koji pomaže tekstolozima da uspostave originalni tekst.

John Mill

John Mill (fonetski: Džon Mil; oko 1645; † 23. juna 1707) je bio engleski teolog, predavač Kvins koledža u Oksfordu.

Džon Mil je uložio trideset godina napornog rada da sakupi materijale za kritičko izdanje Novog zaveta na grčkom jeziku. On je jednostavno preštampao tekst Stefanusovog izdanja iz 1550. godine, ali ono što je bitno za Milovo izdanje jesu različita odstupanja od tog teksta koja citira u kritičkim napomenama.Mil je imao na raspolaganju oko sto grčkih rukopisa Novog zaveta. Pored toga, on je pažljivo proučio spise crkvenih otaca, da bi video kako oni citiraju tekst. Štoviše, upoređivao je i starije verzije na jezicima kao što su sirijski i koptski. Zahvaljujući višedecenijskom naporu, Mil je objavio novozavetni tekst praćen napomenama koje ukazuju na razlike u materijalima koji su mu bili dostupni.Na zaprepašćenje i užas mnogih, Mil je locirao oko trideset hiljada mesta na kojima se razni grčki rukopisi, citati crkvenih otaca i druge verzije razlikuju. Štaviše, on je našao daleko više razlika no što ih je citirao, izostavljajući sitnije varijacije. A opet su mesta koja je zapazio bila dovoljna da trgnu čitalačku publiku iz samozadovoljstva u koje je zapala usled stalnog ponovnog izdavanja Textus Receptus-a (prihvaćenog teksta) i verovanja da imamo „originalni" tekst Novog zaveta na grčkom.Uticaj Milovog izdanja se odmah osetio, iako on nije poživeo da učestvuje u rasprama. Umro je od kapi 23. juna 1707. godine, samo dve nedelje nakon što je njegovo obimno delo objavljeno.

Karl Lachmann

Karl Konrad Friedrich Wilhelm Lachmann (fonetski: Karl Lahman; 4. mart 1793 - 13 mart 1851) je bio nemački filolog i kritičar.

U biblijskoj znanosti Lahman je poznat po tome što je 1831. prvi načinio prvu kritičku verziju grčkog teksta Novog zaveta, koja nije bila zasnovana na Textus Receptus-u Erazma Roterdamskog. Posle više od 300 godina, svetu je najzad dato izdanje Novog zaveta na grčkom zasnovano isključivo na rukopisima iz antike.On je takođe veoma bitan za razvoje tekstologije, jer je (g. 1842) ustanovio čuvenu metodu za klasifikaciju rukopisa na temelju uspoređivanja sadržaja teksta, koja polazi od traženja tzv. »zajedničke pogreške« u kodeksima; naime, istoj familiji pripadaju kodeksi koji sadrže istu značajnu pogrešku.

Potraga za istorijskim Isusom

Pojam istorijski Isus se odnosi na naučnu rekonstrukciju života Isusa iz Nazareta. Ova rekonstrukcija se temelji na istorijskim metodama, uključujući kritičku analizu tekstova jevanđelja kao primarnih izvora za njegovu biografiju, zajedno sa razmatranjem istorijskog i kulturnog konteksta u kojem je živeo.Potraga za istorijskim Isusom je započela u doba prosvetiteljstva i počiva na pretpostavci da Novi zavet ne prenosi nužno realne istorijske podatke o Isusovom životu, već mitologizovanu sliku. Nasuprot istorijskog Isusa, takav biblijski opis se često naziva "Hristom vere". Pored Novog zaveta, podaci o Isusovom životu se temelje i na drugim starim zapisima. Tako se slika o istorijskom Isusu nadopunjava sa svakim otkrićem novih materijala (poput velikog otkrića biblioteke Nag Hamadi u 20. veku). Svrha istraživanja je prikupljanje građe iz različitih izvora i njihovo kritičko slaganje u jedinstvenu sliku Isusa. Upotreba pojma istorijski Isus implicira da će se osoba rekonstruisana na taj način razlikovati od one prikazane u zaključcima vaseljenskih sabora (tzv. „dogmatski Hrist“). Mišljenja se dosta razlikuju o tome koliko čvrstih istorijskih činjenica zaista postoji o Isusu, kao i koliko hrišćanska vera dobija ili gubi pronalaženjem takvih činjenica.

Q dokument

Q izvor, Q dokument ili samo Q (od nemačkog Quelle - "izvor") je hipotetički pisani izvor korišćen pri sastavljanju Evanđelje po Mateju i Evanđelje po Luki. Q je zajednički materijal koji se nalazi u Mateju i Luki, ali ne i u Marku. Pretpostavlja se da je ovaj drevni tekst bio zbirka logia, Isusovih citata.Većina stručnjaka se slaže da je bar jedna zbirka Isusovih kazivanja, prevedena sa originala (aramejski), na grčki, cirkulisala u već u 1. veku. Da je svaki od pisaca evanđelja nezavisno prevodio Isusova kazivanja, bilo bi varijacija u njihovim prevodima Isusovih reči. Ali veoma različita evanđelja, kao na primer Matejevo i Lukino, a i nekanonsko Evanđelje po Tomi, citiraju Isusova kazivanja u istovetnom prevodu. Ta činjenica pokazuje da su oni koristili zajednički izvor, koji stručnjaci nazivaju Q.Q predstavlja važnu sponu između Isusovog jevrejskog nasleđa i ranohrišćanskog pokreta. Ovaj Izvor se obično datira oko sredine 1. veka.

Raymond Edward Brown

Raymond E. Brown (New York, 22. svibnja 1928. – Redwood City, Kalifornija, 8. kolovoza 1998.) bio je američki katolički svećenik, sulpicijanac i bibličar. Od 1972. bio je član Papinske biblijske komisije, papinskog savjetodavnog tijela za pitanja o Svetom pismu. Smatra se stručnjakom za hipotetičku "ivanovsku zajednicu", za koju je smatrao da je doprinijela autorstvu Evanđelja po Ivanu, a napisao je i utjecajne studije o Isusovom rođenju i smrti. Brown je bio professor emeritus na protestantskom učilištu Union Theological Seminary u New Yorku, gdje je predavao 29 godina. Bio je prvi katolički profesor koji je na tom učilištu dobio pravo predavanja. Stekao je reputaciju vrhunskog predavača.Brown je bio jedan od prvih katoličkih učenjaka koji su počeli upotrebljavati historijsku analizu pri proučavanju Biblije. Dok se biblijska kritika u 19. stoljeću među protestantima razvijala, Katolička crkva protivila se takvom pristupu i 1893. godine ga praktično zabranila. Međutim, 1943. godine Crkva je izdala smjernice po kojima su katolički učenjaci mogli proučavati Bibliju s povijesnog gledišta. Brown je encikliku kojom je ovo objavljeno prozvao "Magna Carta biblijskog napretka". Drugi vatikanski sabor podupro je povijesno-kritičku metodu i tako potvrdio Brownov pristup kao ispravan.

Za katoličke tradicionaliste Brownovo učenje ostaje kontroverzno jer smatraju da je zanijekao nepogrešivost cijeloga Svetoga pisma i doveo u pitanje povijesnu točnost brojnih članaka vjere. Na sebe je osobito navukao gnjev konzervativaca svojim umjerenim stavovima kada je doveo u pitanje povijesnu dokazivost Isusova djevičanskog začeća. Smatrali su ga umjerenim bibličarom, jer se protivio doslovnom tumačenju proširenom među mnogim kršćanskim fundamentalistima, a s druge se strane – za razliku od mnogih drugih teologa – nije mnogo udaljavao od tradicionalnog katoličkog učenja.

Rudolf Bultmann

Rudolf Bultmann (fonetski: Rudolf Bultman, 20. avgust 1884—30. jul 1976), bio je proučavalac Novog zaveta i nemački teolog.

Posle studija na više nemačkih Univerziteta radio je kao profesor Novog zaveta. Primenjivao je kritičke metode u radu do radikalnog skepticizma, posebno u analizi Jevanđelja, što je izloženo u delu Die Geschichte der s noptischen Tradition (1921, 1931, 1934). U delu Jesus (1926) govori o Hristovoj misiji u kojoj je okupio svoje učenike, ali do kraja dolazi do stava da potpuno negira njegovu iskupljivačku misiju i moralno učenje. Sa ekstremnim istorijskim skepticizmom pravi paralelu između istorije i religije i prikazuje potrebu demitologizacije Novog Zaveta. Navodi mitološke elemente Novog Zaveta (bezgrešno začeće i rođenje) i tvrdi da je jevanđeoska priča zasnovana na mitološkim konceptima Univerzuma. Bultman smatra da ako bi se mitski element potpuno izbacio, pravo značenje Jevanđelja će potpuno izgubiti smisao.

Bultmanova predavanja je slušao, između ostalih, Martin Hajdeger, potonji istaknuti nemački filozof.

The Origin of Satan

The Origin of Satan (sh. Poreklo Satane ili Porijeklo Sotone) je knjiga američke sveučilišne profesorice Elaine Pagels iz 1995. godine koja se bavi poreklom Satane u hrišćanskoj religiji.

Spisateljica Elaine Pagels u uvodu knjige kaže:

Autorka izučava ulogu Satane u političkom životu hrišćanske crkve, dolazeći do zaključka da je Satana zapravo šifra, etiketa, simbol za neprijatelja uopšte. Dok se Satana u hebrejskoj Bibliji jedva pominje, hrišćani su satanizaciju prvo primenjivali na fariseje, zatim protiv pagana i na kraju protiv unutrašnjih neprijatelja, jeretika. Iako je satanizacija isprva bila uperena protiv jevrejskih vođa, kako je hrišćanski pokret sve više dolazio u sukob sa judaizmom, vremenom je proširena na Jevreje uopšte:

Autorica zaključuje da je satanizacija toliko uzela maha da prožima maštu miliona već dve hiljade godina. Do dana današnjeg, mnogi hrišćani - rimokatolici, protestanti, evangelisti i pravoslavci - pozivaju se na figuru Satane kad govore protiv „pagana" (u koje mogu spadati pripadnici nehrišćanskih religija širom sveta) i „jeretika" (to jest drugih hrišćana s kojima se oni ne slažu), kao i protiv ateista i nevernika. Milioni muslimana se takođe pozivaju na slične apokaliptičke vizije, u kojima dobro i zlo, bar kako ih hrišćani razumeju, razmenjuju strane, tako da hrišćanski Božji narod, postaje, za mnoge muslimane, saveznik „velikog Satane".Ipak, nadu ostavlja to što mnogi hrišćani, vernici kao što su Franja Asiški u trinaestom, i Martin Luter King, u dvadesetom veku, veruju da stoje na strani Boga, ne osetivši potrebu da demonizuju svoje protivnike. Njihova religijska vizija nadahnula ih je da se usprotive politici i silama koje su videli kao zle, često rizikujući sopstveno blagostanje i živote. Međutim, oni nisu zahtevali prokletstvo za svoje protivnike, već su se molili za pomirenje s njima. Jedini izlaz iz satanskog začaranog kruga jeste pomirenje s neprijateljem, prihvatanje njegove humanosti i iskupljivosti. Ova se knjiga zaključuje tvrdnjom da je satanizacija čoveku urođena, dok je pomirenje, prema Isusovim rečima, božansko.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.