Aristobul II

Aristobul II (? - 49. pne.) bio je židovski Vrhovni svećenik i hasmonejski kralj Judeje od 66. pne. do 63. pne.

Aristobul je bio mlađi sin kralja i vrhovnog svećenika Aleksandra Janeja i kraljice Salome Aleksandre. Nakon očeve smrti 76. pne. je Judejom kao kraljica vladala Saloma, a dužnost vrhovnog svećenika obavljao Aristobulov brat Hirkan II, koji je, kao i majka, podržavao stranku farizeja. Kada je 67. pne. Saloma umrla, Hirkan je preuzeo vlast.

Aristobul je, pak, kao i otac, podržavao stranku saduceja, te je protiv brata digao ustanak. U kratkom građanskom ratu je Hirkanova vojska prešla Aristobulu, a Hirkan se obećao povući s mjesta kralja i vrhovnog svećenika. No, ubrzo nakon toga Hirkan je ponovno pokušao preuzeti vlast, ovaj put uz pomoć nabatejskog kralja Arete III čiji su vojnici opsjeli Jeruzalem.

U rat se umiješao Rim, koji je preko Marka Emilija Skaura posredovao u sporu, odlučivši na kraju u Aristobulovu korist. Međutim, kada je godine 63. pne. u Judeju osobno došao Pompej, presudio je u korist Hirkana ponovno ga postavivši na vlast.

Aristobul je kasnije živio u Rimu, odakle je za vrijeme građanskog rata godine 49. pne. natrag u Judeju poslao Julije Cezar. Na putu, gdje ga je pratio sin Aleksandar od Judeje, je otrovan. Njegov sin Antigon je od 40. pne. do 37. pne. vodio ustanak protiv Rimljana.

Aristobul II
Umro/la: 49. pne.
Prethodi:
Hirkan II
Kralj Judeje
66. pne. – 63. pne.
Slijedi:
Hirkan II
Vrhovni svećenik Judeje
66. pne. – 63. pne.
Aristobulus II
Aristobul II u "Promptuarii Iconum Insigniorum "
Hasmoneese rijk
Hasmonejsko Kraljevstvo pod Aristobulom II
37. pne.

Godina 37. pne. bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalenadru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Agripe i Gala ili, rjeđe, godina 717. Ab urbe condita. Oznaka 37. pne. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

50. pne.

Godina 50. pne. je bila godina predjulijanskog rimskog kalendara. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Paula i Marcela illi, nešto rjeđe, godina 704. Ab urbe condita. Izraz 50. pne. (prije Krista) se za ovu godinu počeo koristiti u ranom srednjem vijeku, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala uvriježena metoda za imenovanje godina.

63. pne.

Godina 63. pne. bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Cicerona i Hibride (ili, rjeđe, godina 691. Ab urbe condita). Oznaka 63. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

66. pne.

Godina 66. pne. bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Lepida i Tula (ili, rjeđe, godina 688. Ab urbe condita). Oznaka 66. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

Antipater Idumejac

Antipater Idumejac (grč. Ἀντίπατρος; preminuo 43. pne.) je bio savetnik glavnog sveštenika Hirkana II, upravnik Idumeje a od 47. pne. nadglednik (grč. ἐπίτροπος) Judeje. Osnivač je dinastije Irodovaca i otac Iroda Velikog.

Pripadao je uglednoj idumejskoj porodici arapskog porekla, pa po poreklu nije bio Jevrejin. Porodica je krajem 2. veka pne. prešla u judaizam. Sa ženom Kipros (grč. Κύπρος), Nabatejkom, imao je četvoricu sinova: Fazaela, Iroda (Velikog), Josifa i Ferorasa, kao i ćerku Salomu.

Antipater je bio uveren da se, nakon Pompejevog osvajanja Judeje (63. pne.), ništa ne može postići bez rimske naklonosti. To je i olakšalo dolazak na vlast njega i njegovih sinova. Za vreme vladavine Hirkana II, on je bio taj koji je doista vladao Judejom, a glavni mu je takmac bio Aristobul II

Otrovan je 43. godine pne.

Hasmonejci

Hasmonejci ( hebrejski: חשמונאים, Hashmonayim, Audio)

su bili vladajuća dinastija Hasmonejskog Kraljevstva (140–37. pne.), nezavisne jevrejske države. Hasmonejsku dinastiju je ustanovio Simon Makabejac, dvije decenije nakon što je njegov brast Juda Makabejac ("Čekić") porazio seleukidsku vojsku za vrijeme makabejskog ustanka godine 165. pne.. Hasmonejsko Kraljevstvo je preživjelo sljedeće 103 godine prije nego što je zamijenjeno Herodskom dinastijom godine 37. pne. Čak i nakon toga se Herod Veliki osjetio dužnim pojačati legitimitet svoje vlasti oženivši hasmonejsku princezu Marijamnu te likvidiravši posljednjeg muškog hasmonejskog nasljednika u svojoj jerihonskoj palači.

Prema historijskim izvorima u koje se ubrajaju Prva i Druga knjiga o Makabejcima, odnosno prva knjiga Ratova Jevreja autora Flavija Josipa (37–c. 100 AD), Hasmonejsko Kraljevstvo je nastalo nakon uspješnog ustanka Jevreja protiv seleukidskog kralja Antioha IV Epifana, koji je, nastojeći obnoviti autoritet načet rimskom intervencijom u šestom sirijskom ratu, zaveo strahovladu nad Izraelom, opljačkao Jeruzalem i tamošnji Hram, te zabranjivao jevrejske vjerske i kulturne običaje, nastojeći ih zamijeniuti helenističkim.

Zbog svega toga je 167. pne. izbio makabejski ustanak i tako počeo period od četvrt vijeka u kome su Jevreji postepeno stekli nezavisnost, koristeći kolaps Seleukidskog Carstva izazvanog stalnim napadima i jačanjem Rimske Republike i Partskog Carstva. Međutim, isti vakuum moći koji je nagnao rimski Senat da godine 139. pne. priznaju jevrejsku državu je s vremenom iskorišten i od samih Rimljani. Simonovi praunuci Hirkan II i Aristobul II su tako postali figure u posrednom ratu između suprotstavljenih rimskih političara a koji je doveo do toga da kraljevstvo 64. pne. dođe pod starateljstvo rimskog guvernera. Nastavak sukoba u Rimu, koji je eskalirao Osloboditeljski građanski rat|ratom protiv Cezarovih ubica, je omogućio Hasmonejcima da, uz partsku podršku, ponovno steknu nezavisnost. Međutim, ona je vrlo brzo skršena od Marka Antonija. Godine 37. pne. za vladara Judeje je postavljen Herod Veliki koji je on nje napravio rimsku klijentsku državu. Godine 44. n.e. Rimljani su dodatno ograničili judejsku nezavisnost postavivši prokuratore u oblast koju su sve više smatrali svojom provincijom.

Hirkan II

Hirkan II (? - 30. pne.) je bio prvosvećenik i hasmonejski kralj Judeje.

Bio je najstariji sin Aleksandra Janeja, judejskog kralja i vrhovnog svećenika Jeruzalema. Nakon Aleksandrove smrti svjetovnu vlast je preuzela njegova udovica i Hirkanova majka Saloma Aleksandra, dok je Hirkan preuzeo dužnost vrhovnog svećenika. I on i majka su, za razliku od pro-saducejskog oca, podržavali farizeje. Nakon majčine smrti krajem 67. pne., Hirkan je preuzeo i svjetovnu vlast, ali je nakon samo tri mjeseca godine 66. pne. svrgnut u ustanku koji je vodio njegov pro-saducejski brat Aristobul II, a prilikom koga je Hirkanova, uglavnom najamnička, vojska prešla na Aristobulovu stranu.

Hirkanu je brat poštedio život, ali je Hirkanu njegov glavni savjetnik Antipater Idumejac tvrdio kako mu je život u opasnosti te da Aristobul samo čeka priliku da ga smakne. Hirkan se zbog toga sklonio kod Nabatejaca i njihovog kralja Arete III. Odatle je ponovno krenuo na Judeju. Tada započeti građanski rat nije imao pobjednika, sve do intervencije Rimljana, koji su pod vodstvom Pompeja htjeli konsolidirati teritorije stečene na Bliskom Istoku u Trećem mitridatskom ratu.

Godine 63. pne. je Pompej u Judeju poslao Marka Emilija Skaura da posreduje u sukobu. Zahvaljujući mitu od 400 talanata, Skaur je prvo odlučio u korist Aristobula te naredio Areti i Nabatejcima da povuku svoje trupe. Kada je, međutim, u Siriju došao sam Pompej, kod njega su došla izaslanstva tri frakcije - Hirkanove, Aristobulove i anti-hasmonejskih Jevreja. Pompej se, smatrajući Hirkana najslabijim i zato najovisnijim o Rimu, odlučio za njega, ali ga je postavio tek na mjesto vrhovnog svećenika. Antipater je preuzeo de facto vlast kao rimski predstavnik.

Godine 47. pne. Julije Cezar je dio svjetovne vlasti dio Hirkanu, imenovavši ga etnarhom.

Godine 40. pne. je, koristeći nestabilnost Rimske Republike uzrokovane sukobom Oktavijana i Marka Antonija, a uz partsku pomoć, protiv Hirkana i Rimljana ustanak digao Aristobulov sin Antigon Hasmonejac. Hirkan je svrgnut, te su mu odsječene uši (prema nekim izvorima odgrizao ih je sam Antigon), a potom je kao zarobljenik poslan u tada partsku Babiloniju. Tamo je proveo četiri godine, uživajući veliko poštovanje među lokalnom jevrejskom zajednicom.

Izgnanstvo je potrajalo četiri godine. Kada je Herod Veliki uz rimsku pomoć preuzeo vlast nad Judejom, pozvao je Hirkana natrag. Iako mu je odavao sve počasti, prava svrha tog poteza je bila spriječavanje novog ustanka kome bi Hirkan kao legitimni vladar mogao biti vođa. Godine 30. pne. ga je pod optužbom za novu zavjeru sa Nabatejcima dao pogubiti.

Opsada Jeruzalema (63. pne.)

Opsada Jeruzalema 63. pne. je predstavljala intervenciju rimske vojske pod Pompejom u građanski rat u Hasmonejskom Kraljevstvu Judeje. Rat je izbio nakon smrti kraljice Aleksandre Salome 67. pne. te se vodio između njenih sinova Hirkana II i Aristobula II. Rat, u kome su Hirkana podržavali Nabatejci pod kraljem Aretom III nije imao jasnog pobjednika, te je Pompej, nastojeći konsolidirati teritorije u Siriji osvojene u trećem mitridatskom ratu odlučio posredovati u sporu među braćom. Aristobul je ispočetka uspio podmititi Pompejevog izaslanika Marka Emilija Skaura, ali kada je u Judeju osobno došao Pompej, opredijelio se za Hirkana, smatrajući ga najslabijim i, stoga, najovisnijim o rimskoj državi.

Aristobulove pristaše su na to u Jeruzalemu digle ustanak i odbile pustiti rimske trupe pod Aulom Gabinijem u grad. Pompej je zbog toga Aristobula uhapsio i otpočeo opsadu grada. Prema Flaviju Josipu, rimski vojskovođa je bio prilično impresioniran jačinom gradskih zidina. Srećom po njega, Hirkan je još uvijek imao pristalice u gradu. Oni su otvorili kapiju i omogućili Rimljanima prodor u grad; Aristobulovi pristaše su se povukli u citadelu oko Hrama. Rimljani su, sagradivši nasipe i dovukavši opsadne tornjeve, uspjeli slomiti jevrejski otpor i zauzeti Hram, pri čemu je ubijeno 12.000 ljudi.

Pompej je nakon toga ušao u Svetinju nad svetinjama. Iako ju je tako osvrknuo, nije opljačkao Hram, te je već sljedeći dan naredio da se izvrše rituali čišćenja. U političkom smislu je opsada imala dalekosežne posljedice. Hirkan je vraćen na vlast, ali ga Pompej više nije priznao kao kralja, nego tek kao vrhovnog svećenika, odnosno etnarha. Judeja je prestala biti nezavisnom državom, i postala je klijent odnosno poluautonomni entitet u okviru rimske države.

Opsada Jeruzalema predstavlja prolog radnje holivudskog igranog filma Kralj kraljeva iz 1961. godine.

Popis jevrejskih vladara

Prvo razdoblje jevrejskih vladara započinje u gvozdeno doba, kada se, nakon vremena plemenskog sistema, u drugoj polovini 11. veka. pne. počinje u Izraelu da se uspostavlja monarhija, a traje sve do pada pod asirsku i vavilonsku vlast. Nakon vremena persijske i helenističke prevlasti, nakon makabejske pobune u 2. veku pne. uspostavlja se vlast jevrejskih etnarha i sveštenika u Judeji, a nastavlja se vlašću Iroda Velikog i njegovih naslednika, koji vladaju raznim područjima današnjeg Izraela, Palestine, Jordana i Sirije, sve do pred kraj 1. veka, kada Rimljani konačno preuzimaju svu vlast, a potom (135. godine) i preimenuju provinciju Judeju u provinciju Sirija-Palestina.

Popis prvosveštenika Izraela

Na ovoj stranici se nalazi popis (dijelom tradicionalan) Prvosvećenika Drevnog Izraela sve do uništenja Drugog hrama godine 70 n.e.. S obzirom na nedostatak historijskih podataka, popis je nepotpun.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.