1943

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | >
<< | < | 1939. | 1940. | 1941. | 1942. | 1943. | 1944. | 1945. | 1946. | 1947. | > | >>

1943 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1943
MCMXLIII
Ab urbe condita 2696
Islamski 1361 – 1363
Iranski 1321 – 1322
Hebrejski 5703 – 5704
Bizantski 7451 – 7452
Koptski 1659 – 1660
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1998 – 1999
 - Shaka Samvat 1865 – 1866
 - Kali Yuga 5044 – 5045
Kineski
 - Kontinualno 4579 – 4580
 - 60 godina Yin Voda Koza
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11943
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1943 (MCMXLIII) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).

1943:
123456789101112
RođenjaSmrti

Događaji

Januar/Siječanj

  • 1 - 2. 1. - Narodnooslobodilačka borba Albanije – Bitka kod Gjorma: Italijani poraženi od albanskih gerilaca nedaleko od Valone, na šta odgovaraju represalijama.
  • januar - Zločini nad muslimanima u okolini Bijelog Polja.
  • januar - Borbe za Teslić kao i za Okučane.
  • 3. 1. - Odred "Zejnel Ajdini" napao italijansku kolonu u Crnoljevskoj klisuri, poginulo 20 italijanskih vojnika.
  • 5. 1. - Sa američke lake krstarice USS Helena oboren japanski bombarder - prva žrtva blizinskog upaljača.
  • 10. 1. - Staljingradska bitka: pošto su Nemci ignorisali ultimatum za predaju od pre dva dana, Sovjeti započinju završni napad (Operacija Koljco).
  • 11. 1. - Premijera Chetniks! The Fighting Guerrillas u SAD.
  • 11. 1. - SAD i UK se odriču privilegija ekstrateritorijalnosti u Kini.
  • 12 - 30. 1. - Sovjetska Operacija Iskra otvara koridor prema opsadnutom Lenjingradu (18. 1., nakon 515 dana opsade) i omogućuje bolje snabdevanje, za šta je Georgij Žukov unapređen u maršala i odlikovan ordenom Suvorova.
  • 14 - 24. 1. - Konferencija u Kazablanci, Ruzvelt, Čerčil i predstavnici Slobodnih Francuza razmatraju evropsku strategiju; od Sila osovine će se tražiti bezuslovna predaja.
  • 14. 1. - 7. 2. - Operacija Ke: Japanci se povlače sa Guadalcanala.
  • 15. 1. - Poslije samo 16 mjeseci gradnje, posvećen Pentagon, najveća uredska zgrada na svetu, sjedište Departmana rata.
  • januar - Heinrich Himmler dobio Korherrov izveštaj: broj Jevreja u Evropi od 1937. je pao za 4 miliona.
  • 16. 1. - Bitka za Velikije Luki nedaleko od Lenjingrada okončana predajom nemačkog garnizona.
  • 17. 1. - RAF bombardovao Berlin prvi put posle 14 meseci.
  • 19. 1. - Eqrem Libohova novi premijer italijanske Albanije, pošto je Mustafa Kruja smenjen zbog nereda u zemlji.
  • 20. 1. - Operacija Weiss I: početak ofanzive na "Bihaćku republiku", prvom fazom obuhvaćeni Lika, Kordun, Banija, zapadna Bosna. Tzv. Četvrta neprijateljska ofanziva će kulminacija Bitkom na Neretvi u martu.
  • 22. 1. - Okončana teška Bitka za Buna–Gonu: australsko-američke snage zauzele i poslednje japansko uporište na Papui (jugoistočna četvrtina ostrva).
  • 23. 1. - Severnoafrička kampanja: Britanci zauzeli Tripoli.
  • 23. 1. - Sovjeti zauzeli Gumrak i poslednji nemački aerodrom u Staljingradu.
  • 26. 1. - Bitka kod Nikolajevke: u okviru Staljingradske bitke, italijanski Alpinski korpus uspeo da se izvuče iz obruča uz velike gubitke.
  • 27. 1. - Tito odlučio da Glavna operativna grupa (4 divizije) krene prema Hercegovini, a da ostali brane odstupnicu.
  • 27. 1. - Prvi čisto američki vazdušni napad na Nemačku - 50 bombardera na Wilhelmshaven.
  • 30. 1. - Karl Dönitz je novi komandant nemačke mornarice, nakon što je Erich Raeder dao ostavku usled Hitlerovog gneva zbog neuspeha površinskih brodova i pretnje da će ih izrezati.
  • 30. 1. - Britanski bombarderi De Havilland Mosquito napali Berlin kako bi poremetili obeležavanje 10-godišnjice nacističke vlasti.
  • 30. 1. - Gen. Friedrich Paulus unapređen u feldmaršala.
  • 30. 1. - Višijevski režim osnovao Milice française za borbu protiv pokreta otpora.
  • 31. 1. - Paulus je u sovjetskom zarobljeništvu.

Februar/Veljača

Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener
Staljingradska bitka: zarobljeni Nemac
  • februar - Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče.
  • 1. 2. - Vittorio Ambrosio komandant talijanskih oružanih snaga umjesto Uga Cavallera.
  • 2. 2. - Staljingradska bitka okončana predajom preostalih nemačkih snaga. Od 250.000 nemačkih vojnika koji su započeli pohod, samo 6.000 će se vratiti kući.
  • 2. 2. - Šarl de Gol dodelio Ratni krst Draži Mihajloviću.
  • 3. 2. - U Labradorskom moru torpedovan američki transporter SS Dorchester, stradalo 675 od 904 ljudi, među kojima i "Četiri kapelana".
  • 4. 2. - Nemci se povukli iz Libije u Tunis.
  • 5. 2. - Mussolini smenjuje većinu ministara, uključujući Galeazza Ciana.
  • 8. 2. - Izjava Vrhovnog štaba NOV i POJ te AVNOJ-a o ciljevima borbe - oslobođenje zemlje ali i "neprikosnovenost privatne svojine" i "puna mogućnost samoinicijative u industriji, trgovini i poljoprivredi".
  • 9. 2. - Gvadalkanalska kampanja protiv Japanaca okončana važnom američkom pobedom - Amerikanci povratili ostrvo dva dana nakon što su se Japanci povukli.
  • 9. 2. - Torpedovan japanski brod Tatsuta Maru, stradao 1.421 vojnik, putnik i član posade.
Eastern Front 1942-11 to 1943-03
Istočni front nov. 42 - mart 43.
  • 10. 2. - Operacija Polarna zvezda: neuspešna sovjetska ofanziva kod Lenjingrada traje do aprila i uglavnom je praćena stabilizacijom fronta.
  • 10. 2. - Bitka za Timor okončana posle skoro godinu dana povlačenjem poslednjih Australaca.
  • 11. 2. - Sovjetski projekt atomske bombe: doneta odluka o početku praktičnih radova, na čelu projekta Igor Kurčatov.
  • 12. 2. - Gandi započinje svoj najduži post, od 21 dana.
  • 14 - 17. 2. - Bitka kod Sidi Bou Zida (Operacija Prolećni povetarac): Nemci razbili Amerikance u Tunisu.
  • 15. 2. - Na putu Požarevac-Petrovac partizani ubli komandanta nemačkog 734. pešadijskog puka i još trojicu Nemaca - sutradan u Beogradu streljano 400 talaca.
  • 16. 2. - Crvena armija privremeno oslobodila Harkov.
  • 16. 2. - Predsednik Roosevelt objavljuje da je odbrana Saudi Arabije vitalna za odbranu SAD i proširuje Zakon o zajmu i najmu na nju.
  • 16 - 17. 2. - Domenikonski masakr: u italijanskoj odmazdi ubijeno 175 grčkih civila u Tesaliji.
  • 16/17. 2. - Partizani oslobodili Prozor.
  • 18. 2. - Gebelsov govor u Sportpalastu: Joseph Goebbels objavljuje totalni rat saveznicima.
  • 18. 2. - Hapšenje "Bele ruže", mirnog pokreta otpora u Nemačkoj - biće pogubljeni već kroz nekoliko dana, među njima Hans i Sophie Scholl.
Tunisia1942-1943
Tuniska kampanja
Paricutin 30 612
Parícutin: rađanje jednog vulkana

Mart/Ožujak

Prenos ranjenika preko Neretve 1943
Partizani na Neretvi
  • 1 - 2. 3. - Korjukivski masakr: SS-ovci uništili ukrajinsko selo Korjukivka sa 6.700 stanovnika iz odmazde za partizanski napad.
  • 2 - 4. 3. - Bitka u Bizmarkovom moru - uništen japanski konvoj za Novu Gvineju, stradalo 2.900 Japanaca.
  • 3. 3. - Na gomili u londonskoj stanici Bethnal Green stradalo 173 ljudi, uglavnom žena i dece.
  • 3. 3. - Nemačka podmornica greškom potopila brod Doggerbank, jedan preživeo od 365 ljudi na brodu.
  • 4. 3. - 15. dodjela Oscara: najbolji film je Mrs. Miniver, ukupno šest nagrada.
  • 4 - 6. 3. - Grčki pokret otpora: u bici kod Fardykambosa je zarobljeno nekoliko stotina italijanskih vojnika, ovog proleća se stvaraju slobodne teritorije.
  • 5. 3. - Počinje takozvana Rurska bitka, petomesečno savezničko bombardovanje Rura.
  • 5. 3. - Štrajk u FIAT-ovoj torinskoj fabrici Mirafiori, obustave rada se šire severom Italije[1].
  • 5. 3. - Generalni štrajk u Atini sprečava mobilizaciju grčkih radnika.
  • 6. 3. - Bitka kod Medeninea, Operacija Capri, poslednja je Romelova bitka u Africi: neuspelo ometanje očekivane savezničke ofanzive na Maretsku liniju u južnom Tunisu.
  • 7. 3. - Bitka na Neretvi (Operacija Weiss III): partizanske snage počele prelaz preko Neretve kod sela Jablanice.
  • 9 - 12. 3. - Masakr u Changjiao: Japanci ubili preko 30.000 kineskih civila.
  • 10. 3. - Martovski pregovori u G. Vakufu između partizanskih i nemačkih predstavnika o razmeni zarobljenika; partizani nude primirje, "NOVJ smatra četnike kao glavnog neprijatelja" (delegati u Zagrebu 20-25.3.).
  • 11. 3. - Preko 7.300 Jevreja iz Skoplja, Štipa i Bitolja (područja pod bugarskom okupacijom) zatočeno da bi kasnije tokom meseca bili poslani u Treblinku.
  • 12. 3. - Crvena armija oslobodila Vjazmu (→ "Zvezdana bajka o Vjazmi" Mire Alečković).
  • 13. 3. - Pokušaj atentata na Hitlera, u organizaciji gen. von Tresckowa, putem eksplozivne boce likera nije uspeo.
  • 15. 3. - Treća bitka za Harkov se okončava nemačkim uspehom: Sovjeti opet izgubili Harkov a Bjelgorod 18-og - poslednji veći nemački uspeh na Istočnom frontu.
  • 16 - 19. 3. - Vrhunac Bitke za Atlantik: dva konvoja sa 90 teretnih i 16 eskortnih brodova pod napadom "Vučjeg čopora" od 38 nemačkih podmornica - potopljena 22 broda uz gubitak jedne podmornice.
  • 17. 3. - Bugarski parlament glasao protiv deportacije bugarskih Jevreja (iz predratne Bugarske, iz okupirane Makedonije i Trakije su deportovani istog meseca).
  • 20. 3. - Prvi od 19 konvoja solunskih Jevreja kreće za Aušvic i druge logore - 50.000 ljudi do avgusta.
  • 22. 3. - Hatinjski masakr: u Belorusiji spaljeno selo i ubijeno 156 od 160 stanovnika iz odmazde za četiri nemačka oficira.
  • 23. 3. - Izbori za Folketing u okupiranoj Danskoj: najviše glasova za socijaldemokrate, samo 2,1% za naciste.
  • 27. 3. - Eskortni nosač aviona HMS Dasher eksplodirao usled nepažnje u Firth of Clyde, stradalo 379 od of 528 članova posade.
  • 28. 3. - U napuljskoj luci eksplodirao brod sa municijom Caterina Costa, velika materijalna šteta i možda 600 mrtvih.
  • 28. 3. - Bitka na Maretskoj liniji: saveznički proboj u južnom Tunisu.
  • mart - maj - Ofanziva NOVJ u Lici 1943..

April/Travanj

  • 19. 4. - Tri dana nakon slučajnog unosa, i prvog "tripa", Albert Hofmann prvi put namerno uzeo LSD - danas poznato kao Bicycle Day.
  • 19. 4. - 16. 5. - Ustanak u Varšavskom getu.
  • 20. 4. - U Landovici kod Prizrena streljani Boro Vukmirović i Ramiz Sadiku.
  • 23. 4. - Završena Bitka za Longstop Hill, saveznici zauzeli poslednju prirodnu prepreku na putu prema gradu Tunisu.
  • 26. 4. - Moskva prekida odnose sa poljskom vladom u egzilu, nakon što su ovi zatražili ispitivanje Katinja.
  • 26. 4. - Uskršnji neredi u Uppsali, konfrontacija švedskih nacista, antifašista i policije.
  • 27. 4. - 1. 5. - Bitka za Brdo 609 u severozapadnom Tunisu: prva jasna američka pobeda u Severnoj Africi i "sazrevanje američke vojske".
  • 28. 4. - Japanski transporter Kamakura Maru potopljen nedaleko od Filipina, stradalo 2.035 od 2.500 ljudi na brodu.
  • 30. 4. - Operacija Mincemeat: telo navodnog britanskog oficira sa ratnim planovima ispušteno blizu španske obale - Španci ga pronalaze sutradan a Nemci dobijaju informacije 8. maja.

Maj/Svibanj

  • 1. 5. - Nemački bombarder potopio britanski brod SS Erinpura kod Bengazija, stradalo preko 800 ljudi, uključujući 140 palestinskih Jevreja iz britanske vojske.
  • 3. 5. - Američki general Frank Maxwell Andrews, komandant Evropskog teatra, poginuo u avionskom udesu na Islandu (po njemu je nazvana baza Andrews).
  • 6. 5. - Okončana sedmodnevna bitka konvoja ONS 5 sa "vučjim čoporom", prelomnu u Bici za Atlantik: potopljeno 12 brodova po cenu 6 podmornica. Nemci su ovog "Crnog maja" izgubili 43 podmornice, četvrtinu ukupnog broja.
  • 7. 5. - Saveznici zauzeli Tunis i Bizertu.
  • 7. 5. - Objavljen Ayn Randin roman The Fountainhead.
  • 9. 5. - Sveslovenski sastanak u Moskvi, poziv na formiranje "narodnooslobodilačkih armija".
  • 12. 5. - Potvrda uspeha Operacije Mincemeat: Britanci presreli nemačku poruku u kojoj se najavljuje saveznička invazija na Balkanu (Grčkoj). Nemci već ovog meseca pojačavaju svoje položaje na Sardiniji i u Grčkoj, na račun Sicilije.
  • 12 - 25. 5. - Washingtonska konferencija (Trident): podržano iskrcavanje u Siciliji, a u Normandiji odloženo za godinu dana.
Gromalia prisoner of war camp
Zarobljeni u Tunisu
  • 13. 5. - Kraj Severnoafričke kampanje: nemački Afrički korpus i italijanske snage se predale saveznicima u Tunisu - preko 230.000 ljudi, zbog čega se ovakav ishod naziva i "Tunisgrad" (~ Staljingrad).
  • 14. 5. - Nemci razoružali 2.000 Đurišićevih četnika u Kolašinu, Italijani protestuju.
  • 14. 5. - Francuzi smenili tuniskog bega Muhammada VII al-Munsifa i poslali ga na Madagaskar, nasleđuje ga Muhammad VIII al-Amin (poslednji beg, do 1956).
  • 15. 5. - Počinje Operacija Schwarz (Bitka na Sutjesci, "Peta neprijateljska ofanziva") - svi protiv partizana, Nemci i protiv četnika.
  • 15. 5. - U probi šišmiš-bombe kod Carlsbad, New Mexico izgorela skoro cela baza.
  • 16. 5. - Ugušen ustanak u Varšavskom getu.
  • 16-17. 5. - Operacija Chastise - britanska avijacija srušila dve i oštetila jednu branu u nemačkom Ruru upotrebom namenski izrađenih odskakajućih bombi, što izaziva poplave i pogibiju velikog broja civila i zarobljenika.
  • 19-22. 5. - Prepiska Hitler-Musolini, ovaj drugi prekinuo snabdevanje četnika (prema dogovoru od februara)[3].
WWII, Europw, Germany, "German POWs - German yells for help after his submarine is sunk in the Atlantic by U.S. Coast... - NARA - 195468
Bitka na Atlantiku: "Crni maj" za nemačke podmornice
  • 21. 5. - Partizani nakratko zauzeli Manđelos kod Sr. Mitrovice, ustaše se vratile i opustošile mesto.
  • 22. 5. - U Moskvi objavljeno raspuštanje Kominterne (efektivno od 10. 6.).
  • 22 - 24. 5. - Operacija Farrier ("Potkivač") ili Prepad na Mljet: britanski komandosi se iskrcali na otok, ali nisu mogli naći Nijemce[4].
  • 23. 5. - RAF bacio 2.000 tona bombi na Dortmund.
  • 24. 5. - Josef Mengele postao glavni lekar u Aušvicu.
  • 28. 5. - Vrhovnom štabu se pridružila britanska misija (Dikin i Stjuart, operacija Typical).
  • 28. 5. - "Ibarski telegram" - Britanci zahtevaju od Draže Mihailovića da povuče snage na istok od Ibra, on odbija, zahtev povučen.
  • 29-30. 5. - Bombardovanje Wuppertala stvara vatrenu oluju i 3.500 žrtava.
  • 30. 5. - Aleutska kampanja: Bitka za Attu završena nakon 19 dana: većina japanskih vojnika poginula u brutalnim borbama na aleutskom ostrvu Attu.

Jun/Juni/Lipanj

  • 1. 6. - BOAC Flight 777: iznad Biskajskog zaliva oboren putnički avion, poginuo glumac Leslie Howard.
  • 3. 6. - Osnovan Francuski komitet nacionalnog oslobođenja, privremena vlada Slobodne Francuske, na čelu generali Henri Giraud i Charles de Gaulle (od novembra samo de Gaulle).
  • 4. 6. - Revolucija iz '43. označava kraj Neslavnog desetljeća u Argentini, među učesnicima je i Juan Perón koji u novembru postaje ministar rada (predsednik 1946-55 i 1973-74).
  • 4. 6. - Nakon nekoliko incidenata, počinju Zoot Suit Riots u Los Angelesu: vojna lica napadaju mlade Meksikance koji nose zoot suits, napravljene od mnogo tekstila.
  • 8. 6. - Japanski bojni brod Mutsu uništen slučajnom eksplozijom u Hirošimskom zalivu, 1121 poginuli.
  • 9. 6. - Tito ranjen tokom Bitke na Sutjesci, poginuo kap. Bil Stjuart.
  • 10. 6. - Prva proleterska udarna divizija kod Balinovca samoinicijativno razbila delove nemačke 369. legionarske divizije i stvorila uslove za proboj Glavne operativne grupe, koji je uporno branjen na Ljubinom grobu i Košuru. Treća divizija ostala u obruču.
  • 10. 6. - Masakr u Distomou: SS-ovci ubili 214 ljudi u grčkom selu.
  • 11. 6. - Operacija Corkscrew: nakon 19 dana bombardovanja, Britanci zauzimaju ostrvo Pantelleria bez otpora. Dva dana kasnije i Linosu i Lampione.
  • 13. 6. - Glavnina Treće udarne divizije, uz velike gubitke, se probila kod Tjentišta; poginuo Savo Kovačević i još 10 narodnih heroja, Nemci ubili većinu zaostalih ranjenika.
Nazor u partizanima
Vladimir Nazor, predsjednik ZAVNOH-a
  • 13. 6. - U Otočcu osnovano Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH), predsjednik je Vladimir Nazor.
  • 14. 6. - Direktiva Pointblank usmerava savezničko bombardovanje prvenstveno na avio-industriju (→ Kombinovana bombarderska ofanziva).
  • 15. 6. - Završena Bitka na Sutjesci (tj. operacija "Švarc") - partizanska glavnina se probila iz nemačkog obruča na planinu Jahorinu.
  • 17. 6. - Napad Rasinskog partizanskog odreda na dva kamiona nemačkih vojnika blizu Kruševca - osam poginulih i sedam ranjenih Nemaca, za šta je naređeno streljanje 575 talaca, streljanja su vršena 29. juna u Jajincima i na Bagdali kod Kruševca[5] (Slobodište).
  • 20 - 22. 6. - Rasni neredi u Detroitu, 34 mrtvih
  • 20. 6. - Amerikanci započinju kampanju za otoke New Georgia, dio Solomonskih Otoka (do oktobra), dio operacije Cartwheel, usmjerene prema Rabaulu.
  • 21. 6. - U Lyonu uhapšen Jean Moulin i još nekoliko lidera francuskog pokreta otpora.
Слободиште 15
Slobodište, Kruševac
  • 21. 6. - 11. 6. - Operacija Animals: kampanja sabotaža u Grčkoj kako bi se skrenula pažnja sa Sicilije (→ Operacija Barclay).
  • 22. 6. - U beogradskoj Sabornoj crkvi, na drugu godišnjicu napada na SSSR "radi spasa Evrope", održan pomen žrtvama komunizma i borcima protiv istog; Nedić poziva Srbe u "boj protiv crvene nemani", koju "trebićemo bez predaha, bez milosti do potpunog istrebljenja"; "Ako bi Nemačka popustila, ne pomagana od nas sviju, Evropa bi bila groblje, a naš narod poubijan na hiljade i milione, kao oni nesrećni Poljaci u Katinskoj šumi"[6].
  • 26. 6. - Partizani razbili posadu NDH u Vlasenici.
  • 26. 6. - Miloš Trifunović je novi predsednik izbegličke vlade, nakon Slobodana Jovanovića (do avgusta).
  • 29. 6. - Papina enciklika Mystici corporis Christi: crkva je "mistično tijelo Kristovo".
  • 30. 6.? - Kod Kladnja spuštena prva saveznička pošiljka sanitetskog materijala za NOV i POJ.

Jul/Juli/Srpanj

  • 1. 7. - Rumunski ministar ino. poslova Mihai Antonescu u poseti Mussoliniju, predlaže povlačenje Italije, Rumunije, Mađarske i Finske iz Osovine.
  • 4. 7. - U avionskoj nesreći kod Gibraltara gine gen. Władysław Sikorski, čelnik poljske izbegličke vlade.

Kurska bitka

Bundesarchiv Bild 101III-Zschaeckel-206-35, Schlacht um Kursk, Panzer VI (Tiger I)
Soviet troops and T-34 tanks counterattacking Kursk Voronezh Front July 1943
The British Army in Sicily 1943 NA4940
Saveznička invazija Sicilije: Britanci pozdravljeni u jednom gradiću
  • 15. 7. - "Slobodni dom", glasilo HSS na slobodnoj teritoriji.
  • 16. 7. - U luci Alžir eksplodirao teretnjak Bjørkhaug koji je tovario nemačke mine - stotine poginulih.
  • 17. 7. - Hitler prekida operaciju Citadela i šalje deo snaga u Italiju.
  • 19. 7. - Partizanska zaseda kod Lepenice nedaleko od Sarajeva, teški gubici 7. SS divizije.
  • 19. 7. - Saveznici po prvi put bombarduju Rim.
  • 19. 7. - Mussolini se sastao s Hitlerom kod Feltrea (tj. Belluna) - ne usuđuje se pomenuti izlazak iz rata.
  • 21. 7. - Izdate poternice na 100.000 rajhsmaraka za Titom i Dražom Mihailovićem.
  • 22. 7. - Pattonova Sedma armija ušla u Palermo.
  • 22. 7. - Potopljen japanski nosač hidroaviona Nisshin, stradalo preko 1.000 članova posade i prevoženih vojnika.
  • 24. 7. - Počinje Operacija Gomorrah (do novembra) - razorno bombardovanje Hamburga. Britanci prvi put koriste sistem Window, aluminijumske trake za ometanje radara.
Hamburg, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 C3677
Bombardovanje Hamburga
  • 25. 7. - Pošto je Veliko fašističko veće sinoć glasalo za njegovu smenu, Benito Mussolini je smenjen od kralja i uhapšen. Novi predsednik vlade je gen. Pietro Badoglio.
  • 27/28. 7. - Preko 30.000 ljudi stradalo od vatrene oluje u Hamburgu.
  • 28. 7. - Japanci neopaženo napustili aleutsko ostrvo Kiska (saveznici stižu 15. 8.).
  • 31. 7. - Vojvoda od Aoste, "Tomislav II", odrekao se hrvatskog prijestolja.
  • srpanj - Pokušaj atentata na pročelnika Glavnog stožera domobranstva, generala Ivana Prpića, smatra se u organizaciji Ive Herenčića.

Avgust/August/Kolovoz

  • 1. 8. - Operacija Tidal Wave: Amerikanci bombarduju rafinerije nafte u rumunskom Ploiești-u - gube 53 aviona i 660 članova posade, a šteta je manja od željene (→ Naftna kampanja Drugog svetskog rata).
  • 1. 8. - Flag of the State of Burma (1943–1945).svg Japanci proglasili Državu Burma.
  • 1 - 2. 8. - Rasni neredi u njujorškom Harlemu.
  • 3. 8. - Sporazum iz Mukje između dva albanska pokreta otpora, ali ga ubrzo odbacuje CK KP Albanije.
  • 2. 8. - Torpedni čamac PT-109 budućeg američkog predsednika Kenedija potopljen naletanjem u Solomonskim ostrvima.
  • 2. 8. - Pobuna u logoru Treblinka, oko 70 je uspelo pobeći.
  • 3. i 10. 8. - Gen. George S. Patton u dva navrata ošamario vojnike koji su patili od vrste PTSP (objavljeno u novembru).
  • 3 - 23. 8. - Operacija Polkovodec Rumjancev, tj. Bjelgorodsko-Harkovska ofanziva.
  • 5. 8. - Operacija Kutuzov: Sovjeti povratili Orel.
  • 7. 8. - Crvena armija počinje Smolensku operaciju (do oktobra).
  • 9. 8. - Talijanski fašistički okupatori zapalili 6 bračkih mjesta, a Selca su gorila 3 dana.
  • 10. 8. - Božidar Purić novi predsednik izbegličke vlade
  • 10/11. 8. - Partizanski napad na aerodrom Rajlovac kod Sarajeva.
  • 13. 8. - Nakon nekoliko upozorenja, nastavlja se bombardovanje Italije. Prvi put gađana meta u Austriji, kao i Berlin prvi put od maja.
  • 15. 8. - Ukazom Vrhovnog štaba NOV i POJ uspostavljena prva odlikovanja u NOVJ: ordeni narodnog heroja, partizanske zvijezde, narodnog oslobođenja, za hrabrost te bratstva i jedinstva, kao i Medalja za hrabrost.
Allied-soldiers-sight-Italys-mainland-1943-352039874629
Saveznički vojnici posmatraju italijansko kopno iz Messine
  • 17. 8. - Spajanjem američke i britanske armije u Mesini (Paton i Montgomeri), završeno osvajanje Sicilije.
  • 17. 8. - Bombarderska Schweinfurtsko–Regensburška misija protiv fabrike kuglagera odn. aviona Messerschmitt – veliki gubici aviona, šteta na zemlji ubrzo nadoknađena.
  • 17/18. 8. - Operacija Crossbow protiv nemačkih dalekometnih oružja počinje Operacijom Hydra, bombardovanjem istraživačkog centra u Peenemündeu - razvoj rakete V-2 je usporen za 6-8 nedelja.
  • 19. 8. - Kvebečki sporazum SAD i UK o saradnji u razvoju nuklearne energije i oružja.
  • 23. 8. - Kurska bitka okončana ozbiljnim strateškim porazom Vermahta; Crvena armija oslobodila Harkov. Sledi četvoromesečna Dnjeparska bitka za oslobođenje istočne obale te reke.
  • 24. 8. - Hermann Neubacher imenovan za Ribbentropovog specijalnog predstavnika za jugoistočnu Evropu. On će formulisati plan koji predlaže, između ostalog, priključenje Crne Gore Srbiji, ali u Berlinu prihvaćeno samo otvaranje Beogradskog univerziteta.
  • 24/25. 8. - Partizani zauzeli Bugojno.
  • 25. 8. - Nemačko protivbrodsko oružje Henschel Hs 293 je prva vođena raketa upotrebljena u borbi.
  • 27/28. 8. - Na tajnom sastanku u Milanu, Altiero Spinelli i saradnici osnovali Evropski federalistički pokret.
  • 28. 8. - Bugarski car Boris III (49) umro ubrzo nakon sastanka sa Hitlerom, na kome je odbio i ulazak u rat sa SSSR i deportaciju Jevreja - nasleđuje ga 6-godišnji Simeon II.
  • 29. 8. - Nemci raspustili vladu okupirane Danske jer se ne može nositi sa talasom štrajkova, uvedeno ratno stanje i preduzeta Operacija Safari razoružanja danskih oružanih snaga - mornarica potopila 32 broda a Nemci uzeli 14.
  • avgust? - Gen. Hans-Gustav Felber postao vojni komandant Jugoistoka i Vojni zapovednik Srbije.

Septembar/Rujan

  • 1. 9. - Avion Grumman F6F Hellcat u prvoj borbenoj akciji.
  • 3. 9. - Saveznička invazija Italije počinje operacijom Baytown - Montgomeryjeve snage se iskrcavaju kod Reggia uz slab otpor. Istog dana je potpisano Primirje iz Cassibilea, objavljeno pet dana kasnije.
  • 8. 9. - Kapitulacija Italije objavljena u 19:30. Partizani privremeno oslobađaju Split i tamošnje ogromno skladište. Partizani narednih dana razoružavaju veći deo italijanske vojske u Jugoslaviji, dolazi do narodnog ustanka od Dalmacije do Istre.
  • 8. 9. - Savezničko bombardovanje nemačkog i italijanskog štaba u Frascatiju u 12:10, stradalo 485 civila.
  • 8. 9. - Nemačka Operacija Achse, posedanja italijanske vojne zone. Istog dana saveznici započinju Dodekanesku kampanju, koja se u novembru završava nemačkom pobedom.
  • 8. 9. - Crvena armija povratila Staljino/Donjeck.
  • 8. 9. - Patrijarh moskovski Sergije izabran na osnovu sporazuma RPC sa Staljinom: crkva dobija ustupke u zamenu za lojalnost, nalazi se pod kontrolom tajne službe.
  • 8. 9. - Nemci na Istočnom frontu započinju gradnju Linije Panther–Wotan ili "Istočnog zida".
Invasionofitaly1943
Saveznička invazija Italije
  • 9. 9. - Operacija Avalanche kod Salerna je glavna saveznička invazija Italije, istog dana i Operacija Slapstick, iskrcavanje kod Taranta.
  • 9. 9. - Nemci potopili, vođenom bombom Fritz X, italijanski bojni brod Roma u prolazu Bonifacio, zvanično je stradalo 1.253 ljudi, odn. 1.393, uključujući komandanta mornarice Carla Bergaminija. Italijani i Nemci se sukobljavaju i na moru kod Bastije i na Rodosu kojeg Nemci zauzimaju 11-og.
  • 9. 9. - Ajaccio na Korzici je prvi oslobođeni francuski grad - na ostrvu je izbio ustanak protiv nemačke okupacije, koja zamenjuje italijansku.
  • 9. 9. - 10. 10. - Jugoslovenski partizani razoružavaju 10. italijansku diviziju, dve divizije im se pridružuju.
  • 10. 9. - Nijemci uspostavili Operativnu zonu Jadransko primorje (OZJP) sa sjedištem u Trstu, kao i Operativnu zonu Alpenvorland u Bolcanu. Šef policije u OZJP je zločinac Odilo Globocnik.
  • 10. 9. - Ante Pavelić daje izjave o razrješenju Rimskih ugovora i o ništetnosi označenja kralja.
  • 10. 9. - "Čajanka gospođe Solf": putem agenta-provokatora otkriven Solfov kružok protivnika nacizma, što dogodine vodi i rasturanju vojne obaveštajne službe Abwehr.
  • 12. 9. - Operacija Eiche - Nemci spektakularno oslobađaju Mussolinija iz pritvora na Gran Sassu.
  • 14. 9. - Flag of Albania (1943–1944).svg U Albaniji, sada pod nemačkom okupacijom, proglašena vlada - Ibrahim Biçakçiu (iz Elbasana), Bedri Pejani (Peć) i Xhafer Deva (Mitrovica).
  • 14 - 16. 9. - Viannoski masakri: u nemačkim represalijama ubijeno preko 500 ljudi na Kritu.
  • 14. 9. - 4. 10. - Bitka kod Drashovice, blizu Valone, između albanskog otpora i Nemaca.
  • septembar - Sukob potpukovnika Vojislava Lukačevića sa Nemcima u Sandžaku.
  • 16. 9. - Osnovana Druga prizrenska liga.
  • 16. 9. - Oslobođena crnomorska luka Novorosijsk.
  • 17. 9. - Britansko-američka vojna misija na oslobođenoj teritoriji u Bosanskoj krajini (Ficroj Maklin).
  • 17. 9. - Pobuna u "Handžar diviziji" na obuci u francuskom mestu Villefranche-de-Rouergue (brzo ugušena).
  • 18. 9. - Dovršeno nemačko povlačenje sa Sardinije na Korziku, koju takođe napuštaju do 4. oktobra.
  • 19. 9. - Bitka za Turjak: slovenački partizani zauzimaju zamak od domaćih antikomunista.
  • 19. 9. - 27. 10. - Nemačko-domobransko-kozačke operacije protiv NOV i PO Vojvodine u Sremu.
  • 20. 9. - ZAVNOH donosi Odluku o priključenju Istre, Rijeke, Zadra i ostalih okupiranih krajeva Hrvatskoj. Istog dana i Vlada NDH jednostrano priključuje Splita, Kotora, Zadra, Rijeke i hrvatskog dijela Istre.
  • 21 - 26. 9. - Kefalonijski masakr: Nemci ubili preko 5.000 italijanskih zarobljenika iz divizije Acqui koja je pružila otpor razoružavanju (1.315 je poginulo u borbi i još 3.000 se utopilo u potopljenim brodovima nakon predaje, tema romana i filma "Mandolina kapetana Corellija").
  • 22. 9. - Leon Rupnik imenovan za predsjednika uprave u Ljubljanskoj pokrajini, dva dana kasnije objavljen osnutak Slovenskog domobranstva.
  • 22. 9. - Ubijen generalni komesar Belorusije Wilhelm Kube.
  • 22. 9. - Operacija Suorce: nemački bojni brod Tirpitz teško oštećen mini-podmornicom u Norveškoj.
  • 22. 9. - Na severoistočnoj Papui počinje Kampanja na poluostrvu Huon (do marta).
  • 23. 9. - Proglašena "Italijanska Socijalna Republika" (naziv od 25. 11.), marionetska tvorevina na čelu sa Musolinijem.
  • 25. 9. - Operacija Istra ("Romelova ofenziva"): Nijemci razbijaju glavne partizanske jedinice u Istri, zatim prelaze u Gorski kotar (→ "Šesta neprijateljska ofanziva").
  • 25. 9. - Crvena armija oslobodila Smolensk. Ovom operacijom je definitivno otklonjena pretnja Moskvi.
  • 26. 9. - Operacija Jaywick: komandosi potopili sedam brodova u japanskoj luci Singapur - ne znajući o čemu se radi, Japanci odgovaraju represalijama (Incident Duplog Desetog).
  • 27-30. 9. - Četiri napuljska dana - građani Napulja se oslobodili nemačke okupacije, dan pre dolaska Amerikanaca.
  • 29. 9. - Prva tuzlanska operacija NOVJ, grad privremeno oslobođen.
  • 29. 9. - Oslobođen Kremenčuk na obali Dnjepra.

Oktobar/Listopad

  • 1. 10. - Britanci zauzimaju Foggiu, u čijoj okolini će se nalaziti veliki broj vojnih aerodroma, Foggia Airfield Complex.
  • 2. 10. - Planirana deportacija 8.000 danskih Židova nije uspjela jer su pripadnici danskog pokreta otpora većinu zemljaka odveli na sigurno u Švedsku.
  • 3. 10. - Operacija Devon: britanski komandosi zauzimaju Termoli i izdržavaju trodnevne nemačke napade.
  • 3. 10. - Japanci u današnjoj Indoneziji osnovali vojne snage Pembela Tanah Air ("Branitelji domovine") protiv moguće savezničke invazije.
  • 4. 10. - Bitka za Kos (Operacija Polarni medved): Nemci zauzimaju ostrvo od Italijana i Britanaca.
  • 4. 10. - Bombardovanje Frankfurta, pogođeno sklonište dečije bolnice - 529 stradalih, od čega 90 dece.
  • 4. i 6. 10. - Posenski govori: Heinrich Himmler se obraća SS oficirima odn. partijskim zvaničnicima i objašnjava rasnu politiku i Konačno rešenje.
  • 5. 10. - Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni: četnici zauzimaju Višegrad, zatim i Rogaticu 13. oktobra.
  • 7. 10. - Nemačke tempirane bombe ubile preko 100 ljudi u Centralnoj pošti u Napulju.
  • 10 - 11. 10. - Diverzija NOVJ napadom na Zenicu.
  • 12. 10. - Sastavljen izvršni odbor HSS na slobodnoj teritoriji (lokalni i srednji funkcioneri stranke).
  • 12. 10. - Neutralni Portugal stavio Britancima na raspolaganje baze na Azorima, u skladu sa ugovorom o savezu iz 1373!.
  • 13. 10. - Prva borba, od Sovjeta organizovane, Divizije Košćuško, nukleusa posleratne poljske armije (dan poljske armije do 1989).
  • 13. 10. - Italija objavila rat Nemačkoj.
  • 14 - 17. 10. - Operacija Arnim: nemačka ofanziva na Frušku Goru. Prve borbe 1. kozačke divizije, koja će se istaći borbenošću i ratnim zločinima.
  • 14. 10. - Pobuna logoraša u Sobiboru, oko 50 ih uspeva pobeći - ostali su ubijeni a logor je zatvoren.
  • 14. 10. - Drugi američki napad na fabriku kuglagera u Schweinfurtu: izgubili su 77 bombardera i preko 600 ljudi.
  • 14. 10. - Japanci proglasili Filipinsku Republiku.
  • oktobar - U belgijskom mandatu Ruanda-Urundi počinje glad Ruzagayura od koje do kraja sledeće godine strada 36 - 50 hiljada ljudi.
Eastern Front 1943-08 to 1944-12 de
Istočni front: sovjetski dobici od Kurska do kraja godine (žuto)
  • 15. 10. - U SSSR formirana Divizija Tudor Vladimirescu od rumunskih zarobljenika.
  • 16. 10. - Rimska racija: nemačka policija hapsi 1.259 Jevreja (252 pušteno) koji završavaju u Aušvicu.
  • 17. 10. - Završena Burmanska železnica, kojom Japanci povezuju Bangkok i Rangun - 415 kilometara za godinu dana, po cenu preko 100.000 života civila i savezničkih zarobljenika.
  • 18/19. 10. - Nemački brod teretnjak MS Sinfra potopljen kod Krita, stradalo oko 2.000 ljudi, uglavnom italijanskih zarobljenika. Od 500 spašenih Italijana polovina streljana zbog napada na stražare.
  • 19. 10. - Otkriven antibiotik streptomicin.
  • 20. 10. - Savezničko bombardovanje Niša (poginulo 250 civila).
  • 21. 10. - Oslobođen Sanski Most.
  • 21. 10. - 12. 11. - Operacija Provala oblaka u Istri, Gorskom kotaru, Primorju i Sloveniji - još jedan udarac partizanskim jedinicama.
  • 21. 10. - Japanci u Singapuru uspostavili "privremenu vladu Slobodne Indije" (Azad Hind), na čelu sa Subhas Chandra Boseom - on 29. 12. podiže indijsku zastavu u Port Blairu na Andamanskim ostrvima, ali stvarnu vlast imaju Japanci, koji zlostavljaju indijske nacionaliste.
  • 22/23. 10. - Razorno bombadovanje Kassela, manja vatrena oluja. Iste noći pomorska Bitka kod Sept-Îles, poslednja nemačka pomorska pobeda.
  • 23. 10. - Crvena armija zauzima Melitopolj nakon uličnih borbi, dva dana kasnije pada i Dnjepropetrovsk.
  • 27. 10. - 12. 11. - Bitka za Treasury Islands u Solomonima: korak bliže Rabaulu i Bougainvilleu.
  • oktobar - novembar - NOVJ neuspešno napada Travnik.

Novembar/Studeni

  • 1. 11. - Završena treća Moskovska konferencija, inostranih ministara - o ubrzanju kraja rata, obnova Austrije u predratnim granicama, o nemačkim ratnim zločinima...
  • 1. 11. - Američkim iskrcavanjem počinje Bougainvilleska kampanja, traje do kraja rata.
  • 3. 11. - Britansko bombardovanje Podgorice - uništeno 10 nemačkih aviona, oko 150 mrtvih i ranjenih civila.
  • 3 - 4. 11. - Operacija Erntefest ("Žetveni festival"): streljanje 43.000 jevrejskih robovskih radnika u Majdaneku i sublogorima - time se privodi kraju operacija Reinhard, istrebljenje poljskih Jevreja.
  • 5. 11. - Osnovan Tanjug - Telegrafska agencija nove Jugoslavije.
  • 5 - 6. 11. - U Tokiju održana Konferencija Velike Istočne Azije (→ panazijanizam, Sfera koprosperiteta Velike Istočne Azije).
  • 6. 11. - Prestaju streljanja u Jajincima kod Beograda, do aprila ekshumacije i spaljivanje leševa.
Kiev Kreschatik after liberation November 1943
Crvenoarmejci u Kijevu
  • 6. 11. - Bitka za Kijev: oslobođen Kijev, probijena nemačka linija na Dnjepru.
  • 6 - 14. 11. - Napad NOVJ na Viroviticu novembra 1943..
  • 7. 11. - U Tuzli izašao prvi broj "Fronta slobode", organa Narodnooslobodilačkog pokreta (NOP) istočne Bosne.
  • 8. 11. - NOVJ oslobodila Koprivnicu.
  • 8. 11. - Libanska skupština izglasala okončanje francuskog mandata, na šta ovi odgovaraju hapšenjem predsednika i skoro čitave vlade 11-og.
  • 9. 11. - U SAD potpisan sporazum o Administraciji Ujedinjenih nacija za pomoć i obnovu (UNRRA), među 44 potpisnice i Jugoslavija, koja će biti 4. dobitnik pomoći (iza Kine, Poljske i Italije).
  • 10. 11. - Radi lakšeg upravljanja okupiranom teritorijom, njemačke vlasti u Drugom svjetskom ratu uspostavile kvislinšku "Narodnu upravu" u Crnoj Gori.
  • 12. 11. - Bitka za Leros: Nijemci se iskrcavaju na dodekaneški otok i do 16-og savladavaju britanske i talijanske branitelje - rješenje Dodekaneške kampanje.
  • 13. 11. - Bitka za Kijev: nemački protivnapad, 20-og povratili Žitomir.
  • 14. 11. - Veronski kongres italijanske fašističke partije: sedma tačka manifesta proglašava Jevreje za strance i neprijatelje, krajem meseca izdato naređenje za hapšenje.
  • 14. 11. - Bombardovanje Bugarske u Drugom svetskom ratu: Sofija je prvi put na meti od Aprilskog rata 1941.
  • 16. 11. - Osnovano ZAVNO Crne Gore i Boke.
  • 18. 11. - Počinje vazdušna Bitka za Berlin: 440 aviona britanskog Kraljevskog zrakoplovstva je bombardiralo Berlin (traje do sledećeg marta, smatra se neuspehom za RAF).
  • 20. 11. - Osnovano Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Sandžaka.
Marine in action at Tarawa.JPEG
Bitka za Tarawu
  • 20 - 23. 11. - Bitka za Tarawu u Gilbertovim otocima, skupa američka pobjeda u prvoj ofenzivi u središnjem Pacifiku.
  • 22. 11. -  Liban je nezavisan: pod pritiskom UK, francuski komesar oslobodio uhapšene libanske političare - kraj mandata koji je nad tom državom imala Francuska od 1. jula 1920.
  • 22 - 26. 11. - Konferencija u Kairu (Sextant) - učestvuje Chiang Kai-shek, raspravlja se o Japanu i Aziji - od Japana će se zahtevati bezuslovna predaja i sve teritorije zauzete od 1914.
  • 24. 11. - Eskortni nosač USS Liscome Bay torpedovan u Gilbertovim ostrvima - u eksploziji municije i potonuću gine 644 od 916 ljudi.
  • 23 - 25. 11. - Napad NOVJ na Glinu 1943..
  • 25. 11. - Prvo zasjedanje ZAVNOBiH u Mrkonjić Gradu (Dan državnosti Bosne i Hercegovine).
  • 25. 11. - Bitka kod rta St. George je poslednja pomorska u Kampanji Solomonskih ostrva, što se smatra i krajem tzv. Tokyo Expressa, upotrebe japanskih vojnih brodova za transport.
  • 26. 11. - Britanski transporter HMT Rohna pogođen nemačkom vođenom bombom - u eksploziji i potonuću stradalo 1.138 ljudi, uglavnom američkih vojnika.
  • 26. 11. - Tosya–Ladički zemljotres u severnoj Turskoj, 2.824 mrtvih.
  • 26. 11. - Crvena armija oslobodila Gomelj, poslednje nemačko uporište iza Dnjepra.

Decembar/Prosinac

  • decembar - Britanska vlada zvanično uskraćuje pomoć četnicima, zbog saradnje sa okupatorom (američka vlada nastavlja pomoć).
  • 2. 12. - Blizu Pljevalja osnovana italijanska partizanska divizija Garibaldi.
  • 2. 12. - Pismo od CK KPJ za CK KP Albanije: postavljati pitanje prisajedinjenja Kosova Albaniji značilo bi "liti vodu na mlin raznih reakcionara, pa i samog okupatora".
  • 2. 12. - Nemci bombardovili luku u Bariju, potopljeno 28 teretnih brodova, uključujući i jedan američki sa iperitnim bombama.
  • 4 - 16. 12. - Operacija Kugelblitz, deo Šeste neprijateljske ofanzive, u istočnoj Bosni i Sandžaku.
Spomenik prijepoljskoj bici
Zimske operacije: Spomenik Prijepoljskoj bici
  • 4. 12. - Razbijena 2. proleterska divizija u Prijepolju kod partizanske bolnice, stradale stotine boraca.
  • 4. 12. - Počinje nemačka operacija Ziethen u južnoj Bosni, NOVJ izgubila Livno.
  • 4 - 26. 12. - Kampanja na reci Moro, saveznička ofanziva na jadranskoj strani Italije - pat pozicija.
  • 5. 12. - Saveznici bombardirali Split i Kaštel-Sućurac. U Kaštel-Sućurcu u crkvi je tim bombardiranjem ubijeno više od sto ljudi.
  • 5. 12. - Kralj Petar naziva novu Titovu vladu terorističkom i nereprezentativnom[7].
  • 8 - 17. 12. - Bitka kod San Pietra je saveznička pobeda u Italiji, italijanska vojska se prvi put borila uz saveznike.
  • 9. 12. - Bitka za Kočevje: partizani ušli u grad, ali Nemci i domobrani se sklonili u zamak gde im tri dana kasnije stiže pomoć.
  • 9. 12. - Državni sekretar SAD Cordel Hull izjavljuje da će pomoć u Jugoslaviji dobiti svi koji se bore protiv Nemaca, dakle i partizani.
  • 10. 12. - Britanski premijer Čerčil primio u Kairu kralja Petra II i predsednika izbegličke vlade - saopštio im da treba otpustiti Dražu Mihailovića.
  • 11. 12. - Avioni P-51 Mustang-B na prvoj eskortnoj misiji nad Nemačkom - proširenje pratnje će znatno smanjiti gubitke bombardera.[8]
  • 12. 12. - Čehoslovački predsednik u egzilu Edvard Beneš u Moskvi potpisao ugovor o prijateljstvu sa SSSR.
  • 13. 12. - Masakr u Kalavriti: u nemačkim represalijama u grčkoj Ahaji streljano oko 700 civila.
  • decembar - Bugarski Otečestveni front za samostalnu ujedinjenu Makedoniju.
  • decembar - Britanci montirali prototip računala Colossus za dešifriranje njemačkih komunikacija (od veljače radi u Bletchley Parku).
  • 20. 12. - Prosinačke žrtve: u zagrebačkoj Dubravi obješeno 16 antifašista.
  • 20. 12. - Bolivijski predsednik gen. Enrique Peñaranda zbačen od majora Gualberta Villarroela koji sprovodi reforme (do pobune 1946).
  • 20 - 28. 12. - Bitka za Ortonu: saveznici zauzimaju grad na Jadranu, prozvan "Italijanski Staljingrad" zbog brutalnosti okršaja.
  • 20/21. 12. - Četnički pokolj u Vraniću kod Beograda, praćen zločinom u Boleču.
  • 22. 12. - Tri dana nakon što se nasukala na Silbi, nemačku laku krstaricu SMS Niobe dokrajčili britanski torpedni čamci.
  • 24. 12. - Crvena armija započinje Dnjeparsko-karpatsku ofanzivu (do aprila), poznatu i kao Oslobođenje Desnoobalne Ukrajine.
  • 24. 12. - Američki general Dwight D. Eisenhower je vrhovni saveznički komandant u Evropi.
  • 26. 12. - Bitka kod Severnog rta: potopljen je nemački bojni brod Scharnhorst sa 1.932 ljudi.
  • 28. 12. - Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu: ukinuta je Kalmička ASSR, počinje deportacija Kalmika zbog grehova Kalmičkog konjičkog korpusa.
  • 31. 12. - Predsednik SAD Ruzvelt uručio "Liberatore" jugoslovenskim avijatičarima iz 15. armijskog vazduhoplovnog korpusa SAD.
  • 31. 12. - 2. 2. 1944 - Bujanska konferencija NOO Kosova za priključenje Albaniji (KPJ se protivi otvaranju pitanja granica).
  • 31. 12. - NOVJ počinje neuspešnu Prvu banjalučku operaciju.
  • 31. 12. - Crvena armija povratila Žitomir.

Kroz godinu

1943. u temama

Rukovodstvo zemlje (vlada u izbeglištvu; "Demokratska Federativna Jugoslavija" od zasedanja AVNOJ-a):

Rođenja

Januar/Siječanj

Februar/Veljača

Mart/Ožujak

April/Travanj

Maj/Svibanj

Jun/Juni/Lipanj

Jul/Juli/Srpanj

Avgust/August/Kolovoz

Septembar/Rujan

Oktobar/Listopad

Novembar/Studeni

Decembar/Studeni

Kroz godinu

  • Duško Lokin, hrvatski pjevač
  • Rrahman Morina, društveno-politički radnik SAP Kosovo († 1990)
  • Mica Trofrtaljka, pevačica

Smrti

Januar/Siječanj

Februar/Veljača

Mart/Ožujak

April/Travanj

Maj/Svibanj

Jun/Juni/Lipanj

Jul/Juli/Srpanj

Avgust/August/Kolovoz

Septembar/Rujan

Oktobar/Listopad

Novembar/Studeni

Decembar/Studeni

Kroz godinu

  • Lea Deutsch, hrvatska dječja glumica židovskog podrijetla (* 1927)
  • Slavko Brill, kipar (* 1900)
  • Vukašin Marković, učesnik Oktobarske revolucije
  • Vukašin Mandrapa, Starac Vukašin, žrtva ustaša, svetac SPC
  • Miloš Parenta, bivši rektor Karlovačke bogoslovije (* 1867)

Nobelova nagrada za 1943. godinu

Takođe pogledati

Spoljne veze

Reference

  1. The Strike Against Fear. jacobinmag.com
  2. Muftija u posjeti - Sarajevo. handzar.jimdo.com
  3. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije
  4. Operation Farrier. codenames.info
  5. Radanović, Milan (29/08/2015). Viktimizacija zločinaca. pescanik.net
  6. Srpski narod, 26. juni 1943. ubsm.bg.ac.rs
  7. KING PETER ASSAILS TITO'S NEW REGIME. nytimes.com DEC. 6, 1943
  8. Arrogant U.S. Generals Made the P-51 Mustang a Necessity. medium.com - War is Boring Dec 1, 2016
Bihaćka republika

Bihaćka republika je bila prostrana partizanska slobodna teritorija nastala nakon bihaćke operacije i oslobođenja Bihaća 4. novembra 1942. godine, spajanjem oslobođenih teritorija Bosanske krajine i susednih oblasti Hrvatske.

Bihać je od početka novembra 1942. do kraja januara 1943. bio centar slobodne jugoslovenske teritorije koja se prostirala se od prilaza Karlovcu i Zagrebu, do reke Bosne i Neretve, zahvatajući oko 50.000 km².

Razvitak narodnooslobodilačkog pokreta, dostigao je na ovoj teritoriji najviši stepen. Tu su u novembru 1942. formirane prve divizije i korpusi NOVJ čija je dejstva usperavao Vrhovni štab.

Teritorija Bihaćke republike bila je poprište velike zimske operacije Weiss, poznate kao četvrta neprijateljska ofanziva, koju su početkom 1943. godine vodile udružene okupatorsko-kvinsliške snage.

Bitka za Prozor 1943.

Bitka za Prozor je bila jedna od značajnih bitaka četvrte neprijateljske ofanzive. Borbe za Prozor su vođene tokom 15. i 16. februara 1943. godine, nakon čega su jugoslovenski partizani uspeli nakratko osloboditi grad od Italijana.

Ovaj napad NOVJ na Prozor je ostao upamćen po Titovoj naredbi "Prozor noćas mora pasti!" Po okončanju četvrte i pete neprijateljske ofanzive, Prozor je avgusta 1943. godine ponovo nakratko dospeo u ruke partizana.

Bitka za Split (1943)

Nakon kapitulacije Italije, narod Splita predvođen mesnim narodnooslobodilačkim odborima 9. septembra preuzeo je vlast u gradu i okolini i razoružao jedinice italijanskog XVIII korpusa. Tokom narednih dana u Split i okolinu stigli su Prva dalmatinska brigada NOVJ i Splitski NOP odred.

U okviru Operacije Ahze (nem. Achse), a u cilju preuzimanja italijanskog oružja i obezbeđivanja lojalnosti italijanske vojske, komanda nemačke 2. oklopne armije uputila je u prema Splitu delove 7. SS divizije. Ovi delovi su se vazdušnim desantom iskrcali u Sinju, i zatim sa 27. ustaškom bojnom nastavili napredovanje prema Splitu, zauzevši 11. septembra Klis. Tu su zaustavljeni i opkoljeni od jedinica NOVJ. Građanstvo Splita i okoline masovno se priključilo jedinicama NOVJ.

Obe strane morale su da pojačavaju svoje snage. Nemci su prebacivali nove kontingente vazdušnim putem u Sinj, a preostali deo 7. SS divizije, ojačan 92. motorizovanim pukom, krenuo je u nastupanje kopnenim putem iz pravca Imotskog. S druge strane, od 16. septembra u srednju Dalmaciju ušle su Prva proleterska i Četvrta krajiška divizija NOVJ. Kopnena nemačka kolona poražena je i odbačena 18. septembra kod sela Zvečanja. 3. krajiška brigada stigla je 20. septembra u okolinu Sinja i prekinula vazdušni saobraćaj.

Nakon neuspelog napada 3. i 6. krajiške brigade na Sinj 22/23. septembra, situacija za branioce znatno se pogoršala. 7. SS divizija i 92. motorizovani puk sa mostobrana na Cetini počev od 23. septembra snažno su prodirali prema liniji Split - Sinj sa istoka, a 114. divizija iz oblasti Šibenika i Drniša sa zapada. Štabovi NOVJ doneli su 24. septembra odluku o uništenju svih vojnih postrojenja i evakuaciji Splita. Nakon borbi sa partizanskim zaštitnicama, delovi 7. SS divizije ušli su u Split 27. septembra. Prilikom nastupanja prema Splitu i uspostavljanja nemačko-ustaške vlasti, ove formacije vršile su bezobziran teror i ubile više stotine civila.

Nakon ulaska u Split, nemačke snage nastavile su napad na položaje NOVJ na planini Mosor, radi obezbeđivanja Splita i uklanjanja pretnji. 2. oktobra jedinice NOVJ povukle su se sa Mosora radi reorganizacije, formiranja 8. korpusa i učešća u borbama za Livno.

Drugi svjetski rat u Jugoslaviji

Drugi svjetski rat na području Jugoslavije je formalno počeo napadom njemačkih i italijanskih snaga na Kraljevinu Jugoslaviju 6.4. 1941., a završio 15.5. 1945. s kapitulacijom osovinskih snaga na Balkanu.

Prije tog datuma su neprijateljstva na teritoriji Istre i primorja formalno započela 10.6. 1940. kada je fašistička Italija objavila rat Velikoj Britaniji i Francuskoj, a stvarno dan prije aprilskog rata napadom njemačkih snaga na garnizon Jugoslavenske vojske kod Đerdapa, a nakon 15.5. 1945. su bilježeni manji okršaji jugoslavenskih snaga sigurnosti s ostacima poraženih četničkih i ustaških jedinica.

Iako je regularna Jugoslovenska vojska poražena, organizovan je masovni pokret otpora, predvođen Komunističkom partijom Jugoslavije. U toku oslobodilačke borbe partizanska gerila je izrasla u Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije, koja se borila protiv okupatora i njihovih slugu. Mihailovićevi četnici su također započeli kao pokret otpora, ali su tokom rata uspostavili saradnju sa Osovinom. Paralelno sa ratom protiv okupatora, u srpskim krajevima je vođen i bespoštedni rat partizana i četnika:

Nemci su krajem 1943. ocenili da situacija u Jugoslaviji nije više stvar neke "okupirane teritorije", već dobija značaj koji je odlučujući za rat, otvaranjem fronta u neposrednoj blizini granice Rajha. Partizani su, uz podršku saveznika, vodili borbu za oslobođenje od okupatora i dolazak na vlast, dok su četničke jedinice, vremenom ostavši bez savezničke podrške, ušle u potpunu kolaboraciju na svim nivoima u pokušaju da spreče dolazak ideoloških protivnika na vlast.Nakon pet godina borbe, fašističke snage su pobeđene a Jugoslavija oslobođena 5. 1945. godine, u saradnji sa Crvenom armijom i zapadnim Saveznicima.

Jugoslovenska vojska u otadžbini

Ovaj članak se odnosi na paravojnu formaciju iz drugog svjetskog rata. Za ostale četničke formacije i širi kontekst v. ČetniciJugoslovenska vojska u otadžbini (skraćeno JVO ili JVuO) je bila vojna formacija pod zapovjedništvom Draže Mihailovića, oformljena povezivanjem četničkih jedinica diljem okupirane Jugoslavije. Nastala je ukazom kralja Petra II 10. juna 1942. godine, a raspuštena ukazom od 29. avgusta 1944. godine.Jugoslovenska vojska u otadžbini je osnovana kao pro-srpska rojalistička gerilska organizacija u svrhu borbe protiv okupatorskih snaga Osovine. Prve četničke odrede su na Ravnoj Gori maja 1941. organizovali vojnici i oficiri koji su izbegli zarobljavanje, i neki pripadnici predratnog četničkog pokreta. U novembru 1941. vlada Jugoslavije u izbeglištvu dala je legitimitet grupi četnika pod vodstvom pukovnika Mihailovića, koji je u januaru 1942. postavljen i za ministra u vladi. Vlada Jugoslavije u izbeglištvu bila je podržana od Saveznika, te su četnici Draže Mihailovića formalno postali deo savezničke koalicije. Vojske Velike Britanije i Sjedinjenih Država sa četnicima su uspostavile zvanične odnose.

JvuO je delovala poput zavereničke organizacije. Iako su mnogi četnici bili „legalizovani" kod okupatora, oni su istovremeno održavali veze sa generalom Mihailovićem, primali od njega naređenja i podnosili mu izveštaje.I pored savezničke podrške, otpor Osovini u je jako opao, a mnogi delovi JVuO su počeli surađivati sa osovinskim snagama protiv rivalske Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Prema podacima samog Momčila Đujića, sredinom 1942. je među četnicima u NDH bilo 12.240 »antikomunističkih dobrovoljaca« u službi fašističke Italije. Nakon niza upozorenja tokom 1943, Saveznici su u decembru 1943. doneli odluku o raskidu saradnje. Izbeglička vlada u kojoj je Mihailović bio ministar raspuštena je maja 1944, a kralj Petar II je ukinuo njegov štab u avgustu 1944. i u septembru pozvao sve pripadnike da se priključe Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije.1944. godine Mihailović otkazuje poslušnost jugoslovenskom kralju Petru koji naređuje stavljanje JVUO pod komandu NOVJ, a tokom savezničke bitke bitke za Srbiju 1944. se bori na strani Wehrmachta. Nakon povlačenja Nemaca, Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije ubrzo uspjeva poraziti ostatke Jugoslovenske vojske u otadžbini 1945. godine.

Kapitulacija Italije

Kapitulacija Italije ili Primirje u Cassibileu (italijanski: Armistizio di Cassibile) označava sporazum temeljem koga je 1943. Kraljevina Italija okončala sudjelovanje u drugom svjetskom ratu na strani Sila Osovine, odnosno neprijateljstva sa savezničkim državama. Potpisan je 3. rujna 1943., a službena objava kapitulacije dogodila se 8. rujna 1943.

Predstavljao je izuzetno važan događaj, s obzirom da su njime Osovina ostale bez ključnog člana svoje koalicije, a zapadni saveznici dobili uporište u kontinentalnoj Evropi odakle su mogli ugroziti Njemačku. Iako je istim sporazumom Italija prešla na stranu Saveznika, nade da će taj događaj dovesti do brzog okončanja rata nisu se ispunile, s obzirom da su njemačke trupe uspjele okupirati najveći dio italijanskog teritorija, razoružati italijansku vojsku i instalirati kvislinški režim Italijanske Socijalne Republike.

Na prostoru okupirane Jugoslavije je ovaj događaj imao značajne posljedice s obzirom da su partizanske snage najbolje iskoristile kapitulaciju italijanskih snaga kako bi stekle dragocjeno oružje i opremu.

Napad NOVJ na Glinu 1943.

Jedinice Četvrtog korpusa NOVJ izvele su krajem novembra 1943. napad na nemački garnizon u Glini i posade na okolnim komunikacijama. Napad je počeo 23. novembra 1943. u večernjim časovima. U napadu su učestvovale tri brigade Sedme banijske divizije, dok su snage Osme kordunaške divizije zatvarale pravce iz Petrinje prema Glini.

Na Baniji je tada bio razmešten 24. SS oklopno-grenadirski puk Danmark, delovi 1. kozačke konjičke divizije, i ustaško-domobranske snage.

I pored znatnog zalaganja banijskih jedinica, napad na Glinu 23/24. novembra, kao ni ponovljeni napad sledeće noći nisu uspeli. Odbranu SS-posade u Glini pomogla je i nemačka avijacija.

Jedinice Osme kordunaške brigade 25. novembra ujutro na sektoru Hrastovice kod Petrinje iz odbrane su prešle u napad, razbivši jednu četu SS oklopnih grenadira i potčinjene delove domobrana, nanevši im znatne gubitke i zauzevši mesto.

Napad NOVJ na Sanski Most 1943.

Bitka za Sanski Most je vođena krajem oktobra 1943. godine između jugoslovenskih partizana i okupacionih snaga. Okončana je velikom pobedom NOVJ, čime je Sanski Most oslobođen.

U bici je zarobljeno preko 1000 osovinskih vojnika i oficira (nemačkih i NDH). Bitku je vodio Peti bosanski korpus NOVJ.

Napadi na garnizone NDH

Napadi na garnizone bili su, uz napade na komunikacije, sastavni deo partizanske strategije i taktike razvijene na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata. Ti napadi imali su višestruki značaj:

Omogućavali su obrazovanje i proširivanje slobodne teritorije

Bili su način snabdevanja trupa i naroda na slobodnoj teritoriji

Predstavljali su važan deo napora za vojno, političko i moralno slabljenje neprijatelja.Nezavisna Država Hrvatska formirana je uz pomoć okupacionih trupa, ali kao marionetska tvorevina bez dovoljnog uporišta u narodu, za sve vreme rata nije uspela da ostvari kontrolu nad svojom teritorijom. Upravni sistem NDH veoma je uzdrman ustankom u NDH 1941. Kasnije tokom rata, naročito od polovine 1942. godine, NOVJ je svojim partizanskim ratom uspela da prinudi NDH na strategijsku defanzivu na svojoj teritoriji. NDH nije bila u stanju da pruži bilo kakvu pomoć svojim osovinskim saveznicima. Naprotiv, kako je rat odmicao, njeni tvorci, a naročito nacistička Nemačka, morali su da joj pružaju sve veću vojnu pomoć. Počev od avgusta 1943. praktično sve snage nemačke Druge oklopne armije bile su angažovane na odbrani teritorije, komunikacija i proizvodnih resursa NDH. Koristeći u punoj meri vojničku, političku i moralnu slabost NDH, partizani su upravo protiv njenih snaga razvili i usavršili ovaj oblik ofanzivnog delovanja.

Napad na garnizone u taktičkom i operativnom pogledu sastojao se iz dve komponente: od izolacije i likvidacije.

Izolacijom neprijateljskog garnizona prekidane su komunikacije sa susednim formacijama i postavljana obezbeđenja u cilju sprečavanja intervencije tokom samog napada. Budući da je napad na garnizon u pravilu izazivao intervenciju susednih formacija, to je predstavljalo motiv za postavljanje zaseda na pogodnim položajima i priliku za nanošenje napadnutoj strani dodatnih gubitaka. Borba sa kolonama koje intervenišu radi pomoći napadnutom garnizonu često je ustvari bila glavno težište samog napada, a na obezbeđenju su najčešće angažovane jače snage nego na izvođenju samog napada. Za likvidaciju garnizona NOVJ je retko raspolagala dovoljnim snagama i ratnom tehnikom prema uobičajenim normativima u vojnoj nauci. Stoga je posebna pažnja posvećivana mogućnosti postizanja iznenađenja i mogućnosti ubacivanju delova trupa unutar neprijateljskih linija odbrane. Nedostatak teške tehnike nadoknađivan je formiranjem bombaških grupa.

Napadi na garnizone NDH postali su počev od 1943. godine gotovo svakodnevna pojava. Otuda su gotovo sva naseljena mesta bila utvrđena za odbranu: opasana bodljikavom žicom, rovovima i bunkerima i sa organizovanim sistemom vatre za sprečavanje prilaska napadača. Sva važnija mesta bila su ojačana nemačkim trupama. Ipak, to nije sprečilo dosledno nepovoljan razvoj rata po Nezavisnu Državu Hrvatsku.

Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije

Narodnooslobodilačka borba (NOB) ili Oslobodilački rat naroda Jugoslavije je bila oružana borba jugoslovenskih naroda, predvođenih Komunističkom partijom Jugoslavije, za oslobođenje od fašističke okupacije tokom Drugog svetskog rata. Obuhvata vremenski period od 7. 1941. do 5. 1945. godine, na celokupnoj teritoriji Jugoslavije. U istoriografiji bivše SFRJ ova borba se još nazivala Narodnooslobodilački rat i socijalistička revolucija.

Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije je bila širok antifašistički front borbe protiv okupatora i njegovih saradnika. Jugoslovenski komunisti su bili dobro organizovani i vojnički iskusni (veliki broj kadrova se borio u Španiji). Mnogi borci u partizanskim redovima nisu bili komunisti, ali ih je u programu AVNOJ-a privukao federativni sistem za različite narode u Jugoslaviji, što Malcolm ocenjuje kao "izbalansiraniju zamisao od svega što su druge političke snage nudile u to vrijeme". Isticanjem da je borba opštejugoslovenska i antifašistička, komunisti su jasno iskazali da je obnova Jugoslavije ravnopravnih naroda okosnica njihove strategije. Oni su antitezom nacionalističkim politikama i usmeravanjem borbe protiv okupatora sprečili da se oslobodilački rat ne pretvori u strahoviti rat Srba i Hrvata do istrebljenja. KPJ se od početka isprečila protiv bratoubilaštva, kao strategije koju inspirišu okupatori, stavom da nema narodnooslobodilačke borbe ukoliko ona ne prevazilazi nacionalne obračune.Borbe su započele ustankom u okupiranoj Jugoslaviji 1941. Prvotna partizanska gerila je vremenom izrasla u Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije, koja se borila protiv snaga Osovine i kolaboracionista: ustaša, četnika, nedićevaca, ljotićevaca, balista, Bele garde i drugih. Praksa narodnooslobodilačke borbe pokazala je da se partizanske jedinice razvijaju i jačaju samo kroz borbene akcije. Napad na neko od neprijateljskih uporišta više bi odjeknuo nego svi politički zborovi koje bi partizani održali.Borba protiv okupatora je sve do jeseni 1943. godine vođena u punoj strateškoj blokadi, bez pomoći Saveznika. Krajem 1943. godine borba protiv Wehrmachta je prerasla gerilski karakter. Nakon pet godina borbe, fašističke snage su pobeđene a Jugoslavija oslobođena 5. 1945. godine, u saradnji sa Crvenom armijom i zapadnim Saveznicima.

Istovremeno sa borbom protiv okupatora, vođena je i socijalna revolucija protiv starog poretka. Jugoslavija je doživela duboke promene - ušla je u rat kao unitarna monarhija, a iz rata je izašla kao federativna republika. Umesto kapitalizma je uspostavljen socijalistički sistem.

Jugoslovenska revolucija je legalizovana priznanjem saveznika pa i starog režima, što je slučaj bez presedana u istoriji. Demokratska Federativna Jugoslavija je sačuvala međunarodni kontinuitet, putem formiranja privremene vlade i ulaska u Ujedinjene narode u svojstvu osnivača.

Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije

Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije (NOVJ), ↓1 punim nazivom Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije (NOV i POJ), ↓2, kraće i popularnije partizani, je bila oružana sila antifašističkog pokreta otpora u okupiranoj Jugoslaviji, predvođena Komunističkom partijom Jugoslavije. Jugoslovenski partizani se smatraju najuspješnijim pokretom otpora u okupiranoj Evropi.NOVJ je nastala juna 1941. godine formiranjem prvih partizanskih odreda, a 1. marta 1945. godine je prerasla u Jugoslovensku armiju, regularnu vojnu formaciju Demokratske federativne Jugoslavije. Narodnooslobodilačkom vojskom je rukovodio Vrhovni štab, a njeni pripadnici nazivani su partizani. Partizanska strategija odbacivala je držanje krutih frontova, jer isprva nije bila dorasla da se nosi sa najjačom i najsurovijom armijom sveta, bez teškog naoružanja, mehanizovanih jedinica i vazduhoplovstva. Snage NOVJ borile su se u potpunom zaokruženju neprijatelja, bez pomoći sa strane, sve do jeseni 1943. godine.Okupatori i njihovi suradnici su bili svjesni snage koju su predstavljali partizani i pokušali su da ih unište u nebrojenim antipartizanskim operacijama, od kojih su najpoznatije sedam velikih ofanziva. Najveće ofanzive su kombinovale snage Vermahta, SS-a, fašističke Italije, Bugarske, ustaša i četnika.

Iako je, prema nemačkom izveštaju, bila najača vojna formacija koja se borila protiv sila Osovine na Balkanu, od strane Saveznika je prihvaćena tek u drugoj polovini 1943. godine. Partizanima je jedini izvor snabdevanja bilo otimanje od neprijatelja, sve do 1944. kada je pomoć od Britanaca počela stizati u primetnim količinama.Prema nemačkim procenama, snage jugoslovenskih partizana su oktobra 1943. brojale oko 100.000 ljudi. Oktobra 1944. godine NOVJ je imala 18 korpusa sa 50 divizija i oko 500.000 naoružanih boraca. Te snage vezivale su za sebe 6 njemačkih korpusa, 19 njemačkih divizija, 24 njemačka puka, ustaško-domobranske i četničke jedinice, ukupno oko 1,100.000 neprijateljskih boraca.Od jeseni 1944. Jugoslovenska armija je držala svoj deo savezničkog fronta u Europi, između Crvene armije u Mađarskoj i zapadnih saveznika u Italiji.

Nezavisna Država Hrvatska

Nezavisna Država Hrvatska (NDH) je bila marionetska država Sila Osovine koja je za vrijeme Drugog svjetskog rata od 1941. do 1945. postojala na području današnje Bosne i Hercegovine, najvećeg dijela današnje Hrvatske i manjeg dijela današnje Srbije. Na čelu joj je bio fašistički Ustaški pokret na čelu s Antom Pavelićem, koji je bio njen vođa, odnosno poglavnik.

NDH je bila član Sila Osovine, od samog nastanka je vodila represivnu unutrašnju politiku prema nepoćudnim etničkim grupama, što se u slučaju jevrejske zajednice odrazilo kroz Holokaust, a pokušaj fizičke eliminacije Srba je doveo do oružanog otpora. Masovna represija, ubojstva kao i poklanjanje teritorija susjednim državama (Dalmacije Italiji, a Međimurja Mađarskoj) rezultira općim ustankom protiv omraženog režima o čemu novine pišu već 1942. godine tako da NDH nikada nije uspjela ostvariti punu vlast nad svojim teritorijom.

Ustaničke snage su već tokom 1942. uspjele da rastroje snage NDH i protjeraju ih sa velikog dijela njenog teritorija, čime su znatno smanjeni ustaški pokolji. U početku, Nijemci su imali samo jednu nekompletnu diviziju za pomoć snagama NDH (718. diviziju). Do kraja 1942. na teritoriji NDH već je bilo sedam njemačkih divizija, a u decembru 1943. 13, uz 5 samostalnih pukova, u sastavu 2. oklopne amije.

NDH nestaje s vojnopolitičke pozornice 1945. nakon vojničkog poraza od strane jugoslavenskih partizana, čime je obnovljena Jugoslavija.

Moderna Hrvatska smatra NDH nelegalnom tvorevinom tako da se njena suverenost temelji na odluka ZAVNOHa nasuprot proglašenju Nezavisne Državne Hr­vatske.

Ofanziva NOVJ u Lici 1943.

Tokom marta, aprila i maja 1943. Šesta lička i Osma kordunaška divizija NOVJ, uz sadejstvo Šeste i 14. primorsko-goranske brigade, izvele su ofanzivnu operaciju u Lici protiv snaga i garnizona NDH, italijanskih i četničkih snaga. Tokom ove operacije oslobođena je cela Lika izuzev Gospića. Napad na Gospić izveden je od 30. aprila do 3. maja 1943, međutim, ustaško-domobranska posada uspela je da odbije napade. Nakon toga Gospić je držan u blokadi do kraja maja.

Prilikom ove operacije naneti su teški gubici i zadat je ozbiljan udarac 4. ličkom ustaškom zdrugu i domobranskim formacijama. U borbama su na strani snaga NDH učestvovali i medački četnici, koji su imali ugovor o saradnji sa NDH.

Pokolj u bjelopoljskom srezu (1943)

Pokolj u bjelopoljskom srezu januara 1943. godine je bio ratni zločin etničkog čišćenja koji su počinile četničke jedinice pod vodstvom Pavla Đurišića nad muslimanskim stanovništvom u okolini Bijelog Polja. Ovaj masakr karakteriše izrazito visok udeo majki i dece među žrtvama.

Sile Osovine

Sile Osovine ili Osovina je neformalni naziv koji se upotrebljava za savez država koje su bile suprotstavljene Saveznicima, odnosno pobjednicima u drugom svjetskom ratu.

Socijalistička Republika Srbija

Srbija (službeno Socijalistička Republika Srbija, akr. SRS), jedna od šest republika Jugoslavije. Preimenovana je u "Socijalističku Republiku" kad i ostale jugoslovenske republike, Ustavom iz 1963., a devedesetih godina je promenila naziv u Republika Srbija.

Srbija je bila najveća i najmnogoljudnija jugoslovenska republika, treća po razvijenosti (poslije SR Slovenije i SR Hrvatske). Glavni grad SR Srbije bio je i glavni grad Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije - Beograd. U njenom sastavu su bile i dve pokrajine: SAP Vojvodina i SAP Kosovo, od kojih je prva pripadala najrazvijenijim krajevima SFRJ, a druga najnerazvijenijim.

Spisak antipartizanskih operacija u NDH

Ovo je nepotpun spisak operacija protiv partizana preduzetih na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske 1941-1945:

1941-09-30 - Operacija Višegrad

1941-12-02 - Operacija Ozren

1942-01-15 - Operacija Süd-Kroatien I

1942-01-28 - Operacija Süd-Kroatien II

1942-02-18 - Operacija Prijedor

1942-03-18 - Operacija Petrova gora I

1942-03-23 - Operacija K

1942-04-08 - Operacija Trio

1942-05-05 - Operacija Foča

1942-05-09 - Operacija Petrova gora II

1942-06-03 - Operacija Zenica – Zavidovići

1942-06-05 - Operacija West-Bosnien

1942-07-03 - Operacija Kreševo

1942-07-12 - Operacija Provincia di Lubiana

1942-08-12 - Operacija Alba ili Albia ili Albija

1942-08-20 - Operacija Fruška gora

1942-08-24 - Operacija S

1942-09-13 - Operacija Dinara

1942-09-16 - Operacija Velika Kapela

1942-09-28 - Operacija Jajce I

1942-09-30 - Operacija Manjača planina

1942-10-05 - Operacija Alfa

1942-10-07 - Operacija Jajce II

1942-10-19 - Operacija Kozara

1942-10-21 - Operacija Beta

1942-10-29 - Operacija Sandmann

1942-11-02 - Operacija Lug

1942-11-29 - Operacija Jajce III

1942-12-16 - Operacija Travnik

1942-12-17 - Operacija Tuzla II

1942-12-28 - Operacija Kasten

1943-01-02 - Operacija Klašnice

1943-01-03 - Operacija Una – Sava Bend

1943-01-05 - Operacija Teslić I

1943-01-06 - Operacija Berta

1943-01-20 - Operacija Vajs I

1943-02-02 - Operacija Krause I i II

1943-02-06 - Operacija Windstoss

1943-02-12 - Operacija Moslovačka gora

1943-02-19 - Operacija Bilo gora

1943-02-27 - Operacija Grün

1943-02-27 - Operacija Mirko

1943-03-15 - Operacija Gustav

1943-03-19 - Operacija Braun

1943-04-03 - Operacija Virovitica

1943-04-15 - Operacija Ostern

1943-04-15 - Operacija Ozren

1943-04-19 - Operacija Oto

1943-05-04 - Operacija Paula

1943-05-06 - Operacija Rihard

1943-05-08 - Operacija Ulrich

1943-05-15 - Operacija Švarc

1943-06-13 - Operacija Pfingsten

1943-06-20 - Operacija Klara

1943-06-22 - Operacija Petrinja

1943-06-24 - Operacija Zagorje

1943-07-02 - Operacija Cyrill

1943-07-04 - Operacija Čardaci

1943-07-04 - Operacija Ivan

1943-07-08 - Operacija Varaždin i Paula

1943-07-26 - Operacija Grün

1943-08-05 - Operacija Grün II

1943-08-25 - Operacija Bilo gora Ost

1943-09-09 - Operacija Leander

1943-09-19 - Operacija Ferdinand

1943-09-25 - Operacija Herbst I

1943-09-26 - Operacija Gajzerih

1943-10-14 - Operacija Arnim

1943-10-19 - Operacija Herbst II

1943-10-26 - Operacija Wildsau

1943-11-03 - Operacija Ferkel

1943-11-11 - Operacija Adler

1943-11-13 - Operacija Raureif

1943-11-15 - Operacija Delphin

1943-11-25 - Operacija Merkur

1943-12-02 - Operacija Kugelblic

1943-12-04 - Operacija Citen

1943-12-07 - Operacija Panter

1943-12-20 - Operacija Herbstgewitter II

1943-12-21 - Operacija Šnešturm

1943-12-23 - Operacija Tannenbaum

1943-12-24 - Operacija Ristow

1943-12-25 - Operacija Weihnachtsmann

1944-01-02 - Operacija Hasenjagd

1944-01-03 - Operacija Napfkuchen

1944-01-03 - Operacija Waldrausch

1944-01-04 - Operacija Jajce

1944-01-06 - Operacija Morgenwind I

1944-01-07 - Operacija Morgenwind II

1944-01-11 - Operacija Brandfackel

1944-01-13 - Operacija Nibelungenfahrt

1944-01-16 - Operacija Cannae

1944-01-21 - Operacija Dubrovnik

1944-01-23 - Operacija Drežnica

1944-01-23 - Operacija Frühlingswetter

1944-01-30 - Operacija Uljan

1944-02-03 - Operacija Emil

1944-02-07 - Operacija Dubrovnik II

1944-02-12 - Operacija Kaub

1944-02-17 - Operacija Lauffeuer

1944-02-20 - Operacija Falke

1944-02-23 - Operacija Fuchsjagd

1944-02-28 - Operacija Schlüsselblume

1944-03-02 - Operacija Bergwiese

1944-03-04 - Operacija Fuchsjagd III

1944-03-11 - Operacija Renate

1944-03-13 - Operacija Schneeschmelze

1944-03-17 - Operacija Cannae

1944-03-20 - Operacija Föhn

1944-03-30 - Operacija Steinschlag

1944-04-24 - Operacija Maibaum

1944-04-24 - Operacija Ungewitter

1944-05-07 - Operacija Ingeborg

1944-05-08 - Operacija Reinhard

1944-05-10 - Operacija Morgenstern

1944-05-10 - Operacija Šolta

1944-05-11 - Operacija Kastanie

1944-05-15 - Operacija Sarajevo

1944-05-19 - Operacija Schach

1944-05-25 - Operacija Reselšprung

1944-06-06 - Operacija Wildsau

1944-06-14 - Operacija Kornblume

1944-06-22 - Operacija Žumberak IV

1944-06-24 - Operacija Bienenhaus

1944-06-27 - Operacija Blic

1944-06-27 - Operacija Dünkirchen I

1944-07-02 - Operacija Arras

1944-07-02 - Operacija Rouen

1944-07-08 - Operacija Dünkirchen II

1944-07-15 - Operacija Kazanova

1944-08-03 - Operacija Ribecal

1944-11-28 - Operacija Trolist

1945-01-17 - Operacija Frühlingssturm

1945-01-19 - Operacija Lawine

1945-02-04 - Operacija Vukodlak

1945-03-06 - Operacija Waldteufel

1945-03-08 - Operacija Bergwind

Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944

Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944, poznate kao Šesta neprijateljska ofanziva, predstavljaju splet krupnih operacija obe zaraćene strane sa ciljem uspostavljanja kontrole nad važnim strategijskim pozicijama između Save i Jadrana, između 3. decembra 1943. i 15. februara 1944. U operacijama su angažovane glavne snage Druge oklopne armije i NDH sa jedne, i NOVJ sa druge strane.

Pored angažovanja impresivnih snaga (oko 300.000 na jednoj i oko 120.000 na drugoj strani), ovaj splet operacija karakteriše i to što je primarni cilj bilo preuzimanje i zadržavanje inicijative. Obe strane nastojale su da nametnu oblike borbe koji njima odgovaraju, iscrpljujući protivničke resurse. Nemački plan predviđao je, nakon dovođenja NOVJ u podređeni položaj, osvajanje strategijskih položaja i nanošenje teških, po mogućnosti presudnih udaraca NOVJ. NOVJ je sa svoje strane nastojala dokaže da je u stanju da uz, istovremenu elastičnu odbranu na jednom delu bojišta, ima snagu da organizuje ofanzivu na drugom.

Nakon oštrih manevarskih borbi širom operativnog područja, Druga oklopna armija ostvarila je jedan broj ciljeva i postigla uspehe, naročito u dolini Lima, dolini Vrbasa i u Hrvatskom primorju, ali nije uspela da bitno umanji borbenu vrednost NOVJ. Slobodna teritorija je znatno smanjena, ali su u rukama NOVJ i nakon okončanja ovih borbi ostali brojni gradovi i široka prostranstva.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.