1913

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1880-e | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | >
<< | < | 1909. | 1910. | 1911. | 1912. | 1913. | 1914. | 1915. | 1916. | 1917. | > | >>

1913 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1913
MCMXIII
Ab urbe condita 2666
Islamski 1331 – 1332
Iranski 1291 – 1292
Hebrejski 5673 – 5674
Bizantski 7421 – 7422
Koptski 1629 – 1630
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1968 – 1969
 - Shaka Samvat 1835 – 1836
 - Kali Yuga 5014 – 5015
Kineski
 - Kontinualno 4549 – 4550
 - 60 godina Yin Voda Vo(l)
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11913
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1913 (MCMXIII) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u utorak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).

1913:
123456789101112
RođenjaSmrti

Događaji

Januar/Siječanj

  • 1. 1. - Osmanska ponuda na Londonskoj konferenciji: predali bi sve zapadno od Jedrenskog vilajeta (dakle Skadar i Janjinu), ne daju Trakiju i 4 egejska ostrva - pregovori faktički prekinuti 6. januara.
  • 1. 1. - Ukinuto kmetstvo na ruskom Kavkazu (područje bilo izuzeto 1861.).
  • 6. 1. - Sigmund Freud i Karl Gustav Jung prekidaju ličnu komunikaciju (Jung: "Ostaje ćutanje").
  • 7. 1. - William Merriam Burton dobio u SAD patent za termalno krekovanje nafte, čime se udvostručuje proizvodnja benzina.
  • 7. 1. - Londonska konferencija: Srbija se odriče zahteva za luku na Jadranu.
  • 10. 1. - Rumunija zahteva južnu Dobrudžu kao kompenzaciju za jačanje Bugarske.
  • 11. 1. - Tibet i Mongolija, nedavno osamostaljeni od Kine, potpisuju ugovor o prijateljstvu i alijansi (osporena validnost).
  • 12. 1. - Prvo izdanje stripa Bringing Up Father ("Porodica Tarana") - izlazi do 2000.
  • 12. 1. - Albanski iregularci uništili luku u Santi Quaranta (Sarandi), koja je služila grčkoj opsadi Janjine.
  • 13. 1. - Aktivirane Ulsterske dobrovoljačke snage - protestanti, unionisti, se protive samoupravi za Irsku.
  • 13. 1. - Londonska konferencija se okončava bez sporazuma. Srbija formalno zahteva reviziju sporazuma sa Bugarskom iz marta 1912. - traži Makedoniju jer nema ništa od Albanije.
  • 15. 1. - Laka krstarica Hamidiye potopila grčku pomoćnu krstaricu Makedonia u luci Syra na Kikladima.
  • januar - Gruzinski boljševik Josif Džugašvili napisao u Beču članak "Marksizam i nacionalno pitanje", potpisuje ga sa "K. Staljin".
  • januar - Izborna reforma u Ugarskoj: broj glasača povećan sa 1 na 1,8 miliona, tj. 10% stanovništva.
  • 16. 1. - Donji dom britanskog parlamenta usvaja Zakon o vladi Irske (samoupravu) ali Dom lordova ulaže veto krajem meseca. Isto se ponavlja u julu.
  • 16. 1. - Nakon što se veliki knez Mihail oženio Natalijom Brasovom prošle godine, njegov brat car Nikolaj II ga ražaluje, takođe mu oduzima imanja.
  • 16. 1. - Mladi indijski matematičar Srinivasa Ramanujan započinje prepisku sa G. H. Hardyjem.
  • 18. 1. - Bitka kod Lemnosa: grčka mornarica sprečila i drugi turski pokušaj da probiju blokadu Dardanela.
  • 19. 1. - Prvi balkanski rat, Opsada Jedrena: u sastav II srpske armije stigao haubički puk.
  • 20. 1. - Opšti grčki napad na Janjinu - veliki gubici.
  • 21. 1. - Godina sa četiri premijera u Francuskoj: Aristide Briand nakratko zamenjuje Poincarea, koji je izabran za predsednika Francuske, u martu dolazi Louis Barthou a u decembru Gaston Doumergue.
  • 23. 1. - Osmanski državni udar: Mladoturci (Enver i Talat) se vraćaju na vlast. Veliki vezir Ćamil-paša prinuđen na ostavku, ministar vojni i načelnik generalštaba Nazim-paša ubijen, izgleda greškom. Žele nastaviti rat i sprečiti pad Jedrena.
  • 26. 1. - Ambasadorska konferencija: Rusi traže da ako Skadar pripadne Albaniji, Srbija dobije Đakovicu - AU pristala tek krajem marta.
  • 30. 1. - Komandant Skadra Hasan Riza-paša ubijen od strane ljudi Esad Paše Toptanija, koji preuzima komandu.

Februar/Veljača

  • ca. 1. 2. - Nadvojvoda Franjo Ferdinand se oštro protivi Conradovom zahtevu za preventivni rat protiv Srbije, jer bi to značilo rat sa Rusijom[1].
  • 2. 2. - Grand Central Terminal u New Yorku nakon obnove postaje najveći željeznički kolodvor na svijetu.
  • 3. 2. (21. 1. po j.k.) - Okončano primirje u Prvom balkanskom ratu, bugarsko bombardovanje Jedrena.
  • 3. 2. - Ratifikovan 16. amandman na Ustav SAD - savezni porez na dohodak.
  • 4. 2. - Predsednik Salvadora Manuel Enrique Araujo smrtno ranjen u atentatu.
  • 6. 2. - Grčki avion bacio bombe na flotu u Dardenelima - promašaj ali prvi takav napad.
  • 7. 2. - Opsada Skadra: srpsko-crnogorski napad na turske položaje oko Skadra, zauzet Bušati.
  • 7 - 8. 2. - Turski napad na bugarske linije: Bulair na Galipoljskom poluostrvu, iskrcavanje kod Šarkeja na Mramornom moru i ofanziva na Čataldži - odbijeno.
Serbian artilery at Adrianopoli
Srpska artiljerija kod Jedrena
  • 9. 2. (27. 1. po j.k.) - Boj na Brdici - srbijanske Primorske trupe odbijene uz velike žrtve; u ova tri dana opšteg napada takođe teški crnogorski gubici na Bardanjoltu i Tarabošu.
    • kasnije: Albanci u Maći i oko Kroje napadaju srpske vojnike i ruše telekomunikacije.
  • 9. 2.- Srbi pristaju na bugarski zahtev za topove pred Jedrenom, uz rezervaciju prava na kasnije određenje kompenzacije - Bugari bi samo dali novčanu naknadu.
  • 9. 2. - Velika meteorska procesija, "cirilidi", vidljiva u Americi.
  • 9 - 19. 2. - Tragična dekada u Meksiku: pobunjeni general Bernardo Reyes poginuo u prvom napadu na predsedničku palatu. General Victoriano Huerta nudi zaštitu predsedniku Maderu, što je ovaj prihvatio - ali Huerta je deo pobune.
  • 10. 2. - Vrhunac Političke krize Taishō u Japanu - nasilni neredi u Tokiju dovode do pada premijera Katsure deset dana kasnije.
  • 10. 2. - Istraživački brod Terra Nova stigao sa Antarktika na Novi Zeland - svet obavešten o sudbini Scottove ekspedicije.
  • 11. 2. - Ubijen socijaldemokratski zastupnik Carevinskog vijeća Franz Schuhmeier.
  • 12. 2. - Formalni zahtev kralja Nikole za srpsku pomoć kod Skadra - biće poslato 30.000 vojnika i 72 topa (železnicom do Soluna pa grčkim brodovima do Medove).
  • 13. 2. - Dalaj Lama XIII se vraća na Tibet i objavljuje nezavisnost.
  • 13. 2. - Srpski opsadni topovi stigli do Jedrena (17 baterija sa 58 Schneiderovih topova, 24 haubice od 120 i 150 mm).
  • 17. 2. - Počinje Armory Show, izložba moderne umetnosti u Njujorku; ismejana Duchampova slika "Akt silazi niz stepenice, br. 2".
  • 18. 2. - Raymond Poincaré je novi francuski predsednik (do 1920).
  • 18. 2. - Meksička revolucija: liberalni predsjednik Francisco I. Madero i potpredsjednik Pino Suarez su uhapšeni od vojske. General Victoriano Huerta preuzima vlast prema Paktu iz ambasade (SAD). Predsednikov brat i savetnik Gustavo je ubijen a Madero i Suarez slede četiri dana kasnije.
  • 20. 2. - U Smederevu osnovano Srpsko akcionarsko rudarsko topioničko industrijsko društvo - SARTID.
  • 21. 2. (8. 2. po j.k.) - Srpska vojska formirala Primorski kor za opsadu Skadra - prevezen u martu.
  • 22. 2. - Srpski premijer Pašić formalno traži reviziju ugovora sa Bugarskom.
  • 24. 2. - Bugarska prihvata da se spor sa Rumunijom, koja traži južnu Dobrudžu, iznese na konferenciju u Sankt Peterburgu.
  • 27. 2. - Grčka mornarica proširila blokadu albanske obale do Drača.
  • 27. 2. - 6. 3. - Albanski kongres u Trstu, pod okriljem austrougarskih vlasti.

Mart/Ožujak

  • 4. 3. - Demokrata Woodrow Wilson postaje 28. predsednik SAD (do 1921). Državni sekretar je William Jennings Bryan (do 1915).
  • 5. 3. - Bugari pokušali izbaciti Grke iz Nigrite kod Soluna[2].
  • 6. 3. - Grci zauzeli Janjinu.
  • 6. 3. (21. 2. po j.k.) - U Rusiji svečano obeležena 300-godišnjica dinastije Romanov, takođe i u Beogradu.
  • 6. 3. - Pancho Villa se vraća u Meksiko, u borbu protiv Huerte.
  • 8. 3. - Staljin uhapšen u Sankt Peterburgu - u sibirskom je progonstvu do 1917.
  • 12. 3. - Buduća australska prijestolnica zvanično dobiva ima Canberra.
  • 13. 3. - Grci se iskrcali na Samos.
  • 17. 3. - Njujorški senator Franklin D. Roosevelt dobija prvi posao u saveznoj vladi: asistent sekretara mornarice.
  • 18. 3. - Grčki kralj Dorđe I ubijen u Solunu od strane anarhiste. Nasleđuje ga sin Konstantin I (vl. 1913-17. i 1920-22.).
  • 18. 3. - Prvi grčki brod sa srpskim pojačanjima stiže u Medovu - napala ih je krstarica Hamidija (sutradan potopila nekoliko trgovačkih brodova u Draču). Komandu pred Skadrom preuzima srpski gen. Bojović.
  • 19. 3. - U Berlinu prikazan dvočasovni italijanski film Quo vadis, valjda prvi "blokbaster" u istoriji kinematografije.
  • 20. 3. - Ubijen predsednik Kuomintanga, Song Jiaoren, koji je nedavno doveo stranku do pobede na prvim demokratskim izborima u Kini (osumnjičen gen. Yuan Shikai).
  • 20. 3. - Kod Skadra poginuo srpski pilot Mihajlo Petrović.
  • 20. 3. - Austro-ugarska na konferenciji u Londonu pristala da Srbija dobije Đakovicu, nepopustljiva za Skadar (Rusija ranije napustila zahtev da ga dobije Crna Gora).
  • 21. 3. - Albert Schweitzer odlazi, sa suprugom, prvi put u Afriku - osniva bolnicu u Gabonu.
  • 23. 3. - Konferencija ambasadora odlučila da Skadar pripadne Albaniji.
  • 23. 3. - Uskršnji tornado opustošio Omahu - jedan od niza u ovoj državi i okolini.
  • 25. 3. - Velika Daytonska poplava - izlivanje reke Ohio izaziva stotine mrtvih i veliku štetu. To je deo Velike poplave koja je ovih dana pogodila više država SAD.
Bulgar askerleri Selimiye Cami avlusunda
Bugarski vojnici u jedrenskoj džamiji Selimiji
  • 26. 3. (13. 3. po j.k.) - Prvi balkanski rat: petomesečna Opsada Jedrena je okončana, bugarske i srpske snage zauzimaju grad. Bugarsi takođe napadaju na Čataldži i povraćaju položaje izgubljene prošlog meseca.
  • 26. 3. - Balagat: sukob Srba sa Džavid-pašinim 6. korpusom severno od Lushe u Albaniji, južno od Škumbe - osmanski poraz i poslednja bitka Srbije u I balkanskom ratu.
  • 26. 3. - Venustiano Carranza objavljuje Gvadalupski plan i započinje borbu protiv Huerte na čelu ustavne stranke. Protiv Huerte su i Pancho Villa, Emiliano Zapata (raniji Maderov protivnik) i Álvaro Obregón.
  • 28 - 29. 3. - Demarši velikih sila Crnoj Gori i Srbiji za povlačenje iz Albanije.
  • 29. 3. - Tajni sastanak Ujedinjene nacionalne omladine u Splitu - protiv pritiska na srpske kraljevine.
  • mart, krajem - Počinje Petrogradska ambasadorska konferencija za rešenje rumunsko-bugarskog spora.
  • 31. 3. - Skandalkonzert - bečka publika, nesviknuta na muziku Druge bečke škole, prekinula koncert kojim je dirigovao Arnold Schönberg.
  • 31. 3. - Neuspešni napad na Skadar s težištem na Tarabošu.

April/Travanj

PosicionesPrimeraGuerraBalcánica-de
Pozicije krajem aprila
  • 3. 4. - Porinut nemački brod SS Vaterland (kasnije će biti američki SS Leviathan).
  • 6. 4. - 31. 10. - Međunarodna i univerzalna izložba u Gentu, Belgija.
  • 8. 4. - U SAD ratificiran Sedamnaesti amandman Ustava kojim je uveden neposredni izbor federalnih senatora.
  • 10. 4. - Strane sile, sem Rusije, uvele pomorsku blokadu Crne Gore sa osam brodova, od Bara do ušća Drima. Srbi se povlače iz opsade, topove ostavljaju Crnogorcima.
  • 17. 4. - Bugarsko-tursko primirje na Čataldži.
  • 12. 4. - Ivan Cankar drži u Ljubljani predavanje "Slovenci i Jugoslaveni", zalaže se za jugoslavensku saveznu republiku.
  • 12. 4. - Srbi u Beratu - ali, pod pritiskom velikih sila, ovog meseca napuštaju centralnu Albaniju, početkom maja i severnu.
  • 13. 4. - Anarhista pucao na španskog kralja Alfonsa XIII i promašio.
  • 15. 4. - Bug.-tursko prim. na Čataldži
  • 23. 4. (10. 4. po j.k.) - Opsada Skadra: Crnogorci uprkos velikim silama uzeli Skadar, koji je predao Esad Paša Toptani usled nestašice hrane i municije. AU priprema akciju.
Crnogorska zastava na Skadru
Opsada Skadra: "Crnogorska zastava na Skadru"
  • 24. 4. - U Njujorku otvorena Woolworth Building sa 57 spratova i 241 m, najviša na svetu do 1930.
  • 25. 4. - Sofija traži rusku arbitraciju u Makedoniji.
  • 29. 4. - Firma Siemens & Halske patentirala telefonski brojčanik.

Maj/Svibanj

  • 3. 5. - Iznimne mjere u BiH, raspuštena mnoga udruženja (npr. "Prosvjeta" i "Privreda").
  • 3. 5. - U Kaliforniji usvojen zakon kojim je uskraćeno posedovanje imovine nekim kategorijama, pre svega Japancima (poništen 1952).
  • 3. 5. - 5. 10. - Adria-Ausstellung u Beču
  • 5. 5. - Pod pritiskom velikih sila, kralj Nikola prihvatio napuštanje Skadra.
  • 5. 5. - Grčko-srpski sporazum: zajednička granica zapadno od Vardara, vojna podrška protiv Bugarske, sfere uticaja u Albaniji na reci Semeni (vojna konv. 14. 5.).
  • 6. 5. - Ostavka vlade divizijara Martinovića zbog predaje Skadra - dolazi serdar Janko Vukotić.
  • 6. 5. - Nikola Tesla patentirao svoju turbinu.
  • 8. 5. - Petrogradska ambasadorska konferencija: bugarska luka na Dunavu Silistra da pripadne Rumuniji (ovi tražili i južnu Dobrudžu).
  • 10. 5. (27. 4. po j.k.) - Austrijski vojnici pucali na parobrod "Beograd" kod Smedereva i ranili jednog srpskog podanika. ("Politika")
  • 13. 5. (26.?) - U Sofiji otvorena Centralna mineralna banja.
  • 14. 5. - Međunarodni odred ušao u Skadar.
  • 14. 5. - Osnovana Rockefellerova zaklada.
The outline of history - being a plain history of life and mankind (1920) (14580348040)
Woolworth Building
  • maj - Josip Broz, koji radi u Bečkom Novom Mjestu, regrutiran je u Austro-ugarsku vojsku.
  • maj - Ruska carska porodica je na turneji po starim gradovima Moskovije, stopama osnivača dinastije Mihajla - Nikolaj je ubeđen u ljubav naroda i ispravnost autokratije.
  • maj - Ibn Saud osvaja od Osmanlija, uz pomoć novoosnovanih Ikhwana ("bratstva"), bogato područje Al-Hasa na istoku Arabije.
  • 16. 5. - Bitka kod Sidi Garbe, blizu Derne u Libiji: Italijani pretrpeli gubitke u okršaju sa pobunjenicima (tada se govorilo o čak 1.000 mrtvih, kasnija cifra je 79[3]).
  • 16. 5. - Otkrivena Eberswaldska ostava, najznačajnija zbirka zlatnih objekata iz centralnoevropskog Bronzanog doba.
  • 20. 5. - Na gradilištu Panamskog kanala završen Prosek Culebra - probijena vododelnica dva okeana.
  • 22. 5. - Bugarske trupe potisle grčke sa reke Angitis, ali su odbijeni nakon nekoliko dana borbi.
  • 23. 5. - Poleteo "Ruski vitez", prvi četvoromotorac na svetu, konstrukcija Igora Sikorskog.
  • 24. 5. - Viktoria Luise, najmlađe dete i jedina kćerka nemačkog carskog para se udala za Ernsta Augusta, vojvodu od Braunšvajga iz Kuće Hanover; svadbi u Berlinu prisustvovali britanski kralj i ruski car.
  • 24. 5. - Pošto je dobio ostatak očevog nasledstva, Hitler napušta bečku spavaonicu u Meldemannstraße i odlazi u Minhen - ostatak života će provesti u Nemačkoj.
  • 25. 5. (12. 5. po j.k.) - Srpska vlada nudi bugarskoj reviziju savezničkog ugovora (ova to odbija 19. 6.).
  • 25. 5. - Austrougarski obaveštajac puk. Alfred Redl izvršio samoubistvo u Beču nakon što je razotkriven kao ruski špijun.
  • 29. 5. - U Parizu održana premijera baleta Posvećenje proljeća Igora Stravinskog, koja izaziva burnu reakciju publike te eskalira u najpoznatije nerede u historiji klasične muzike.
  • 30. 5. - Londonski mir okončava Prvi balkanski rat:
    • nezavisna Albanija (granice utvrđene sledećeg decembra),
    • Kosovski vilajet (koji obuhvata i Sandžak) podeljen između Srbije, Crne Gore i Albanije,
    • bugarska granica u zapadnoj Trakiji na liniji Enos-Midija, nedefinisano razgraničenje u Makedoniji.
    • Krit dodeljen Grčkoj, granica u Egeju naknadno.

Jun/Juni/Lipanj

  • 1. 6. - Grčko-srpski savez protiv bugarskog ekspanzionizma. Sastanak Pašić-Gešov u Caribrodu - bez uspeha.
  • 3. 6. - Gen. Lucio Blanco zauzeo Matamoros, što je prvi uspeh meksičkih konstitucionalista protiv Huertine vlade.
  • 4. 6. - Britanska sufražetkinja Emily Davison izletela pred kraljevog konja na Epsom Derby-ju - izgažena, umire četiri dana kasnije.
  • 6. 6. - Bugarski premijer Ivan Gešov dao ostavku, nasleđuje ga nakratko Stojan Danev.
  • 8. 6. (26. 5. po j.k.) - Ruski car Nikola II telegrafisao vladarima Bugarske i Srbije podsećajući ih na opciju arbitraže.
  • 10. 6. - Predsednik sabora István Tisza je ponovo mađarski premijer, nakon Lászla Lukácsa (do 1917).
  • 11. 6. - Veliki vezir Mahmud Ševket-paša ubijen od strane rođaka Nazim-paše, ubijenog prošlog januara. Mladoturski "trijumvirat" - Tri paše: Enver, Talat i Džemal - koristi ovo za obračun sa opozicijom.
  • 11. 6. - Bugari zarobili srpsku patrolu kod Krive Palanke.
American homes and gardens (1913) (14761672816)
SS Imperator
  • 11. 6. - Žensko pravo glasa u Norveškoj.
  • 11. 6. - Prvo putovanje nemačkog broda SS Imperator (najveći putnički brod do 1914).
  • 12. 6. - Bugarska i Srbija izjavljuju da pristaju na arbitražu Rusije.
  • 12. 6. - Drveni Collinsov most dužine 4 km povezao Miami i Miami Beach
  • 14. 6. - Zemljotres kod Velikog Trnova, Bugarska (M 7.0, Int. IX).
  • 11 - 15. 6. - Pobuna Moroa na Filipinima: američka pobeda kod Bud Bagsaka, Sultanat Sulu.
  • 18 - 23. 6. - U Parizu održan Arapski kongres o predlozima reforme u Otomanskom carstvu (→ Arapski nacionalizam).
  • 19. 6. - U Južnoafričkoj Uniji stupio na snagu Zakon o domorodačkoj zemlji (Natives Land Act) kojim je crncima ograničeno pravo posedovanja zemlje - osnova Apartheida (povučen 1991).
  • 22. 6. - Vlada Nikole Pašića podnosi ostavku, ponovo dobija mandat - neslaganje oko ruskog zahteva za povlačenje iz nekih makedonskih mesta i daljeg postupanja prema Bugarima. Srpski poslanik u Sofiji, M. Spalajković, vratio se u Beograd.
  • 25. 6. - Sukob srpskih i bugarskih snaga kod Zletova.
  • 25. 6. - Francuski predsednik Poenkare stigao u posetu Londonu.
  • 29/30. 6. (17. 6. po j.k.) - Drugi balkanski rat počinje bugarskim napadom - Bregalnička bitka.
  • 30. 6. - 1. 7. - Ulične borbe u Solunu između bugarskog bataljona i Grka.
  • 30. 6. - Nemački Reichstag doneo zakon koji predviđa postepeno uvećanje vojske.
  • jun - Anglo-nemačka izložba u Londonu.

Jul/Juli/Srpanj

  • 1. 7. - Srpski kontraudar u Bregalničkoj bici, od Zletovske reke prema Kočanima.
  • 1. 7. - Preko 54.000 veterana s obe strane se okuplja na 50. godišnjicu Bitke kod Gettysburga.
  • 2. 7. - Avijatičar Marcel Brindejonc des Moulinais se vratio u Pariz, nakon što je od 10. juna leteo do Varšave, Sankt Peterburga, Stokholma, Kopenhagena i Haga (oko 4.800 km).
Second Balkan War
Drugi balkanski rat (posleratne granice)
  • 2 - 4. 7. - Bitka kod Krivolaka: Bugari je smatraju neiskorišćenom pobedom a Srbi herojskim otporom na Orlovom bairu kojim je sprečen bugarski obuhvat srpskog centra.
  • 2 - 4. 7. - Bitka kod Kukuša: Grci naneli težak poraz Bugarima kod Kilkisa uz obostrane velike gubitke. Grci zatim zauzimaju Đevđeliju i Dojran, Bugari u povlačenju napuštaju Serez i Dramu.
  • 6. 7. - Bitka kod Dojrana, bugarski poraz.
  • 7. 7. - Bugari poraženi u Bregalničkoj bitki. Napadaju prema Pirotu, takođe zauzet Knjaževac ali odlaze već sutradan jer se 1. armija premešta na jug (9. divizija 1. armije uništena u nekoj klisuri).
  • 9. 7. - Grci u Strumici.
  • 10. 7. - Crna Gora objavila rat Bugarskoj (poslat Dečanski odred pod Vukotićem).
  • 10. 7. - U Furnace Creek, California, u Dolini smrti izmereno 56,7 °C - najviša pouzdano izmerena temperatura na planeti.
  • 11. 7. - Rumuni ušli u Bugarsku, zauzeli Silistru i liniju Tutrakan-Balčik, nakratko i Varnu. Grčka mornarica u Kavali.
  • 12. 7. - Turci prelaze liniju Enos-Midija.
  • 12. 7. - Predata brana na reci Möhne u Nemačkoj, tada najveća u Evropi (teško oštećena 1943. u operacija Chastise).
  • 13. 7. - Objavljen izveštaj Rogera Casementa o zlostavljanju Indijanaca od strane britanske Peruanske amazonske kompanije.
  • 13. 7. - Léon Letort leteo non-stop od Pariza do Berlina, 920 km za 9h i 47 min.
  • 14 - 15. 7. i 20 - 22. 7. - Srpski pokušaji prema Ćustendilu.
  • 14/15. 7. - Rumunska armija prelazi Dunav na zapadu, bugarska ne pruža otpor (ali hiljade rumunskih vojnika će stradati od kolere).
  • 15. 7. - Počeo redovan saobraćaj kroz železnički tunel Lötschberg ispod Alpa, dužine 14,6 km.
  • 17. 7. - Vasil Radoslavov je novi bugarski premijer (do 1918).
  • 17 - 31. 7. - Boj na Grlenskim visovima.
Franz Marc - Die Wölfe (Balkankrieg), 1913
Franz Marc: Die Wölfe (Balkankrieg)
  • 18. 7. - Rumuni u Ferdinandu (Montani).
  • 18 - 19. 7. - Bitka kod Kalimanaca: srpsko-crnogorski neuspeh, sprečena invazija Bugarske.
  • 19. 7. - Grci zauzeli Nevrokop.
  • 20. 7. - Bugarska delegacija u Nišu.
  • 21. 7. - Baron Ivan Skerlecz je novi komesar/povjerenik u Hrvatskoj umjesto umirovljenog Cuvaja (koji je na dopustu od prosinca a upravu je vršio dr. Dragutin Unkelhäuser).
  • 21 - 31. 7. - Bitka u Kresnenskoj klisuri: Grci nameravaju stići do Sofije.
  • 23. 7. - Turska prethodnica ulazi u Jedrene, a Srbi u Belogradčik (tj. 22.) i nastupaju prema Vidinu.
  • 25. 7. - Austrougarska upozorava Srbiju i Grčku da ne smeju poniziti Bugarsku. Grčka flota zauzela Dedeagač, a Rumuni i Srbi se sreli u Belogradčiku (odsečen Vidin).
  • 26. 7. - Zemaljski sabor Češke raspušten zbog konfrontacije Čeha i Nemaca, car imenuje komisiju.
  • 26. 7. - Rumuni stigli na desetak kilometara od Sofije.
  • 28. 7. - Bugari napustili Džumaju (Blagoevgrad), sutradan vrše kontranapad protiv grčkog nadiranja.
  • 29. 7. - Londonska ambasadorska konferencija šest sila: Albanija je neutralna, suverena, nasledna kneževina. Zemljom će upravljati Međunarodna kontrolna komisija, do odluke o monarhu i granicama.
  • 29. 7. - Andrej Hlinka zvanično osnovao Slovačku narodnu stranku.
  • 29. 7. - "Druga revolucija" u Kini: nezadovoljni autoritarnom vlašću Yuan Shikaia, sedam južnih provincija se pobunilo pod uticajem Kuomintanga - ugušeno do početka septembra.
  • 29. 7. - Anglo-otomanska konvencija u vezi granica osmanske jurisdikcije u Persijskom zalivu - nije ratifikovana, ali biće značajna za kasniju samostalnost Kuvajta.
  • 31. 7. - Primirje u Drugom balkanskom ratu.
  • leto - Snage iz Mongolije (Bogd Hanata) zauzele centralnu Unutrašnju Mongoliju u Kini - uglavnom se povukli do kraja godine.

Avgust/August/Kolovoz

  • avgust-septembar - Karnegijeva komisija istražuje ratne zločine počinjene na Balkanu - Izveštaj je objavljen sledeće godine (komisija nije dobrodošla u Srbiji i Grčkoj[4]).
  • 2. 8. - Prvi uspon na planinu Olimp.
  • 4. 8. - Kineska provincija Čungking proglasila nezavisnost, ali vladine snage slomile pobunu za par nedelja.
  • 7. 8. - Loi des trois ans: vojni rok u Francuskoj produžen sa dve na tri godine.
  • 9. 8. - Prema Giolittijevoj tvrdnji iz decembra 1914, Austrougarska je privatno izjavila Nemačkoj i Italiji da ima nameru krenuti protiv Srbije.[5]
  • 10. 8. - Drugi balkanski rat: Bukureštanski mirovni sporazum kojim Bugarska gubi teritorije u korist Srbije, Grčke i Rumunije.
  • 12. 8. - Ambasadorska konferencija u Londonu dogovara južne granice Albanije, sa Grčkom (osnovana je komisija za demarkaciju). Italija da zadrži osvojena ostrva u Egeju, do sporazuma sa Turskom.
  • 13. 8. - Harry Brearley pronašao nerđajući čelik.
  • 17. 8. - Nadvojvoda Franjo Ferdinand postavljen za generalnog inspektora oružanih snaga AU.
  • 18. 8. - Omladinac Stjepan Dojčić pucao na hrvatskog komesara Skerleca.
  • 18. 8. - Kockarska zabluda: kuglica u ruletu u Monte Karlu je 26 puta zaredom stala na crno, kockari su izgubili milione kladeći se na crveno.
  • 23. 8. - Otkrivena kopenhagenska statua "Mala sirena".
  • 25. 8. - Leo Frank osuđen u Atlanti za ubistvo maloletne Mary Phagan, u početku na smrt - izmena kazne u doživotnu 1915, dovešće do njegovog linčevanja.
Austro-Hungarian soldiers by the statue of Karađorđe in occupied Belgrade, 1915
Spomenik Karađorđu (foto 1915)
  • 24. 8. - Svečani doček vojske u Beogradu, otkriven spomenik Karađorđu na Kalemegdanu (na mestu današnjeg Spomenika zahvalnosti Francuskoj).
  • 28. 8. - Inaugurirana "Palata mira" u Hagu, izgrađena donacijom Andrewa Carnegiea, u kojoj će se kasnije nalaziti Međunarodni sud pravde.
  • 31. 8. - Proglašena Privremena Vlada Zapadne Trakije ("Gjumjurdžinska republika") raspuštena u oktobru kada je pripala Bugarskoj (→ Carigradski ugovor).

Septembar/Rujan

  • 1. 9. (19. 8. po j.k.) - Patrijarh srpski Lukijan nestao u Bad Gasteinu, telo će biti pronađeno 26. 10..
  • 1. 9. - Vladine trupe generala Zhang Xuna ušle u Nanking uz pljačku i ubistva - slom Kuomintangove "Druge revolucije". Bai Langova "banditska" pobuna traje još godinu dana.
  • 1. 9. - Bivši dominikanski predsednik Horacio Vásquez poveo pobunu - primirje dogovoreno uz posredovanje SAD, u decembru sprovedeni izbori.[6]
  • 3. 9. - Ekspedicija Borisa Vilkickog otkrila Zemlju cara Nikolaja II (kasnije Severna zemlja) - poslednja veća neotkrivena ostrva na planeti.
  • 9. 9. - BASF počinje proizvodnju veštačkog đubriva/gnojiva prvom upotrebom Haber-Boschovog procesa u industrijskim razmerama u Oppauu kod Ludwigshafena.
Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise)
Mesto "Male sirene" u Copenhagenu
  • 9. 9. - Ruski letač Pjotr Nesterov prvi na svetu izveo luping, zbog čega je kažnjen sa deset dana zatvora zbog "ugrožavanja državne imovine". Nekoliko dana kasnije, luping je izveo Adolphe Pegoud, što je bilo objavljeno širom sveta, za razliku od Nesterovljevog "ispada".
  • 13. 9. - U Bosanskom saboru 12 poslanika grupe "Srpska riječ" mora položiti mandate (zbog kolebanja odbijeni od vlasti i opozicije).
  • 14. 9. - Međupokrajinski kongres talijanskih studenata u Zadru, došlo je do sukoba Hrvata i Talijana.
  • 17. 9. - U Čikagu osnovana židovska Antidifamacijska liga.
  • 20. 9. - U Dornachu, Švajcarska, postavljen kamen temeljac Goetheanuma, svetskog sedišta antropozofije.
  • 23. 9. - Francuski pilot Roland Garros se proslavio neprekidnim letom preko Mediterana, od Fréjusa u južnoj Francuskoj do Bizerte u Tunisu.
  • 23. 9. - Ohridsko-debarski ustanak: albanska pobuna protiv srpske vlasti i upad Albanaca i komita VMRO iz Albanije na čelu sa Isom Boljetincem u Debar, Ohrid, Strugu i Gostivar - srpska vojska u poteri prešla granicu (v. i Pokolji u Ljumi).
  • 25. 9. - Charlie Chaplin potpisao svoj prvi filmski ugovor - sa Keystone Studios (radi od decembra).
  • 25. 9. - Baltimore, Maryland je prvi američki grad koji je propisao zasebne blokove za belce i crnce.
  • 29. 9. - Carigradski ugovor između Bugarske i Osmanskog carstva, granica se pomera u tursku korist. Kasnije će pregovarati o savezu.
  • 29. 9. - Ubistvo ili samoubistvo Rudolfa Diesela na Severnom moru.

Oktobar/Listopad

  • 1. 10. - Meksička revolucija: konstitucionalisti Pančo Vilje porazili vladine snage kod Torreóna i zauzimaju grad.
  • 2. 10. - Bačena bomba na Guvernerovu palaču u Rijeci.
  • 2. 10. - Nikola Pašić u poseti Beču.
  • 3. 10. - U SAD potpisan Zakon o prihodima, poznat i kao Underwoodova carina: uveden je federalni porez na prihod (stopa za najbogatije 7%), carinske stope su najniže od 1857.
  • 5. 10. - Taimur bin Feisal je novi sultan Maskata i Omana (do 1932).
  • 6. 10. - Yuan Shikai i formalno izabran za predsednika Kine (ostaje do 1916, proglašavao se za cara 1915-16).
  • 6. 10. - Tango zabranjen u Čikagu kao nemoralan.
  • 7. 10. - Ford počinje proizvodnju Modela T na pokretnoj traci - vreme proizvodnje više nego prepolovljeno, na 5,5 sati.
  • 9. 10. - Na Atlantiku se zapalio i potonuo britanski brod Volturno, poginulo oko 130 osoba a spašeno 520, zahvaljujući SOS signalu.
  • 10. 10. - Završetak gradnje Panamskog kanala (u upotrebi od 1914) - predsednik Wilson je telegrafski poslao varnicu koja je aktivirala dinamit u nasipu Gamboa.
  • 14. 10. - Protest Srbiji iz Beča zbog prelaska albanske granice, zatim i ultimatum.
  • 14. 10. - Najgora rudarska nesreća u istoriji Velike Britanije: eksplozija u rudniku Universal Colliery u južnom Velsu odnela 439 života.
  • 16. 10. - Na proslavi 100. obljetnice bitke kod Leipziga njemački car Wilhelm II svojim generalima tvrdi kako će Njemačka uskoro biti prisiljena krenuti u rat sa silama Antante.
  • 16. 10. - Porinut bojni brod HMS Queen Elizabeth, prvi iz svoje klase, pokreće se naftom umesto ugljem.
  • 16. 10. - Prapremijera Shawovog "Pigmaliona" u Beču.
  • 16. 10. - Essad Pasha's flag.svg Esad Paša Toptani u Draču proglasio Republiku Centralnu Albaniju (traje do marta).
  • 17. 10. - Eksplozija nemačkog cepelina LZ 18 odnosi 28 žrtava - do tada najgora vazduhoplovna nesreća.
  • 18. 10. - Srpska okupacija Albanije: austrougarski ultimatum Srbiji za povlačenje iz Albanije. Nemačka je ovim iznenađena, ali nema nameru savetovati uzdržanost AU[7] - kao i devet meseci kasnije.
  • 19. 10. - U Zadru napadnuti pripadnici Hrvatske sokolske župe Ban Paližna, na povratku iz Biograda.
  • 19/20. 10. - "Lajpciški lov na lavove": ubijeno šest lavova odbeglih iz cirkusa.
  • 22. 10. - Eksplozija u rudniku kod Dawson, New Mexico, stradalo 263 rudara.
  • 25. 10. - Srpske snage se povukle sa albanske teritorije.
  • 28. 10. - Nikola Tesla prijavio patent za svoju fontanu.
  • 28. 10. - Bejlisov proces: Menahem Mendel Bejlis oslobođen na procesu u Kijevu od antisemitskih optužbi za ubistvo dečaka.
  • 28. 10. - Prva pojava stripa Krazy Kat.
  • 31. 10. - Otvoren Linkolnov auto-put, prva transkontinentalna magistrala u SAD, između Njujorka i San Fransiska - početna dužina 5.454 km (kasnije skraćivana ispravljanjem trase).
  • jesen - Marcel Duchamp napravio prvi readymade: točak bicikla montiran na hoklicu (to se može smatrati i za prvu kinetičku skulpturu).

Novembar/Studeni

  • 26. 10. i 2. 11. - Izbori u Kraljevini Italiji, prvi sa "univerzalnim" pravom glasa - zapravo obuhvataju 27% stanovništva, muškarce starije od 21 ako su pismeni odn. 30 ako nisu. Pre izbora sklopljen tajni Gentilonijev pakt kojim su katolički glasovi obezbeđeni za Giolittijevu vladu.
  • 5. 11. - Otvoren Los Angeleski akvadukt - prva voda stigla u dolinu San Fernando.
  • 5. 11. - Oto Bavarski smenjen zbog mentalne bolesti, nasleđuje ga Ludvig III (do 1918, poslednji kralj).
  • 5. 11. - Rusko-kineska konvencija o Mongoliji - priznaje se autonomija Spoljne Mongolije, pod kineskim sizerenstvom.
  • 6. 11. - U Alzasu izbija Savernska afera: uvredljive opaske jednog pruskog poručnika dovode do nereda.
  • 6. 11. - Mahatma Gandhi protestuje u Južnoj Africi sa 2200 sledbenika protiv rasne diskriminacije tamošnjih Indijaca.
  • 8. 11. - U Minhenu prvi put izveden Woyzeck.
  • 9. 11. - Vrhunac Oluje na Velikim jezerima 1913. u kojoj je poginulo preko 250 ljudi i uništeno 19 brodova.
  • 11. 11. - Mirovni sporazum između Grčke i Turske.
  • 13. 11. - Sporazum o razgraničenju Srbije i Crne Gore.
  • 13. 11. - Kineska Nacionalna skupština je raspuštena, pošto je ostala bez kvoruma nakon izbacivanja poslanika iz Kuomintanga - Yuan Shikai vlada dekretima.
  • 16. 11. - Pancho Villa zauzeo Ciudad Juárez.
  • 17. 11. - Sastanak ugarskog premijera Ištvana Tise sa liderima Hrvatsko-srpske koalicije u Budimpešti - sporazum posredovanjem komesara Skerlecza.
  • 23 - 24. 11. - Bitka kod Tierra Blance: Villine snage porazile federalne nedaleko od Juáreza.
  • 24. 11. - Odlučeno da hrvatski jezik bude unutarnji jezik Odvjetničke komore u Zadru (u Komori je 20 Hrvata i Srba, a samo 12 Talijana)[8].
  • 25. 11. - Irska kriza: u Dablinu osnovani Irski dobrovoljci.
  • 27. 11. - Hrvatskoj vraćen ustav: Ivan Skerlecz imenovan hrvatskim banom (do 1917), na čelu "činovničke vlade" - raspisani izbori.

Decembar/Prosinac

  • 1. 12. - Masovna proizvodnja: Ford Motor Company počinje proizvodnju Modela T na pokretnoj traci.
  • 1. 12. - Grčka i formalno anektirala Kritsku Državu.
  • 1. 12. - Pancho Villa zauzeo grad Chihuahuu nakon čega postaje guverner te države - odmah vrši eksproprijaciju bivše oligarhije.
  • 1. 12. - Otvoren Metro u Buenos Airesu, prvi na južnoj polulopti.
  • 4. 12. - Baron Gizl, poslednji austrougarski poslanik u Srbiji, doputovao u Beograd.
  • 6. 12. - Ugarska vlada ukinula Željezničarsku pragmatiku, protivnu Hrvatsko-ugarskoj nagodbi (ali ostaje stara praksa - madžarski je zvanični jezik na državnoj željeznici u Hrvatskoj i Slavoniji).
  • 12. 12. - Jasu V je novi etiopski car (do 1916).
  • 12. 12. - Vincenzo Perugia uhapšen kada je pokušao prodati Mona Lisu u Firenci - slika je vraćena u Francusku 30. 12., dvije godine od krađe.
  • 12. 12. - Roosevelt–Rondonova ekspedicija krenula u proučavanje Reke Sumnje, kasnije nazvane Rio Roosevelt po bivšem predsedniku koji je zamalo stradao.
  • 14. 12. - Nemački oficir Otto Liman von Sanders stigao sa vojnom delegacijom u Carigrad, gde preuzima komandu nad osmanskim I korpusom - Rusija protestuje.
  • decembar - Dopunski izbori za Bosanski sabor: mjesta "Srpske riječi" zauzima advokat Danilo Dumović - biće dio vladine većine u Saboru.
  • 16 - 17. 12. - Izbori za Hrvatski sabor, najslobodniji ikad i posljednji u habsburškom periodu, 48 od 88 mjesta za H.-S. koaliciju.
  • 17. 12. - Firentinskim protokolom definisane granice Albanije - pripada joj Severni Epir, grčke snage se moraju povući, nakon čega dolazi do etničkih sukoba.
  • 18. 12. - U Španiji potpisan zakon o Katalonskoj zajednici (Mancomunitat de Catalunya) - administrativno udruženje četiri katalonske provincije, prvo priznanje katalonske osobenosti od 1714. (traje 1914-25).
  • 21. 12. - Arthur Wynne objavio prvu ikad ukrštenicu u božićnom broju lista "New York World".
  • 23. 12. - U SAD utemeljen Sustav federalnih rezervi - namjenjen je ublažavanju finansijskih kriza.
  • 24. 12. - Tragedija u Italijanskoj dvorani u Calumet, Michigan - 73 osobe, uglavnom deca rudara, stradali u gužvi nakon što je neko viknuo "Vatra!".
  • 26. 12. - Jedno pismo je poslednji kontakt Ambrosea Biercea sa ostatkom sveta, nakon čega je nestao u Meksiku (i pismo i lokacija nestanka su osporavani).
  • 29. 12. - Počinje snimanje filma The Squaw Man, prvog dugometražnog u Holivudu.
  • 31. 12. - Orville Wright prikazao kod Daytona Wright Model E, sa autopilotom.

Kroz godinu

Narentabahn Unfall 1913
Brzi voz Mostar-Sarajevo u Neretvi
  • Autohromi Augustea Léona za arhiv Alberta Kahna:
Serbia, Krusevac

"Žene na pijaci u Kruševcu"

Monastery of Gračanica 1913

Gračanica

Ohrid in 1913

Ohrid

St. Sophia, Ohrid - old

Sveta Sofija, Ohrid

Serb women in festive dress, near Prizren. Autochrome by Auguste Léon, 9 May 1913 (Coll. Musée Albert-Kahn)

"Srpske žene blizu Prizrena"

Women from Smilevo, 1913

Žene iz Smileva

Rođenja

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

April/Travanj – Jun/Lipanj

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

  • 2. 10. - Viktor Vida, hrvatski književnik († 1960.)
  • 11. 10. - Kata Rogić, hrv. naivna slikarica († 1993)
  • 22. 10. - Robert Capa, foto-novinar († 1954)
  • 22. 10. - Bảo Đại, poslednji vijetnamski car († 1997)
  • 26. 10. - Klaus Barbie, pripadnik SS i Gestapo, ratni zločinac (* 1991)

Kroz godinu

  • Savo Derikonja, četnički komandant (* 1946?)
  • Radivoje Kerović, četnički vojvoda (* 1946)

Smrti

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

  • Ilija Jovanović - Časlav Pčinjski, četnički vojvoda (* 1878)
  • Ahmet Delia, kosovarski borac (* ca. 1850)
  • Ahmed Niyazi Bey, učesnik Mladoturske revolucije (* 1873)
  • Mirko Seljan, istraživač (* 1871)

Nobelova nagrada za 1913. godinu

Reference

  1. T. G. Otte (5 June 2014). July Crisis: The World's Descent into War, Summer 1914. Cambridge University Press. str. 49–. ISBN 978-1-107-06490-4. https://books.google.com/books?id=yjiNAwAAQBAJ&pg=PA49.
  2. The Rise of Nationality in the Balkans By Robert William Seton-Watson, p. 258
  3. Charles Stephenson (19 December 2014). A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911-1912. Tattered Flag. str. 217–. ISBN 978-0-9576892-2-0. https://books.google.com/books?id=lpaPBQAAQBAJ&pg=PA217.
  4. Dokumenti o Bugarima, Politika, 3. sept. 1913, str. 1
  5. J. Holland Rose (October 2015). The Origins of the War. Cambridge University Press. str. 188. ISBN 978-1-107-53692-0. https://books.google.com/books?id=q1sZCgAAQBAJ.
  6. Dominican Republic (1902-present). uca.edu - University of Central Arkansas
  7. Martin Gilbert, The First World War: A Complete History (Macmillan, 2004) pp11-12
  8. Bralić Ante. Zadarski fin-de siècle – Političke i društvene prilike u Zadru i Dalmaciji uoči Prvoga svjetskog rata
Literatura

Takođe pogledati

1911

Ovo je članak o godini 1911. Za ostala značenja, v. 1911 (razvrstavanje).Godina 1911 bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

Balkanski ratovi

Balkanskim ratovima se označavaju dva rata vođena u razdoblju od 1912. do 1913. godine tijekom kojih je Otomansko Carstvo gotovo izbačeno s Balkana, a Kraljevina Srbija udvostručila svoju teritoriju i povećala broj stanovnika s 2.9 na 4.4. miliona. Balkanski ratovi su bili uvod u sukob širih razmera, Prvi svetski rat. (vidi Uzroci Prvog svetskog rata).

Burt Lancaster

Burton Stephen "Burt" Lancaster (2. novembar 1913–20. oktobar 1994) bio je američki Oscarom nagrađeni filmski glumac, poznat kao jedna od najvećih holivudskih zvijezda sredine 20. vijeka, ali i jedna od prvih koja je svoj zvjezdani status iskoristila kao odskočnu dasku za producentsku i redateljsku karijeru. U mladosti je bio akrobat, te je nakon službe u drugom svjetskom ratu zahvaljujući mišićima i markantnom fizičkom izgledu privukao pažnju brodvejskih, a potom i holivudskih agenata. Iako nije imao nikakvog formalnog glumačkog obrazovanja, ispostavilo se da posjeduje veliki talent koga je znao koristiti kako u "laganim" pustolovnim filmovima i vesternima, tako i "ozbiljnim" film noirima i dramama. Godine 1953. je nastupio u znamenitom filmu From Here to Eternity, gdje je imao antologijsku ljubavnu scenu s Deborah Kerr.

1950-ih se Lancaster se počeo baviti produkcijom i režijom filmova, a njegove filmske uloge su postale sve ozbiljnije i složenije. 1960-ih je sve češće odlazio u Evropu, kako bi nastupao u filmovima tamošnjih režisera, a i uloge koje je tumačio su bile pod uticajem njegovih ljevičarskih shvaćanja. Posljednje godine života je proveo oporavljajući se od moždanog udara zbog koga je prekinuo karijeru.

Lancaster je bio poznat po tome što je ljubomorno čuvao svoj privatni život. Bio je oženjen tri puta te imao petoro djece.

Gerald Ford

Gerald Rudolph Ford, jr. (Omaha, 14.7. 1913. - 26.12. 2006.) je bio američki političar, najpoznatiji kao 38. predsjednik SAD, odnosno jedini koji na tu dužnost nije neposredno ili posredno izabran.

Gustáv Husák

Gustav Husak (svk. Gustáv Husák; Dúbravka, 10. januar 1913 — Bratislava, 18. novembar 1991) je bio komunista, sekretar Komunističke partije Čehoslovačke od 1969. do 1987. i predsednik Čehoslovačke od 1975. do 1989. godine.

IC 1913

IC 1913 (također poznat kao ESO 357-16, MCG -5-8-27 i PGC 12404) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 67 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Hemijska peć. Najveći prečnik je 1,90 (37 hiljada sg) a najmanji 0,3 uglovnih minuta (5 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio DeLisle Stewart 1899. godine.

Kosmos-1913

Kosmos-1913 je jedan od preko 2400 sovjetskih vještačkih satelita lansiranih u okviru programa Kosmos.

Kosmos-1913 je lansiran sa kosmodroma Pleseck, SSSR, 15. januara 1988. Raketa-nosač Ciklon-3 je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 220 kilograma. Kosmos-1913 je bio komunikacioni satelit.

Lewis Swift

Lewis A. Swift (29. veljače 1820. - 5. siječnja 1913.)) bio je američki astronom. Otkrio je brojne objekte iz Novog općeg kataloga. Otkrio je mnoštvo maglica, od kojih je najpoznatija IC 289. Osobito je poznat po tome što je otkrio i suotkrio brojne komete, od kojih su najpoznatije 11P/Tempel–Swift–LINEAR i 109P/Swift–Tuttle.

1878. je bio u znanstvenoj zabludi, jer je vjerovao da je promatranjem uspio uočiti dva planeta kao što je Vulkan u orbiti između Merkura i Sunca.

Njemu u čast se zove asteroid 5035 Swift i mjesečev krater Swift.

Otac je američkog astronoma Edwarda D. Swifta.

Lon Nol

Lon Nol (kmerski: លន់ នល់ ili លន់ ណុល; Kampong Leav, 13. studenog 1913. – Fullerton, CA, 17. studenog 1985.) bio je kambodžasnki političar, general, premijer Kambodže u dva navrata i ministar obrane. Zajedno sa skupinom saveznika, Nol je izvršio državni udar protiv Norodoma Sihanouka 1970. godine, nakon čega je ukinuo monarhiju i proglasio Kmersku Republiku. Vladao je kao diktator, a njegov režim je svrgnut ulaskom Crvenih Kmera u Phnom Penh 1975. godine. Lon je netom prije vojnog poraza pobjegao iz zemlje te je umro u Sjedinjenim Državama 1985. godine.

Loretta Young

Loretta Young (6.1. 1913 – 12.8. 2000) bila je Oscarom nagrađena američka glumica.

Opština Santa María Ixcatlán, Oaxaca

Santa María Ixcatlán je opština u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1913 m.

Opština Tuxcueca, Jalisco

Tuxcueca je opština u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1913 m.

Peko Dapčević

Petar "Peko" Dapčević (1913 — 1999) je bio čuveni partizanski vojskovođa iz Drugog svetskog rata, zapovednik Druge proleterske divizije.

Pre rata se kao dobrovoljac borio protiv fašizma u Španiji. Tokom oslobodilačke borbe imao je istaknutu ulogu u bitkama na Neretvi, Sutjesci i u oslobođenju Beograda. Nakon rata je bio general-pukovnik JNA, društveno-politički radnik i ambasador SFRJ. U periodu od 1953. do 1955. godine obavljao je funkciju načelnika Generalštaba Jugoslovenske narodne armije.

Nosilac je mnogih prestižnih jugoslovenskih odlikovanja. Proglašen je narodnim herojem Jugoslavije.

Ranko Marinković

Ranko Marinković (Komiža, 22. veljače 1913. - Zagreb, 28. siječnja 2001.) je bio hrvatski književnik i dramski pisac.

René Clément

René Clément (francuski izgovor: [klemɑ̃]; 18. mart 1913 – 17. mart 1996) bio je francuski filmski režiser, najpoznatiji po ostvarenjima na temu Drugog svjetskog rata, a za koja je dobio mnoga prestižna priznanja.

Richard Nixon

Richard Milhous Nixon (Yorba Linda, Kalifornija, 9.1. 1913. - New York, 22.4. 1994) bio je američki političar i državnik, poznat po tome što je jedini uspio dva puta biti izabran za potpredsjednika i dva puta za predsjednika. Najviše ga se ipak pamti po tome sto je bio prvi i dosad jedini predsjednik SAD-a koji je odstupio s dužnosti. Njegova ostavka bila je posljedica afere Watergate.

Spisak okruga Jute

U saveznoj državi Juta postoji 29 okruga. Prvobitno je postojalo sedam okruga u privremenoj Pustinjskoj Državi iz 1849: Okrug Dejvis, Okrug Ajron, Okrug Sanpit, Okrug Solt Lejk, Okrug Tuele, Okrug Juta i Okrug Viber. Teritorija Juta je formirana 1851. a prva teritorijalna skupština je zasedala 1851—1852. Prva skupština je ponovo formirala prvobitne okruge iz Pustinjske Države po teritorijalnom zakonu, i uspostavila tri nova okruga: Okrug Džuab, Okrug Milard i Okrug Vašington. Teritorijalna skupština Jute je ostale okruge uspostavila u periodu između 1854. i 1894. sem Okruga Daget i Okruga Dukejn. Ova dva okruga su formirana plebiscitom i guvernerskom proklamacijom nakon što je Juta postala država. Današnji okrug Dukejn je formiran na području indijanskog rezervata koji je formiran 1861. Rezervat je otvoren za doseljenike koji su po zakonu (Homestead Act) imali pravo na besplatnu zemlju 1905. a okrug je formiran 1913. Usled loših puteva i vremenskih uslova, stanovnici današnjeg okruga Daget su morali da putuju 640 do 1.300 km da obavljaju poslove u Vernalu, sedištu okruga Juinta. Godine 1917. stanovništvo okruga Juinta izjasnilo se za formiranje okruga Daget.Po podacima sa popisa 2010, Juta ima 2.763.885 stanovnika. Preko 75% stanovnika Jute je koncentrisano u četiri okruga u oblasti oko planinskog lanca Vosač. To su okruzi Solt Lejk, Juta, Dejvis i Viber. Okrug Solt Lejk je najveći okrug u državi sa 1.029.655 stanovnika, a prate ga okrug Juta sa 516.564, okrug Dejvis sa 306.479 i okrug Viber sa 231.236 stanovnika. Okrug Daget ima najmanje stanovnika, samo 1.059. Po površini je najveći okrug San Huan sa 20.256 km², a najmanji je okrug Dejvis sa 787 km².Savezni standard za obradu informacija (FIPS) kod koji koristi Vlada Sjedinjenih Država da jedinstveno određuje države i okruge je dat uz svaki okrug. FIPS kod za Jutu je 49, što kada se spoji sa kodom za određeni okrug daje 49XXX. U tabeli ispod, svaki FIPS kod predstavlja vezu ka trenutnim popisnim podacima za odgovarajući okrug.

Spisak okruga Montane

U saveznoj državi Montana postoji 56 okruga. U Montani postoje dva združena grada-okruga–Anakonda sa okrugom Dir Lodž i Bjut sa okrugom Silver Bou. Deo Nacionalnog parka Jeloustoun koji se nalazi u Montani nije bio deo nijednog okruga sve do 1978, kada je jedan njegov deo nominalno ušao u sastav okruga Galatin, a ostatak u okrug Park.

Poštanska skraćenica za Montanu je MT a njen FIPS državni kod je 30.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.