1909

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1870-e | 1880-e | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | >
<< | < | 1905. | 1906. | 1907. | 1908. | 1909. | 1910. | 1911. | 1912. | 1913. | > | >>

1909 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1909
MCMIX
Ab urbe condita 2662
Islamski 1326 – 1327
Iranski 1287 – 1288
Hebrejski 5669 – 5670
Bizantski 7417 – 7418
Koptski 1625 – 1626
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1964 – 1965
 - Shaka Samvat 1831 – 1832
 - Kali Yuga 5010 – 5011
Kineski
 - Kontinualno 4545 – 4546
 - 60 godina Yin Zemlja P(ij)etao
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11909
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1909 (MCMIX) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

1909:
123456789101112
RođenjaSmrti

Događaji

Januar/Siječanj

  • 1. 1. - U Britaniji stupio na snagu Zakon o starosnim penzijama.
  • 2. 1. - Yuan Shikai smenjen s položaja vicekralja Čilija (region oko Pekinga).
  • 9. 1. - Eskspedicija Ernesta Shackletona stigla na 180 km od Južnog pola.
  • 9. 1. - Trilateralnim ugovorom sa SAD, Kolumbija priznala nezavisnost Paname.
  • 12. 1. - Veleizdajnički proces u Zagrebu: optužnica protiv Adama Pribićevića i 52 druga za "zločin veleizdaje", prema brošuri agenta Đorđa Nastića - državni tužilac Akurti traži smrtne kazne.
  • 14. 1. - Devetorica pristalica Narodne stranke u Podgorici usvojila Privremeni statut Narodnog ustrojstva u borbi za građanske slobode i jednakopravnost u Crnoj Gori - žele da Nikola abdicira u korist prestolonaslednika Danila, na čelu grupe je Nikola Mitrović.
  • januar - U Minhenu osnovano Neue Künstlervereinigung München oko Vasilija Kandinskog (iz grupe će se 1911. izdvojiti Plavi jahač).
  • 23. 1. - Borudžerdski zemljotres u zapadnoj Persiji, najmanje 8.000 mrtvih.
  • 24. 1. - Nakon sudara potonuo putnički brod RMS Republic, zahvaljujući poslatom radio-signalu CQD samo šest poginulih.
  • 25. 1. - Praizvedba Straussove opere Elektra.
  • januar - Aneksiona kriza: bečka vlada dodeljuje srpski kontigent mesa Rumuniji.

Februar/Veljača

  • 2. 2. - Srpska skupština u Skoplju, donesen statut srpske narodne organizacije.
  • 5. 2. - Leo Baekeland objavio u Njujorku pronalazak bakelita, prve plastične mase.
  • 5. 2. - Filippo Tommaso Marinetti objavio Futuristički manifest u Italiji (20. 2. i u pariskom Le Figaru).
  • 6. 2. - Povlačenjem američkih vojnika završena Pacifikacija Kube (ili druga američka okupacija).
  • 8. 2. - Hiram Percy Maxim prikazao novinarima prigušivač.
  • 9. 2. - Francusko-nemački sporazum o Maroku: Nemci priznaju specijalne francuske interese a Francuzi nezavisnost zemlje.
  • 12. 2. - Osnovano Nacionalno udruženje za napredak Obojenih (NAACP).
  • 14. 2. - U Acapulcu poginulo 250 ljudi u teatru usled požara od zapaljenog filma.
  • 22. 2. - Američka Velika bela flota završila obilazak oko sveta.
  • 24. 2. (11. 2. po j.k.) - U Srbiji obrazovana koncetraciona vlada Stojana Novakovića sa građanskim stranačkim liderima ("četvorna koalicija").
  • 26. 2. - Turska priznala aneksiju BiH, u zamenu za odštetu i povlačenje austrougarskih garnizona iz Novopazarskog sandžaka.
  • 26. 2. - U Londonu prikazani A Visit to the Seaside i drugi kratki filmovi u procesu Kinemacolor.
  • 26. 2. - Međunarodna opijumska komisija u Šangaju preporučuje zabranu opijuma u nemedicinske svrhe (konvencija potpisana 1912).
  • 28. 2. - Socijalistička partija Amerike proslavila Nacionalni Dan žena.

Mart/Ožujak

  • 2. 3. (17. 2. po j.k.) - Ruska vlada poručuje srpskoj da odustane od teritorijalnih zahteva.
  • 3. 3. - Počinje rasprava u Veleizdajničkom procesu.
  • 4. 3. - William Howard Taft postaje 28. predsednik SAD. Sprovodi politiku "dolarske diplomatije" u Latinskoj Americi i Istočnoj Aziji.
  • 6. 3. (21. 2.) - U Beogradu uhapšena grupa koja je špijunirala za Austriju[1].
  • 8. 3. - Demonstracije žena u Čikagu, naredne godine će u spomen na ovaj događaj 8. mart postati Dan žena. (?)
  • 10. 3. - Cirkular srpske vlade: pitanje BiH se ostavlja velikim silama.
  • 10. 3. - Potpisan Anglo-sijamski ugovor: Sijamci prepuštaju Britancima neke teritorije na Malajskom poluotoku - Kelantan, Kedah, Tringganu i Perlis.
  • 12. 3. - Zakon o indijskim većima uvećava učešće Indijaca u upravi Britanske Indije; muslimani će dobiti zasebne elektorate.
  • 15. 3. - Otvorena glavna radnja Selfridges u londonskom Oxford streetu.
  • mart - Pod AU pritiskom, Turska zabranila tranzit kupljenog oružja za Srbiju. Austro-Ugarska pojačava vojne pripreme, organizovani "leteći odredi" protiv gerile.
  • 20. 3. - Glenn Curtiss osnovao sa ortakom prvu firmu za proizvodnju aviona (prethodnica današnje Curtiss-Wright), prva letelica je Curtiss No. 1 Golden Flyer.
  • 23. 3. - Nemačka ultimativno zahteva od Rusije da prizna aneksiju, Austrougarska gomila trupe na srpskoj granici[2].
  • 25. 3. - Istoričar Heinrich Friedjung u članku u bečkim novinama Neue Freie Presse optužuje na osnovu falsifikovanih dokumenata lidere Hrvatsko-srpske koalicije, poimenično Frana Supila, za veze sa srpskom vladom.
  • 25 - 28. 3. - Pobuna Lude Zmije: sukob između Creekova i belih naseljenika u današnjoj Oklahomi.
  • 26. 3. - Rusija faktički priznala aneksiju Bosne i Hercegovine.
  • 27. 3. (14. 3. po j.k.) - Prestolonaslednik Đorđe Karađorđević abdicirao u korist brata Aleksandra.
  • 29. 3. - Nemački kancelar von Bülow prvi put upotrebio izraz Nibelungentreue, koncept zajedništva nemačkog i austrougarskog carstva.
  • 31. 3. - Srpska vlada morala dati Austrougarskoj izjavu da će prestati da protestuje zbog Aneksije BiH i voditi prijateljsku politiku - kraj Aneksione krize. Izjava će biti pomenuta u ultimatumu 1914.
  • 31. 3. - Počela gradnja Titanica (završen 1912).

April/Travanj

  • 6. 4. - Robert Peary misli da je sa družinom stigao na Severni pol (falilo mu je osam kilometara) - vest objavljena u septembru.
  • 11. 4. - Stotina jevrejskih naseljenika osnovala Ahuzzat Bayit, ubrzo preimenovan u Tel Aviv.
  • 13. 4. - Incident 31. marta (po Rumi kalendaru) - neuspela pobuna protiv Mladoturaka u korist sultana Abdul Hamida II.
  • 14. 4. - Tomaš Masarik stigao u Zagreb povodom Veleizdajničkog procesa (posetiće i Beograd).
  • 14. 4. - Počinje Adanski masakr (ili Kilikijski pogrom) protiv Jermena u toj osmanskoj provinciji.
  • 14. 4. - Osnovana Anglo-Persian Oil Company, predak British Petroleuma.
  • 15. 4. - Statut za autonomnu upravu muslimanskih vjerskih i vakufsko-mearifskih poslova sankcionisan od cara Franje Josipa - ostvarena muslimanska vjersko-prosvetna autonomija u BiH.
  • 15. 4. - Srpska vlada otkazala sve sporazume sa AU od 1881 (ponovo carinski rat).
  • 18. 4. - Beatifikovana Jovanka Orleanka.
  • 19. 4. - Probni let balona "Srbija" iznad Augsburga, prvi let nekog srpskog vazduhoplova.
  • 19. 4. - Tursko-bugarski protokol: priznata nezavisnost Bugarske.
  • 20. 4. - Gladys Smith, poznatija kao Mary Pickford, snimila prvu filmsku ulogu.
  • 25. 4. - Mladoturci Mahmud Ševket-paše zauzeli sultanovu palatu i razoružali njegovu albansku gardu.
  • 26. 4. - Ugarski premijer Sándor Wekerle dao ostavku, kriza traje do sledećeg januara.
  • 26. 4. - Jezična naredba austrijskog ministra Bienertha kojom je hrvatski jezik uveden u potpunosti kao službeni jezik u Dalmaciji.[3]
  • 27. 4. - Glasanjem parlamenta zbačen sultan Abdul Hamid II, postavljen njegov brat Mehmed V - stoji do 1918. kao figura iza Trojice paša). Bivši sultan poslat u Solun.

Maj/Svibanj

  • 3. 5. - Navodna smrt robinhudovskog sinaloanskog bandita Jesúsa Malverdea oko koga će nastati popularni kult.
  • 7. 5. - U Rimu osnovan Pontifikalni biblijski institut pod upravom jezuita.
  • 7. 5. - Albert Einstein pozvan na novoosnovanu katedru teorijske fizike na Univerzitetu u Zürichu, što on prihvata.
Bankers lamp by Rob Pongsajapan
Bankarska lampa
  • 9. 5. - Harrison D. McFaddin patentirao stonu lampu koju prodaje pod nazivom Emeralite, poznatiju kao bankarska lampa.
  • 11. 5. - Završena Nacionalna konvencija koja se dogovorila oko stvaranja saveza četiri britanske kolonije na jugu Afrike (→ Južnoafrička Unija).
  • 13 - 30. 5. - Održana prva trka Giro d'Italia.
  • maj - Hauranska pobuna Druza u osmanskoj Siriji.
  • maj - Pred izbore sledeće godine, Francisco I. Madero osnovao Centar za antireizbor u Meksiku, protiv nastavka apsolutne vlasti Porfirija Diaza.
  • 19. 5. - Ballets Russes Sergeja Djagiljeva debitovao u Parizu.
  • 23. 5. - U Sankt Petersburgu otkrivena konjanička statua cara Aleksandra III., nazvana "nilski konj".
  • 24. 5. - Švedska je prva evropska zemlja koja je osnovala nacionalne parkove (danas Evropski dan parkova).
  • 29. 5. - Protesti protiv Kineza u Limi se pretvorili u nerede i pokušaj puča protiv predsednika Leguíe.
  • 30. 5. - U Sinsinatiju osnovano prvo srpsko sokolsko društvo u SAD.

Jun/Juni/Lipanj

  • 1. 6. - 16. 10. - Izložba Alaska–Yukon–Pacific u Seattleu.
  • 3. 6. - Obnova ruske mornarice: zvanični početak radova na četiri drednota klase Gangut: Gangut, Sevastopolj, Poltava i Petropavlovsk (u službi od 1914-15).
  • 6. 6. - Francuzi stavili pod kontrolu Sultanat Ouaddai na severu današnjeg Čada (osnovan 1635).
  • 6. 6. - Kineska carska vlada potpisala Hukuanški zajam sa konzorcijumom britanskih, francuskih i nemačkih banaka za proširenje železničke mreže; SAD je tražila uključenje svojih banaka što je dovelo do kašnjenja sprovedbe - nezadovoljstvo ovim zajmom je bilo faktor za Xinhaisku revoluciju 1911.
  • 6. 6. - Dekret o ukidanju ropstva u Sultanatu Zanzibar.
  • 9. 6. - Kolumbijski predsednik Rafael Reyes napušta položaj i zemlju kako bi se izbegao građanski rat.
Deutsches Reichsgesetzblatt 1908 038 443 b1
Signal SOS
  • 10. 6. - Putnički brod RMS Slavonia potonuo pored Azora - poslat je novi signal SOS i svi putnici su spašeni.
  • 11. 6. - Zemljotres u Provansi je najjači zabeleženi u metropolitanskoj Francuskoj, ima 46 žrtava.
  • 14. 6. - Umro brazilski predsednik Afonso Pena, nasleđuje ga potpredsednik Nilo Peçanha (do 1910).
  • jun - Pobune Albanaca u Albaniji i na Kosovu, počevši od Đakovice - nezadovoljni mladoturskim režimom.
  • jun - Nadvojvoda Leopold Salvator, generalni inspektor artiljerije, u poseti BiH.
  • 17. 6. - Sastanak nemačkog i ruskog cara u Helsinkiju.
  • 21 - 30. 6. - Prošireni sastanak uredništva časopisa "Proletarij" u Parizu, boljševička mini-konferencija: Lenjin je pobedio Aleksandra Bogdanova, lidera frakcije otzovista, protivnika učešća u Dumi.
  • 27. 6. (14. 6. po j.k.) - Prvi voz na pruzi uskog koloseka Stalać-Kruševac.
  • 29. 6. - Osnovana Socijaldemokratska stranka BiH (list "Glas slobode" izlazi od aprila).
  • 29. 6. - Sufražetkinje protestuju ispred Parlamenta u Londonu, Emmeline Pankhurst udarila policajca a ostale razbijaju prozore.

Jul/Juli/Srpanj

  • 1. 7. - Indijski student Madan Lal Dhingra ubio u Londonu Curzona Wylliea, pomoćnika državnog sekretara za Britansku Indiju.
  • 1. 7. - U SAD stupio na snagu Copyright Act, prevaziđen 1976.
  • 2. 7. - Miting u Parizu protiv Veleizdajničkog procesa u Zagrebu.
  • 2. 7. - Fritz Haber demonstrirao sa asistentom Robertom Le Rossignolom Haber-Boschov proces za dobijanje amonijaka - Carl Bosch iz BASF-a ga dogodine prilagođava industrijskim razmerama.
  • 4. 7. - Porinut francuski poludrednot Danton, prvi sa gasnom turbinom (u službi 1911-17).
  • 5. 7. - Marion Wallace Dunlop je prva engleska sifražetkinja koja štrajkuje glađu.
  • 12. 7. - Kongres SAD poslao na ratifikaciju Šesnaesti amandman, koji mu daje pravo na uzimanje poreza na prihod (izvršeno 1913).
  • 13. 7. - Pristalice ustava ulaze u Teheran a šah Muhamed Ali-šah Kadžar pobegao u rusku ambasadu, tri dana kasnije medžlis izabrao Ahmed-šaha, poslednjeg iz dinastije (do 1921).
  • 14. 7. - Theobald von Bethmann Hollweg je novi nemački kancelar (do 1917).
  • 16. 7. - Osnovana buduća auto-kompanija Audi.
  • 18. 7. - Na motociklističkoj trci u Berlinu jedan učesnik uleteo u gledalište i eksplodirao mu rezervoar sa gorivom - devet mrtvih, preko 40 povređenih (Rennbahnkatastrophe).
  • 19. 7. - Otvoren Hudson Terminal u Njujorku, metro-stanica sa dve poslovne kule (srušene 1971-72. radi gradnje Svjetskog trgovačkog centra).
  • 23. 7. - Alliott Verdon Roe pilotirao prvim britanskim avionom (dogodine osnovao firmu Avro).
  • 23. 7. - Albanski narodni preporod: Albanski kongres u Debru zahteva autonomiju.
  • 24. 7. - Nakon odstupanja Georgesa Clemenceaua, Aristide Briand prvi put postaje francuski premijer - formirao je 11 vlada u šest perioda 1909–11, 1913, 1915–17, 1921–22, 1925–26. i 1929.
Bleriot pre-takeoff-25 July 1909
Louis Blériot na polasku
  • 25. 7. - Louis Blériot preleteo za 36 minuta preko La Manša.
  • 25. 7. - 2. 8. - "Tragična sedmica" - sukob španske vojske sa radnicima u Barseloni i Kataloniji, koji su se pobunili zbog regrutacije za Rifski rat - stotine mrtvih.
  • 27. 7. - Drugi rifski rat, ili Meliljski rat, u severnom Maroku: "Katastrofa u Vučijoj klisuri", rifski pobunjenici ubili 153 Španca.
  • 27 - 29. 7. - Nestanak australijskog putničkog broda SS Waratah na liniji Durban - Cape Town sa 211 osoba.
  • 30. 7. - Osnovana firma iz koje će nastati L'Oréal.
  • 30. 7. - Jak zemljotres pogađa meksičku državu Guerrero.
  • 31. 7. - Šiitski klerik šejh Fazlolah Nuri obešen u Teheranu zbog neprijateljstva prema ustavnim vlastima.
  • ljeto - Hrvatski katolički pokret: na splitskome đačkom kongresu zaključeno je da se osnuje Hrvatski katolički đački savez.

Avgust/August/Kolovoz

  • 1. 8. - Osnovana Dubrovačka Matica srpska.
  • 2. 8. - Aeronautička divizija Signalnog korpusa Armije SAD prihvatila modifikovani Wright Model A od braće, nakon rigoroznih testiranja - prvi američki vojni avion slupan u novembru.
  • 5. 8. - Payne–Aldrichov zakon o carini povećava neke stope u SAD - vodi rascepu među republikancima na Progresivce i Staru gardu.
  • 7. 8. - Alice Huyler Ramsey stigla u San Francisco nakon 59 dana putovanja automobilom iz New Yorka.
  • avgust - Sukob turske vojske i narodnog skupa kod Đurđevih stupova (kod Berana?), dvojica građana ubijena, oni koji su prisustvovali skupu označeni kao odmetnici[4].
  • avgust - Boljševici-vperedisti (Bogdanov, Bazarov, Lunačarski) otvorili partijsku školu na Capriju u domu Maksima Gorkog - radi do decembra.
  • 16. 8. - Otomanizam: u Osmanskom carstvu donet Zakon o udruženjima, ubačen u ustav pet dana kasnije - zabranjena politička udruženja po nacionalnoj ili drugoj komunalnoj osnovi[5].
  • 21. 8. - Osmanska skupština izmenila ustav tako da su veliki vezir, ministri, pa čak i sultan odgovorni Parlamentu.
  • 28. 8. - Gudiski puč u Atini: tajna Vojna liga Nikolaosa Zorbasa zbacila premijera Rallisa, kasnije će dovesti Elefteriosa Venizelosa u nacionalnu politiku.
  • 31. 8. - Paul Ehrlich otkrio arsfenamin, prvi efektivan lek za sifilis - ovo se smatra početkom hemoterapije u širem smislu.

Septembar/Rujan

  • 4. 9. - Konvencija o Gandou: Japan priznaje Kini suverenitet nad područjem Jiandao (na korejskom Gando) u zamenu za ekskluzivna železnička prava u Mandžuriji.
  • 8. 9. - Potpisan ugovor između Brazila i Perua o granici brazilske države Acre.
  • 10/11. 9. - "Kolašinska afera": potporučnik Petar Đinović, nakon hapšenja nekoliko opozicionara, naredio svojoj četi u Barama Kraljskim (Vasojevići) da zauzme vojni magacin, ali ovi to nisu poslušali (rasturen pokret iz januara).
  • 12. 9. - Fritz Hofmann prijavio patent za prvu sintetičku gumu, koju on zove "buna".
  • septembar - Porta dozvolila francuskim inženjerima da izvide trasu Jadranske železnice (preko Kosova i sev. Albanije) ali nailaze na otpor lokalnih Albanaca, koji su već u pobuni protiv vlasti.
    • jesen - Srbija u Francuskoj zaključila zajam od 150 miliona franaka za naoružanje i zamišljenu Jadransku železnicu.
  • septembar - Počela regrutacija na crnogorskoj granici za tursku vojsku (mladoturski zakon regrutuje i hrišćane) - česta izbegavanja.
  • 14-16. 9. - Hinko Hinković iznosi odbranu braće Pribićević (zbog govora osuđen na 6 meseci).
  • 20. 9. - Britanski parlament doneo Zakon o Južnoj Africi - dogodine će biti formirana Južnoafrička Unija.
  • 21. 9. - Frederick Cook svečano dočekan u Njujorku jer je navodno prošle godine stigao na Severni pol - ranije tokom meseca je stigla vest i o Pearyjevom navodnom dostignuću, u decembru će biti presuđeno u njegovu korist.
  • 21 - 22. 9. - Prva jugoslovenska socijalistička konferencija u Ljubljani, tu su socijaldemokratske stranke iz Slovenije, Hrvatske i BiH.
  • 23. 9. - Objavljen prvi deo feljtoniziranog romana Le Fantôme de l'Opéra.
  • 25. 9. - Završen Veleizdajnički proces.
  • 25. 9. - Magnetska oluja remeti telegrafske veze širom sveta.
  • 28. 9. (15. 9. po j.k.) - Nikolaj Hartvig, novi ruski diplomata u Srbiji, predao akreditive.
  • 29. 9. - Dalmatinski sabor donosi rezoluciju kojom se ograđuje od optužnice u veleizd. procesu (Ante Tresić Pavičić).

Oktobar/Listopad

  • 5. 10. - Izrečene presude u Zagrebu: Adam i Valerijan Pribićević na po 12 godina teške tamnice, ostali na 5 - 8 (ukupno 184 godine za 31 osuđenog).
  • 5. 10. - U Zagrebu je osnovan Hrvatski športski savez[6]
  • 8. 10. - Zemljotres u Pokuplju kod Siska (M 6.0, Int. VIII). Andrija Mohorovičić na osnovu merenja ustanovio sloj nazvan Mohorovičićev diskontinuitet.
  • 10. 10. - Juan José Estrada pokreće pobunu u Nikaragvi protiv predsednika Zelaye.
  • 11. 10. - Sedamnaest evropskih zemalja u Parizu potpisalo Međunarodnu konvenciju o saobraćaju automobila: ustanovljena su pravila, neki znakovi i oznake za zemlje, npr. A - Austrija, H - Mađarska, MN - Crna Gora, SB - Srbija.
  • 12. 10. - U Barseloni pogubljen profesor i anarhista Francesc Ferrer i Guàrdia - neredi ispred španskih ambasada u nekim zemljama.
  • 13. 10. - Gothardska konvencija o eksploataciji železničkog tunela Gothard: Nemci i Italijani mogu besplatno prevoziti robu kroz Švajcarsku[7], u kojoj, iz straha od ugrožavanja suvereniteta, dolazi do inicijative da se značajniji međunarodni ugovori iznose na referendum.
  • oktobar - Kupljenje oružja u Pljevaljskom sandžaku, samo od Srba, uz nasilje.
  • 16. 10. - Istorijski prvi sastanak predsednika SAD i Meksika, Tafta i Díaza - podrška Diazu pred izbore naredne godine.
  • 17. 10. - Vladimir Aleksić pokušao da poleti iznad Pančeva.
  • 23. 10. (10. 10. po j.k.) - Luka Bar otvorena kao slobodno pristanište, nakon što je izgrađen novi lukobran.
  • 24. 10. - Nova vlada u Srbiji: Nikola Pašić na čelu koalicije sa samostalnim radikalima (do 1911).
  • 24. 10. - Italijansko-ruski sporazum iz Racconigija - protiv austrougarske dominacije nad Balkanom.
  • 25. 10. - Bugarski vladar Ferdinand u poseti Srbiji.
  • 26. 10. - U Harbinu ubijen Itō Hirobumi, bivši japanski guverner u Koreji.
  • 27. 10. - Etiopski car Menelik II doživeo jak šlog od koga se neće oporaviti (umro 1913.), carica Taytu Betul preuzima upravu do sledećeg marta.
  • 29. 10. - Prvi kontakt sa plemenom Dani na zapadnoj Papui.

Novembar/Studeni

  • 8. 11. - Victor Hémery vozio brže od 200 km/h.
  • 8. 11. - Savez viteških društava Dušan Silni i Savez srpskih sokolova ujedinili su se u Savez sokolskih društava Dušan Silni.
  • 12. 11. - London naredio Britanskom Somalilandu da povuče osoblje u primorske gradove, ostavljajući unutrašnjost "Ludom Muli".
  • 13. 11. - Katastrofa u rudniku u Cherry, Illinois, poginulo 259 rudara, među kojima i mnogo dečaka.
  • 14. 11. - Konstituirajuća skupština Zagrebačkog zbora, preteče Zagrebačkog velesajma.
  • 14. 11. - Veliki vojni sud u Kolašinu doneo presudu opozicionarima - 103 osude, od čega 11 na smrt (šest u odsustvu, izvršeno 29. 11.) - novo zahlađenje sa Srbijom.
  • 14. 11. - Anarhista Simón Radowitzky ubio represivnog šefa argentinske policije Ramóna Lorenza Falcóna, dolazi do napada na imigrante, Jevreje i radničke organizatore.
  • 14. 11. - Marguerite Steinheil, Femme du monde, oslobođena nakon senzacionalnog suđenja od optužbe da je ubila muža i svekrvu.
  • 14. 11. - Sudar francuskog broda La Seyne i britanskog Onda blizu Singapura, 101 žrtva.
  • novembar - Prestolonaslednik Franjo Ferdinand u poseti Nemačkoj - domaćini predlažu tajnu vojnu konvenciju Austrougarske, Rumunije i Turske protiv Rusije[8].
  • 18. 11. - Dva američka ratna broda poslana u Nikaragvu nakon što je diktator José Santos Zelaya ubio 500 revolucionera, među kojima su bila dva Amerikanca.
  • 22. 11. - Clara Lemlich pokreće štrajk žena u njujorškoj tekstilnoj industriji - uspešno okončan sledećeg marta.
  • 23. 11. - Kineski princ Čun, namjesnik svom trogodišnjem sinu Pu Yiu, pokušao je učvrstiti svoju moć novom podjelom guvernerskih mjesta u pokrajinama.
  • 25. 11. - Prvi let Edvarda Rusjana, u Gorici - prvi let južnog Slovena.
  • 29. 11. - Britanci počinju gradnju HMS Orion, prvog "superdrednota", s jačim topovima i oklopom. U zemlji je ranije tokom godine vladala Naval Scare, strah od ekspanzije nemačke mornarice.
  • 30. 11. - Britanski Dom lordova odbacio tzv. Narodni budžet, koji je Donji dom ranije usvojio - sledi ustavna kriza, dvoje izbora sledeće godine i Zakon o parlamentu iz 1911. koji redukuje ovlašćenja Doma lordova.

Decembar/Prosinac

  • 1. 12. - U Elbasanu osnovana učiteljska škola, osnova univerziteta.
  • 7. 12. - Eksplodirao Gasometer Grasbrook, nedavno napravljeni rezervoar gasa u Hamburgu, 30 žrtava.
  • 8. 12. - Ubijen Sergej Karpov, načelnik peterburške Ohrane.
  • 11. 12. - U Carigradu pogubljeno 26 muslimana osuđenih za adanski pogrom nad Jermenima.
  • 11. 12. - Sidney Sonnino italijanski premijer nakon Giolittija (samo do marta).
  • 9 - 22. 12. - Fridjungov proces - utvrđena lažnost dokumenata korišćenih u Veleizdajničkom procesu, smene u austrougarskom ministarstvu spoljnih poslova.
  • 10. 12. - Izašao poslednji broj "Šabačke čivije", lista za šalu, zabavu i satiru (izlazio od 1906).
  • decembar - Slavoljub Penkala patentirao vazdušni jastuk i avion (izrađen sledeće godine).
  • 17. 12. - José Santos Zelaya se povukao s čela Nikaragve pod pritiskom pobune i američke intervencije; naslednik José Madriz će se povući iz istih razloga sledećeg avgusta.
  • 19. 12. - Osnovana Borussia Dortmund.
  • 23. 12. - Umro kralj Belgijanaca Leopold II, nasleđuje ga sinovac Albert I (do 1934).
  • 25. 12. ? - Dalaj Lama XIII se vratio u Lhasu posle pet godina, osnovao je Biro za inostrane odnose, pokušava da se osamostali od Kine, na šta ovi ubrzo odgovaraju intervencijom.
  • 25. 12. - Brazilski inženjerijski major Cândido Rondon završio šestomesečnu ekspediciju u zapadnoj Amazoniji.

Kroz godinu

  • Srebrni crnogorski perper, kovanice od 1 i 5 perpera.
  • U Crnoj Gori donesen Zakon o parohijskom sveštenstvu - sveštenici će dobijati plate od države.
  • Izgrađena Novosadska sinagoga.
  • Izgrađena AEG-ova fabrika turbina.
  • Nemačka država Pruska uvodi ograničenja za strane radnike i obavezne legitimacije - mera protiv "polonizacije".
  • U Njujorku podignut Metropolitan Life Insurance Company Tower, sa 213 m i 50 spratova najviša zgrada na svetu do 1913.
  • Bankar i filantrop Albert Kahn započinje projekt Arhiv planete - do 1931. biće snimljeno 72.000 kolor, autohromnih, fotografija i 183.000 metara filma.
  • 1909-14 - Period visokog kubizma.
  • Geiger–Marsdenov eksperiment pod Rutherfordovim vođstvom ukazuje na postojanje atomskog jezgra.
  • S. P. L. Sørensen uvodi koncept pH vrednosti.

Rođenja

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

April/Travanj – Jun/Lipanj

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Kroz godinu

Smrti

Nobelova nagrada za 1909. godinu

Reference

  1. Politika, 6.6.1909, str. 2 digitalna.nb.rs
  2. Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda - Polet Srbije. rastko.rs
  3. Gimnazija Vladimira Nazora, Zadar Gimnazija s hrvatskim nastavnim jezikom 1897. – 1921
  4. Istorija srpskog naroda, knjiga 6, tom 1, str. 288
  5. Taner Akçam (18 July 2013). From Empire to Republic: Turkish Nationalism and the Armenian Genocide. Zed Books Ltd.. str. 123–. ISBN 978-1-84813-677-9. https://books.google.com/books?id=0IFjDgAAQBAJ&pg=PT123.
  6. Hrvatski nogometni savez
  7. T.G. Otte; Keith Neilson (10 September 2012). Railways and International Politics: Paths of Empire, 1848-1945. Routledge. str. 218–. ISBN 978-1-134-27135-1. https://books.google.com/books?id=s-x0sYTztvYC&pg=PA218.
  8. John C. G. Röhl (6 February 2014). Wilhelm II: Into the Abyss of War and Exile, 1900–1941. Cambridge University Press. str. 751–. ISBN 978-0-521-84431-4. https://books.google.com/books?id=xUxkAgAAQBAJ&pg=PA751.
1900–1909

1900-e su decenija/desetljeće koja je počela 1. januara/siječnja 1900. i završila 31. decembra/prosinca 1909.

1907

Godina 1907 (MCMVII) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

Andrej Gromiko

Andrej Andrejevič Gromiko (ruski: Андре́й Андре́евич Громы́ко; Starje Gromijki, 18. srpnja 1909. - Moskva, 2. srpnja 1989.), sovjetski političar i diplomat. Andrej Gromiko je od 1957. do 1985. služio kao Sovjetski Ministar vanjskih poslova. Gromiko je tu funkciju obavljao najduže od svih ministara vanjskih poslova u povijesti SSSR-a. Nakon što je 1985. postao Predsjedavajući Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR-a, prestao je biti Ministar vanjskih poslova (nasljedio ga je Eduard Ševarnadze), i tu je funkciju obavljao do 1988. kada ga je smijenio Mihail Gorbačov.

Britanski odbor filmske klasifikacije

Britanski odbor filmske klasifikacije (engl. British Board of Film Classification; skraćeno BBFC), u prošlosti poznat i kao Britanski odbor filmskih cenzora (engl. British Board of Film Censors) je britanska nevladina organizacija koju financira filmska industrija u Ujedinjenom Kraljevstvu, a čiji je zadatak nacionalna klasifikacija i cenzura filmova i, u manjoj mjeri, video igara. Osnovana je 1912. godine od strane britanskih filmskih producenata i kino-prikazivača kako bi se kroz vlastiti sistem cenzure preduhitirla, odnosno spriječila cenzura filmskih sadržaja od strane lokalnih i državnih vlasti koje je omogućio Zakon o kinematografima iz 1909. godine. Prvih decenija postojanja je kroz neformalne kontakte bila blisko povezana sa britanskom vladom, te su njegove odluke o zabrani pojedinih filmova bile često politički motivirani; kasnije je, međutim, BBFC postao daleko poznatiji zbog kontroverzi vezanih uz cenzuriranje erotskih i pornografskih sadržaja, a što uključuje prvo korištenje rejtinga X 1951. godine i znameniti Test Mull of Kyntirea.

Elia Kazan

Elia Kazan (7. rujna 1909. - 28. rujna 2003.), bio je grčko- američki filmski i kazališni redatelj, producent, scenarist, romanopisac i jedan od osnivača utjecajne filmske organizacije Actors Studios u New Yorku 1947.

IC 1909

IC 1909 (također poznat kao ESO 357-14, MCG -6-8-3 i PGC 12212) je prečkasta spiralna galaksija koja je udaljena oko 349 miliona sg od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Hemijska peć. Najveći prečnik je 1,20 (122 hiljade sg) a najmanji 0,6 uglovnih minuta (61 hiljada sg). Prvo otkriće je napravio DeLisle Stewart 1899. godine.

James Mason

James Neville Mason (15. maj 1909 – 27. jul 1984.) bio je britanski glumac po nizu zapaženih uloga u klasičnim britanskim i američkim filmovima u trećoj četvrtini 20. vijeka.

Jessica Tandy

Jessie Alice Tandy (7. jun 1909 – 11. septembar 1994.) bila je britanska i američka kazališna i filmska glumica.

Joseph L. Mankiewicz

Joseph Leo Mankiewicz (11. veljače 1909. - 5. veljače 1993.) bio je američki scenarist, redatelj i producent.

José Ferrer

José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón (8. januar 1909 – 26. januar 1992.) bio je portorikanski kazališni, filmski režiser i glumac. U karijeri je osvojio jednog Oscara, Zlatni globus i tri Tonyja.

Kosmos-1909

Kosmos-1909 je jedan od preko 2400 sovjetskih vještačkih satelita lansiranih u okviru programa Kosmos.

Kosmos-1909 je lansiran sa kosmodroma Pleseck, SSSR, 15. januara 1988. Raketa-nosač Ciklon-3 je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 220 kilograma. Kosmos-1909 je bio komunikacioni satelit.

Kwame Nkrumah

Kwame Nkrumah (Nkroful, 21. rujna 1909. — Bukurešt, 27. travnja 1972.) je bio ganski političar koji je od 1951. do 1966. godine bio vođa britanske Zlatne Obale te, kasnije, nezavisne Gane. Sudjelujući direktno u stjecanju ganske nezavisnosti, Nkrumah je figurirao kao prvi predsjednik nezavisne Gane, a ranije je bio i prvi premijer. Bio je jedan od vodećih afričkih političara XX vijeka, snažan zagovaratelj panafrikanizma, osnivač Organizacije afričkog jedinstva i dobitnik Lenjinove nagrade 1963. godine. Nkrumah je sebe smatrao "afričkim Lenjinom".

Rođen u britanskoj koloniji Zlatnoj Obali, u mladosti se školovao u SAD i Velikoj Britaniji, gdje je postao sljedbenikom ideologije panafrikanizma. Godine 1947. je započeo borbu za nezavisnost Zlatne obale, pri čemu se služio štrajkovima, demonstracijama i bojkotom. Godine 1957. Zlatna obala je postala nezavisna država pod nazivom Gana. Nkrumah je postao njen prvi premijer i tokom svoje vladavine nastojao uvesti socijalizam i industrijalizaciju. To je dovelo do ekonomske i političke krize zbog koje je u Gani 1964. uveden jednopartijski sistem a Nkrumah postao doživotnim predsjednikom. Dvije godine kasnije Nkrumah je svrgnut u vojnom udaru.

Mladen Lorković

Mladen Lorković je bio jedan od osnivača ustaškog pokreta, jedan od najbližih saradnika Ante Pavelića i ministar unutrašnjih poslova NDH.

NGC 1909

NGC 1909 je refleksijska maglica u zviježđu Eridanu.

Nacionalni park

jkunoptoteka:Yellowstonewinter.jpg|thumb|250px|Nacionalni park Jeloustoun (SAD)]]

Nacionalni park je oblast zemlje, često u vlasništvu države u kojoj se nalazi, većim delom zaštićen od ljudskog uticaja. Nacionalni parkovi su zaštićena oblast Međunarodnog udruženja za zaštitu prirode - Kategorija II. Kao pojam se prvi put definiše na području Jeloustouna (Yellowstone) u Sjedinjenim Američkim Državama, 1872. godine na površini od 888708 hektara.

U Evropi prvi takav park je osnovan u Švedskoj, a zatim 1909. u švajcarskom Engadinu, a na teritoriji (bivše) Jugoslavije još 1924., u dolini Triglavskih jezera. U međuvremenu su osnovani i drugi nacionalni parkovi sa ciljem zaštite i proučavanja prirodnih celina. Prema podacima iz 90-tih godina prošlog veka na svetu ima 1500 nacionalnih parkova ili rezervata odgovarajućeg nivoa zaštite.

Opština Canelas, Durango

Canelas je opština u Meksiku, u saveznoj državi Durango.

Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 2007 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1909 m.

Opština Pacula, Hidalgo

Pacula je opština u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo.

Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 1909 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1614 m.

Opština Tequisquiapan, Querétaro

Tequisquiapan je opština u Meksiku, u saveznoj državi Querétaro.

Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 39898 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1909 m.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.