Žanr

Žandr (iz francuskoga Genre = "podvrsta") raspodjela je specifičnih oblika umjetnosti po kriterijima relevantne forme (npr. filmski žanr, glazbeni žanr ili književni žanr). U svim područjima umjetnosti žanrovi su, međutim, nejasne kategorije bez fiksne granice. Mnoga djela prelaze granice žanrova i koriste kombinacije.

Povezani članci

Akcija (film)

Akcija je filmski žanr u kojem akcijske sekvence, poput borbe, kaskaderskih scena, automobilskih potjera ili eksplozija, imaju prednost pred elementima kao što su karakterizacija ili kompleksna priča. Akcija obično uključuje individualne napore od strane heroja, što je u suprotnosti s većinom ratnih filmova. Žanr je blisko povezan sa žanrovima trilera i pustolovnih filmova.

Biografski film

Biografski film (ili skraćeno biopic) je film koji dramatizira život stvarne osobe ili ljudi. Razlikuju se od filmova "temeljenih na stvarnim događajima" ili "povijesnih filmova" po tome što pokušavaju opsežno prepričati život osobe ili bar povijesno značajne godine njihova života.

Od osamdesetih, biografski su filmovi postali iznimno popularni budući da su napredak filmske tehnologije i povećanje filmskih budžeta omogućili redateljima da dočaraju povijesne periode. Početkom 2000-ih, dogodila se poplava biografskih filmova nakon što su Čovjek na Mjesecu, Ali, Frida i drugi postali hvaljeni i nagrađivani.

Budući da su figure koje se prikazuju stvarne osobe čija su djela i karakteristike poznati, biografski filmovi smatraju se najzahtjevnijima za glumce i glumice. Will Smith i Jim Carrey stekli su reputaciju dramskih glumaca nakon što su se pojavili u biografskim filmovima, Smith kao Muhammad Ali u Aliju, a Carrey kao Andy Kaufman u Čovjeku na Mjesecu.

Biografski se filmovi tradicionalno fokusiraju na omiljene, povijesno važne ličnosti. No, u zadnje vrijeme su se snimili filmovi o dvoznačnim figurama (Narod protiv Larryja Flinta, Bijeli prah, Čudovište itd.).

U rijetkim slučajevima, junak filma glumi samog sebe; Jackie Robinson u Priči o Jackie Robinson, Muhammad Ali u Najvećem, Audie Murphy u Do pakla i natrag, Patty Duke u Zovi me Anna i Howard Stern u Private Parts.

Većina biopica su drame iako su filmovi kao Walk Hard: The Dewey Cox Story prelaze u komediju, dok se produciraju i akcijski i drugi žanrovi.

Dramska serija

Dramska serija je kolokvijalni naziv za televizijsku seriju koja po svojem sadržaju odgovara televizijskoj drami u najširem smislu.

Dramske serije se razlikuju po obliku, pa tako mogu biti mini-serije s točno ograničenim brojem epizoda, ali i sapunske opere koje se emitiraju desetljećima.

Po žanru dramske serije se obično dijele isto onako kao i pojedinačni igrani filmovi pa tako postoje vestern-serije, SF-serije, kriminalističke serije itd.

Ponekad se za hibrid između humorističke i dramske serije koristi izraz dramedija.

Dramski film

Dramski film je filmski žanr koji ponajviše ovisi o unutarnjem razvoju stvarnih likova koji se suočavaju s emocionalnim temama. Dramske teme kao što su alkoholizam, narkomanija, rasne predrasude, religijska netolerancija, siromaštvo, kriminal i korupcija stavljaju likove u sukob sa njima samima, drugima, društvom i čak prirodnim fenomenima.Ovaj filmski žanr u suprotnosti je s akcijskim filmom, koji se oslanja na dinamičnu akciju i fizički sukob, ali i na površnu karakterizaciju. Svi filmski žanrovi mogu uključivati dramske elemente, ali obično se filmovi koji se smatraju dramskim fokusiraju uglavnom na dramu glavnog sukoba.

Erotski film

Erotski film, filmski žanr koji se fokusira na sugestivne teme ili erotske i strastvene scene i subjekte, ponekad prikazujući scene golotinje i vođenja ljubavi, ali ne na veoma eksplicitan način kao u pornografskim filmovima.Neki od predstavnika žanra su Devet i pol tjedana (1986.), Kobna privlačnost (1987.), Sirove strasti (1992.), Otrovna Ivy (1992.), Sliver (1993.), Boja noći (1994.) i Posljednje zavođenje (1994.).

Filmska komedija

Komedija je filmski žanr u kojem naglasak stavljen na humor. Filmovi u ovom stilu imaju sretni završetak (uz iznimku crne komedije). Komedija je jedan od najstarijih filmskih žanrova: neki od prvih nijemih filmova bile su komedije. Za razliku od ostalih žanrova, komedija više stavlja naglasak na pojedine zvijezde pa su se mnoge zvijezde stand-up komedije okrenule filmu zb٤og svoje popularnosti. Iako su mnoge komedije filmovi s lakim temama kojima je jedina svrha zabaviti gledatelja, neke sadrže politički ili društveni komentar (kao što su Predsjedničke laži i Čovjek godine).

Filmski žanr

U filmskoj teoriji, žanr označava glavnu metodu kategorizacije filmova temeljenu na sličnostima u narativnim elementima od kojih su sastavljeni pojedini filmovi. Većina teorija o filmskim žanrovima koristi metode književne kritike. Kao i s književnim žanrovima, postoje neslaganja oko toga kako treba definirati i klasificirati žanrove.

Osim osnovne žanrovske podjele između filma fikcije (igranih, animiranih) i dokumentarnih filma, filmski se žanrovi mogu kategorizirati na nekoliko načina.

Filmovi s fiktivnih sadržajem se obično kategoriziraju s obzirom na mjesto radnje, temu, raspoloženje i format.

Mjesto radnje je milje ili okolina gdje se događa radnja.

Tema se odnosi na pitanja i koncepte kojima se bavi film.

Raspoloženje se odnosi na emocionalni ton filma.

Format: da li je film snimljeni ili prikazan posebnom metodom ili u formatu. (Npr: 35 mm, 16 mm or 8 mm).Filmski žanrovi se također mogu kategorizirati prema ciljanoj publici.

Filmaki žanrovi se često granaju u podžanrove, kao što je slučaj s podžanrom dramskog filma poznatim kao sudska drama. Nekada se žanrovi mogu kombinirati i stvarati hibride, kao spajanje horora i science fictiona u filmovima o Alienu.

Historijski žanr

Historijski žanr ili povijesni žanr je umjetničko djelo smješteno u ranije razdoblje povijesti. Pojam se obično koristi u kontekstu filma i televizije. To je neformlani spojeni pojam koji se primjenjuje na nekoliko žanrova iako se uglavnom koristi u romantičnom, pustolovnom i kostimiranom filmu. Implikacija je da publiku privlače i raskošni kostimi i sadržaj. Scenska umjetnost također može koristiti historijski žanr kako bi djelo smjestila u određeno povijesno razdoblje. Pokriva sve zemlje i sva povijesna razdoblja, od srednjeg vijeka pa sve do 1920-ih, primjerice.

Neki su primjeri The Adventures of Robin Hood (1938), Ben-Hur (1959), Barry Lyndon (1975) i Amadeus (1984).

Horor

Horror (čiji naziv dolazi od engleske riječi horror = "užas") je naziv koji se danas koristi za žanr u fiktivnim djelima (kao što su književnost, likovna umjetnost, strip, film, video-igre), a čiji autori nastoje izazvati strah, uznemirenje i nelagodu kod njihovih konzumenata. Kao najčešći izvor neugodnih osjećaja jest uvođenje nekog zlog - a ponekad neobjašnjivog i nerazumljivog - elementa natprirodnog porijekla u "normalnu" ljudsku svakodnevnicu. Od 1960-ih se izraz horor koristi i za djela s morbidnim, neugodnim temama i snažnom emocionalnom napetošću. Horor se ponekad propliće s djelima naučne fantastike, kao i fantasyja, s kojima zajedno tvori poseban nad-žanr spekulativne fantastike. Za izraz horor se u prošlosti koristio izraz strava i užas, odnosno strava.

Jazz

Jazz ili džez je glazbeni stil nastao početkom 20. vijeka u Sjedinjenim Američkim Državama, te se drži za jedini autohtono američki žanr.

Kantautor

Kantautor je umetnik koji piše muziku i tekst pesama koje izvodi. U svoje pesme on obično unosi socijalne, političke i filozofske teme. Jedno vreme ova vrsta muzike je bila vezana za pesme u kojima se obavezno izražavao neki protest. Danas ovaj termin nije toliko vezan za političku kritiku kao ranije i može imati bilo koju temu.

Kantautorska pesma ima široku i dugu tradiciju u mediteranskim zemljama Evrope, i u manjoj meri, u Latinskoj Americi. Ovaj tip pesama je imao za temu društvene nepravde ali i ljubav, kako srećnu tako i nesrećnu. Vrhunac je doživeo sedamdesetih godina dvadesetog veka kada je bio povezan sa društvenim i političkim previranjima tog perioda. Osamdesetih godina ovaj žanr ulazi u krizu, a tokom devedesetih, je doživeo novi uspon pojavom mladih autora koji su unapredili ovaj žanr u smislu slobodnijih ritmova, formi izraza i reči do te mere da sa kantautorima prethodne generacije jedino zajedničko što imaju je da sami pišu svoje tekstove i muziku.

Pojam dolazi od italijanske reči il cantautore, od da cantante e autore (pevač i autor), od koje je nastao naziv za ovu vrstu izvođača.

U Italiji se kantautorska muzika razvila kao poseban muzički pravac početkom šezdesetih godina dvadesetog veka, a najviše zasluga su za to imali Festival San Remo, na kojem je negovana italijanska kancona (it. canzone), kao i RAI. U Nemačkoj je nastao pojam lidermaher (nem. Liedermacher). U SAD, to je singer-songvrajter (engl. singer-songwriter), a u Francuskoj postoji šansonjer (fr. chansonnier), u Rusiji takozvani bard.

Kriminalistički žanr

Pridjevom kriminalistički označujemo žanr (podvrstu) raznih vidova stvaralaštva, u prvom redu filma, književnosti i stripa.

Karakterizira ga tematiziranje kriminalnog miljea, odnosa kriminalaca i policije, u raznim varijacijama. Edgar Allan Poe smatra se ocem kriminalističkog romana kojeg je "rodio" djelom Umorstva u Ulici Morgue.

DetektiviJedna od podvrsta žanra je tzv. detektivski roman/film/strip, u kojem je protagonist iznimno inteligentni i sposobni detektiv, koji riješava naizgled neriješiv zločin.

Najpoznatiji likovi detektivskog žanra su književni i filmski junaci Sherlock Holmes

A.C. Doylea, Hercule Poirot Agathe Christie, te Inspektor Maigret Georgesa Simenona.

Najpoznatiji stripovski detektivi su Rip Kirby i Dick Tracy. Vrlo je cijenjena francuska škola detektivskog filma 60-tih i 70-tih 20. stoljeća

GangsteriOvaj u najvećoj mjeri filmski podžanr tematizira zbivanja u svijetu organizranog

kriminala, odnosno njenog najslavnijeg ogranka Mafije, odnosno Sicilijanske Cose Nostre. Epohalno djelo o gangsterima je trilogija redatelja F.F. Coppole pod nazivom Kum.

Akcijski junaciVrlo popularna i atraktivna podvrsta kriminalistčkog žanra je akcijska. Ona tematizira iznimno fizički i psihički sposobnog pojedinca, uglavnom policijskog inspektora, koji ulazi u direktne fizičke okršaje s kriminalcima. Arhetip takvog heroja je Prljavi Harry, kojeg je utjelovio Clint Eastwood.

Buddy-BuddySvojevremeno vrlo popularna podvrsta, okosnica koje je interakcija dva potpuno različita karaktera koji zajednički rješavaju određen zadatak. Temelji se na komediji karaktera, te je obično vedrijih tonova od ostalih podvrsta. Vidi: Smrtonosno oružje, Mel Gibson & Danny Glover.

Muzički žanr

Muzički pravac je kategorija (ili žanr) muzičkih dela koja su u istom stilu ili dele neku "sličnost muzičkog jezika". Pravci takođe mogu nastati i na osnovu ne-muzičkih odlika, kao što su geografska obeležja.

Poezija

Poezija, pjesništvo (ijek.) ili pesništvo (ek.), žanr u književnosti u kome je autorova poruka izrečena kroz stihove. Smatra se da je poezija najstarija vrsta književnosti. Rani primjeri su npr. sumerski "Ep o Gilgamešu" (3000. pne), dijelovi Biblije i Homerovi epovi.

Pjesma, književno djelo napisano u stihovima, obično sadrži niz stilskih figura, uključujući rimu, metaforu, poređenje, gradaciju, hiperbolu itd.

Kod predstavnika različitih nacija nalazimo različite vrste poezije. U grčkoj poeziji stihovi se rijetko rimuju, dok je u talijanskoj i francuskoj poeziji suprotan slučaj. Generalno gledajući, u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna. Neke jezike karakteriše prirodni afinitet za duži stih, dok je kod drugih izražena tendencija ka kraćim stihovima. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlikama leksika i gramatika samih jezika. Neki jezici primjerice imaju veći fond riječ koje se rimuju, ili više sinonima od drugih.

Poezija je također ukomponovana u neke vrste drame, poput opere.

Rock

Termin Rock ili ROCK ima više značenja:

Ro-vezana proteinska kinaza (ROCK) – enzim

Rok (engl. rock) – žanr pop muzike.

Rokenrol (engl. rock and roll), često samo rok – žanr muzike

SF film

SF film, znanstveno-fantastični film ili naučno-fantastični film, je filmski žanr koji koristi znanstvenu-fantastiku: fiktivne opise zasnovane na znanosti o fenomenima koji nisu potpuno prihvaćeni u klasičnoj znanosti, kao što su izvanzemaljci, svemirsko putovanje, genetski mutirana čudovišta ili putovanje kroz vrijeme, uz futurističke elemente kao što su svemirske letjelice. roboti, kiborzi i druge tehnologije. SF filmovi su se često na alegorični način bavili političkim ili društvenim temama, te istraživali ljudska stanja kroz njih.Po mnogima je kratki film Le Voyage dans la Lune (1902) Georgesa Mélièsa prvi SF film u historiji kinematografije, dok se Metropolis (1927) Fritza Langa smatra prvim cjelovečernjim SF filmom. Od 1930-ih do 1950-ih, žanr se većinom sastojao od jeftinih akcijskih B-filmova. 1960-ih to se promijenilo, kada je Stanley Kubrick režirao prijelomni izdanak 2001: Odiseja u svemiru, 'SF film za odrasle', nakon čega je žanr poprimio ozbiljniju dimenziju. Potkraj 1970-ih, pojavili su se veliki hitovi—Bliski susreti treće vrste (1977), Alien (1979) i Ratovi zvijezda (1977), koji je postao najkomercijalniji film desetljeća—te su SF filmovi od tada postali jedni od glavnih žanrova.E.T. (1982) Stevena Spielberga također je postao najkomercijalniji film desetljeća, te prvi SF film koji je dobio Zlatni globus za najbolji film - drama. 1980-ih pojavili su se razni kultni SF filmovi, kao što su Blade Runner, Stvor, Terminator, Povratak u budućnost i RoboCop. U tom razdoblju, javljaju i prvi presedani da se glumci u SF filmovima nominiraju za prestižne nagrade: Jeff Bridges je nominiran za Oscar za najboljeg glumca za Čovjeka sa zvijezda dok je Sigourney Weaver nominirana za Oscar za najbolju glumicu za Aliens. Istodobno, i anime filmovi predstavljaju par zapaženih izdanja, kao što je Akira i Nausicaä of the Valley of the Wind.

1990-ih SF filmovi i dalje dominiraju na kino blagajnama—Spielbergov Jurski park (1993) o kloniranim dinosaurima ruši sve rekorde gledanosti, kao i Dan nezavisnosti (1996), iako se uočava trend smanjivanja broja filmova iz tog žanra. Cyberpunk akcić The Matrix, pak, ponovno podiže interes za tim žanrom.

2000-ih, širenjem tehnologije vizualnih efekata, SF filmovi prestaju biti samo američki žanr, te se javljaju češće i u drugim državama. Neki su primjeri južnokorejski horor The Host (2006) i Los Cronocrímenes (2007), iako su razni skromniji SF filmovi i prije postali zapaženi, kao što je argentinski Hombre mirando al sudeste (1986), čehoslovački animirani Fantastični planet (1972), francuski Alphaville (1965), sovjetski Stalker (1979) i Solaris (1972) i drugi.

Na području bivše Jugoslavije, SF filmovi su i prije i nakon raspada bili i ostali prava rijetkost, što zbog ograničenog proračuna, što zbog tendencija da se više potiču 'klasični' dramski filmovi. Ipak, i tu ima par primjeraka, kao što su Izbavitelj, Gosti iz galaksije, Technotise: Edit i ja, The Show Must Go On, Gmaz i drugi.

1992., 2002. i 2012., Odiseja u svemiru se našla među 10 najboljih filmova svih vremena u časopisu Sight & Sound.

Podžanrovi SF filmaInvazija vanzemaljaca

Filmovi katastrofe

Čovjek-kiborg

Nuklearni rat

Pandemija

Putovanje kroz vrijeme

Distopija ili apokaliptični film

Filmovi s robotima

Triler

Za ostala značenja, v. Triler (razvrstavanje).Triler (engl. thriller) je široki žanr koji obuhvaća film, književnost i televiziju. Triler karakteriziraju dinamika, neprestana akcija i vješti junaci koji moraju osujetiti planove moćnijih i bolje opremljenih zlikovaca. Često se koriste književna sredstva kao što su napetost, skretanje pozornosti i napeti završetci.

Umjetnost

Umjetnost (ijek.) ili umetnost (ek.), ljudska delatnost ili proizvod ljudske delatnosti koja ima za cilj stimulisanje ljudskih čula kao i ljudskog uma i duha; prema tome, umetnost je aktivnost, objekat ili skup aktivnosti i objekata stvorenih sa namerom da se prenesu emocije ili/i ideje. Osim ove definicije, ne postoji ni jedna druga opšteprihvaćena definicija umetnosti, s obzirom da je definisanje granica umetnosti subjektivan akt, a potreba za umetnošću se obično naziva ljudskom kreativnošću.

Kvalitet umetničkog dela se obično procenjuje na osnovu količine stimulacije koju ono izaziva — utisak koji ono ostavlja na ljude, broj ljudi u kojima je to delo izazvalo neku emociju, u kolikoj meri to delo se ceni, kao i efekat ili uticaj koji to delo ostavlja ili je ostavilo u prošlosti. Većina umetničkih dela koja se generalno smatraju remek-delima poseduje ove atribute.

Nešto što stimuliše samo čula ili samo um, ili kad mu je cilj nešto drugo, ne smatra se umetnošću, mada neka dela moderne umetnosti ozbiljno dovode ovu tvrdnju u pitanje.

Shodno tome, nešto može biti procenjeno u potpunosti kao umetnost, ili umetnost može biti deo nekog objekta. Na primer, slikarstvo može biti čista umetnost, dok stolica, iako dizajnirana sa praktičnim ciljem i upotrebnom vrednošću, može sadržati elemente umetnosti baš u tom istom dizajnu.

Umetnost koja nema funkcionalnu vrednost ili nameru se naziva lepom umetnošću, dok se delatnost koja pored umetničke vrednosti poseduje i funkcionalnu svrhu naziva zanatom. Međutim, objekat može biti klasifikovan i na osnovu namera svog tvorca koje su prisutne (ili odsutne) u samom objektu. Na primer, šolja, koja očigledno ima svoju funkcionalnu vrednost jer se može upotrebiti kao posuda, može biti smatrana umetnošću ako je namera njenog tvorca bila da prevashodno napravi ukras, dok slikanje može biti procenjeno kao zanat ako se masovno proizvodi.

U 19. veku, umetnost je bila pre svega okrenuta ka "Istini" i "Lepoti". Početkom 20. veka dolazi do ozbiljnog preokreta u poimanju umetnosti sa dolaskom modernizma, a potom u drugoj polovini 20. veka sa nagoveštajima postmodernizma.

Western

Western je specifičan žanr književnosti, filma, stripa i drugih medija, karakterističan po tome što je radnja njegovih djela smještena u period Divljeg Zapada, odnosno u zapadne dijelove SAD u drugoj polovici 19. vijeka. Naziv mu na engleskom jeziku doslovno znači zapadni, a nastao je u drugoj polovici 19. vijeka kao avanturistički podžanr američkoj književnosti s radnjom smještenom za tadašnje američko čitateljstvo još uvijek "egzotičan", ali istovremeno i blizak Zapad. Popularnosti westerna kao žanra je bitno doprinio i film, koji ga je u 20. vijeku učinio atraktivnim i ostatku svijeta.

Na drugim jezicima

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.