Nciclupidìa

Na nciclupidìa (o enciclopedìa) è nu cumpenniu scrittu ca cogghi pi quantu pussìbbuli tutti li canuscenzi e lu sapiri umanu.

Lu tèrmini diriva dû latinu mediuevali, e voli diri cchiù o menu "cursu di studi ginirali" (dû grecu εγκυκλιος ="tuttu-ntornu" + παιδεια = "aducazzioni", obberu enkyklios paidéia, ca pò èssiri ntinnutu videmma comu struzzioni circulari, zoè cumpreta, n gradu di cumprènniri tutti li disciprini).

L’enciclopedìi ponnu èssiri giniralisti, e cuntèniri artìculi supra quarsiasi arcumentu, oppuru spicialìstichi e spicializzàrisi ntô n particulari campu dâ canuscenza (p’asempiu. N’enciclopedìa di midicina o di filosufìa).

Difinizzioni ginirali

Ad Encyclopaedia-Britannica 05-1913
Trafileddu pubblicitariu di lu Nciclupidìa Britànnica (1913)

L’elimenti cardinali ca difinìscinu li caràttiri di n’enciclopedìa sunnu quattru: la spicificitati e la sitturialitati di l’arcumenti trattati, la sô ntirtistualizzazzioni, lu mètudu d’urganizzazzioni e li criteri di ridazzioni di l’artìculi.

Li Nciclupidìi si ponnu distìnguiri n ginirali, cuntinenti artìculi di diffirenti e nun nummirèvuli campi di ntiressi (la Nciclupidìa Britànnica e la Nciclupidìa Brockhaus sunnu l’asempî cchiù noti), o ponnu èssiri spicializzati nta n’ùnicu campu di ntiressi, accussì comu n’enciclopedìa mèdica, scintìfica o filusòfica. Cci sunnu videmma enciclopedìi ca cummìgghianu na granni varitati d’arcumenti e aspetti di na data curtura cu na pruspittiva uggittiva dû gruppu ètnicu, comu la Nciclupidìa Suviètica o la Nciclupidìa Abbràica.

Li travagghi nciclupidìci hannu lu scopu di trasmèttiri la canuscenza cchiù significativa ammunziddata n rilazzioni ô suggettu n custioni. Tali òpiri furu chianificati e furu tintati ntô cursu di maiuri parti dâ storia umana, ma lu tèrmini nciclupidìa fu usatu la prima vota pi fàciri rifirimentu a tali travagghi ntô XVI sèculu. Li primi nciclupidìi ginirali c’arrinisceru a èssiri sia auturèvuli sia nciclupidichi ntâ trattazzioni appareru ntô XVIII sèculu, ispirati di l'illuminismu. Denis Diderot fu lu piuneri n Francia. Ogni travagghiu nciclupèdicu è, chiaramenti, na virsioni sintitizzata di tutta la canuscenza, e li travagghi vàrianu pi vastitati dû matiriali e pi l’apprufunnimentu dâ trattazzioni. Lu pùbblicu di distinazzioni pò nfruinzari lu scopu; n'enciclopedìa pinzata pî picciriddi va a èssiri cchiù arriduciuta d’una pi l’adulti.

  • La dispusizzioni sistimàtica dû matiriali è essinziali pi fàciri l'enciclopedìa nu fruìbbuli strumentu di cunzultazzioni. Sturicamenti, si distingueru dui mètudi d’allèstiri li nciclupidìi cartacei: lu mètudu alfabbèticu, ca cunzisti n artìculi e vuci distinti, urganizzati n basi a l'òrdini alfabbèticu, o la dispusizzioni n catigurìi urdinati girarchicamenti. Lu primu mètudu è chiddu tutt'òi maiurmenti utilizzatu, puru siddu la fluiditati dî media alittrònici cunzenti dî pussibbilitati di ricerca, rimmiu e ndicizzazzioni prima nun mmagginàbbili. L'epìgrafi d’Urazziu supra la prima dâ cupirtina di l’EncyclopédieXVIII sèculu trasmetti afficacimenti la mpurtanza dâ struttura di na nciclupidìa: Chi grazzia ponnu agghiùnciri a l’arcumenti banali lu putiri di l'òrdini e dû culligamentu.
  • L'attuali murtimidialitati asircitau na criscenti nfruenza ntâ riccolta, virifica, sìntisi e prisintazzioni d’ogni gèniri di nfurmazzioni. Pruggetti comu Wikipedia sunnu asempî di novi formi di nciclupidìa, ca fannu lu ripirimentu di nfurmazzioni cchiù sèmprici e mmidiati.

La nciclupidìa, pi comu la canuscemu òi, si sviluppau dû dizziunariu ntô cursu dû XVIII sèculu. Nu dizziunariu si cuncentra n primu locu supra li palori e supra li sò difinizzioni, e di solitu furnisci picca nfurmazzioni rilativi a lu cuntestu dû vucàbbulu di cui tratta. Nunustanti nn’offra na difinizzioni, spissu accabba cû nun fòrniri ô litturi n'adiquata cumprinzioni dû significatu e dû senzu di nu tèrmini, e di comu lu tèrmini ntrasi n cuntattu cu àutri sitturi dû sapiri.

Pi suddisfari tali esiggenza, la nciclupidìa cerca d’affruntari ogni arcumentu n prufunnitati, accussì di trasmèttiri li canuscenzi cchiù rilivanti ca s’ammunziddaru ntô cursu dû tempu supra tali chistioni. Li nciclupidìi ô spissu cuntènunu macari nummarusi carti giogràfichi e llustrazzioni, n junta bibliugrafìi e statìstichi.

Arcuni travagghi ca cuntènunu ntô tìtulu la palora dizziunariu risùrtanu ntê fatti èssiri cchiù sìmuli a n'enciclopedìa, spicialmenti chiddi ca arriguàrdanu àmmiti sitturiali.

Artìculu

L'artìculu pò rifiriri a:

Artìculu (grammàtica) – nu tèrmini grammaticali chi di sòlitu accumpagna nu nomu o nu prunomu (p'asempiu: ditirminativi: lu, la e li; e sti tipi nditirminativi: nu e na)

Artìculu (liggi) – 'n drittu, na divisioni di na liggi, di nu statutu o di n'urdinamentu

Artìculu (jurnali) – nnâ stampa, testu jurnalìsticu chi si tratta di nu ditirminatu argumentu o abbinimentu, o puruna vuci scritta pi na nciclupidìa

Catina alimintari

Na catina alimintari ammustra li rilazziuni ntra divèrsi èssiri chi càmpanu nti n'ammienti naturali. Ô spissu, na chianta accuminza na catina alimintari picchì pò cunstruiri sula lu manciari.

Cyclopaedia

La Cyclopaedia era la prima nciclupidìa ntâ la storia umana e littirarìa.

Ephraim Chambers

Ephraim Chambers (Kendal, 1680 - Londra, 15 di maiu 1740) era nu scritturi britannicu.

Faraj ben Salim

Faraj ben Sālim (n arabbu|فرج بن سالم), puru canusciutu comu Ferragut di Girgenti, Moses Farachi di Dirgent, Ferrarius, o Franchinus) fu nu dutturi, tradutturi ebbreu-sicilianu ca vissi ntâ secunna mitati dû XIII sèculu.

Vinni ngaggiatu di Carlu I di Nàpuli comu tradutturi di opiri di midicina àrabbi. Cu la sò attivitati rinnìu nu survizzu granni â canuscenza dâ midicina. Traducìu versu lu 1279 la nciclupidìa medica di Rhazes, Kitāb al-hāwī fī tibb (pubbricata ntô 1486, sutta lu titulu di Continens Liber, cu nu glossaiu dâ traduzzioni).

Grecu bizzantinu

Lu grecu bizzantinu o mediuevali è la varianti di lingua greca diffusa ntô cursu dû Mediu Evu ntô Mperiu bizzantinu e n sèquitu nta arcuni paisi comu uggettu di studiu. Nzinu a l'etati giustiniana arricivìu nfruenzi dû latinu, a l'èbbica lingua ufficiali dû Mperiu rumanu d'Orienti, e, appoi, puru di l’idiomi slavi e neolatini (e n particulari dû francisi e dû vènitu, suprattuttu n etati vasciu-medievali).

Laozi

Laozi, 老子, pinyin: Lǎozǐ; translittiratu macari ntê formi Lao Tzu, Lao Tse, Lao Tze, Lao Tzi e àutri, fu una dî figuri maiuri dâ filusufìa cinisa (la sò esistenza riali è ancora dibbattuta. Attinènnuni â tradizzioni cinisa, iddu campau ntô sèculu VI a.C., puru siddu tanti stòrici còllucanu la sò vita ntô sèculu IV a.C., lu pirìudu dî Centu scoli di pinzeru e dî Stati Cummattenti. S’attribbuisci a Laozi la scrittura dû Tao Te Ching (testu sacru taoista), e iddu stissu è cunzidiratu lu funnaturi dû Taoismu. Puru lu menu canusciutu Hua Hu Ching (na tradizzioni urali tramannata di ginirazzioni di mònaci taoisti) è spissu attribuutu a Laozi

Linux

Linux è lu nomu dû kernel urigginariamenti sviluppatu di Linus Torvalds. Lu nomu Linux, cu tuttu ca è assai assumigghianti cu chiddu dû sò auturi, ci vinni dunatu di Ari Lemke, l'amministraturi ca pi primu misi dispunìbbili Linux ncapu a internet pi via FTP. Pi èssiri pricisi Linux era lu nomu dâ directory unni stavanu li files dû novu sistema upirativu. Lu nomu scigghiutu di Linus Torvalds era Freax, na mmiscata ntra "free", "freak" e "x", p'innicari megghiu ca era nu sistema UNIX-like.

Cu lu nomu "Linux" spissu si ìnnica sgarrannu lu sistema upirativu lìbbiru spurmintatu ncapu kernel Linux e sistema GNU, ca secunnu na banna dâ cumunitàti nfurmatica s'avissi pi chistu a chiamarisi "GNU/Linux".

Scn.wiki

Scn.wiki è lu nomu dâ Wikipedia scritta n lingua siciliana (salintinu, calabbrisi centru-miridiunali e sicilianu di Sicilia). Scn.wiki nascìu nnâ secunna mitati dû 2004 [1] (chî nizziatura dû forum di linguasiciliana.org) e ci havi ora 26 061 artìculi.

Wikipedia

Wikipedia (Vichipedia, scrivennu â siciliana) è na nciclupidìa lìbbira, scrivura nta tanti lingui e funziona senza scopu di lucru.

Àutri lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.