1916 сыл

1916 сыл.

Сыллар
1912 1913 1914 191519161917 1918 1919 1920
Уоннуу сыллар
1880-с 1890-с 1900-с1910-с1920-с 1930-с 1940-с
Үйэлэр
XIX үйэXX үйэXXI үйэ

Төрөөбүттэр

Өлбүттэр

Дьаархан (Өлүөхүмэ)

Токко. Өлүөхүмэ улууһун Дьаархан нэһилиэгин киинэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 1068 киһи (2007 сылга).

Үгүстэрэ сахалар, ону таһынан эбэҥкилэр уонна нууччалар бааллар. Олохтоохтор сүрүн дьарыктарынан буолаллар ынах-сүөһү уонна булт.

Нэһилиэк иһигэр өссө икки бөһүөлэк баар — Уолбут (289 киһи) уонна Дьаархан (1 киһи).

1938—1954 сылларга Токко оройуонун киинэ этэ.

Оройуон киинин курдук былааннаммыт тутуу элбэх. Улуус киинигэр дылы кыһыҥҥы суолунан 70 км, өрустэринэн (Чаара, Өлүөхүмэ уонна Өлүөнэ) — 120 км.

Дьоннор сырыылара кыһын массыына, сайын мотуордаах оҥочо уонна көтөр аал.

Дүллүкү нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)

Дүллүкү нэһилиэк. Үөһээ Бүлүү улууһун нэһилиэгэ, киинэ Дүллүкү.

Улуус кииниттэн 40 км хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1 264 киһи (2007 сыл), ол иһигэр: Дүллүкү — 1 254 уонна Бүтэйдээх — 10 киһи.

Ефимов Георгий Семенович

Ефимов Георгий Семенович — XX үйэ саҕаланыытыгар саха биллиилээх уопсастыбаннай диэйэтэлэ, ВЯОНУ бэрэстээтэлэ.

Иккис Хаҥалас

Иккис Хаҥалас нэһилиэк Орто Халыма улууһун нэһилиэгэ, киинэ Эбээх.

Улуус кииниттэн 228 км. хотугулуу-арҕаа диэкки сытар. Абый уонна Үөһээ-Халыма улуустарын кытта кыраныыссалаһан 2-с Хаҥалас нэһилиэгэ сытар. Нэһилиэнньэтин ахсаана 488 киһи (2007 сыл).

Кривошапко Галина Михайловна

Кривошапко Галина Михайловна (1916 бэс ыйын 17 — 2013 олунньу 6) — дирижер.

Күндээдэ нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)

Күндээдэ нэһилиэк. Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Күндээдэ.

Улуус кииниттэн 15 км арҕаа диэкки Бүлүү өрүс үрдүгэр турар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1 011 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Күндээдэ — 982, Араҥастаах — 29 киһи.

1939 сыллаахха төрүттэммитэ. «Атар алааһа» диэн социальнай култуура комплекса

Мэҥэдьэк нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)

Мэҥэдьэк нэһилиэк. Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Хатыы.

Улуус кииниттэн 124 км арҕаа диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 559 киһи (2010 сыл).

Песо (Куба)

Куба пе́сота (ISO 4217 код: CUP исп. peso cubano) — Куба официальнай харчытын эргииригэр баар икки валютаттан биирдэстэрэ. Куба 1 песота = 100 бытархай сентаво харчыга тэҥнэһэр. Иккис валюта — кубинскай конвертируемай песо (CUC), уратыта «convertible» диэн суруктаах, үксүгэр туризм эйгэтигэр туттулар.

Куба песота Кубаҕа төлөбүр сүрүн ньыматынан буолар, дойду ис өттүгэр уонна үксүгэр олохтоох дьон тутталлар.

Семенов Василий Алексеевич

Семенов Василий Алексеевич (03.04.1916—07.10.1977) — Ойуунускай айар үлэтин үөрэппит чинчийээччи, филологическай билим кандидата, литературовед.

Сергей Прокудин-Горскай

Сергей Михайлович Проку́дин-Го́рскай — нуучча фотохудожнига, сырдатааччы.

Владимир куоракка 1863 сыллаахха атырдьах ыйын 31 күнүгэр төрөөбүт.

Үөрэҕинэн химик эбит. Олоҕун барытын хаартыска оҥоруутугар, фотография сайдыытыгар уурбут. Санкт-Петербург, Берлин уонна Париж биллиилээх учуонайдарыгар үөрэммит.

Чинчийэр үлэтин түмүгэр өҥнөөх диапозитивтары уонна өҥнөөх киинэлэри тыктарыыга (проектирование) патеннары ылбыт.

1908 сыллаахха Прокудин-Горскай саҥа технологиялары туһунан Арассыыйа Империятын фотодокументациятын оҥорорго сананар, уонна бырайыак оҥорор.

Соруга — оскуола оҕолоругар империя устуоруйатын, култууратын уонна ситиһиилэрин көрдөрүү. Бу бырайыагы ыраахтааҕы Николай II өйөөбүт, аналлаах тимир суолун вагонун оҥорторон биэрбит.

Бу вагоҥҥа олорон Прокудин-Горскай 1909 сылтан 1912 сылга дылы уонна 1915 сыллаахха Арассыыйа империятын кэрийбит, элбэх хаартыскалары онорбут, лиэксийэлэри аахпыт.

1918 сыллаахха өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн кыраныысса таһыгар тахсыбыт, Парижка олохсуйбут. 1944 сыллаахха онно өлбүт.

Сордоҥноох

Сордоҥноох нэһилиэк. Өймөкөөн улууһун нэһилиэгэ, киинэ Орто Балаҕан.

Улуус кииниттэн 583 км. соҕуруу диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 384 киһи (2007 сыл).

Федоров Павел Алексеевич

Федоров Павел Алексеевич — биллиилээх Ньурба тырахтарыыһа, Бочуот знаага, Үлэ кыһыл знамята уонна Ленин уордьаннар кавалердара.

1916 сыл сэтинньитигэр Саха уобалаһын Бүлүү уокуругар, Марха улууһун III Бордоҥ нэһилиэгэр (билигин Күндээдэ) төрөөбүт. Саха. Член КПСС с 1939 г. Образование: начальное. Окончил 3-й класс с. Ньимискэннээх, в 1932—1933 гг. учился на курсах трактористов в п. Нюрба, в 1948 г. окончил годичные курсы по повышению квалификации директоров МТС при Иркутском сельскохозяйственном институте, г. Иркутск, в 1954 г. окончил девятимесячные курсы при двухгодичный партийной школе Якутского Обкома ВКП(б) приема 1935 г., ряд лет являлся членом Ленинского районного комитета партии, избирался депутатом Чаппандийского наслежного совета депутатов трудящихся VII, VIII, IX,X,XI,XII,XIII,XIV,XV,XVI созывов.

Хатыы (Ньурба улууһа)

Хатыы — Ньурба улууһун Мэҥэдьэк нэһилиэгин киинэ.

Чиряева Вера Георгиевна

Чиряева Вера Георгиевна — Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. «Саха АССР Үтүөлээх учуутала» бочуоттаах ааты улууска бастакынан ылбыта.

Вера Георгиевна Чиряева 1916 сыл балаҕан ыйын 3 күнүгэр билиннитинэн Yөhээ Бүлүү улууhугар сэниэ ыалга төрөөбүтэ. Ийэтэ эрдэ өлөн, кинилиин алта оҕону анардас аҕата иитэлээн, үөрэттэрэн киhи оҥортообута.

Георгий Чиряев оҕонньор үөрэх суолтатын кимтэн да эрдэ өйдөөн, төрөөбүт нэhилиэгин оҕолоро үөрэхтээх дьон буола улааталларын туhугар бэйэтин улахан дьиэтин оскуолаҕа анаан сана былааска 1919с. бэлэх биэрбитэ. Чиряев оҕонньор сиэртибэлээбит дьиэтэ 1956с. диэри оскуола буолан тигинэччи үлэлии турбута. Билигин музей дьиэтэ буолан турар.

Вера Георгиевна Бүлүүтээҕи педагогическай техникуму бүтэрээт, 1934-3ҕ үөрэх сылыттан учууталлаабыта, онтон 1939 сыллаахха учуутал институтун бүтэрбитэ.

Вера Георгиевна сүүрбэ үс сыл устата Yөhээ Бүлүү оройуонугар Ороhуга, Тойокуга, Бүлүү оройуонугар Хампаҕа, Сунтаар орто оскуолатыгар үлэлээбитэ. Нуучча тылын уонна литературатын биэрбитэ.

1944 сылтан Исидор Барахов аатынан Yөhээ Бүлүүтээҕи орто оскуолаҕа уhун кэмнэ үлэлээн баран бочуоттаах сынньаланна пенсияҕа тахсыбыта.

Вера Георгиевна оскуолаҕа үлэлиир сылларыгар ордук оҕолору кытта биирдиилээн үлэлээн, оҕолор нууччалыы үчүгэйдик санаралларын, суруйалларын уонна мэлдьи библиотекаҕа сылдьалларын, нууччалыы умсугуйан туран ааҕалларын ситиhэрэ.

Педагог быhыытынан улууска, республикаҕа улаханнык убаастанар методист, уhун сыллар усталарыгар нуучча тылын учууталларыгар солбуллубат наставник-сүбэhит уонна методическай холбоhук салайааччытынан үлэлээбитэ.

Вера Георгиевна уhун сыллаах сындалҕаннаах үлэтэ үрдүктүк сыаналаммыта. ‘’За трудовое отличие’’, ‘’За трудовую доблесть’’, ‘’За добросовестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина’’, ‘’За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-194ҕгг.’’, ‘’Ветеран труда ’’ медалларынан наҕараадаламмыта. Кини- Yөhээ Бүлүү улууhун бочуоттаах гражданина.

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.