1771

1771 сыл.

Сыллар
1767 1768 1769 177017711772 1773 1774 1775
Уоннуу сыллар
1740-с 1750-с 1760-с1770-с1780-с 1790-с 1800-с
Үйэлэр
XVII үйэXVIII үйэXIX үйэ

Туох буолбута

  • Бу сыл Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ төрүттэммитинэн ааҕыллар. Ити сылга Элгээн (билиҥҥитэ Элгээйи) чосуобунатыгар маҥнайгынан кэриэстэммит Иван Кривошапкин (Ноговицын) - Дьүүл Уйбааҥҥа "алтан" бэчээт (печать родовых управлений) бэриллибитэ, ити кэмтэн ыла Элгээн сэлиэнньэтэ дьыалаҕа Бордоҥ буолаһын быһыытынан киирбитэ, оттон Дьүүл Уйбаан кини кинээһинэн анаммыта.
1767

1767 сыл.

1768

1768 сыл.

1769

1769 сыл.

1770

1770 сыл.

1772

1772 сыл.

1773

1773 сыл.

1774

1774 сыл.

1775

1775 сыл.

Бордоҥ (Ньурба нэһилиэгэ)

Бордоҥ нэһилиэк — Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Маалыкай.

Улуус кииниттэн 98 км арҕаа диэкки Марха өрүс үрдүгэр турар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1918 киһи (2010 сыл).

Бириистэн, Степан Васильев аатынан сылгы иитэр завод, «Дьөһөгөй айыы» диэн культура киинэ.

Гельвеций Клод Адриан

Гельвеций Клод Адриан - (31.01.1715-26.12.1771) французскай философ-материалист, XVIII үйэтээҕи французскай революция идеолога. Монтескьены уонна Вольтеры кытта билсэн баран, 1751 сылтан ыла научнай үлэнэн дьарыктаммыта. 1758 сыллаахха суруйбут "Өй туһунан" диэн үлэтин боппуттара уонна уоттаабыттара.

Лаптев Дмитрий Яковлевич

Лаптев Дмитрий Яковлевич (1701 — тохсунньу 20 (31) күнэ, 1771) - нуучча хотуну чинчийээччитэ, дворянин.

Илин Сибиир байҕалын чинчийэ сылдьан хомо кытылыгар ампаар туппута өр сылларга турбута биллэр, ону кэрэһэлээн ол хомо аата билигин Амбарчик диэн буолан турар.

Кини аатынан пролив, оттон кини уонна кини тастыҥ быраатын Лаптев Харитон Прокофьевич ааттарынан Лаптевтар муоралара ааттаммыттара.

Малтефельцей Петр Михайлович

Малтефельцей Петр Михайлович - секунд-майор, 1771 сыл кулун тутар 11 күнүттэн 1773 сыл кулун тутар 13 күнүгэр дылы Саха сирин бойобуодатынан ананан сулууспалаабыт киһи.

Кини иннинэ бойобуоданан Афросимов Дмитрий Тимофеевич олорбут. Малтефельцей кэнниттэн бойобуоданан Воинов Михаил Васильевич анаммыт.

Морганьи, Джованни Баттиста

Джованни Баттиста Морганьи (ит. Giovanni-Battista Morgagni; 25 олунньу 1682(16820225), Форли — 6 ахсынньы 1771, Падуя) — Италия бырааһа, паталогия анатомиятын төрүттээччи. Араас ыарыыттан өлбүт дьон истэрин хайытан көрөн, мэдиссиинэ устуоруйатыгар аан бастакынан бэйэтин кэтээн көрүүлэрин сурукка тиспитэ, ыарыы төрүөттэрин ойуулаабыта; ол кэтээн көрүүлэр кэлин киһи иһин хайытыыга көстөр ыарыылары чопчу билэргэ уонна тыыннаах киһи ыарыытан кытта тэҥнээн көрөргө төһүү буолбуттара. Падуеҕа 59 сыл устата анатомия бэрэпиэссэринэн үлэлээбитэ. Ол кэмүэ кэлин Италия бастыҥ анатомнара буолбут дьону иитэн-үөрэтэн таһаарбыта.

Одьулуун нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)

Одьулуун нэһилиэгэ — Чурапчы улууһун нэһилиэгэ, киинэ — Дьабыыла. Улуус кииниттэн 12 км, федеральнай суолтан 6 км соҕуруу диэки баар. Бөһүөлэк ортотунан Таатта үрэҕэ сүүрүгүрэр.

Роберт Оуэн

Роберт Оуэн (1771 сыллаахха ыам ыйын 14 күнүгэр төрөөбүт, 1858 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр өлбүт) — Аангылыйа бөлүһүөгэ, XIX үйэ биир бастакы социальнай информатора. Төһө даҕаны XIX үйэҕэ “түмэт урбаана” диэн тиэрмин суох буоллар, Роберт Оуэн түмэт урбаанын бастакы саҕахтарын сахсыбыт, түмэт урбаана урбаан биир салаатын быһыытынан сайдан барарыгар олус уурсубут үтүөлээх киһи.

Туртас

Туртас (нууч. косуля, лат. Capreólus capreólus), ардыгар элик дииллэр — табатыҥыларга киирэр ыыраахтаах туйахтаах кыыл.

Сибииргэ үөскүүр туртаһы сорох ааптардар Европа туртаһыттан туспа көрүҥҥэ араараллар — Сибиир туртаһа (лат. Capreólus pygárgus).

Сибиир туртаһа хромосоматын набора Европа туртаһыттан атына дакаастаммыта, кинитээҕэр бөдөҥ буолар. Ол гынан баран морфологията, иммунохимиятын көрдөрүүлэрэ атылыылар .

Элгээйи нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)

Элгээйи нэһилиэк — Сунтаар улууһун нэһилиэгэ, киинэ Элгээйи.

Улуус кииниттэн 45 км хоту диэкки Бүлүү өрүс уҥа кытылыгар турар.

Нэһилиэнньэ сүрүн дьарыга - тыа хаһаайыстыбата.

Урукку ааттара - Элгээн сэлиэнньэтэ, Туойдаах Алаас, I Бордоҥ.

Үрүҥ хаххан

Үрүҥ хаххан (нууч. Длиннохвостая неясыть, лат. Strix uralensis) — бөдөҥ мэкчиргэ. Уһуна (үрдүгэ) 70 см тиийэр, кынаттарын далааһына 115 см дылы буолар, биир кынатын уһуна 35-40 см кэринэ, кутуруга 30 см Үөһээ өттө — сиэрэйдиҥи үрүҥ, хараҥа хоҥор усталыы кылгас балаһалардаах. Тыһыта атыырыттан тас көрүҥүнэн уратыта суох.

Үрүҥ хаххан таас хайалаах сирдэргэ эбэтэр кырдьаҕас үрдүк мастаах ойуурдарга олорор. Саҥата улахан, ол эрээри киһиэхэ биллибэт көстүбэт олохтоох. Күһүн аһаҕас сирдэргэ элбэхтик көстөр. Күнүс үчүгэйдик көрөр, сороҕор бултуур даҕаны.

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.