Энциклопедия

Энциклопедия — билии бары эбэтэр сорох араҥаларын туhунан сиhилии суруллубут хомуурунньук. Энциклопедия ыстатыйалартан турар. Хас биирдии ыстатыйа биир тиэмэни ырытар. Энциклопедияларга ыстатыйалар алпабыытынан наарданаллар.

Бикипиэдьийэ диэн көҥүл, элбэх тыллаах энциклопедия.

Brockhaus Lexikon
Брокхауз энциклопедията, 1902
Байаҕантай нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Байаҕантай нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Танда.

Улуус кииниттэн 48 км илин диэкки Танда үрэх баһын диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 781 киһи (2007 сыл).

Бастакы Хоро нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр. Хоро (суолталара).

Маҥнайгы Хоро нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Чараҥ.

Улуус кииниттэн 4 км соҕуруу диэкки Мүрү алааска сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана — 696 киһи (2007 сыл).

Бикипиэдьийэ

Бикипиэдьийэ (ааҥл. Wikipedia) диэн көҥүл, элбэх тыллаах энциклопедия. Бикипиэдьийэ үлэтин Wikimedia Foundation диэн түмэт-тэрилтэ хааччыйар, үбүн салайар. Билигин Бикипиэдьийэҕэ 285 тылынан 40 мөл. тахса ыстатыйа баар. Бу ыстатыйалары тус бэйэлэрин баҕаларынан бүтүн аан дойдуттан кыттааччылар киирэн суруйаллар уонна тупсараллар. Бикипиэдьийэни 2001 с. Дьимми Уэйлс уонна Ларри Сэҥер саҕалаабыттара.

Брокгауз уонна Ефрон энциклопедия-тылдьыттара

Брокгауз уонна Ефрон Энциклопедическэй тылдьыта (ЭСБЕ) — Арассыыйа Импиэрийэтигэр нууччалыы тахса сылдьыбыт универсаал энциклопедия.

1890—1907 сылларга Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон (Петербург) аакциялаах кинигэ кыһатын уопсастыбата таһаарбыт. Икки барылынан тахса сылдьыбыт — 41 сүрүн уонна 2 эбии туомнаах (тирааһын аҕыйах өттө) уонна 82 сүрүн уонна 4 эбии туом аҥаардаах.

Бастакы 8 кинигэ (туом аҥара) И. Е. Андреевскэй эрэдээксийэтинэн, аттытар — К. К. Арсеньев уонна Ф. Ф. Петрушевскай эрэдээксийэлэринэн тахсыбыта. Энциклопедияҕа 121 240 ыстатыйалаах, 7800 ойуулаах уонна 235 каарталаах.

1899—1902 сылларга «Брокгауз уонна Ефрон Дьоҕус энциклопедия-тылдьыттара» (МЭСБЕ) (3 туомнаах); 1907—1909 сылларга кини иккис 4 туомнаах таһаарыыта тахсыбыта.

1911—1916 сылларга «Саҥа энциклопедия-тылдьыт» (НЭС) тахсыбыта (былааннаммыт 48 туомтан 29-һа тахсыбыта, тиһэх тыл — «Отто»).

Бэрт-Уус нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Бэрт Уус нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Сыырдаах.

Улуус кииниттэн 28 км соҕуруу диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 908 киһи (2007 сыл).

Бээрийэ нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Бээрийэ нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Бээрийэ.

Улуус кииниттэн 77 км хотугулуу-илин диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 301 киһи (2007 сыл).

Бүлүү (куорат)

Бүлүү куорат. Бүлүү улууһун киинэ. Дьокуускайтан 592 км хотугулуу-арҕаа диэкки Бүлүү өрүскэ турар.

1634 сыллаахха төрүттэммитэ.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 10 290 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Бүлүү куорат — 10000, Сосновка — 290 киһи.

Дүпсүн нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Дүпсүн нэһилиэгэ. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Дүпсүн.

Улуус кииниттэн 56 км хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1 377 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Дүпсүн — 1 021, Бээди — 311 уонна Остуойка — 44 киһи

Курбуһах нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Курбуһах нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Уус Күөлэ.

Улуус кииниттэн 73 км илин диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1 210 киһи (2007 сыл), ол иһигэр: Уус Күөлэ — 925, Окоёмовка — 209 уонна Балаҕаннаах — 76 киһи.

Мөҥүрүөн нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

Мөҥүрүөн нэһилиэк. Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ, киинэ Матта.

Майаттан 85 км. хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 546 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Матта - 538 уонна Көрдүгэн - 8 киһи.

Найахы нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Найахы нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Балыктаах.

Улуус кииниттэн 73 км хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэттин ахсаана 1 018 киһи (2007 сыл).

Саха АССР

Саха автономнай сэбиэскэй социалистическэй республиката — РСФСР иһигэр киирэр XX үйэҕэ баар буола сылдьыбыт судаарыстыбаннай тэриллии.

Сэбиэскэй историографияҕа 1922 сыллаахха муус устар 27 күнүгэр төрүттэммитинэн ааҕыллар. Илин Сибиир хоту өттугэр тайаан сытар, Өлүөнэ, Дьааҥы, Индигиир өрүстэр уонн Халыма алын сүүрүгэр баар сирдэри ылар эбит. Хоту өттүттэн Лаптевтар уонна Илин Сибиир муоралара сыталлар. Саха АССР-га Саҥа Сибиир арыылара эмиэ киирэллэр эбит. Иэнэ

3103,2 тыһ. км2. Олохтоохторун ахсаана 842 тыс. человек (1978 сыл тохсунньу 1 күнүгэр). САССР 32 оройуоннаах, 10 куораттаах, 59 куорат тииптээх бөһүөлэктээх эбит. Киин куората — Дьокуускай.

Свердловскай уобалас

Свердловскай уобалас, (Нууччалыы: Свердловская область) — Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората — Екатеринбург.

Тэриллиитэ: Тохсунньу 17-гэр, 1934 сыллаахха.

Томтор нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас)

Томтор нэһилиэк. Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ, киинэ Томтор.

Майаттан 65 км. хотугулуу-арҕаа диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана - 483 киһи.

Түүлээх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Түүлээх нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Кылаайы.

Улуус кииниттэн 132 км хотугулуу-илин диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 567 киһи (2007 сыл).

Хоро нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)

Хоро нэһилиэгэ. Сунтаар улууһун нэһилиэгэ, киинэ Хоро.

Улуус кииниттэн 68 км. хоту диэкки сытар, Элгээйиттэн 20 км илин диэкки.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 319 киһи (2007 сыл). Олохтоохтор дьарыктара ынах-сүөһү.

Урут Элгээйи нэһилиэгэр киирэр этэ.

Чэриктэй нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Чэриктэй нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Чэриктэй.

Улуус кииниттэн 91 км. хотугулуу-илин диэкки Алдан өрүс үрдүгэр турар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 464 киһи (2007 сыл).

Өлтөх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Өлтөх нэһилиэгэ. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Бэйдиҥэ.

Улуус кииниттэн 51 км соҕуруу диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 1002 киһи (2007 сыл), ол иһигэр: Бэйдиҥэ — 626 уонна Арыылаах — 376 киһи.

Өнөр нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Эһэлээх.

Улуус кииниттэн 35 км хоту диэкки сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 613 киһи (2007 сыл).

Өспөх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Өспөх нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Дыгдал.

Улуус кииниттэн 110 хоту диэкки Алдан өрүс үрдүгэр сытар.

Нэһилиэнньэтин ахсаана 350 киһи (2007 сыл).

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.