Тунис

Тунис (араб. تونس‎Tūnis) диэн Хоту Африка дойдута, кирбиилэhэр Алжирдыын арҕаа уонна Лиибийэлиин соҕуруулуу-илин. Дойду сирин 40% Саhаара кумах куйаар. Былыр Тунис сиригэр Финикия аатырбыт куората Картаго баара, онтон Ром Империятын Африка диэн провинцията, онтон Орто үйэлэргэ араас Магриб мусулмаан иллэрэ.

Тунис Республиката
الجمهورية التونسية
al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya
Flag of Tunisia Coat of Arms of Tunisia
Ыҥырыыта: حرية، نظام، عدالة (Hurriya, Nidham, 'Adala)
"Liberty, Order, Justice"
Өрөгөй ырыатаHumat Al Hima
Location of Tunisia
Киин куората
(and largest city)
Тунис
36°50′N, 10°9′E
Ил тыла Араб тыла
Олохтоохтор ааттара Tunisian
Дьаhалтата Республика
 -  Президент Монсеф Марзуки
 -  Премьер миниистир Мехди Джомаа
Тутулуга суох буолуу
 -  Францияттан Кулун тутар 20 1956 
Иэнэ
 -  Бүтүн 163 610 km² (92nd)
63 170 sq mi 
 -  Уу (%) 5.0
Олохтоохторо
 -  July 1, 2008 estimate 10,327,800 (79th)
 -  2004 census 9,910,872 
 -  Олохтоох чиҥэ 63/km² (133rd (2005))
163/sq mi
БИО (номинал) 2008 estimate
 -  Total $41.768 billion 
 -  Per capita $4,032 
Дьини (2000) 39.8 (medium
КСИ (2007) 0.766 (medium) (91st)
Валюта Тунис динаара (TND)
Кэм зоната CET (UTC+1)
 -  Сайыҥҥы кэм CEST (UTC+2)
Ил домен .tn
Телефон кода +216
.tn

.tn диэн Тунис үрдүк таhымнаах ил домена.

ISO 3166-1

Дойдулар тиһиликтэрэ ISO 3166-1

AD Андорра

AE Холбоһуктаах Араб Эмираттара

AF Афганистан

AG Антигуа уонна Барбуда

AI Ангилья

AL Албания

AM Эрмээн Сирэ

AN Недерланд Антиллара

AO Ангола

AQ Антарктика

AR Аргентина

AS Америка Самоата

AT Аустрия

AU Аустралия

AW Аруба

AZ Азербайдьан

BA Босния уонна Херцеговина

BB Барбадос

BD Баҥладеш

BE Бельгия

BF Буркина Фасо

BG Болгария

BH Баһрейн

BI Бурунди

BJ Бенин

BM Бермуда

BN Бруней

BO Боливия

BR Бразилия

BS Баһамалар

BT Бутан

BV Буве арыыта

BW Ботсуана

BY Беларусь

BZ Белиз

CA Канаада

CC Кокос арыылара

CF Орто Африка Республиката

CG Конго

CI Кот д'Ивуар

CK Кук арыылара

CL Чили

CM Камерун

CN Кытай

CO Колумбия

CR Коста Рика

CU Куба

CV Кабо Верде

CX Ороhуоспа арыыта

CY Кипр

CZ Чехия

DE Германия

DJ Дьибути

DK Дания

DM Доминика

DO Доминикан Республиката

DZ Алжир

EC Экуадор

EE Эстония

EG Эгипет

EH Арҕаа Саһаара

ER Эритрея

ES Испания

ET Этиопия

FI Финляндия

FJ Фидьи

FK Фолклэнд арыылара

FM Микронезия

FO Фарер арыылара

FR Франция

GA Габон

GB Холбоһуктаах Хоруоллук

GD Гренада

GE Грузия

GF Француз Гуианата

GG Гернси

GH Гана

GI Гибралтар

GL Гренландия

GM Гамбия

GN Гуинея

GP Гуаделупа

GQ Экуатор Гуинеята

GR Греция

GS Соҕуруу Георгия уонна Соҕуруу Сэндуич арыылара

GT Гуатемала

GU Гуам

GW Гуинея-Биссау

GY Гайана

HK Хоҥ Коҥ

HM Херд арыыта уонна Макдоналд арыылара

HN Хондурас

HR Хорватия

HT Хаити

HU Мадьаар Сирэ

CH Швейцария

ID Индонезия

IE Ирландия

IL Исраил

IM Мэн арыыта

IN Индия

IO Британия Индия океанынааҕы сирэ

IQ Ирак

IR Иран

IS Исландия

IT Италия

JE Дьэрси

JM Дьамайка

JO Иордания

JP Дьоппуон

KE Кения

KG Кыргызстан

KH Камбодьа

KI Кирибати

KM Комордар

KN Сент Киттс уонна Невис

KO Косова

KP Хоту Кэриэйэ

KR Соҕуруу Кэриэйэ

KW Кувейт

KY Кайман арыылара

KZ Казахстан

LA Лаос

LB Либан

LC Сент Лусия

LI Лихтенштайн

LK Сри Ланка

LR Либерия

LS Лесото

LT Литва

LU Лүксембург

LV Латвия

LY Лиибийэ

MA Марокко

MC Монако

MD Молдова

ME Монтенегро

MG Мадагаскар

MH Маршалл арыылара

MK Македония

ML Мали

MM Мьянмар (Бирма)

MN Монголия

MO Макау

MP Хоту Мариана арыылара

MQ Мартиника

MR Мауритания

MS Монтсеррат

MT Мальта

MU Мауритиус

MV Мальдивтар

MW Малауи

MX Мексика

MY Малайзия

MZ Мозамбик

NA Намибия

NC Саҥа Каледония

NE Нигер

NF Норфолк арыы

NG Нигерия

NI Никарагуа

NL Недерланд

NO Норвегия

NP Непал

NR Науру

NU Ниуэ

NZ Саҥа Зеландия

OM Оман

PA Панама

PE Перу

PF Француз Полинезията

PG Папуа Саҥа Гуинея

PH Пилипиннэр

PK Пакистан

PL Польша

PM Сен Пьер уонна Микелон

PN Питкерн арыылара

PR Пуэрто Рико

PT Португалия

PW Палау

PY Парагуай

QA Катар

RE Реюньон

RO Румыния

RS Сербия

RU Арассыыйа

RW Руанда

SA Сауд Арабията

SB Соломон арыылара

SC Сейшеллар

SD Судан

SE Швеция

SG Сингапур

SH Сент Хелена

SI Словения

SJ Шпицберген уонна Ян-Майен

SK Словакия

SL Сьерра Леоне

SM Сан Марино

SN Сенегал

SO Сомалия

SR Суринам

ST Сан Томе уонна Принсипе

SV Салвадор

SY Сирия

SZ Суазилэнд

TB Тибет

TC Төркс уонна Кэйкос арыылара

TD Чад

TF Француз Соҕуруу уонна Антарктикатааҕы сирдэрэ

TG Того

TH Тайлаан

TJ Тадьикистан

TK Токелау

TL Илин Тимор

TM Түркменистан

TN Тунис

TO Тонга

TR Түркийэ

TT Тринидад уонна Тобаго

TV Тувалу

TW Тайуан

TZ Танзания

UA Украина

UG Уганда

UM ХШ Виргин арыылара

US Америка Холбоһуктаах Штаттара (АХШ)

UY Уругуай

UZ Узбекистан

VA Ватикан

VC Сен Винсент уонна Гренадинлар

VE Венесуэла

VG Брит Виргин арыылара

VI Америка Виргин арыылара

VN Вьетнам

VU Вануату

WF Уоллис уонна Футуна

WS Самоа

YE Йиэмэн

YT Майотт

ZA Соҕуруу Африка

ZM Замбия

ZR Заир

ZW Зимбабуэ

ISO 4217

ISO 4217 диэн үс бэлиэлээх кодтан турар омуктар икки ардыларынааҕы стандарт, валюталар ааттарын быhаарар, Омуктар икки ардыларынааҕы Стандартизация Тэрилтэтэ (ISO) тэрийбитэ.

Арааб тыла

Арааб тыла диэн семит тылларыттан биирдэстэрэ. Аныгы арааб тыла 27 хос тылларга арахсар.

Арааб тыла Ислам дойдуларын тылларыгар улаханнык дьайбыта. Орто үйэлэргэ Эуропа тылларыгар дьайбыта, сүрүннээн үөрэх, математика уонна философия эйгэлэригэр. Ол иhин үгүс Эуропа тылларыгар арабтыыттан киириилэр элбэхтэр.

Арааб тыла бэйэтэ былыр былыргыттан атын тыллартан дьайыылаах, бастатан туран гириэктииттэн, перстыыттан уонна санскриттан. Аныгы арааб тылыгар Эуропа тылларыттан элбэх киирии баар.

Араб Лигата

Араб иллэрин лигата (араб. جامعة الدول العربية‎) диэн Соҕуруулуу арҕаа Азия уонна Хоту Африка араб дойдуларын холбуур омуктар икки ардыларынааҕы тэрилтэ. 1945 c. кулун тутар 22 Каирга олохтоммута. Араб Лигатыгар билигин 22 кыттааччы уонна 4 кэтээн көрөөччү дойдулар бааллар.

Африка Холбоhуга

Африка Холбоhуга (АХ) диэн Африка 53 дойдутун холбуур омуктар (дьаhалталар) икки ардыларынааҕы тэрилтэ. 2002 c. от ыйын 9 олохтоммута. Кини иннинээҕи Африка биир буолуутун тэрилтэтин солбуйбута. Тэрилтэ ордук дьоһуннаах быhаарыылара сыл аҥарыгар биирдэ буолар бары кыттааччы иллэр ил уонна дьаhалта баhылыктарын мунньаҕыгар ылыныллаллар. АХ секретариата, Африка Холбоhугун Хамыыһыйата, Этиопия киин куоратыгар, Аддис Абаабаҕа баар.

Кыттааччы дойдулар:

Гуинеяҕа, Мауританияҕа уонна Мадагаскарга быhаарылла илик политика кризистара буолбуттарыттан сылтаан, бу дойдулар кыттыылара быстах тохтотуллан турар.

Ближнэй Восток

Ближнэй Восток - соҕурулуу арҕаа Азияҕа уонна Хоту Африкаҕа баар дойдулар бөлөхтөрүн ааттыыллар. Сир ортотунааҕы байҕал илин баалларын иһин уонна орто Азияттан арҕаа сыталларын иһин "Чугас Илин" диэн ааттанар.

Бу дойдулар Ближнэй Восток тиһигэр киирэллэр:

Бахрейн

Иран

Ирак

Израиль

Иордан

Кувейт

Ливия

Оман

Палестина

Катар

Саудовскай Аравия

Сирия

Холбоһуктаах Араб Эмираттара

ЙеменСороҕор ону тэҥэ дьон Улахан Ближнэй Восток дойдуларынан маннык дойдулары ааҕаллар:Африка хотутуттан: Алжир, Марокко уонна Тунис, Орто Азия дойдулара: Пакистан, Афганистан Казахстан, Кыргызстан, Таджикистан, Туркменистан, уонна Узбекистан.

Билиҥҥи бириэмэҕэ Ближнэй Восток суолтата улаатан турар, тоҕо диэн Ближнэй востокка элбэх ниэп хостонор. Ближнэй востокка элбэх мөккүөр буола турар, ол курдук сунниттар-шиитар конфликтара, Израиль-Палестина иирсээнэ уонна Сирия гражданскай сэриитэ.

Денарий бэлиэтэ

Денарий бэлиэтэ (𐆖, X) — Былыргы Рим харчытын кылгатыллыбыт бэлиэтэ. Unicode — U+10196 стандартыгар киирбит туспа бэлиэннэн.

Динар

Дина́р — араас дойдулар харчылара, үксүн араб тыллаах эбэтэр былыргы Осман империятын дойдулара (холобур, Югославияттан арахсыбыт дойдулар).

«Динар» (араб. دينار‎) диэн тыл денарий (Рим империятын манньыатын аатыттан) төрүттээх. Кораҥҥа ахтыллар харчылар ааттара эмиэ «динар» диэн. Кыһыл көмүс динар — араб омук дойдуларын ыккардыларыгар эргийэр валюта.

Дойдулар тиһиктэрэ

Дойдулар тиһиктэрэ

Азербайдьан

Албания

Алжир

Америка Виргин арыылара

Америка Самоата

Америка Холбоһуктаах Штаттара

Ангилья

Ангола

Андорра

Антарктика

Антигуа уонна Барбуда

Арассыыйа

Арҕаа Саһаара

Аргентина

Аруба

Аустралия

Аустрия

Афганистан

Баhамалар

Баҥладеш

Баһрейн

Барбадос

Беларусь

Белиз

Бельгия

Бенин

Бермуда

Болгария

Боливия

Босния уонна Херцеговина

Ботсуана

Бразилия

Брит Виргин арыылара

Британия Индия океанынааҕы сирэ

Бруней

Буве арыыта

Буркина Фасо

Бурунди

Бутан

Вануату

Ватикан

Венесуэла

Вьетнам

Габон

Гайана

Гамбия

Гана

Германия

Гернси

Гибралтар

Гренада

Гренландия

Греция

Грузия

Гуаделупа

Гуам

Гуатемала

Гуинея

Гуинея-Биссау

Дания

Доминика

Доминикан Республиката

Дьамайка

Дьибути

Дьоппуон

Дьэрси

Заир

Замбия

Зимбабуэ

Илин Тимор

Индия

Индонезия

Иордания

Ирак

Иран

Ирландия

Исландия

Испания

Исраил

Италия

Йиэмэн

Кабо Верде

Казахстан

Кайман арыылара

Камбодьа

Камерун

Канаада

Катар

Кения

Кипр

Кирибати

Кокос арыылара

Колумбия

Комордар

Конго

Косова

Коста Рика

Кот д'Ивуар

Куба

Кувейт

Кук арыылара

Кыргызстан

Кытай

Лаос

Латвия

Лесото

Либан

Либерия

Лиибийэ

Литва

Лихтенштайн

Лүксембург

Мадагаскар

Мадьаар Сирэ

Майотт

Макау

Македония

Малайзия

Малауи

Мали

Мальдивтар

Мальта

Марокко

Мартиника

Маршалл арыылара

Мауритания

Мауритиус

Мексика

Микронезия

Мозамбик

Молдова

Монако

Монголия

Монтенегро

Монтсеррат

Мьянмар (Бирма)

Мэн арыыта

Намибия

Науру

Недерланд

Недерланд Антиллара

Непал

Нигер

Нигерия

Никарагуа

Ниуэ

Норвегия

Норфолк арыы

Оман

Ороhуоспа арыыта

Орто Африка Республиката

Пакистан

Палау

Панама

Папуа Саҥа Гуинея

Парагуай

Перу

Пилипиннэр

Питкерн арыылара

Польша

Португалия

Пуэрто Рико

Реюньон

Руанда

Румыния

Сальвадор

Самоа

Сан Марино

Сан Томе уонна Принсипе

Саҥа Зеландия

Саҥа Каледония

Сауд Арабията

Сейшеллар

Сен Винсент уонна Гренадиннар

Сен Пьер уонна Микелон

Сенегал

Сент Киттс уонна Невис

Сент Лусия

Сент Хелена

Сербия

Сингапур

Сирия

Словакия

Словения

Соҕуруу Африка

Соҕуруу Георгия уонна Соҕуруу Сэндуич арыылара

Соҕуруу Кэриэйэ

Соломон арыылара

Сомалия

Сри Ланка

Суазилэнд

Судан

Суринам

Сьерра Леоне

Тадьикистан

Тайлаан

Тайуан

Танзания

Тибет

Того

Токелау

Тонга

Төркс уонна Кэйкос арыылара

Тринидад уонна Тобаго

Тувалу

Тунис

Түркийэ

Түркменистан

Уганда

Узбекистан

Украина

Уоллис уонна Футуна

Уругуай

Фарер арыылара

Фидьи

Финляндия

Фолклэнд арыылара

Франция

Француз Гуианата

Француз Полинезията

Француз Соҕуруу уонна Антарктикатааҕы сирдэрэ

Хаити

Херд арыыта уонна Макдоналд арыылара

Холбоһуктаах Араб Эмираттара

Холбоһуктаах Хоруоллук

Хоҥ Коҥ

Хондурас

Хорватия

Хоту Кэриэйэ

Хоту Мариана арыылара

ХШ Виргин арыылара

Чад

Чехия

Чили

Швейцария

Швеция

Шпицберген уонна Ян-Майен

Эгипет

Экуадор

Экуатор Гуинеята

Эритрея

Эрмээн Сирэ

Эстония

Этиопия

Кейптаун

Кейптаун (ааҥл: Cape Town, африкаанс: Kaapstad, хоса: iKapa) диэн Соҕуруу Африка олохтоохторун ахсаанынан иккис улахан куората. Арҕаа Кейп улуус киинэ, дойду сокуон таhаарар былааhа Ил Парламент уонна элбэх дьаhалта офистара бааллар. Кейптаун пордунан, айылҕатынан биллэр, биллиилээх Остуол хайа уонна Cape Point бааллар. Соҕуруу Африка биир популяр туризм маршрута буолар.

Кейптауну Недерланд Илин Индия Компанията Илин Африкаҕа, Индияҕа уонна Ыраах Илиҥҥэ устар Недерланд аалларын хааччыйар станция быhыытынан туппута. Ян ван Рибек кэлэн муус устар 6 1652 Соҕуруу Африкаҕа бастакы олохтоох Эуропа дьонун олорор сирдэрин тэрийбитэ. Кейптаун түргэнник бастакы Эуропа региоҥҥа форпоста уонна Кейп колония экономика уонна култуура киинэ буолбута. Йоханнесбург тутуллуон иннинэ Соҕуруу Африка ордук улахан куората этэ.

2007 с. туругунан куорат олохтоохторун ахсаана 3.5 млн. Иэнэ 2,455 км2.

Лиибийэ

Лиибийэ (араб. ليبيا ‎ Lībiyā) диэн Хоту Африка дойдута. Сир ортотунааҕы байҕал хоту баар, Эгипет илин, Судан соҕуруулуу-илин, Чад уонна Нигер соҕуруу, Алжир уонна Тунис арҕаа. Лиибийэ иэнинэн Африка ордук улахан дойдута. Иэнэ 1.8 млн км2, онтон 90% кумах куйаар. Олохтоохторун ахсаана 5.7 млн, олортон 1.7 млн киин куоракка Триполига олороллор. Дойду төрүкү үс чааска арахсар: Триполитания, Феззан уонна Киренаика.

"Лиибийэ" диэн бербер тыла, Былыргы Эгипет текстарыгар маннык көрдөрүллэр , Libu. Бу Нилтан арҕаа олорор биир бербер бииhин аата эбит.

Лиибийэ Африкаҕа үрдүгүнэн бэhис БИО'таах (АКП), Ботсуана, Экуатор Гуинеята, Габон уонна Сейшеллар кэннилэриттэн. Бу сүрүннээн элбэх нефть хаhаастарыттан уонна аҕыйах олохтоохтор ахсааннарыттан сылтаан.

Наполеондор

Наполеондор (фр. Napoléon d'or, кыһыл көмүс Наполеон) — 20 франк тэҥнээх Франция 900 пробалаах кыһыл көмүстэн быһыллыбыт маньыата. Ыйааһына - 6,4516 г., кыһыл көмүһүн ыйааһына 5,801 г. Францияҕа 1803 с. саҕалаан 1914 с. дылы таһаара сылдьыбыттар. Харчы стандартын Наполеон I киллэрбит, луидор хаамыытын тохтотоот — 1 франк 0,2903 г. кыһыл көмүскэ тэҥнээбит («франк жерминаль»). Харчы аата Наполеон Бонапарт сирэйин быһыыта (профиль) баарын иһин ааттаммыт. Наполеондортан ураты икки хос наполеондор (40 франк, эбэтэр Италияҕа 40 лир, ол саҕанааҕы Италия Наполеон империятыгар киирэрин саҕана), наполеондор аҥаара (10 франк) уонна 1/4 наполеондор (5 франк). Ону таһынан Францияҕа 50 франктаах (2,5 наполеондор) уонна 100 франктаах (5 наполеондор) толору көмүс стандартка эппиэттиир харчылар быһылла сылдьыбыттар. Наполеон Бонапарт сирэйдээх манньыат ахсаана быһа холоон 21 мөлүйүөн, бүтүн тираж ахсаана 500 мөл. манньыат, улахан аҥаара иккис империя уонна үһүс республика саҕана быһыллыбыттар. Наполеон сэриилэрин кэнниттэн, наполеондор стандарта Европаҕа олус киэҥник тарҕаммыт. Франция кэнниттэн, XIX—XX үйэлэргэ, толору кинилэр стандартарыгар эппиэттиир маньыаттары быспыттар: Россия империята (импэрийээл аҥаара = 7,5 солк., ону таһынан Россия Финляндияҕа анаан 20 маркалаах маньыат быспыт), Бельгия (20 франк), Италия (20 лир), Австро-Венгрия (20 франк, ити дойду 20 кронатын кытта буккуйуман), Швейцария (20 франк, Аан дойдуга "швецария вренеля" диэн биллэр (en:Vreneli)), Люксембург (20 франк), Болгария (20 лев), Румыния (20 лей), Греция (20 драхм), Албания, Турция оннооҕор Китай. Ону таһынан ити маньыаты Франция Хоту Африкаҕа баар бэйэтин бас билэр сирдэригэр (Тунис уонна Алжир) анаан быспыт. Ол харчы уратыта арааб тыла уонна үүнэйилээх орнамент эбит.

Тиэрмэ

Тиэрмэ (нууч. термы, ааҥл. thermae) - Былыргы Грецияҕа уонна ол кэнниттэн Былыргы Риимҥэ тутуллар баанньыктар. Риимҥэ дьон мустан кэпсэтэр, сонун үллэстэр, алтыһар сир буолбуттара. Билигин бу таастан тутуллубут баанньыктар археология мэҥэлэрэ буолан тураллар.

Тунис (куорат)

Тунис (араб. تونس‎, фр. Tunis) диэн Тунис киин уонна ордук улахан куората. Дьонун ахсаана 728 453 (2004).

Тунис динаара

Тунис динаара (араб. دينار تونسي‎, TND) диэн Тунис валютатын биирдигэ.

Улуу Араб долгуйуута

Халыып:Ойуута суох

Халыып:Биикилииргэ

Улуу Араб долгуйуута, Долгуйуу дьадайыыттан тахсыбыта уонна демократия суоҕуттан. Араб улуу долгуйуута 20 тахса дойдулары таарыйда, саҕаланыытын Тунис саҕалаабыта. Кэнники Египет, Ливия дойдулара эмиэ долгуйаллар. Долгуйуу кэнники өссө 19 дойдуну таарыйар. Ити дойдуларга барыларыгар дьадайыыны утары акция буолар. Ити айдаан Ливия дойдутугар гражданскай сэриигэ кубулуйар. Эспиэрдэр этэллэринэн, ити Улуу Араб долгуйуута сыыйа Африканы барытын ылыа дииллэр, ону таһынан Россияны, Индияны, Дьадаҥы Азия дойдуларын.

Франк (харчы)

Франк (фр. franc) — Франция XIV—XVII үйэлэрдээҕи историческай манньыата. Хойут — Франция харчыта, Бельгия, Люксембург (евроҕа көһүөр дылы), Швейцария о. д. а. дойдулар харчылара.

Африка дойдулара уонна сирдэрэ

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.