Ил

Ил диэн биир сиргэ олорор дьону холбуур суверенитеттаах политика үлэҕэ. Ил үөскээhинин уонна суолтатын туhунан элбэх санаалар бааллар. Ол аата үөрэххэ да, омуктар икки ардыларынааҕы бырааптарыгар да биир ылыллыбыт быhаарыы билигин суох. Сороҕор дойду диэн өйдөбүллүүн быhыылаhар. Билигин социологтар угустэрэ «ил» диэн билинни ойдобулун маннык быhаараллар: ил — дьон бэйэ-бэйэлэрин кытта дуогабар туhэрсэн, салайааччылары талан, харчынан бырахсан (нолуок) олорор эйгэлэрин олорорго соптоох онорорго, тупсарарга соруктаах тумсуулэрэ.

.ag

.ag диэн Антигуа уонна Барбуда үрдүк таhымнаах ил домена.

.br

.br диэн Бразилия үрдүк таhымнаах ил домена.

.eu

.eu диэн Эуропа Унията үрдүк таhымнаах ил домена.

.gp

.gp диэн Гуаделупа үрдүк таhымнаах ил домена.

.la

.la диэн Лаос үрдүк таhымнаах ил домена.

.lt

.lt диэн Литва үрдүк таhымнаах ил домена.

.mn

.mn диэн Монголия үрдүк таhымнаах ил домена.

.mz

.mz диэн Мозамбик үрдүк таhымнаах ил домена.

.nl

.nl диэн Недерланд үрдүк таhымнаах ил домена.

.pt

.pt диэн Португалия үрдүк таhымнаах ил домена.

.ru

.ru диэн Арассыыйа үрдүк таhымнаах ил домена.

.su

.su диэн Сүбэ Унията үрдүк таhымнаах ил домена.

.wf

.wf диэн Уоллис уонна Футуна үрдүк таhымнаах ил домена.

Арассыыйа

Арассыыйа Бэдэрээссийэтин эбэтэр Арассыыйа Федерацията (нууч. Российская Федерация) диэн Эуропа илин өттүгэр уонна Азия хоту өттүгэр сытар ил. Арассыыйа иэнинэн аан дойдуга ордук улахан ил (17 мөл 75 тыһ. 400 км² эбэтэр сир иэниттэн 11,46 % (1/9) ылар, иккис миэстэни ылар (Канада барыллаан икки төгүл кыра сири ылар).

Арассыыйа олохтоохторун ахсаана — 142 026,3 тыһ. киһи (2007 атырдьах ыйын 1 күнүнээҕи Росстат дааннайынан туох баар Сир нэһилиэнньэтиттэн 2,15 %), нэһилэнньэтин 4/5 Эуропа өттүгэр олорор. Киһи ахсаанынан аан дойдуга 8-с миэстэни ылар. Дьонун улахан аҥаара куораттарга олорор — 73,0 %. Арассыыйаҕа элбэх омук олорор: нууччалартан ураты (79,83 %) дойдуга 180-тан тахса атын омуктар олороллор. Арассыыйа ил тыла — нуучча тыла.

Арассыыйа 16 или кытта киирбиhэр, сиринэн: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Беларусь, Украина, Грузия, Азербайдьан, Казахстан, Кытай, Монголия, Хоту Кэриэйэ, байҕалынан: Дьоппуон уонна АХШ.

Губернатор

Губерна́тор (саха тылыгар нуучча тылыттан, нуучча тылыгар поляк тылын нөҥүөлээн латыын тылыттан киирбит пол. gubernator, лат. gubernator) — бөдөҥ дьаһалта-сир, федерация биирдэмин баһылыга. Аныгы Арассыыйаҕа бу аатынан кыраай уонна уобалас салайааччытын ааттыыллар (өрөспүүбүлүкэ салайааччыта губернатор диэн ааттаммат).

Арассыыйаҕа 1917 сыллаахха диэри губернатор — күбүөрүнэ үрдүкү чунуобунньуга.

Сорох дойдуларга (Улуу Британия, Дания, АХШ уо.д.а.) губернатор — дойду биирдэмин үрдүкү баһылыга, сороҕор ананар, сороҕор быыбарга талыллар.

Арассыыйаҕа субъект салайааччытын аатын субъект бэйэтэ талар, онон сорох субъектарга губернатор диэн ааттаммат, ол эрээри үгэс быһыытынан губернатор диэн Арассыыйа уобаластарын уонна кыраайдарын баһылыктарын саба быраҕан барыларын ааттыыллар. Өрөспүүбүлүкэлэр баһылыктарын губернатор диэбэттэр.

Дойду

Дойду диэн политика географиятыгар уонна омуктар ыккардыларынааҕы алтыһыыга сыhыаннаах политика эттик (ил суверенитеттаах эбэтэр атын ил былааһын анныгар олорор туспа сир, территория). Бу өйдөбүл ил, нация уонна дьаhалта диэн тылларга сороҕор синоним курдук туттуллар.

географияҕа: 1) түөлбэ сир; 2) сылгы-ынах сүөһүлээх саха дьоно олохсуйбут сирэ.

Ил тыл

Ил тыл (атыннык официаллык тыл дэнэр) диэн дойду, ил эбэтэр хайа эмэ туспа территория анал суолталаах тыла. Омуктар икки ардыларынааҕы тэрилтэлэригэр хас да официаллык тыллар бааллар. Унитарнай иллэргэ биир ил тыл баар, сорох иллэргэ икки тэҥ суолталаах тыл (Бельгия, Канада), онтон федеративнай иллэргэ хас да ил тыла баар буолар. Россияҕа нуучча тыла бүтүн дойду үрдүнэн ил тыл суолталаах, онтон республикаларга олохтоох төрүт омуктар тыллара нуучча тылын кытта ил тыл суолталаахтар (холобур, саха тыла Саха Республикатыгар, татар тыла Татарстан Республикатыгар уо.д.а.).

Латыын тыла

Латыын тыла (lingua latina) эбэтэр Латин тыла диэн Инд-Эуропа тыллар ыалларын, италик тыллар, латин-фалиск бөлөҕүн тыла.

Латин тыла ордук былыргы суруктаах-бичиктээх тылларга киирэр.

Билигин Ватикан илин уонна Ром Католик Таҥара Дьиэтин официаллык тыллара.

Украина

Украина (укр. Україна, /ukrɑˈjinɑ/), Украйыына диэн Илин Эуропа дойдута. Кирбиилэhэр Арассыыйалыын илин, Беларусьтуун хоту, Польшалыын, Словакиялыын уонна Мадьаар Сириниин арҕаа, Румыниялыын уонна Молдовалыын соҕуруулуу-арҕаа, Хара байҕаллыын уонна Азов байҕалыныын соҕуруу. Киев дойду киин уонна ордук улахан куората.

Украина унитар ил, 24 уобаластаах, биир автономиялаах республикалаах (Кырыым) уонна икки анал суолталаах куораттаах: Киев уонна Севастополь. Украина ил тутулунан республика. Олохтоохторун ахсаана 46,4 млн киhи (олортон 77,8% украиннар).

Үрдүк таhымнаах ил домен

Үрдүк таhымнаах ил домен (ccTLD) диэн дойду эбэтэр тутулуктаах территория үрдүк таhымнаах домена.

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.