Иврит

Иврит, ол эбэтэр, дьэбэриэй тыла (дьэб. עִבְרִית‎, «дьэбэриэй тыла») - Исраил государственнай тыла, Дьэбэриэйдэр үгүс диаспораларын тыла; иврит былыргы формата - иудаизм үгэс буолбут тыла. Аныгы иврит XX-с үйэттэн ыла саҥаттан төрүттэнэн баран, билигин Исраил кэпсэтии уонна государственнай тылынан буолар.

  • Иврит суруллуутугар дьэбэриэй алфавита туhаныллар, ол эбэтэр квадратный шрифынан арамейскай уонна идиш тыллар курдук суруллар. Квадратнай шрифт дьэбэриэй тылыгар биhиги эрабыт иннинэ 6-с үйэҕэ арамейскай тылтан киирбитэ; ол иннинэ иврит финикийскай алфавикка майгынныыр алфавитынан суруллар этэ.
  • В алфавите иврита 22 буквы, все буквы соответствуют согласным звукам. В иврите нет ни одной буквы, изначально соответствовавшей какому-либо гласному, однако три буквы (алеф, йуд и вав) перестали использоваться для обозначения исключительно согласных звуков и используются также для обозначения гласных. Написание букв одна после другой — справа налево, буквы не соединяются между собой (хотя в рукописях это не всегда так), а строки следуют одна за другой сверху вниз.
  • Иврит алфавитыгар 22 буукуба баар, олор барыта бүтэй дорҕооннорго тэҥнэһэллэр. Кэнники бириэмэҕэ үс буукубалар (алеф, йуд уонна вав) аһаҕас дорҕоннорго эмиэ тэҥнэһэр буолбуттара.
  • Иврит суруга уҥаттан хаҥас диэки үөҺэттэн аллара ааҕыллар.
  • Аhаҕас дорҕооннор дьэбэриэй тылыгар огласовкаларынан (дьэб. נקודות‎ — некудо́т) бэриллэллэр. Огласовкалар буукубалар тастарыгар (үөһэ, аллара, хаҥас диэки) суруллаллар.

В подавляющем большинстве текстов значки огласовок не пишутся. Огласовки ставятся лишь в религиозных текстах, песнях и стихах, учебниках для школ и ульпанов, книжках для детей, иногда — в иностранных словах и некоторых других текстах.

  • Үгүс дьэбэриэй тылынанан суруллубут тиэкстэргэ огласовка суруллубат. Огласовкалар туруоруллаллар:
  • религиознай тиэкстэргэ;
  • ырыаҕа уонна хоhооҥҥо;
  • үөрэх кинигэтигэр;
  • кыра оҕолорго аналлаах кинигэлэргэ;
  • сороҕор - омук тылларыгар.
Alphabet Hebrew
Иврит aлпабыыт
Hatikvah

Һа-тикваһ (ивр. הַתִּקְוָה‎ эрэл) — Исраил өрөгөйүн ырыата. Тыллара — Нафтали Герц Имбер (1878), музыката — Шмуэл Коэн (1888).

Азия дойдуларын тиһилигэ

Бу Азия тутулуга суох уонна тутулуктаах дойдуларын тиһилигэ.

Дьорбуоҥка

Нууччалыыта - ермо́лка, ки́па эбэтэр кипа́ (иврит: כִּיפָּה ки́па, мн.ч. кипот, идиш: יאַרמלקע я́рмолке) — дьэбириэй эр дьонун төбөҕө кэтиллэр төрүт таҥаһа. Сахаҕа нуучча нөҥүө киирбит.

Даль тылдьытыгар дьорбуоҥка (ермолка) — «төбөҕө батары кэтиллэр чэпчэки бэргэһэ, сыҥааҕа эбэтэр туох да эбиилигэ суох; чуолаан, дьиэбириэйдэр тигиилэригэр майгынныыр».

Дьорбуоҥканы аҥаардас бэйэтин эрэ эбэтэр сэлээппэ, бэргэһэ аннынан кэтиэххэ сөп. Ардыгар дьорбуоҥканы баттахха баттах туттарынан, сокуолканан туттараллар.

Дьэбириэйдэр

Дьэбириэйдэр (дьэб. יהודים (Yehudim)) - 12-14 мөл. ахсааннаах, Чугастааҕы илинтэн тахсыбыт, сир араас өттүгэр олорор омук. 1948 сылтан ыла Исраил диэн дьэбириэй государствота баар буолбута. Дьэбириэйдэр 40 % Америкаҕа, уонна 35 % Исраилга олороллор. Дьэбириэйдэр итэҕэллэринэн иудаизм буолар. Былыргыттан ыла "дьэбириэй" уонна "иудей" диэн өйдөбүллэр үгүс тылларга уратылара суохтар. Дьэбэриэйдэр үгүс өттүлэрэ олорор сирдэрин тылларынан саҥараллар. Исраилга государственнай тылынан XIX-c үйэҕэ иккистээн төрүттэммит иврит буолар.

Лира (харчы)

Ли́ра (гир. λίρα, лат. libra — фунт) — хас да дойду туттар харчыта. Билигин Турция валютата, Ливан уонна Сирия валюталара (соторутааҕыта, евроҕа көһүөр дылы, өссө Кипр туттар этэ) нууччалыы фунт диэн ааттаналлар эрээри, ол гынан баран дойдуларын бэйэлэрин иһигэр лира диэн ааттаналлар. Соторутааҥҥа дылы Италия лирата Италия, Ватикан уонна Сан Марино туттар валюталара этэ, Мальта валютата эмиэ лира этэ. Бары 4 иллэр евроҕа көспүттэрэ. Израильга олохтоох валюта быһыытынан 1952 с. балаҕан ыйын 9 — 1980 с. олунньу 24 дылы туттулла сылдьыбыт израиль фунта израиль лирата (ивр. לירה הישראלית‎) диэн ааттанар эбит. Иврит тылыгар "лира" (ивр. לירה‎) фунт диэн өйдөбүллээх; валюта Англия мандаатыгар сыппыт Палестина валютатыттан — палестина фунта (ивр. לירה ארץ ישראלית‎, ааҥл. Palestinian Pound) ааттаммыт эбит.

Сүрүн сирэй

Сахалыы буукубалар браузергар тахсыбат буоллахтарына маны баттаа

Бикипиэдьийэ — бу элбэх омук тылынан суруллар аһаҕас энциклопедияМанна ким баҕалаах талбыт ыстатыйатын уларытар эбэтэр саҥа ыстатыйаны суруйар кыахтаах.

Билигин Бикипиэдьийэҕэ 12047 сахалыы, уонна атын 294 омук тылларынан өссө 50 мөлүйүөнтэн тахса ыстатыйа баар.

Тыл реформата

Тыл реформата диэн тылга балысхан уларыйыыны киллэрэр тылы былааннааһын биир көрүҥэ. Сүрүн ньыманан судургутуу уонна пурификация буолаллар. Судургутуу тылы туттарга чэпчэтэн биэрэр, ол туһугар тылы-өһү, грамматиканы эбэтэр таба суруйууну сааһылыыр. Пурификация тылы «ыраас» курдук көстөр версиятыгар сөп түбэһиннэрэр.

Тыл реформата кэм чопчу биир моменыгар буолар. Тылга өр кэм тухары киирэр уларыйыылар манна хапсыбаттар.

Шалом (хаhыат)

Шалом (Şalom) (Иврит:"ירושלים", Саха тыла:"Эйэ") диэн Түркийэҕэ тахсар дьэбэриэй нэдиэлэтээҕи хаhыата. «Şalom» аат Шалом диэн дьэбэриэй тылын түрктүү саҥарыыта буолар. Хаhыаты 1947 c. алтынньы 29 к. түрк дьэбэриэй журналиhа Аврам Лейон олохтообута. Истанбулга бэчээттэнэр. Ладино тылынан биир сирэйиттэн ураты, хаhыат түрк тылынан тахсар. Таhаарааччыта Иво Молинас. Сүрүн редактора Якуп Барокас. Тирааhа 5,000.

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.