Бразилия

Бразилия (Португаллыы: Brasil), официаллык Бразилия Федератив Республиката (Португаллыы: República Federativa do Brasil) диэн Соҕуруу Америка иэнинэн ордук улахан уонна киһитин ахсаанынан элбэх дьонноох дойду. Аан дойду үрдүнэн ордук элбэх португал тылынан саҥарааччы баар.

Бразилия илин өттүгэр Атлантик океан баар. Дойдулуун кирбиилэhэллэр Венесуэла, Суринам, Гайана уонна Француз Гуианата хоту; Колумбия хотугулуу арҕаа; Боливия уонна Перу арҕаа; Аргентина уонна Парагуай соҕуруулуу арҕаа уонна Уругуай соҕуруу. Бразилия Атлантик океаҥҥа хас да архипелагтаах.

Бразилия 1500 с. ыла Португалия колонията этэ. 1822 с. көҥүл Бразилия империята буолбута, 1889 сылтан бүгүҥҥээҥҥи дылы республика. Бикамераллык система (билигин Конгресс) 1824 с. ылыллыбыт бастакы конституцияттан ыла баар. Конституциянан Бразилия 26 иллэр, федерал эргин уонна муниципалитеттар унияларыттан турар федерал республика.

Бразилия экономиката аан дойду биржаларын маркеттарын көрдөрүүлэринэн онус уонна атыылаhар кыаҕынан тохсус миэстэҕэ турар. Бразилия Холбоhуктаах Нациялар, Соҕуруу Америка нацияларын униятын уонна Португал тыллаах дойдулар түмсүүлэрин кыттааччылара.

República Federativa do Brasil
Бразилия Федератив Республиката
Flag of Brazil Coat of arms of Brazil
Ыҥырыыта: "Ordem e Progresso"
Өрөгөй ырыатаHino Nacional Brasileiro
National seal
Selo Nacional do Brasil National Seal of Brazil (color).svg
Location of Brazil
Киин куоратаБразилиа
Largest city Сан Паулу
Ил тыла Португал тыла
Олохтоохтор ааттара Бразилиялар
Дьаhалтата Республика
 -  Президент Дилма Руссефф
 -  Вице-президент Мишель Страх
 -  Депутаттар палаталарын президенэ Марко Майя
 -  Сенат президенэ Жозе Сарни
 -  Бас сууттааччы Цезарь Peluso
Тутулуга суох буолуу Португалияттан 
 -  Ылыныы Балаҕан ыйын 7, 1822 
 -  Чахчы буолуу Атырдьах ыйын 29, 1825 
 -  Республика Сэтинньи 15, 1889 
Иэнэ
 -  Total 8 514 877 km² (5th)
3 287 597 sq mi 
 -  Уу (%) 0.65
Олохтоохторо
 -  2008 estimate 187,393,918 (5th)
 -  2007 census 183,987,291 
 -  Олохтоох чиҥэ 22/km² (182nd)
57/sq mi
БИО (АКП) 2007 estimate
 -  Total USD 1,804 триллион (9th)
 -  Per capita USD 11,873 (65)
БИО (номинал) 2007 estimate
 -  Total USD 1,313 триллион (10th)
 -  Per capita USD 6,842 (61st)
Дьини (2008) 50.5 
КСИ (2009) 0.813 (high) (70th)
Валюта Реал (R$) (BRL)
Кэм зоната BRT (UTC-2 to -4)
 -  Сайыҥҥы кэм BRST (UTC-2 to -5)
Ил домен .br
Телефон кода +55
.br

.br диэн Бразилия үрдүк таhымнаах ил домена.

2016

2016 сыл.

2016 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара

XXXI Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара 2016 сыллаахха Бразилия Рио де Жанейро куоратыгар буолбут Аан дойдутааҕы спортка уонна культураҕа күрэс. . 2016 сыллааҕы Паралимпия оонньуулара онно же буолаллар уонна тэрийээччилэрэ оннуктар эмиэ.

ISO 4217

ISO 4217 диэн үс бэлиэлээх кодтан турар омуктар икки ардыларынааҕы стандарт, валюталар ааттарын быhаарар, Омуктар икки ардыларынааҕы Стандартизация Тэрилтэтэ (ISO) тэрийбитэ.

Алмаас

Алмаас — саамай кытаанах күндү таас, «таастар ыраахтааҕылара». Химия формулата С. Кытаанаҕа Моос шкалаатынан саамай үрдүк (10,0), корунд кытаанаҕыттан 100 төгүл кытаанах.

Чочуллан кырыыламмыт алмааһы бриллиант диэн ааттыыллар.

Көстөр сирдэрэ: Аустралия, Ангола, Бразилия, Конго, Индия, Венесуэла, Индонезия, Намибия, Канада, Танзания, Соҕуруу Африка уонна Саха сирэ. Ураалга эмиэ көстөр. Алмааһы үксүн кимберлиит туруупкатыттан — ол аата Сир түгэҕиттэн тахсыбыт кимберлит лаавата тоҥон кытаатан таас буолбутуттан — булаллар.

Боливия

Боливия (Bolivia) диэн Соҕуруу Америка киинигэр баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр Бразилия хоту уонна илин, Парагуай уонна Аргентина соҕуруу, Чили уонна Перу арҕаа.

Эуропа колонизациятын иннинэ билиҥҥи Боливия сирэ, Колумб иннинээҕи Америка ордук улахан илин, Инка Империятыгар киирэрэ. Испания Империята бу регионы XVI үйэҕэ баhылаабыта. Испан колониал кэмин улахан өттүгэр, бу сир "Үөһээ Перу" эбэтэр "Чаркас" диэн этэ уонна Перу Вице Хоруоллугун салалтатыгар киирэрэ. 1809 c. тутулуга суох буолбута. Атырдьах ыйын 6, 1825 c. Симон Боливар аатынан ааттаммыт республика тэриллибитэ. Боливия уhун уустук бигэтэ суох буолуу, диктатуралар уонна экономика эмсэҕэлээhиннэрин кэмнэрин ааспыта.

Боливия демократ республика, 9 департамеҥҥа арахсар. Дойду географията араас, арҕаа Анд хайалар бааллар, илин Амазон өрүс бассейнын намтал сирэ. Боливия сайдар дойду, киhи сайдыытын индекса орто уонна олохтоохтор 60% дьадаҥылар. Сүрүн экономика кыhаларынан буолаллар агрикултуура, тыа кэрдии уонна балыктааhын, хостооhун уонна мал (текстиль, таҥас, ыраастаммыт металлар уонна нефть) оҥоруу.

Боливия олохтоохторун ахсаана 9 млн. Бастыҥ тыл испан тыла, ону тэҥэ аймара уонна кечуа тыллара балай эмэ тарҕаныылаахтар.

Италия тыла

Италия тыла эбэтэр итальян тыла (lingua italiana) — Италия, Ватикаан (латыын тылыныын), Сан-Марино, Швейцария (ниэмэс, боронсуус, реторомаан тылларын кытары) официальнай тыллара. Хорватия уонна Словения хас да уокуругар иккис официальнай тыл.

Итальян тыла латыын тылыттан үөскээбит.

Колумбия

Колумбия (исп. Colombia) диэн Соҕуруу Америка хотугулуу арҕаатыгар баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр Венесуэла уонна Бразилия илин, Экуадор уонна Перу соҕуруу, Кариб байҕала хоту, Панама хотугулуу арҕаа уонна Чуумпу океан арҕаа. Колумбия иэнэ 1,141,748 км2, Соҕуруу Америкаҕа улаханынан төрдүс (Бразилия, Аргентина уонна Перу кэннилэриттэн). Олохтоохторун ахсаана 45,644,023, Соҕуруу Америкаҕа улаханынан иккис (Бразилия кэнниттэн).

Маракана

«Маракана стадион» (порт. Estádio do Maracanã), «Ма́рио Фи́лью» стадион эписийээлинэй аата (порт. Estádio Jornalista Mário Filho) — уруккута аан дойду, билиҥҥитэ Бразилия футболга аналлаах саамай улахан стадиона. Рио-де-Жанейро куоракка баар. Стадиоҥҥа «Фламенго» уонна «Флуминенсе» кулууптар уонна Бразилия футболга сааһыттан тутулуга суох бары сүүмэрдэммит хамаандата дьарыктаналлар. Оттон атын штаттар хамаандалара — «Ботафого» уонна «Васко да Гама» төһө даҕаны бэйэлэрэ 40-нуу тыһыынча киһи киирэр стадионнаах буоллаллар, үгэс курдук, «Суперклассикоҕа» атын хамаандалары кытары син биир «Мараканаҕа» эрэ кэлэн оонньууллар. Ону сэргэ манна сыллата Кариока Лигатын финаллара буолаллар.

Ниэмэстэр

Ниэмэстэр (ниэм. Deutsche) диэн ниэмэс тылынан саҥарар бүтүн герман култууралаах омук. Аан дойду үрдүнэн 75 млн ниэмэс дьоно баар, онтон өссө 25 млн дьон ниэмэс төрүттээх. Саха Сиригэр 2 283 ниэмэс дьоно олорор (2002 сыл).

"Ниэмэс" диэн нуучча тылыттан киирии тыл. "Немой" (саҥата суох) диэн.

Перу

Перу (Peru) диэн Соҕуруу Америка арҕаатыгар баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр хотуттан Экуадор уонна Колумбия, илинтэн Бразилия, соҕуруулуу илинтэн Боливия, соҕурууттан Чили уонна арҕааттан Чуумпу океан.

Поляк тыла

По́льский язы́к (język polski, polszczyzna) — язык поляков, относится к лехитской подгруппе западнославянских языков индоевропейской языковой семьи, близок к чешскому, словацкому, поморскому (кашубский диалект которого часто рассматривается в качестве диалекта польского языка), лужицким и полабскому языкам. Является официальным языком республики Польша и одним из 23 официальных языков Европейского союза. Помимо Польши распространён также в других странах Европы (Германия, Франция, Литва, Чехия, Россия, Белоруссия, Украина, Словакия, Латвия и другие страны) и в странах Америки (США, Бразилия, Канада и другие страны). В ряде европейских стран с компактным расселением поляков польский получил статус регионального языка. Общее число говорящих свыше 42,7 млн человек, из которых примерно для 40 млн во многих странах мира польский является родным, в том числе для приблизительно 38 млн человек в Польше. Как вторым и иностранным польским владеет ещё около 5—10 млн человек.

Польский язык характеризуется такими отличительными особенностями в области фонетики как наличие динамического ударения, фиксиро­ван­ного на предпоследнем слоге; сохранение носовых гласных; отсутствие фонологической противопоставленности гласных по долго­те — краткости; отсутствие качественной редукции безударных гласных; наличие противо­по­став­лен­но­сти согласных по твёрдо­сти — мягкости; наличие двух рядов шипящих согласных: š, č, ž, ǯ (твёрдо­го передненёбного ряда) и ś, ć, ź, ʒ́ (мягкого средне­нёб­но­го шепелявого ряда). Для морфологической системы польского языка характерны: наличие категории личности (мужского лица), отсутствие предикативных кратких форм прилага­тель­ных и причастий, наличие полных и кратких (энклитических) форм личных и притяжательных местоимений, особый тип склонения числительных, наличие причастной основы на -l с личными показателями в формах глагола прошедшего времени, два типа аналитической формы будущего времени, наличие особых глагольных форм для выражения неопределённо-личного и обобщённо-личного значения (на -no, -to и с частицей się) и т. д.

Основой литературного польского языка являются великопольский и малопольский диалекты, с конца XVI — начала XVII веков влияние на литературный язык также оказал мазовецкий диалект. В истории польского языка выделяют древнепольский период (до начала XVI века), среднепольский период (XVI — вторая половина XVIII века) и новопольский период (со второй половины XVIII века). Письменность на основе латинского алфавита. Самый древний памятник письменности на польском языке — «Свентокшиские проповеди» (Kazania Świętokrzyskie) XIV века.

Португаал тыла

Португаал тыла (порт. língua portuguesa) — Индоевропейскай тыллар роман бөлөҕөр киирсэр.

Португалия, Бразилия, Ангола, Мозамбик, Кабо Верде, Гуинея-Биссау, Сан Томе уонна Принсипе, Илин Тимор уонна Макао официальнай тыллара.

Рио де Жанейро

Рио де Жанейро (португаллыы Rio de Janeiro — "Тохсунньу өрүһэ") диэн Бразилия уонна Соҕуруу Америка иккис улахан куората, Сан Паулу кэнниттэн. Рио де Жанейро штатын киин куората. Куорат 1763-1822 cc. дойду киин куората этэ, уонна 1822-1960 cc. тутулуга суох ил этэ. Онтон таhынан урукку Португал Империятын (1808 - 1821) киин куората этэ. Кылгас аата Рио.

Рио де Жанейро айылҕатынан, карнавалынан, самбатынан уонна биллиилээх пляжтарынан (Копакабана, Ипанема уо.д.а.) аатырар. Аан дойдуга биллэр кэрэхсэбиллээх сирдэринэн буолаллар Корковаду хайа үрдүгэр турар Христос улахан статуята, Христос Өрөһүйээччи (Cristo Redentor) диэн биллэр; Саахар төбө хайа (Pão de Açúcar); Самбадром (Sambódromo) диэн Карнавал ааhар сирэ уонна Маракана (Estádio do Maracanã) диэн аан дойду биир улахан футбол стадиона.

Куоракка аан дойду икки ордук улахан урбан тыалар бааллар: Floresta da Tijuca уонна Parque Estadual da Pedra Branca паарка тыата. Galeão омуктар икки ардыларынааҕы аэропорт Рио де Жанейроны Бразилия атын куораттарыныын холбуур уонна сорох омуктар икки ардыларынааҕы сырыылары ыытар.

Аан дойду биир кэрэ куората буолан баран, Рио ону тэҥэ аан дойду биир криминаллаах куората буолар. Ол өттүн туhунан Bus 174, Cidade de Deus уонна Tropa de Elite диэн киинэлэр ойуулаан көрдөрөллөр. Криминал үксэ фавелалар диэн куораты тулалыыр самнархай эҥэрдэргэ буолар.

Сан Паулу

Сан Паулу (São Paulo) диэн Бразилия уонна бүтүн Соҕуруу Америка ордук улахан куората. Аан дойду түөрт ордук улахан метрополитен сирдэриттэн биирдэстэрэ. Бразилия ордук элбэх олохтоохтордоох Сан Паулу штатын киин куората уонна дойду баайынан бастыҥ куората. Онтон таhынан дойду эргиэн, үп, аралдьыйыы уонна дьоҕур эйгэлэрин биир киинэ.

Олохтоохторун ахсаана 11,105,249 уонна иэнэ 1,523 км2. Сан Паулу метрополитен сирин (Улахан Сан Паулу) олохтоохторун ахсаана 21,616,060 уонна иэнэ 7,944 км2.

Соҕуруу Кириэс (сулустар бөлөхтөрө)

Соҕуруу Кириэс (лат. Crux) — соҕуруу халлаан сулустарын бөлөҕө.

Түөрт чаҕылхай сулустара кириэс курдук көстөллөр, бу сулустар навигацияҕа туһаныллаллар: γ уонна α сулустары холбуур линияны 4,5 төгүл салҕаатахха Аан дойду соҕуруу полюһун ((Октант σ-та) булуохха сөп.

Ити суолтата улахан, тоҕо диэтэххэ соҕуруу полюс зенитыгар чаҕылхай сулус суох.

Татаардар

Татаардар (татаар. Татарлар) диэн түүр омук. Россияҕа нууччалар кэннилэриттэн ахсааннарынан иккис омук, ахсааннара 5554,6 киhи (Россия олохтоохторун 3,83%, Татарстан 53%).

Украиннар

Украиннар (украин. українці) диэн үксэ Украинаҕа олорор илин славян омуга.

Эрмээннэр

Эрмээннэр (эрм. Հայեր) диэн Хапхаастан төрүттээх омук. Эрмээннэр Эрмээн Сиригэр олороллор (3 мөлүйүөн), ону таhынан 200 араас атын омук дойдуларыгар олохсуйан олороллор.

Соҕуруу Америка дойдулара
South America

Атын омук тылынан

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.