Rikch'ana

Rikch'ana (latin simipi: genus) nisqaqa kawsaqkunapaq mitan kamaypi, raki huñukunapaq huk katiguriyam.

Antilupi

Antilupi nisqakunaqa Aphrikapi kawsaq waka rikch'aq ayllu (Bovidae) nisqaman kapuq iskay ruk'anayuq rikch'aqkunam, yura mikhuq ñuñuqkunam.

Awina

Awina (genus Avena) nisqaqa huk rikch'ana qachum, riwi yurakunam. Tarpuy awinap yanusqa murunkunatam mikhunchik. Uywakunatam awinawan mikhuchinchik.

K'alchaki

K'alchaki icha Khara huma (genus Hordeum) nisqaqa huk rikch'ana qachum, riwi yurakunam, 32 rikch'aqniyuq. Siwarap murunkunatam mikhunchik. Uywakunatam siwarawan mikhuchinchik.

Khirkinchu

Khirkinchu, Khirki, Kirkinchu icha Armallu (ordo Cingulata, familia Dasypodidae) nisqakunaqa p'aspasapa qarayuq ñuñuqkunam.

Runakunaqa kirkinchuta chakunmi aychanta mikhunapaq. P'aspa qaranmantaqa charankukunatam ruranku.

Malwa yura rikch'aq ayllu

Malwa yura rikch'aq ayllu (Malvaceae) nisqaqa huk iskay phutuy raphiyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, lliwmanta aswan qurakunam, 240-chá 250-chá rikch'ana.

Mitan kamay

Mitan kamay niqawanqa uywakuna, yurakuna, k'allampakuna, añakikuna, lliw kawsaqkunatam raki huñu nisqakunapi allichanchik. Kay mitan kamaytaqa Carl von Linné sutiyuq runam kamarqan.

Kaymi raki huñukunapaq katiguriyakuna:

Species: Rikch'aq

Genus: Rikch'ana

Familia: Rikch'aq ayllu

Ordo: Rikch'aq ñiqi

Classis: Rikch'aq sinri

Phylum: Rikch'aq putu

Divisio: Rikch'aq t'aqa

Regnum: Rikch'aq suyu

Mulli yura rikch'aq ayllu

Mulli yura rikch'aq ayllu (familia Anacardiaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, Tiksimuyuntinpi 72 rikch'ana, 500-chá rikch'aqniyuq.

Mut'uy

Mut'uy icha Mutuyllu (genus Senna) nisqakunaqa huk chaqallu sach'akunam, rikch'ana 250-chá rikch'aqniyuq. Ñawpa pachaqa chay rikch'aqkunamanta achkata Cassia rikch'aqmi nirqanku.

P'akincha yura rikch'aq ayllu

P'akincha yura rikch'aq ayllu (Papaveraceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.

Papa rikch'ana

Papa rikch'ana (genus Solanum) nisqaqa hatunkaray yura rikch'anam, ancha rikch'aqsapa, papa yura rikch'aq ayllu (Solanaceae) nisqaman kapuq. 1500-manta aswan rikch'aqninmi kan, tukuy Tiksimuyuntinpim.

Papa yura rikch'aq ayllu

Papa yura rikch'aq ayllu (familia Solanaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.

Qallu yura rikch'aq ayllu

Qallu yura rikch'aq ayllu (familia Plantaginaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.

Qiwlla

Qiwlla (Laridae) nisqakunaqa yaku patapi q'isachaq, qucha hawanpi phawaq, challwa imaymanapas mikhuq pisqukunam.

Raqacha yura rikch'aq ayllu

Raqacha yura rikch'aq ayllu (familia Umbelliferae icha Apiaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 440 rikch'anayuq, 3500 rikch'aqniyuq.

Sullu-sullu

Sullu-sullu (genus Bomarea) nisqakunaqa huk rikch'ana lluq'aq yurakunam.

Wamanripa

Wamanripa (Wamanlipa), Maych'a (Waych'a) icha K'ana (genus Senecio) nisqa yurakunaqa hatunkaray yura rikch'anam, ancha rikch'aqsapa, ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq ayllu (Compositae) nisqaman kapuq. 1250 rikch'aqninmi kan.

Waranqaysu yura rikch'aq ayllu

Waranqaysu yura rikch'aq ayllu (familia Ranunculaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 54 rikch'anayuq, 2525 rikch'aqniyuq.

Wayusa

Wayusa (genus Ilex) nisqakunaqa yaqa tukuy Tiksimuyuntinpi wiñaq thansakunam, sach'akunam, 2-25 mitru hatun, rakisqa china urqu yuram, palamap sisachasqan, hukllam rikch'ana Aquifoliaceae nisqa rikch'aq ayllupi.

Runakunaqa rurunkunata, raphinkunatapas hampinapaqmi llamk'achin.

Wisk'acha

Wisk'acha (genera Lagidium, Lagostomus) nisqakunaqa Antikunapi kawsaq ñuñuq, khankiq uywakunam. Runakunaqa chakuspa aychantam mikhunku.

Huk simikunapi

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.