Mama llaqta

Mama llaqta (kastilla simipi: estado) nisqaqa huk runa llaqtap icha aswan runa llaqtakunap suyunmi. Mama llaqtaqa republika nisqa icha qhapaq suyum.

Ikwadurpi suyu chikakuna: mama llakta - marka - kiti - kitilli
Amaru suyu

Amaru suyu icha Apuyayaypa Mamaynin suyu, (kastilla simipi: Departamento de Madre de Dios) nisqaqa Piruw Sapan llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Puerto Maldonado llaqtam.

Ariqipa suyu

Ariqipa suyu nisqaqa (aymara simipi: Ariqipa jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Arequipa) Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Ariqipa llaqtam.

Hatun llaqta

Hatun llaqta (kastilla simipi: ciudad) nisqaqa ancha achka, hatun wasikunayuq llaqtam, chaypim achka runakuna kawsan.

Hatun llaqtapiqa rumi wasikuna icha kusasqa tikakunamanta isku chapusqawanmi wasichasqakunam. Hatun llaqtapiqa atukaymi (industria nisqa), maki kapchiqkuna, qhatuqkunapas. Ancha hatun llaqtakuna hatun yachay wasiyuqmi, hamut'ana kuraq sunturyuqpas.

Mama llaqtap kamachiqninkunap tiyaqninniyuq hatun llaqtataqa uma llaqta ninchikmi.

Huk Tawantinsuyupi, Inkakunap pachanpiña kachkasqa hatun llaqtakuna:

Qusqu

Khallka

P'isaq

Antawaylla

Kashamarka

Kitu

TumipampaIspaña mama llaqtayuqpa, wiraquchakunap kamasqan huk llaqtakuna:

Lima (Ciudad de los Reyes, Ispaña Qhapaqkunap llaqtan nisqa)

Montevideo

Caracas

Madrid

Buynus Ayris

Ika suyu

Ika suyu (aymara simipi: Ika jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Ica) nisqaqa Piruw mama llaqtayuq huk suyum. Uma llaqtanqa Ika llaqtam. Aqu aqu suyupimi kaykan. Hatun qucha manyanpi.

Kawpaq runa

Kawpaq runa icha Pulitiku icha llaqta pusaq nisqa runakunaqa huk mama llaqtap kamachinanwan llamk'aykuq runakunam:

Umalliq (Presidente)

Umalliq ranti (Vicepresidente)

Ñawpaq Umalliq yanapaq icha Uma kamayuq (Primer ministro)

Hanaq apulliq (Senador)

Apulliq, Rimana huñunakuypa wankurisqan (Miembro del Parlamento) - diputaw, kunrisista, parlamintaryu, hukkunapas

Kamachiq runa (Gobernador)

Umalliq yanapaq (Ministro)

Rimariq (Canciller)

Kuraka (Alcalde)

Suntur yachakuqkunap rimaqnin (Dirigente Estudiantil)

Lima suyu

Lima suyu nisqaqa (aymara simipi: Lima jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Lima) huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wachu llaqtam.

Luritu suyu

Luritu suyu (kastilla simipi: Departamento de Loreto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Ikitus llaqtam.

Muqiwa suyu

Muqiwa suyu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Muqiwa suyupiqa 163.757 runakunam kawsachkanku (2004). Uma llaqtanqa Muqiwa llaqtam.

Napu marka

Napu marka nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Napo) Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Tina llaqtam.

Pastasa marka

Pastasa marka nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Puyu llaqtam.

Piruw

Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk Sinchawkam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.

Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.

Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.

Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.

Qispikay suyu

Qispi kay suyu (kastilla simipi Departamento de La Libertad) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Truhillu llaqtam.

Rakisa

Rakisa nisqaqa (kastilla simimanta: partido) pulitiku tantanakuymi, kuskan idiyuluhiyayuq, mama llaqtapi kawpayta aknachayta munaq. Wankurisqan runakunaqa munayllam yaykamun.

Rakisakunaqa manam mamallaqtapchu tantanakuynin, ichataq achka, lliwmanta aswan mamallaqtakunapiqa partidupi wankurisqa kawpaq runakunam mamallaqtap kawpayninta pusan, kamachiyninpi rimana huñunakuypipas. Rimana huñunakuy akllanakuykunapim partidukunaqa atipanakun.

Huk mamallaqtakunaqa ch'ulla partidu llikayuqmi, ahinataq kunan Chunwapi, ñawpa pacha Suwit Huñupipas kumunista partiduyuq.

Tunkurawa marka

Tunkurawa marka (kastilla simipi: Provincia de Tungurahua) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Ampatu llaqtam.

Tunpis suyu

Tunpis suyu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Tunpis llaqtam.

Uma llaqta

Uma llaqta nisqaqa hatun llaqtam, chaypim mama llaqtanpa kamachiqninkuna tiyaykun.

Umalliq

Umalliq nisqaqa (kastilla simipi: presidente; Hatun pusaq nisqapas) huk mama llaqtap icha tantanakuypa, runakunap akllasqan pusaq runanmi.

Kichwa rimaypiqa Ikwadur mama llaqtap umalliqninta Mamallaktata Pushak ninkum.

Wuliwiya

Wuliwiya icha Qullasuyu nisqaqa Urin Awya Yalapi mama llaqtam. Kastilla simipi: Bolivia. Uma llaqtakuna Chuqichaka Chuqiyapupas.

Kunan umalliqnin: Iiwu Muralis

Yawatisuyu

Yawatisuyu (kastilla simipi: Islas Galápagos) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pasiphiku mama quchapi, huk wat'akunam , Ikwadur mama llaqtap markapas. Uma llaqtanqa Puerto Baquerizo Moreno llaqtam.

1978 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.

Huk simikunapi

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.