Kawsay saphi

Kawsay saphi, Yachay tarpuy icha Kultura nisqaqa wakipi runakunap tukuy rikuchikuyninkunam, tukuynintin allin, sumaq rurasqankunam.

Ahinataq chay yachay tarpuy nisqaqa tukuy rikch'achisqankunam, rimasqakunam, takikunam, hawkaykunam, iñiymi, kamachiykunam, p'achakunam, churanakunam, achalakunam.

Kawsay saphi nisqataq tukuy yachayninmi, kamakuy nisqa imatapas rurayta atiyninmi.

Arminya

Arminya (arminya simipi Հայաստան/Hayastan) nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Yiriwan llaqtam.

Urqusapa Kharabaq nisqaqa (Stepanakert nisqaqa uma llaqtanmi) Asarsuyup mañapayasqa kaptinpas, chaypi kawachkaq arminu runakuna Arminyap awqaqninkunap yanapayninwanmi qispichikurqan.

Clodomiro Landeo Lagos

Clodomiro Landeo Lagos sutiyuq runaqa (paqarisqa Talawira llaqtapi, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi) piruwanu kitara waqachiqmi, t'ikraqmi (kastilla simi-qhichwa simi), willay kamayuqpas, karu rikuypi llamkaqmi. Kunanqa TV Perú nisqapi llamk'achkan.

Elmar Rojas

Elmar René Rojas Azurdias (* 1942 watapi paqarisqa San Raymundo llaqtapi - 18 ñiqin hatun puquy killapi 2018 watapi wañusqa Watimala llaqtapi), huk Watimala mama llaqtayuq wasichay kamayuq, llimphiq wan pulitikusi qarqan.

1986 watamanta 1991 watakama Kawsay saphi wan Kurku kallpanchay ministrus chaskirqan.

Taytan: , Maman: Azurdias.

Gilberto Gil

Gilberto Passos Gil Moreira sutiyuq runaqa, icha Gilberto Gil ( 26 ñiqin inti raymi killapi 1942 watapi paqarisqa Salvador llaqtapi - ) huk Brasil mama llaqtap kitara waqachiq wan musika takichaqmi karqan.

Taytan:José Gil; Maman: Claudina Passos Gil Moreira.Warmikuna: Flora Gil / Nana CaymmiChurinkuna:Nara Gil, Bem Gil wan Preta Gil.

2003 watakama 2008 watamanta Kawsay saphi ministru.

Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin

Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. Sacro Impero Romano Germánico-wan, 1571-pi Puntifisya kutirirqaku, Pio V papa chay puntifisya nispa qurqan, hinaqtin sutin tikrarqan kayhina: Qhapaq Puntifisya Lima Qhapaqkunan Llaqtan Yachay Suntur (Kastilla simipi: "Real y Pontificia Universidad de la Ciudad de los Reyes de Lima" ). Ispañan kurunanmanta riqsispaqa, ñawpa Awya Yala yachay sunturnin, qhapaq kamaqillqa paqarispaqa hina, 1551-manta 1821-kama, Lima Llaqtan Yachay Sunturnin Virreinato pachan. Ispañamanta qispikusqa pachan, aswan chaninchasqa kutirqan, wakin hatun runakunam k'anchaspa, yachachispa, Piruwpa qispichinkama. Chaykunapas qhipanmi, ripuwlika pachapi Lima Yachay Suntur sutinta takyay. 1946 watakama, chay watapi kunan sut'inta hap'irqapun kunanmanta Mamallaqtap Yachaysunturnin kan.Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin kusaq Piruwmanta yachay wankurina riqsispaqa, aswan hatuchasqa, sut'ichasqa, chaninchasqa, kaykunarayku: «allinkamachinrayku, akllaykamachinrayku, wiñankawsayninrayku», hinaqtin chiqachisqa aswan allin hamut'a wankurina, waki wankurina hina kaspaqa. Yaqa tukuy pachaqa 1º ñiqin Piruwpi kan, kay ranking-kuna nispa yupaychasqa University Rankings by Academic Performance URAP Center-manta hina, QS World University Rankings por Quacquarelli Simonds hina, Rankings Web of Universities CSIC-manta hina (aswan riqsisqa Webometrics hina), University Web Rankings 4ICU-manta, SIR World Reports SCImago Research Center-manta, waqkuna. Aswanpataq, sapa Piruw yachay sunturnin acreditación-wan kan, hawa mamallaqtakunamanta chaninchakuspataq.Achka hatun Piruwmanta runakuna, Awya Yala runakunantin, sunturmanta lluqsimurqan, paykunaqa t'aqwiqkuna, hamut'a-runakuna, qillqaqkuna, waqkuna kan; tukuy paykunaqa sut'ichispa yachay sunturnin chaninta, aswan allin kaspaqa, Piruwa wiñaykawsaynin hatunchakuspa, wiñachikuspa. San Markus Yachay Suntur nispaqa Piruw kaqlla hina, tukuy mamallaqtan ñawpankuna, qhipanankuna mirachininrayku, hinaspataq yachaqnin sinchi qaywisqa umayuq kanku, yachakuq, kallpachakuq yachaqkuna, Piruw mamallaqtam runakuna hina. 21 Mamallaqtam umalliqnin 1 Premio Nobel-tin —Mario Vargas Llosa, sapa piruwanuqa kay suñaywan— kay yachay sunturmanta lluqsimurqan, ña t'aqwiqkuna, amawtakunapas kapun.

Yaqa 500 watakunawan, San Markus Hatun Yachay Suntur achka wasikuna purirqaku, wakin kunankama tiyan, chanin; kaytaqa San Markus Hatun Wasi kan, huk kaq San Markus wasin aswan 400 watakuna puririrqan, kaytaqa wakin wasikuna, Lima llaqta chawpinpi, UNESCO-manta Patrimonio de la humanidad nisqa riqsirqan,— kunan yachay sunturnin chaninchasqa llamk'achiykuna wasi, waq imankunapas kan, hinaqtin aswan kusaq runakunam riqsichinanpaq, kunan "San Fernando" Hampi Yachay Facultad-nin nispa 1901 wata paqarirqan, ñawpaq hamp'ina wasi tukuy Piruwpa kan; hinaqtin 1960-manta Yachay Sunturnin Llaqtan pusamurqan, hinaqtin kuraq campus kan; chaypi achka Facultad-kuna, chawpi bilbioteca, kancha, pusaq wasi, hamut'a wasikuna tiyan. Tukuy kaykuna Lima llaqtap chawpin kachkan. Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin, 65 suntur-yachaywasikunawan kan, 20 facultadkuna huñusqa, hinaqsi, paykunaqa huñusqa 6 yachaysunturpa p'atmakunapi, Piruwmanta Yachay Suntur ancha yachaqkuna mast'arispaqa, tukuy facultad-kunasninta ñawpa-grado, qhipa-grado programakunata aypun. Hinaqtin, sinchi achka wankurinakuna, hamut'akuna, qutukunan kachkan, kaykuna hina: centro cultural, musiyukuna, ñawiriy wasikuna, unquna wasikuna, press, waqkuna.

Mao Dun

Mao Dun (矛盾) icha Shen Dehong (Shen Yanbing) sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin anta situwa killapi 1896 watapi paqarisqa Jiejiang llaqtapi - 27 ñiqin pawqar waray killapi 1981 watapi paqarisqa Pikkin llaqtapi ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami qillqaq wan pulitiku runam.

1949 watamanta 1965 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap Kawsay saphi ministrunmi

Tayta: Shen Yongxi (T: 沈永錫, S: 沈永锡, P: Shěn Yǒngxī, W: Shen Yung-hsi), Mama: Chen Aizhu (T: 陳愛珠, S: 陈爱珠, P: Chén Àizhū, W: Ch'en Ai-chu)

Saphi (sut'ichana)

Saphi nisqaqa kaykunatam niyta munan:

Saphi, yurakunap kurku yawrin;

Rimana saphi, rimap tiyaqlla rakin;

Yupay saphi (yupay yachaypi);

Kawsay saphi icha Kultura

Susana Baca

Susana Esther Baca de la Colina (24 ñiqin aymuray killapi 1944 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ), huk Piruw mama llaqtayuq takiq wan takichaqmi qarqan.

Piruw Kawsay Saphi ministru (2011).

Taytan: Ernesto Baca Ramírez, Maman: de Carmen de la Colina Gonzáles.Qusan: Ricardo Pereyra.

Wallpasqa simi

Wallpasqa simi icha Wallpasqa rimay huk simiqa rimay achupallawan, simi kamachiywan picharip icha huk juch'uy qutup ruwasqa. Kay simiqa natural simimanta (ing: natural language, Natlang) mana kikinchu; natural simiqa wiñakun huk kawsay saphi rak'i-jina.

Huk simikunapi

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.