Kastilla

Kastilla simimanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.

Kastilla nisqaqa Iwrupapi huk kathuliku qhapaq suyus karqan. 1492 Aragun suyuwan huñunakuspa Ispaña qhapaq suyus tukurqan.

Kaypipas qhaway

Amaru suyu

Amaru suyu icha Apuyayaypa Mamaynin suyu, (kastilla simipi: Departamento de Madre de Dios) nisqaqa Piruw Sapan llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Puerto Maldonado llaqtam.

Apurimaq suyu

Apurimaq suyu (aymara simipi: Apurimaq jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Apurímac) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Awankay llaqtam.

Ariqipa suyu

Ariqipa suyu nisqaqa (aymara simipi: Ariqipa jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Arequipa) Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Ariqipa llaqtam.

Awqaq sipas suyu

Awqaq sipas suyu nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.Awqaq sipas suyu nisqaqa (aymara simipi: Aucasiri tawaqu jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Amazonas) Piruw llaqtahuñum. Uma llaqtanqa Chachapuyas llaqtam.

Aymara simi

Aymara simi icha Aymar simi (aymara simipi: Aymar aru) nisqaqa 3.000.000 aymara runakunap rimayninmi, kay mama llaqtakunapi:

Buliwya: 2.000.000 rimaqkuna - 1.600.000 aymara rimaq 1992 watapi (Albó 1995)

Piruw: 500.000 rimaqkuna - 300.000 - 500.000 rimaq 1976 watapi (350.320 rimaq, Cerrón Palomino 1987)

Chili: 10.000 rimaqkuna - 48.477 aymara (runakuna: 14+ wata) 1992-93 watakunapi (Hatun Yupaypi) (Aylwin 1994)

Hallka k'iti k'anchar

Hallka k'iti k'anchar (kastilla simipi: área, superficie) nisqaqa pacha tupuypi hallka k'itip tupuyninmi, huk imappas iskaynintin chiqanyachikuq pustun (diminsyun nisqakuna): suni kaywan sayt'u kay.

Huk f(x) kancha chani suyup ukhunpi hallka k'iti k'anchartaqa intigral huchhay nisqawanmi yupahap'inchik.

Ika suyu

Ika suyu (aymara simipi: Ika jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Ica) nisqaqa Piruw mama llaqtayuq huk suyum. Uma llaqtanqa Ika llaqtam. Aqu aqu suyupimi kaykan. Hatun qucha manyanpi.

Kashamarka suyu

Kashamarka suyu (Qusqu runasimipi Qasamarka suyu; kastilla simipi Cajamarca) nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Kashamarka suyupiqa 1.359.023 runakunam kawsachkanku (2005). Uma llaqtanqa Kashamarka llaqtam.

Kastilla simi

Kay qillqapis Waylas Qichwachawmi kaykan: Kastilla shimi.Kastilla simi icha Kastillanu (Español, Castellano) nisqaqa huk romanu simim, latin simimanta paqarisqa. Ispaña mama llaqtapi yurispa, ispañul atipaqkunaqa lliw Tiksi muyuntinpi, tukuy chawpiwan uralan Awya Yalapi mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata kastillanuchay nisqawan anchuchispa.

Kunanqa kastilla simitaqa kay mama llaqtakunapim rimanku:

IspañaKuba, Duminikana (Ayti wat'api), Burinkin (Puerto Rico)Mishiku (de facto), Watimala, El Salvador, Honduras, Nikarawa, Kustarika, PanamaArhintina, Bulibya, Chili, Ikwadur, Kulumbiya, Parawayi, Piruw, Uruwayi, WiniswilaHukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) (aslla simi)Chawpi Pacha Winiya (Ikwaturyal Winiya), Kunti Sahara, chinchay MarukuPhilipina wat'akuna (aslla simi)

Lampalliqi suyu

Lampalliqi suyu (kastilla simipi: Departamento de Lambayeque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Chiklayum.

Lima suyu

Lima suyu nisqaqa (aymara simipi: Lima jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Lima) huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wachu llaqtam.

Luritu suyu

Luritu suyu (kastilla simipi: Departamento de Loreto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Ikitus llaqtam.

Pacha suyu

Pacha suyu (kastilla simipi: Huso horario)

Punu suyu

Punu suyu nisqaqa (aymara simipi: Punu jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Puno) Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Punu llaqtam.

Runa ñit'inakuy

Runa ñit'inakuy (kastilla simipi: densidad de población) nisqaqa huk hallka k'iti k'ancharpi kawsaq runakunatam niyta munan.

San Martin suyu

San Martin suyu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Muyupampa llaqtam. Aswan hatun llaqtanqa Taraputu llaqtam.

Sunin suyu

Sunin suyu (kastilla simipi: Departamento de Junín), Piruw. Uralan Sunin suyupiqa Wanka limay nisqatam rimanku, chinchaypitaq Yaru rimaytam. Uma llaqtanqa Wankayu llaqtam.

Ukayali suyu

Ukayali suyu (aymara simipi: Ukayali jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento del Ucayali) nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pukallpa llaqtam.

Wankawillka suyu

Wankawillka suyu icha Wank'a Willka suyu nisqaqa (aymara simipi: Wankawillka jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Huancavelica) Piruw mama llaqtap suyunmi. 2007 watapiqa Wankawillka suyupi 477.102 runakunam kawsachkanku. Uma llaqtanqa Wankawillka (icha Wank'a Willka) llaqtam.

Wanuku suyu

Wanuku suyu nisqaqa (aymara simipi: Wanuku jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Huánuco) huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wanuku llaqtam.

Huk simikunapi

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.