کینیڈا

کینیڈا اتلے امریکہ دا اک دیس اے۔ تھاں ناپ نال اے دنیا دا دوجا وڈا دیس اے ۔ ایہہ براعظم اتلے امریکہ دے وڈے حصے تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایہ چڑھدے ولوں وڈا سمندر اوقیانوس توں لے کے لیندے ول بحرالکاہل تک پھیلیا ہوئیا اے تے اتر وچ اتلا جمیا سمندر توں لے کے دکھن ول تے اتر چڑھدے ول امریکہ دے نال ملدا اے۔ فرانسیسی تے برطانوی کلونی بنن توں پہلاں کینیڈا چ ریڈ انڈین رہندے سن ۔ کینیڈا برطانیہ کولوں ہولی ہولی وکھرا ہویا۔ ایہہ کم 1867 توں ٹریا تے 1982 چ پورا ہویا۔

کینیڈا اک قنونی، شاہی تے پارلیمانی لوکراج اے ملکہ الزبتھ II ایہدی ناں دی آگو اے۔ کینیڈا وچ دس صوبے تے 3 تھان نیں ۔ کینیڈا چ دو بولیاں انگریزی تے فرانسیسی سرکاری (بولیاں) نیں۔ پنجابی ایتھے دی تیجی وڈھی بولی بن جکی اے۔ کینیڈا ٹیکنالوجی نال اکاگے ودھواں تے کاخانیاں والا دیس اے۔ اس دے بپار داچوکھا سارا نیو ایتھے دی زمین وج تے اتے ہون والی قدرتی چیزاں تے اے۔ بپار ایھدا ساری دنیا نال پر اچیچا امریکہ نال اے ۔ امریکہ نال کینیڈا دی پرانی بپاری رہتلی سانجھ تے گوانڈھ اے ۔

ناں

شبد کینیڈا دریائے سینٹ لارنس دے دوالے رہن والے پرانے ریڈانڈین اروکوین دی بولی وچ کناٹا نوں کہندے سی جیہدا مطلب پنڈ اے۔[1] 1535 وچ ہن دے کیوبک شہر والی تھاں تے وسن والیاں نے فرانس دے کھوجی جیکوئی کارٹیر نوں سٹاڈاکونا دے پنڈ دی راہ دس دیاں ہویاں ایہ شبد ورتیا۔[2] [2]جیکوئی کارٹیر نے ایہ شبد فیر اوس سارے تھاں لئی ورتیا جیہڑا سٹاڈاکونا دے آگو تھلے آندا سی۔ 1545 وچ یورپی کتاباں تے نقشیاں وچ ایس علاقے دا ناں کینیڈا پے چکیا سی۔

17ویں تے مڈھلی 18ویں صدی دے نویں فرانس دے دریائے سینٹ لارنس دے دوالے دے تے وڈیاں جھیلاں دے اتلے تھاں نوں کینیڈا آکھیا گیا۔[3] ایہ تھاں فیر دو برطانوی کلونیاں اتلا کینیڈا تے تھلواں کینیڈا وج ونڈیا گیا۔[4]

تریخ

Jacques Cartier 1851-1852
جیکوئی کارٹیر کینیڈا دا کھوجی

کینیڈا وچ انسان دے وسن دے سب توں پرانے نشاں 24,500 م پ یکون توں لبے نے تے 7500 م پ پرانے تھلویں اونٹاریو توں۔[5][6] 15ویں تے 16ویں صدی وچ یورپی کھوجیاں دے آن تے پرانے لوکاں دی گنتی 5 لکھ دے نیڑے سی۔ یورپی لوکاں نال آے کج روگاں باجوں جنہاں دا کوئی توڑ نئیں سی ایہ پرانے لوک تھوڑے ریندے گۓ۔ انیویٹ تے میٹی پرانے لوک نیں۔ یورپی لوک پہلی وارے اوہدوں ایتھے وسن لگے جدوں 1000 وچ وائی کنگ نے نیوفاؤنڈلینڈ تے نگری وسائی۔ فیر ہور یورپی کھوجی تے وسنیک 1467 تک ایتھے ناں آۓ جدوں جان کابوٹ اک اطالوی کھوجی نے وڈا سمندر اوقیانوس دا کنڈا انگلینڈ لئی کھوجیا۔ باسک تے پرتگیزی مچھیریاں نیں 16ویں صدی دے مڈھ وچ ایتھے وڈا سمندر اوقیانوس دے کنڈیاں تے موسمی گراں وساۓ۔ 1534 وچ فرانسیسی کھوجی جیکوئی کارٹیر نے دریائے سینٹ لارنس نوں کھوجیا تے 24 جولائی نوں دس میٹر (33 فٹ) دی اک صلیب جیدے اتے "شاہ فرانسس جیوندا روے" لکھیا سی، گڈی۔

1583 وچ ہمفرے گلبرٹ نے سینٹ جان(نیو فاؤنڈلینڈ تے لیبراڈر) نوں الزبتھ I دے ناں تے اک انگریزی کلونی کلیم کیتا۔ سیمئل ڈی شیپلین، اک فرانسیسی کھوجی 1603 وچ آیا تے 1605 نوں پہلی پکی یورپی نگری پورٹ رائل تے 1608 وچ کیوبک شہر دا مڈھ رکھیا۔ فرانسیسی وسنیک دریائے مسیسپی دے دوالے لویزیانہ تک، دریائے سینٹ لارنس دے دوالے، مارٹائمز، خلیج ہڈسن، تے وڈیاں جھیلاں دے دوالے وسے۔ 17ویں صدی دے وشکار وچ اریکوی لڑائیاں اتلے امریکہ دے فر دے کاروبار تے مل مارن لئی دیسی قبیالیاں دے وشکار ہوئیاں جنہاں نوں فرانس، نیدرلینڈز تے انگلینڈ ولوں ہلہ شیری مل رئی سی۔

انگریزاں نے 1610 وچ نیوفاؤنڈلینڈ تے دو نگریاں بنائیاں۔ دکھن ول تیراں نگریاں ایس دے مگروں بنیاں۔ 1713 نوں نوا سکوٹیا انگریزاں لےلیا۔ ست سالہ لڑائی مگروں 1763 وچ چوکھا سارا نواں فرانس برطانیہ نے لیلیا۔

1663 دے شاہی ہوکے باجوں نویں فرانس توں صوبہ کیوبک بنایا گیا۔ 1769 وچ پرنس ایڈورڈ آئیلینڈ وکھرا کیتا گیا۔ 1774 دے کیوبک ایکٹ وچ فرانسیسی بولی قنون تے رواج دے چلن دی کیوبک وچ ازادی دتی گئی۔ 1783 دی پیرس ٹریٹی وچ وڈیاں جھیلاں توں تھلے دی تھاں امریکہ نوں دیدتی گئی۔ نیو برونسوک، نوا سکوٹیا توں وکھرا کیتا گیا۔ 1791 وچ کیوبک نوں اتلے کینیڈا تے تھلویں کینیڈا (اونٹاریو) وچ ونڈ دتا گیا۔ امریکہ تے برطانیہ وشکار ہون والی 1812 دی لڑائی وچ کینیڈا وڈا لڑائی ویہڑہ سی۔ ڑائی مگروں 1815 وچ برطانیہ تے آئرلینڈ توں کینیڈا وڈی گنتی وچ کینیڈا آۓ۔ پہلی جولائی 1867 نوں کینیڈا نوں کج ازادی لبی۔ جان میکڈونلڈ ایدا پہلا وزیراعظم سی۔ ایدے وچ اونٹاریو، کیوبک، نیو برونسوک، تے نوا سکوٹیا دے صجبے سن۔ مینیٹوبا یوکن تے نویں دیس 1870 وچ کینیڈا انگ بنے۔ برطانوی کولمبیا 1871 وچ تے پرنس ایڈورڈ آئیلینڈ 1873 وچ کینیڈا نال رلدے نیں۔ کینیڈین پیسیفک ریلوے 1885 نوں مونٹریال تے وینکوور نوں تے ایدے نال چڑھدے تے لیندے کینیڈا نوں آپس وچ جوڑدی اے۔ 1905 وچ ساسکٹچیوان تے ایلبرٹا نویں صوبے بناۓ جاندے نیں۔

برطانیہ، کینیڈا دے بارلے ساکاں دی نبیڑ دا ذمیوار سی۔ برطانیہ دے پہلی وڈی لڑائی وچ پین تے کینیڈا نوں وی ایدے وچ کدنا پیا۔ 625،000 کینیڈی فوجی لڑائی دے لیندے ویہڑے وچ لڑے۔ 60,000 دے نیڑے مارے گۓ تے 173,000 پھٹڑ ہوۓ۔ 1919 وچ کینیڈا لیگ آف نیشنز نال رلیا تے 1931 نوں ایہ برطانیہ توں وکھرا ہویا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ کینیڈا برطانیہ دا سنگی بن کے جرمنی دے خلاف لڑیا۔ لڑائی وچ ایدے اسلحے دے کاخانے ول چلے تے لڑائی مگروں کینیڈا فوجی تے کم کاج وچ تکڑا ہوکے نکلیا۔

1965 وچ میپل دے لال پتے والا چنڈا کینیڈا دا چنڈا چنیا گیا۔ 1968 وچ انگریزی تے فرانسیسی دوناں نوں کینیڈا دیاں قومی بولیاں بنا لیا گیا۔کیوبک صوبے نے فرانسیسی بولی تے رہتل دی نیو تے وکھ ہون دا زور لایا پر ناں ہوسکیا۔ 1990 دی عراق لڑائی تے فیر 2001 دی افغانستان دی لڑائی وچ کینیڈا نے اپنے فوجی پیجے۔

جغرافیہ

Canada topo
کینیڈا دا جغرافیہ

کینیڈا اتلے امریکہ دے وڈے حصے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدا بارڈر امریکہ نال دکھن ولوں تے امریکی صوبے الاسکا نال اتر لیندے ول رلدا اے۔ کینیڈا دے چڑھدے پاسے وڈا سمندر اوقیانوس تے لیندے ول بحرالکاہل اے تے اتر ول اتلا جمیا سمندر اے۔ گرینلینڈ اتر چڑھدے ول تے سینٹ پیرے تے مائکلیون نیوفاؤنڈلینڈ جزیرے دے دکھن وچ اے۔ کینیڈا (پانی رلا کے) تھاں ناپ نال روس دے مگروں دنیا دا دوجا وڈا دیس اے۔ صرف سکی تھاں نال ایہ دنیا دا چوتھا وڈا دیس اے۔ السمیر جزیرے دے اتلے پاسے دنیا دی ست توں اتلی تھاں والی نگری اے۔ کینیڈی آرکٹک دا چوکھا تھاں برف تے پکی جمی تھاں والا اے۔ کینیڈا کول دنیادا سب توں لماں سمندری کنڈا اے جیہڑا 202,080 کلومیٹر (125,570 میل) اے۔ ایدے نال ای اوہدا امریکہ نال بارڈر 8,891 کلومیٹر (5,525 میل) اے جیہڑا دنیا وچ سب توں لماں اے۔ کینیڈا وچ 31,700 جھیلاں نیں۔ اینیاں کسے ہور دیس وچ نئیں۔ ٹلہ لوگان 5,959 میٹر (19,551 فٹ) اچائی نال کینیڈا دی سب توں اچی تھاں اے۔ دریاۓ میکینزی 1,738 کلومیٹر دی لمبائی نال سب توں لماں دریا تے پانی روڑ نال دریائے سینٹ لارنس سب توں وڈا دریا اے۔

راج پربندھ

Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007
ملکہ الزبتھ II کینیڈا دی رانی

کینیڈا اک پارلیمانی بادشائی اے۔ ملکہ الزبتھ II ایس دیس دی ملکہ اے۔ کینیڈا دا گورنر جنرل ملکہ دا وکھالہ تے دیس دا آگو اے تے شاہی ذمے واریاں نبھاندا اے۔ کینیڈا دی سرکار وچ ملکہ دا کم نمیشی اے تے سرکار چلان دی زمے واری وزیراعظم دی اے۔ وزیراعظم ہاؤس آف کامنز وچ سب توں چوکھے ووٹ لین والی پارٹی دا ہوندا اے تے اوہوای اپنے وزیراں نوں چندا اے۔ اینج وزیراعظم دا دفتر سرکار وچ سب دا آگو ہوندا اے۔ ایہ قنون بنان وچ صلا دیندا اے جینوں پارلیمنٹ وچ فیر گل بات تے منن لئی کلیا جاندا اے، دوجے نمبر تے ووٹ لینوالی پارٹی پارلیمنٹ وچ سرکار چلان والی پارٹی دے کماں وچ کیڑے کڈدی اے۔

کینیڈا دی پارلیمنٹ ملکہ، سینیٹ تے ہاؤس آف کامنز نال رل کے بندی اے۔ کینیڈا دی سینیٹ 105 سنگیاں نال بندی اے۔ ایہنوں وزیراعظم دی صلآ نال گورنر جنرل اک فارمولے نال چندا اے تے اک سینیٹر 75 ورے دی عمر تک سینیٹ دا سنگی رہ سکدا اے۔

کینیڈا دی پارلیمنٹ دا ہاؤس آف کامنز وچ 308 سنگی نیں جنہاں نوں چوناں وچ ووٹاں نال چندے نیں۔ وزیراعظم دی صلآ تے پچھلیاں چنوتیاں مگروں 4 ورے پورے ہون تے لازمی گورنر جنرل اگلیاں چوناں دا سدا دیندا اے۔ ایہ چنوتیاں ویلے توں پہلے وی ہوسکدیاں نیں اگر ہاؤس آف کامنز وچ اوہدے نال سرکار بنان جوگے سنگی ناں رہن۔ 2011 دیاں چونان وچ 5 پارٹیاں دے بندے کینیڈا دی پارلیمنٹ لئی چنے گۓ: کنزرویٹو پارٹی آف کینیڈا، نیو ڈیموکریٹک پارٹی، لبرل پارٹی آف کینیڈا، بلاک کیوبیکوئی تے گرین پارٹی آف کینیڈا۔ کینیڈا دے دس صوبیاں وچ اینج دا ای ہاؤس آف کامنز نال رلدا پر بنا سینیٹ دے پربندھ اے۔

فوج تے بدیسی ساک

کینیڈا دی تیار فوج دی گنتی 67,000 اے۔ 43,000 فوج ریزرو اے۔ کینیڈا دی فوج شاہی کینیڈیی آرمی، شاہی کینیڈیی سمندری فوج تے شاہی کینیڈی ہوائی فوج نال رل کے بندی اے۔ کینیڈا دا فوج تے سلانہ خرچہ 24.5 ارب کینیڈی ڈالر جنا اے۔ کیینیڈا دا تے امریکہ دا دنیا وچ سب توں لماں سانجھا بارڈر اے تے دوناں دیس لڑائیں وچ اک دوجے دے نال ہوندے نیں تے سکھلائی وی فوج دی کٹھی کردے نیں۔ کینیڈا پر دوجے دیساں نال ساک رکھن تے امریکہ نالوں وکھری سوچ رکھدا اے۔ کیوبا نال ایھدے پورے جوڑ نیں۔ عراق تے چڑھائی ویلے ایدھے وچ کوئی جوش نہیں سی۔ کینیڈا دے برطانیہ تے فرانس نال تریخی ساک نیں تے کامنویلتھ آف نیشنز تے فرانکوفون وچ سنگت راہیں ایہناں دیساں دیاں پرانیاں کلونیاں نال وی کینیڈا دے ساک نیں۔ ک؛ن؛ڈا دے برطانیہ نال گوڑھے ساک ہون باجوں کینیڈا نے کئی برطانوی لڑائیاں وچ اپنے فوجی پیجے۔ دوجی بوئر لڑائی، پہلی وڈی لڑائی تے دوجی وڈی لڑائی وچ کینیڈی فوج برطانوی فوج نال کھڑی سی۔ کینیڈا 1945 وچ یونائیٹڈ نیشنز تے 1949 وچ نیٹو دا موڈی دیس سی۔ ٹھنڈی لڑائی ویلے کینیڈا نے کوریا دی لڑائی وچ اپنا حصہ پایا تے امریکہ نال رل کے سوویت یونین ولوں کسے میزائلاں دے ہلے توں بچن اک جٹ ہویا۔ لسٹر پیرسن، کینیڈا دے اک سیاستدان تے وزیراعظم نے 1956 دے سویز رپھڑ وچ یونائیٹڈ نیشنز دی امن فوج دی سوچ دتی جس باجوں اوہنوں امن دا نوبل انعام وی لبھیا۔ امن فوج دی سوچ کینیڈا ولوں آئی سی ایس لئی پہلی امن فوج وی کینیڈا ولوں آئی تے ہن تک کینیڈا 50 تھانواں تے امن فوج کل چکیا اے۔

2001 وچ کینیڈا نے یونائیٹڈ نیشنز دے تھلے امریکہ نال رل کے افقانستان وچ فوج پیجی۔ جولائی 2011 توں کینیڈا ہولی ہولی اپنی افغانستان توں بلا ریا اے ایس کم وچ کینیڈا دے 158 فوجی اک سفارتی بندا، دو کامے اک اخبار لکھاری مارے گۓ۔ کینیڈا دا ایس لڑائی تے 11.3 کینیڈی ڈالر خرچہ آیا۔ جولائی 2010 وچ کینیڈا نے اپنی فوجی تریخ دا سج توں وڈا سودا کیتا جدوں اوہنے 65 ایف 35 لائیٹنینگ ہوائی جہازاں نوں ملیں لین دا سدا دتا جیدا مل $9 کینیڈی ڈالر بندا سی۔ مارچ تے اکتوبر 2011 دے وشکار کینیڈی فوجاں نے لبیا دی کر دی لڑائی وچ وی حصہ لیا۔

Noc Niagara kolorowa piana
نیاگرا

لوک

2011 دی کینیڈا دی ہون والی لوکاں دی گنتی وچ 33,476,688 لوک کینیڈا وچ وس رۓ سن۔ گنتی وچ وادے دی وڈی وجہ بہر توں کینیڈا وچ لوکاں دا انا اے۔ کینیڈا دے لوکاں دا 80٪ امریکہ دے بارڈر توں 150 کلومیٹر (93 mi) دے اندر ریندے نیں تے کینیڈا دے ٪80 لوک شہراں وچ ریندے نیں۔ 2006 دی اک گنتی وچ اپنے آپ نوں کینیڈی آکھن والے (32٪)، انگریز (21%), فرانسیسی (15.8%), سکاٹ (15.1%), آئرش (13.9%), جرمن (10.2%), اطالوی (4.6%), چینی (4.3%), پہلے لوک (4.0%), یوکرینی (3.9%), تے ڈچ (3.3%) سن. دکھنی ایشیائی (4.0%) نیں۔

کینیڈا دے ٪77.1 لوک سائی نیں۔ ٪43.6 لوک کیتھولک نیں۔ 21٪ دے نیڑے پروٹسٹنٹ نیں۔ 16.5 دا کوئی مذہب نئیں۔ 2٪ مسلمان تے 1.1% یہودی نیں۔

بولیاں

انگریزی تے فرانسیسی کینیڈا دیاں سرکاری بولیاں نیں۔ انگریزی بولن والے کینیڈا دی لوک گنتی دا 68.3٪ بندے نین تے انج انگریزی کینیڈا وچ بولی جان والی سبھ توں وڈی بولی اے۔ فرانسیسی دوجی تے پنجابی تیجی وڈی بولی اے۔

سائینس تے ٹیکنالوجی

Marc Garneau STS-97
مارک گرانو خلا وچ جان والا پہلا کینیڈی تارہ پاندھی

کینیڈا نے سائینسی کھوج تے ایھدے اگے وادھے وچ 2011 وج 29.9 ارب کینیڈی ڈالر خرچے۔ ایس دیس نے فزکس کیمسٹری تے دوائیاں وچ 10 نوبل انعام جتن والے اگے لیاندے۔ دنیا دے سینسداناں دے کم دے ودھیا ہون دے ناپ تے کینیڈا دے سینسدان چوتھے نمبر تے آندے نیں۔ انٹرنیٹ دے ورتن وچ کینیڈا دا نمبر 12واں اے تے ایتھے 28 ملن انٹرنیٹ ورتن والے نیں جیہڑا کے ایھدی لوک گنتی دا 84٪ بندا اے۔

کینیڈا خلا وچ ہوندی کھوج وچ وی اگے ودھے دیساں وج اے تے سوویت یونین تے امریکہ مگروں خلا وچ روبوٹ پیحن والا تیجا دیس سی۔ ایہنے 1962 وچ الوٹ 1 خلا وچ کلیا تے 1984 وچ مارک گرانو خلا وچ جان والا پہلا کینیڈی تارہ پاندھی سی۔

راج گاؤن

او کینیڈا

ہور ویکھو

بارلے جوڑ

  1. (1991) Historical Dictionary of European Imperialism. Greenwood Publishing Group, 109. ISBN 978-0-313-26257-9.
  2. 2.0 2.1 Alan Rayburn (2001). Naming Canada: Stories about Canadian Place Names. University of Toronto Press, 14–22. ISBN 978-0-8020-8293-0.
  3. Paul R. Magocsi (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. University of Toronto Press, 1048. ISBN 978-0-8020-2938-6.
  4. Great Britain (1841). An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada. J.C. Fisher & W. Kimble, 20.
  5. (2008) Archaeology in America: An Encyclopedia 4. ABC-CLIO, 3. ISBN 978-0-313-02189-3.
  6. Timothy R. Pauketat (2012). The Oxford Handbook of North American Archaeology. Oxford University Press, 96. ISBN 978-0-19-538011-8.
20 اپریل

20 اپریل عیسوی کیلنڈر چ سال دا 110th دن اے (110th لیپ دے سالاں چ)۔

20 اپریل گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 110واں (لیپ سال وچّ 111واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 255 دن باقی ہن۔

25 دسمبر

25 دسمبر عیسوی کیلنڈر چ سال دا 359th دن اے (359th لیپ دے سالاں چ)۔

تے دسمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 12واں تے آخری مہینا اے جہڑا نومبر دے مگروں آندا اے ۔

اتلا امریکہ

اتر امریکہ (North America) زمین دے اتلے ادھے حصے چ تے لیندے حصے ول اک براعظم اے۔ ایہنوں اتری دکھنی امریکہ دا نکا براعظم وی کیا جاسکدا اے۔ ایدے اتر ول آرکٹک وڈا سمندر، چڑھدے ول اوقیانوس وڈا سمندر، لیندے ول بحرالکاہل وڈا سمندر، دکھن ول کریبیئن سمندر تے دکھنی امریکہ اے۔

ایہ 24,709,000 مربع کلومیٹر (9,540,000 مربع میل) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہنے زمین دا 4.8% تھاں تے سکی زمین دا تھاں ملیا ہویا اے۔ ایدے 23 دیساں وچ 529 ملین لوک وسرۓ نیں۔ تھاں نال (ایشیاء تے افریقہ مگروں) ایہ دنیا دا تیجا وڈا تے لوک گنتی نال (ایشیاء، افریقہ تے یورپ مگروں) دنیا دا چوتھا وڈا براعظم اے۔ ایہدا لامت تھاں کینیڈا، امریکہ تے میکسیکو نے گھیریا ہویا اے جد کے نکے دیس وشکارلے امریکہ تے کریبین وچ وسدے نیں۔

اتلے امریکہ وج وسن والے پہلے لوک پرانے انڈین سن۔ اوہ انت دے برفانی ویلے وچ 110,000 توں 12,000 ورے پہلے بیرنگ سمندر دے جمن نال ایشیاء تے اتلے امریکہ دے وشکار بننوالے رستے تے ٹر کے ایتھے اپڑے۔ اوہ براعظم وچ وکھریاں رہتلاں تے قوماں وچ ونڈدے گۓ۔ کولمبس توں پہلے ویلے وچ اتلے امریکہ وچ پونگرنوالیاں سب تون وڈیاں تے جوکھے تھان پھیلیاں ہوئیاں رہتلاں ازٹیک اجکل دے میکسیکو وچ تے مایا وشکارلے امریکہ وج پونگریاں۔ 16ویں تے 17ویں صدی وچ یورپی لوک ایتھے آۓ تے ایتھے دیاں لوکاں نوں مکا سٹیا تے اینج یورپی پسار دا مڈھ رکھیا گیا۔

امریکہ

امریکہ اک ملیا لوکراج اے جیہڑا براعظم اتلے امریکہ چ وسدا اے۔ واشنگٹن ڈی سی ایدا راجگڑھ اے تے ایدی لوک گنتی 30 کروڑ اے۔اس دے 50 صوبے نیں۔ ایہ دیس اتلے امریکہ دے وشکار اے جتھے ایدے 48 صوبے نیں۔ ایدے چڑھدے چ اوقیانوس وڈا سمندر اے تے لیندے چ بحر الکاہل۔ ایدے اتر چ کینیڈا اے تے دکھن چ میکسیکو۔ الاسکا دا صوبہ براعظم دے اتر لیندے پاسے ول اے تے الاسکا دے چڑھدے پاسے کینیڈا اے تے لیندے پاسے بیرنگ سٹریٹ تے اوس توں پرے روس اے۔ صوبہ ہوائی جزیریاں دی مورت چ بحرالکاہل دے وشکار اے۔ ایس دیس کول 5 وسدے تے 9 انوسدے تھاں کریبین تے الکاہل وچ وی نیں۔ 9.83 ملین مربع کلو میٹر تھاں نال امریکہ دنیا دا تیجا وڈا دیس اے۔ 30 کروڑ 60 لکھ لوکاں نال اے دنیا دا تیجا وڈا دیس اے۔

امریکہ چ سب توں بعوتیاں نسلاں دے لوک وس ر‎ۓ نیں جیڑے بن باس کر کے اپنے دیساں نوں چھڈ کے ایتھے آکے وس گۓ نیں۔ امریکہ دی ایکانومی دا ناپ 14۔3 ٹرلین ڈالر اے۔ جیڑا دنیا دی ایکانومی دا 23٪ اے۔

پرانے انڈین 15000 ورے پہلے ایشیاء توں ہن دے امریکہ وچ آکے وسے پر اوہناں دی گنتی یورپی لوکاں دے آن تے اوہناں توں لگن والے روگاں تے لڑائیاں باجوں بہت تھوڑی رہ گئی۔ امریکہ دا مڈھ اوہ تیراں امریکی دیس سن جنہاں دی نیو برطانوی لوکاں نے اوقیانوس دے کنڈیاں تے رکھی سی۔ امریکہ ازاد دیس اودوں بنیا جدوں 4 جولائی 1776 نوں ایدے 13 صوبے برطانیہ توں وکھرے ہوۓ تے اوہناں فرانس تے دوجے دیساں نال رل کے سلطنت برطانیہ نال امریکی ازادی دی لڑائی لڑی۔ ایدا قنون 17 ستمبر 1787 نوں منیا تے اگلے ورے ایدے چلن نال 13 صوبے اک لوکراج وچ پلٹ جاندے نیں۔ ایس قنون وچ دس تبدیلیاں 1791 وچ کیتایاں جاندیاں نیں جیدے نال انسانی حقاں دی ہور سانبھ ہوجاندی اے۔

19ویں صدی وچ امریکی تھاں وچ وڈے وادے ہوۓ۔ امریکیاں نے دیسی انڈین لوکاں دے تھانواں تے مل مارے، فرانس کولوں لوئزیانہ تے فلوریڈا سپین کولوں لیا۔ 1845 وچ ٹیکساس لوکراج نوں نال رلایا جس تے میکسیکو نال لڑائی چھڑدی اے تے میکسیکو نوں اپنا ادھا دیس امریکہ نوں دینا پے جاندا اے۔ ایس وادے وچ تھلویں امریکہ جیہڑا وائی بیجی تے غلامی ول سی اوہدا رپھڑ اتلے امریکہ نال جیہڑا بپار تے غلاماں دی ازادی ول سی پیجیاندا اے۔ آپسی لڑائی وچ اتلے امریکہ نوں جت ہوندی اے۔ امریکی قنون وچ 13ویں تبدیلی نال غلامی مکادتی گئی۔ 1867 وچ روس کولوں الاسکا مل لیا گیا۔ امریکی کھلے ویہڑیاں وچ رہن والے انڈین نوں خاص تھاواں وچ پیج دتا گیا۔ 1898 نوں ہوائي لوکراج امریکہ وچ رلایا گیا۔ 1898 دی امریکی ہسپانوی لڑائی مگروں سپین نوں پورٹو ریکو، گوام تے فلپائن (جیہڑا فیر ازاد ہویا) امریکہ نوں دینے پۓ۔ 19ویں صدی دے انت تے امریکہ اک وڈی ایکانومی بن چکیا سی۔

امریکی ہسپانوی لڑائی تے پہلی وڈی لڑائی نے امریکہ نوں جگ دی طاقت بنادتا۔ دوجی وڈی لڑائی چوں امریکہ اک ایٹمی طاقت تے سیکیورٹی کونسل دا پکا سنگی بنکے نکلدا اے۔ ٹھنڈی لڑائی دے انت تے سوویت یونین دے ٹٹن نال امریکہ دنیا دی کلی وڈی طاقت اے۔ $15.1 ٹرلین دے ناپ نال امریکہ دنیا دی سب توں وڈی ایکانومی اے تے اک بندے دی آمدن ناپ نال ایہ دنیا وچ 6ویں نمبر تے اے دنیا دے کل فوجی خرچے دا 41% امریکہ خرچدا اے۔ امریکہ دنیا دا سیاست، بپار تے رہتل وچ آگو اے۔

انگریزی

انگریزی اک لیندی جرمن بولی اے جیہڑی پہلی واری اینگلو سیکسن انگلینڈ وج بولی گئی سی تے ہن ایہ دنیا دے اک وڈے تھاں تے بولی جاندی اے۔ ایہ 375 ملین لوکاں دی ماں بولی اے تے کئی ازاد دیساں امریکہ، کینیڈا، اسٹریلیا، نیوزیلینڈ، برطانیہ تے کریبین دیساں دے لامت لوکاں دی پہلی بولی اے۔ ایہ چینی تے ہسپانوی مگروں تیجی وڈی ماں بولی اے۔ ایہ دوجی بولی لئی چوکھی سکھی جانوالی سب توں وڈی بولی تے یورپی یونین، کئی کامن ویلتھ دیساں، یونائیٹڈ نیشنز تے کئی اداریاں دی سرکاری بولی اے۔

اے برطانیہ، کینیڈا، امریکہ، آسٹریلیا، نیوزی لینڈ دے لوکاں دی پہلی بولی اے تے اے کافی ساری دنیا تے دولت مشترکہ دے دیساں وچ اے بولی دوسری یا سرکاری بولی لئی ورتی جاندی اے۔

5ویں صدی وج رومی سلطنت دے ماڑے پین دو جرمن قبیلے اینگل تے سیکسن نے برطانیہ دے چڑھدے دکھنی تھاں تے مل ماریا تے اوہ جیہڑی بولی اپنے نال لیاۓ اوہ ویلے نال ودھی۔ برطانیہ دے ودھدے پسار تے 17ویں صدی توں 20ویں صدی دے وشکار تک دی سلطنت برطانیہ ہتھوں تے ایہدے پسار تھلے ایہ پھیلی تے تے اگے ودھویں ملن دی بولی بن گئی۔

اجکل دی انگریزی نوں دنیا دی پہلی عالمی بولی کیا جاندا اے۔ اینوں وڈی نی بلکہ سائنس ٹیکنالوجی ملن جلن، کاروبار، ریڈیو، سیاست تے ہوئی جعازاں دی ضروری بولی بن چکی اے۔ امریکہ دے عالمی طاقت بنن نال وی ایس بولی دے اگے ودن دیاں راہواں کھلیاں نیں۔

اونٹاریو

اونٹاریو کینیڈا دے دس صوبیاں وجوں اک اے جیہڑا لوک گنتی وچ پہلے نمبر تے تے تھاں وج دوجے نمبر تے اے۔ اونٹاریو وچ کینیڈا دا راجگڑھ اٹاوہ اے تے ایتھے ای ٹورنٹو کینیڈا دا سب توں لامت لوک گنتی دا شہر اے۔

سادھو سنگھ دھامی

ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی پنجابی دے مشہور ناول "ملوکا" دے لکھاری سن۔ اس ناول وچّ 1920ویاں وچّ کینیڈا وچّ رہِ رہے پنجابیاں دے جیون نوں پیش کیتا گیا ہے۔

سنت رام اداسی

سنت رام اداسی (20 اپریل 1939-11 جنوری 1986) پنجابی کوی اتے گیت کار سی۔ اوہ اپنے گیت آپ ہیک نال گاؤن والے کرانتی کاری کوی دے طور تے جانیا جاندا ہے۔

فرانسیسی بولی

فرانسیسی اک رومن بولی اے جینوں 13 کروڑ دے نیڑے لوک پہلی بولی لئی ورتدے نیں۔ 20 کروڑ دے نیڑے لوک اینوں پہلی یا دوجی بولی لئی ورتدے نیں۔ 11 کروڑ دے نیڑے لوک اینوں دوجی یا تیجی بولی لئی ورتدے نیں۔ فرانسیسی بولن والے لوک 57 دیساں تے تھاواں چ پھیلے ہوۓ نیں۔

‎فرانسیسی نوں ماں بولی بولن والیاں دی چوکھی گنتی تے فرانس چ ای اے پر کینیڈا دے صوبیاں کیوبک نیو برونسوک اونٹاریو تے بیلجیم سویٹزرلینڈ لکسمبرگ تے امریکہ دی کج پاسیاں ایدے بولن والے ہیگے نیں۔ دوجی بولی لئی فرانسیسی نوں ورتن والیاں دی وڈی ٹولی افریقہ چ وسدی اے اے وی کیا گیا اے جے فرانس توں چوکھے فرانسیسی بولن والے افریقہ چ نیں۔

فرانسیسی بولی لاطینی چوں بنی اے جدوں اے رومن سلطنت دا اک انگ سی تے اے اینچ دوجیاں رومن بولیاں پرتگیزی ہسپانوی کیٹلونی تے اطالوی نال رلدی اے۔

فرانسیسی 29 دیساں دی سرکاری بولی اے ایناں نوں فرانکوفون وی کیا جاندا اے۔ فرانسیسی یونائیثڈ نیشنز دی سرکاری بولی اے۔ یورپی جٹ چ 129 ملین لوک جیہڑے یونین دے 27 دیساں چ وسدے نیں (یا جٹ دے 26٪ لوک) ایہ بولی بولدے نیں۔ ایناں چوں 65 ملین دی اے ماں بولی تے 69 ملین دی اے دوجی یا بدیسی بولی اے۔ اینج اے انگریزی تے جرمن دے مگروں جٹ دی تیجی وڈی بولی اے۔ جٹ دے 20٪ لوک جیہڑے فرانکوفون نیں پر اوہ فرانسیسی بولنا جاندے نیں تے ایناں دی گنتی 145 ملین دے نیڑے اے۔

17ویں تے 20ویں صدی دے وشکار فرانسیسی سیاست ڈپلومیسی دیسی دے آپسی جوڑ دی بولی رئی اے۔ ایدی ایس حیثیت نوں ہن آ کے انکریزی نیں پچھے کیتا اے۔ فرانسیسی انگریزی نال ایسی بولی اے جیہڑی پنجے براعظماں چ بولی جاندی اے۔

لدھیانہ

لدھیانہ بھارت دے پنجاب صوبے دے لدھیانہ ضلِعے دا اِک مشہور شہر اَتے نگر نِگم اے۔ ایہہ 2011 وِچّ 1،613،878 دی لوک گنتی دے نال صوبے وِچّ سبھ توں وڈّا شہر اے۔ لہندے اُتّر پردیش، بِہار، دِلّی اَتے اُڑیسہ توں وڈّی گِنتی وِچّ آئے پرواسی مزدوراں کارن واڈھی دے ویلے اِسدی آبادی چوکھی ودّھ جاندی اے۔ اِس دا رقبہ قریب 310 ربع کلومیٹر اے۔ ایہہ شہر ستلج دریا دے پُرانے کنڈھے تے وسیا ہویا اے جو کہ ہُن 13 کلومیٹر اُتّلے ولّ وہِندا اے۔ اِتّھوں دے وسنیکاں نوں 'لدھیانوی' کیہا جاندا اے۔

لدھیانہ، پنجاب دے راجگڑھ چنڈی گڑھ توں 100 کلومیٹر لہندے ولّ قومی شاہراہ 95 اَتے دیس دے راجگڑھ نوِیں دِلّی توں امرتسر جاندے قومی شاہراہ 1 اُتّے واقع اے۔ ایہہ نوِیں دِلّی نال ہوا، سڑک اَتے ریل راہیں بخوبی جُڑیا ہویا اے۔

ایہہ پنجاب دا باہر جا کے وسن آلے واسیاں وجہوں مشہور ضِلع ہے جِسدی بہُت ساری آبادی کینیڈا، برطانیہ اَتے امریکہ وِچّ رہندی اے۔

لدھیانہ سڑکاں اُتّے بہُت سارِیاں مرسِڈیز اَتے ہور موہری برانڈاں جِویں بی. ایم. ڈبلِیو. وغیرہ دِیاں دَوڑدِیاں کاراں لئی وی جانیا جاندا اے|

نیو یارک

نیو یارک امریکہ دے اتلے چڑھدے پاسے وچ اک صوبہ اے۔ اے لوک گنتی دے سعاب چ تیسرا وڈا امریکی صوبہ اے۔ نیویارک دے دکھن ول پنسلوانیا تے نیو جرسی، تے چڑھدے ول کنکٹیکٹ، میساچیوسٹس تے ورمونٹ نیں۔ اتر چڑھدے ول ایدا ولگن کینیڈا نال لکدا اے۔ ایدا شہر نیو یارک 8,000,000 دی لوک گنتی نال امریکہ دا سب توں وڈا شہر اے۔ نیویارک نوں امریکہ دا بوآ وی کیا جاندا اے جے مہاجر یورپ تے ہور پاسیاں توں نیویارک دی راہ امریکہ آۓ سن۔

ٹھنڈی لڑائی

امریکہ تے سویت یونین تے انہاں دے اتحادیاں دے وچکار 1940ء توں 1990ء دی دہائی تک چلن آلے تنازع ، تناء تے مقابلے نوں سرد جنگ آکھئیا جاندا اے ۔ اس سارے چر چ ایہہ دو وڈیاں طاقتاں جیون دے ہر میدان چ اک دوجے دے مقابلے چ رہئیاں ،جنہاں چ فوجی اتحاد ، نظریئے ، نفسیات ، جاسوسی ، فوجی طاقت ، صنعت ، خلائی دوڑ دفاع تے وڈے خرچے ، روایتی تے جوہری ہتھیاراں دے دوڑ تے ہور دوجے شعبے شامل نیں ۔ ایہہ امریکہ تے روس وچکار براہ راست فوجی مداخلت دی جنگ نئیں سی پر فوجی تیاری تے دنیا بھر چ اپنی حمایت لبھن لئی سیاسی جنگ دی ادھ صدی سی ۔

حالانکہ امریکا تے روس دوجی جنگ عظیم چ‍ جرمنی دے خلاف اکٹھے سن پر جنگ دے مگروں تعمیر نو دے حوالے نال اینہاں دے نظریئے بالکل مختلف سن ۔ کجھ دہائیاں چ سرد جنگ یورپ تے دنیا دے ہر خطے چ پھیل گئی ۔ امریکہ نے اشتراکی نظریات نوں روکن لئی لہندے یورپ ۔ لہندے ایشیاء تے چڑھدے دکھنی ایشیا چ کئی دیساں نال اتحاد قائم کیتے ، اس وچکار کئی وار ایہو جہے تنازعے بنے جہڑے جگ نوں اک نویں عالمی جنگ دے نیڑے لے آئے جنہاں چ برلن ناکہ بندی (1948ء توں 1949ء) کوریا جنگ (1950ء توں 1953ء) ویت نام جنگ ( 1959ءتوں 1975ء) ،کیوبا میزائل بحران (1962ء) تے سویت افغان جنگ ( 1979ء توں 1989ء) قابل ذکر نیں ۔ اس دی علاوہ ایسے ویلے وی آئے جدوں دوناں دیساں وچکار تناء گھٹئیا ۔ 1980ء دی دہائی دے آخر چ سرد جنگ اوس ویلے مکن دے نیڑے آئی جدوں سویت آگو میخائل گورباچوف نے امریکی صدر رونالڈ ریگن نال کئی ملاقاتاں کیتیاں تے نال ای نال اپنے دیے چ اصلاحتی منصوبےآں دا اعلان کیتا ۔ اس وچکار روس چڑھدے یورپ چ اپنی طاقت کھوندا رہئیا تے آخر چ 1991ء چ ٹوٹے ٹوٹے ہو گئیا ۔

پنجابی

پنجابی (گرمکھی ਪੰਜਾਬੀ، دیوناگری पंजाबी، انگریزی Punjabi) ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ پنجاب ایہدا اصل دیس اے۔ پشاور توں دلی، مظفرآباد ازاد کشمیر توں رحیم یار خان تک ایہ عام بولی تے سمجھی جاندی اے۔ پنجاب توں باہر پاکستان دے دوجے تھانواں وچ ایہنوں بولن تے سمجھن والے کافی لوک نیں۔ پاکستان توں باہر پنجابی ہندستان، برطانیہ، کینیڈا، سعودی عرب، متحدہ عرب امارات ،امریکہ تے ہور کئی دیساں وچ بولی جاندی اے۔ پاکستان وچ ایہہ سب توں زیادہ بولی جان والی بولی اے تے برطانیہ وچ اس دا نمبر دوجا اے۔ تے ہندستان وچ ایہدا نمر 11واں اے تے پورے دکھنی ایشیاء وچ ایہہ تیجے نمبر تے آندی اے۔ ایدے وچ 175000 دے نیڑے شبد نیں۔ ایدے بولن والے 11 کروڑ توں ودھ نیں انج اے دنیا دیاں وڈیاں بولیاں وچ آوندی اے۔

پنجابی /pʌnˈdʒɑːbi/ (شاہمکھی: ‎پنجابی‎) (گورمکھی: ਪੰਜਾਬੀ) پنجاب دی بولی، جس نوں پنجاب خطے دے وسنیک جاں متعلق لوک بولدے ہن۔ ایہہ بولیاں دے ہند-یورپی پروار وچوں ہند-ایرانی پروار نال تعلق رکھدی اے۔ ایہہ پنجابیاں دی ماں بولی اے اتے سکھ مت دی مذہبی بولی وی اے، جس وچ گرو گرنتھ صاحب دی رچنا کیتی گئی اے۔ ایہہ دنیا اتے خاص کر دکھنی ایشیا دے اُگھے بھنگڑا سنگیت دی بولی اے۔ پاکستان وچ ایہہ سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے۔

اس توں بناں شبد "پنجابی" نوں پنجاب نال متعلق کسے وی چیز لئی ورتیا جاندا اے جویں کہ پنجابی بولن والیاں اتے پنجاب خطے دے رہن والیاں نوں پنجابی ہی کیہا جاندا اے۔

کنڈیلے ایگوانے

کنڈیلے ایگوانے ایگوانیاں دا اک ٹبر اے جیہڑے دکھنی کینیڈا توں لے کے پانامہ دے واسی نیں۔ ایس ٹبر دے کئی سنگی گرم، ریتلے تے سکے تھانواں دے واسی نیں۔ کئیاں دے پنڈے تے تکھے کنڈے ورگے انگ بنے ہوندے نیں۔

کیوبک

کیوبک چڑھدے وشکارلے کینیڈا دا اک صوبہ اے۔ ایہ اکلا کینیڈی صوبہ اے جتھے لامت لوک فرینج بولدے نیں تے جتھے دی سرکاری بولی فرینچ اے۔ ایہ تھاں نال سب توں وڈا تے لوکاں نال (اونٹاریو مگروں) دوجا سب توں وڈا صوبہ اے۔

دوجیاں بولیاں وچ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.