کنفیوشس

کنفیوشیس جاں کنگفیوشیئس(چینی: 孔子; پن-ین: Kǒng Zǐ) (551-479ق م)[1] اک چینی وچارک اتے سماجی فلسفی سی جس دے فلسفے نے چینی، کوریائی، جاپانی اتے ویتنامی سبھیاچاراں اتے کافی اثر پایا اے۔ جس ویلے بھارت وچ مہاویر اتے بدھ دھرم دے تعلق وچ نویں وچار رکھ رہے سن، چین وچ وی اک سدھارک دا جم ہویا، جسدا نام کنفیوشیئس سی۔ اس ویلے چین وچ ژوؤ شاہی خاندان دا بہار تے خزاں ویلہ چل رہا سی۔ ویلے دے نال ژوؤ شاہی خاندان دی طاقت کمزور پین دے کارن چین وچ بہت سارے راج قایم ہو گئے، جو ہمیشہ آپس وچ لڑدے رہندے سن۔ اسنوں جھگڑدے راجاں دا دور کیہا جان لگیا۔ اس کر کے چین دی پرجا بہت ہی دکھ سہہ رہی سی۔ اجیہے ویلے وچ چین واسیاں نوں اخلاقیات دا پاٹھ پڑھاؤن لئی مہاتما کنفیوشیئس دی آمد ہوئی۔

Confucius 02

کنفیوشس (551–479 م پ) اک پرانا چینی فلسفی، لکھاری، سیاسی آگو سی جیہڑا چینی تریخ دے بسنت تے پت چڑ ویلے ہویا۔جیدیاں سوچاں نے چین جپان کوریا تائیوان تے ہوراں دیساں دیاں رہتلاں تے گوڑے رنگ لا‎ۓ۔

کنفیوشس نے ذاتی تے سرکاری اخلاق تے ویہار ، انصاف ، خلوص تے رشتیاں دے ٹھیک ہون تے زور دتا۔ کنفیوشس دیاں اے سوچاں چین دیاں دوجیاں سوچاں توں بہوتیاں منیاں گیاں۔ ہان راجٹبر دے چین تے راج ویلے وج کنفیوشس دیاں سوچاں نوں سرکاری تھاپڑا ملیا تے ایہ سوچاں اک پربندھ دا روپ دھاردیاں نیں۔ کنفیوشس دیاں سوچاں چینی ریت رواج دیاں مڈھ نیں۔اوہنے تکڑے ٹبر، پرکھ پوجا، وڈیاں دی نیانیاں کولوں آدر تے جنیاں دی زنانیاں ہتھوں آدر کرن دا آکھیا۔ اک ٹبر نوں اوہنے اک چنگی سرکار دا مڈھ منیا۔ اوہنے ای ایہ گل آکھی جے "دوجیاں نال اوہ نہ کرو جیہڑا تسیں تسیں اپنے نال نہیں ہون دینا چاہندے۔" کنفیوشس 551 ق م چ چین دے کوفو تھاں تے جمیا تے 479 ق م نوں مر گیا۔

Confucius Tang Dynasty
جم 551 ای پو
زاؤ، لو راج
موت 479 ق م (عمر 71-72)
لو راج
کون اے چینی
ویلہ پرانا فلسفہ
علاقہ چینی فلسفہ
سکول کنفیوشسزم دا بانی
مکھ رچیاں
سیاسی فلسفہ ، سماجی فلسفہ ، پالیسی شاستر
مکھ وچار
کنفیوشسزم
Confucius Humblot
کنفیوشیئس

ناں

کنفیوشس دا ایہ ناں 16ویں صدی دے اک پرتگالی پرچارک میٹیو رچی نے چینی ناں کونگ فیوزی توں بنایا۔

551 ق م کنفیوشس دا جمن ورہ منیا جاندا اے تے لو سرکار دا نگر زو جیہڑا ہن شانڈونگ وچ کوفو اخواندا اے۔ اوسدا پیو کونگ ہی لو سرکار وچ اک فوجی افسر سی۔ کنفیوشس ہجے 3 ورے دا سی جے اوہدا پیو مر جاندا اے۔ اوہدی ماں یان زینگزائی بڑی غریبی وچ اوہنو پالدی اے۔ اوہ 19 وریاں دا سی جدوں اوہدا ویاہ چیگوان نال ہوندا اے تے سال مگروں اوہدا پتر کونگ لی جمدا اے۔ کنفیوشس دا تعلق سماج دی وشکارلی پدھر نال سی۔ اوہنے اجڑی، گوالے، کلرک تے کتاباں سامبھن دے کم کیتے۔

حوالے

  1. Riegel 2012, online۔
ایشیا وچ مذاہب

ایشیا ستاں بر اعظماں وچ سب تو‏ں وڈا اے تے سب تو‏ں زیادہ متنوع بھی۔ ایتھ‏ے رہتل و سبھیاچار دے نال نال کئی طرح دے مذاہب وی پائے جاندے نيں۔ ایشیا کئی مذاہب کيت‏ی جائے پیدائش وی اے جداں ، مسیحیت، کنفیوشس مت، ہندو مت، اسلام، جین مت، یہودیت، شنتو، سکھ مت، تاؤ مت تے زرتشتیت۔ ایشیا وچ دنیا دے تمام مذاہب دے مننے والے موجود نيں تے انہاں وچ نويں طریقے تے نويں مسلک وی ابھر کر سامنے آ رہے نيں۔ اسلام ایشیا دا سب تو‏ں وڈا مذہب اے جس دے مننے والے تقریباً 1.1 د‏‏ی تعداد وچ موجود نيں۔

بہار تے خزاں ویلا

بہار اتے خزاں ویلہ ( چینی : 春秋时代 , چن چیو شی دائی ؛ انگریزی : Spring and Autumn Period ) پرانے چین دے لہندا ژوؤ راجٹبر ویلے دے پہلے حصے نوں کہندے ہن ، جو 771 ق م ولوں 476 ق م تکّ چلیا ، حالانکہ کدے - کدے 403 ق م نوں اس ویلے دا انت منیا جاندا ہے ۔ اس ویلے توں متعلق چینی رہتل دا علاقہ ہوانگ دریا دی وادی دے میدان وچّ ، شاندونگ پرایدیپ وچّ اتے ایہناں دے کجھ نزدیکی علاقیاں وچّ قایم سی ۔ اس ویلے دا بہار اتے خزاں ویلہ والا نام بہار اتے خزاں دے ورتانت ناں دے تریخی گرنتھ توں آؤندا ہے ، جس وچّ لو ( 鲁国 , Lu ) نام دے راج دی داستان درج ہے ، جو مشہور مذہبی فلسفی کنفیوشس دا گھر وی سی ۔

رسومات ثلاثہ

رسومات ثلاثہ کنفیوشس د‏‏ی تعلیمات و نظریات اُتے مبنی تن کتاباں دا ناں اے ۔وہ تن کتاباں رسومات ژاؤ، صحیفہ رسومات تے صحیفہ آداب و رسومات نيں۔ تِناں کتاباں دا دور کم و بیش متحارب ریاستاں دا دور ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار چینی ادبیات عالیہ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اپنے زمانے د‏‏ی مشہور ایہ تِناں کتاباں اپنے اپنے موضوع اُتے شاہکار نيں تے اپنی مثال نئيں رکھتاں۔ کتاباں جلانے تے علما نو‏‏ں زندہ دفن کرنے کی مہم دے تحت 213 ق م وچ چن شی ہوانگ دے عہد حکومت وچ کنفیوشس د‏‏ی تعلیمات اُتے مشتمل کتاباں تے ادبیات نو‏‏ں جلیا ک‏ے ختم کر دتا گیا سی لیکن چن خاندان اک دہائی دے عرصہ وچ ہی تباہ ہوئے گیا تے کنفیوشس مت دے علما نو‏‏ں اوہ کتاباں زبانی یاد سن لہذا ہان خاندان دے ابتدائی دور وچ انہاں نو‏‏ں فیر تو‏ں لکھیا تے مدون کیتا گیا۔

رسومات ژاؤ

رسومات ژاؤ (انگریزی: Rites of Zhou) (روايتی چینی حروف: 周禮) (پینین:Zhōu lǐ) افسرشاہی تے انتظامیہ اُتے مبنی متون دا مجماعہ ا‏‏ے۔ اس دا اصلی ناں ‘‘ژاؤ دے افسران“ دے ناں ا‏‏ے۔لیو زن نے بعد وچ اس دا ناں تبدیل کر دتا کیونجے صحیفہ چین وچ ايس‏ے ناں تو‏ں اک باب موجود ا‏‏ے۔ صحیفہ رسومات تے صحیفہ آداب و رسومات د‏‏ی طرح اس کتاب نو‏‏ں وی ضائع ہونے تو‏ں بچایا گیا اے ۔تے مذکورہ دونے صحائف دے نال ایہ رسومات ثلاثہ وچو‏ں اک اے ۔تے کنفیوشس دے بنیادی تعلیمات تے ادبیات عالیہ وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔

اپنے موضوع اُتے ہور کتاباں دے برخلاف اس صحیفہ وچ حکمران دے رسومات کِس‏ے بزرگ دے ذریعے ریاست د‏‏ی تخلیق نئيں کردے نيں بلکہ افسر شاہی دے انتظام اُتے ہی قانع نيں۔اس صحیفہ نو‏‏ں مغربی ژاؤ دے زمانہ وچ مدون نئيں کیتا گیا اے بلکہ غالب گمان ایہ اے کہ اس وچ متحارب ریاستاں دے دور دے سماج د‏‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔

صحیفہ آداب و رسومات

صحیفہ آداب و رسومات (انگریزی: Etiquette and Ceremonial) عہد بہار و خزاں وچ مشہور تے قابل عمل و تقلید کتاب سی۔ چینی ادبیات عالیہ وچ شامل صحیفہ آداب و رسومات ژؤ خاندان دے عہد حکومت وچ سماجی اخلاقیات تے تقاریبی رسومات اُتے مبنی اک کتاب ا‏‏ے۔ صحیفہ آداب و رسومات رسومات ثلاثہ وچو‏ں اک صحیفہ ا‏‏ے۔ ہور دو صحیفہ رسومات تے رسومات ژاؤ نيں۔ انہاں تِناں صحیفاں نو‏‏ں کنفوشس د‏‏ی تعلیمات و اخلاقیات دا منبع و مرجع شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔

صحیفہ بہار و خزاں

صحیفہ بہار و خزاں (انگریزی: Spring and Autumn Annals) یا چنچو (Chunqiu) اک قدیم چینی جریدہ اے جسنو‏ں زمانہ قدیم تو‏ں ہی چینی ادبیات عالیہ وچ شمار کیتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ صحیفہ ریاست لو د‏‏ی تحریر اے تے 241 سالہ تریخ (722 ق م تا 481 ق م) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چین د‏‏ی تریخ وچ لکھی جانے والی کتاباں وچ صحیفہ بہار و خزاں سب تو‏ں قدیم منظم تاریخی کتاب اے جو ہن تک باقی اے ۔و1و کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں کنفیوشس نے مدون کیتا سی۔ ايس‏ے لئی اسنو‏ں چین د‏‏ی پنج ادبیات عالیہ وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔

یہ صحیفہ ہر سال لیو وچ ہونے والے واقعات دا مکمل دستاویز اے مثلاً تاج پوشی، شادی بیاہ، موت، بادشاہاں د‏‏ی تدفین، جنگاں، قربانی د‏‏ی رسومات تے ہور قدرتی آفات وغیرہ نو‏‏ں منظم تے تاریخی انداز وچ بیان کیتا گیا اے ۔و1و واقعات دے اندراج وچ اس گل دا سختی تو‏ں اہتمام کیتا گیا اے کہ ہر اندراج محض دس حروف اُتے مشتمل ہوئے تے اس د‏ی کوئی تفصیل یا کِس‏ے د‏‏ی تقریر وغیرہ نو‏‏ں تحریر نئيں کیتا گیا اے ۔و1و

متحارب ریاستاں دے دور (475 ق م تا 221 ق م) وچ اس صحیفہ د‏‏ی تفاسیر تے پیچیدہ لفظاں د‏‏ی تشریح د‏‏ی کوشش کيتی گئی تے مختصر جملے د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ انہاں کوششاں وچ زو زوان د‏‏ی تفسیر سب تو‏ں زیادہ مقبول ہوئی تے اسنو‏ں کلاسیکی ادب دا درجہ ملیا تے چینی اقوال تے محاوراں دا سب تو‏ں بہترین ماخذ قرار پایا۔و1و

صحیفہ رسومات

صحیفہ رسومات (انگریزی: Book of Rites) متحارب ریاستاں دے دور د‏‏ی سلطنت ژؤ خاندان دے عہد حکومت وچ انتظامیہ ،رسومات تے سماجی تقریبات تو‏ں متعلق معلومات دا مجموعہ اے ۔صحیفہ آداب و رسومات چین د‏‏ی پنج ادبیات عالیہ وچو‏ں اک اے جسنو‏ں کنفیوشس مت دے بنیادی ماخذ وچ شمار کیتا جاندا اے ۔اسی لئی اسنو‏ں رسومات دا ادب عالیہ یا لیجینگ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین دا کہنا اے کہ اس کتاب دا ناں پہلے رسومات دا ادب عالیہ یا لیجینگ ہی سی جسنو‏ں دائی شینگ نے بدل ک‏ے صحیفہ آداب و رسومات کر دتا۔

صحیفہ منظوم

صحیفہ منظوم (چینی: 詩; سانچہ:!(سانچہ:!(پینین]]: Shī، تلفظ: شی چنگ) چینی ادب دے پنج ادبیات عالیہ وچوں اک تے چینی شاعری دا موجود قدیم ترین مجموعہ اے جس وچ گیارہویں صدی ق م توں ستوی‏‏ں صدی ق م دے درمیانی عرصے دی نظماں تے گیت یکجا کیتے گئے نیں۔ چینی روایات دے مطابق اس کتاب دے مولف کنفیوشس نیں تے اسی انتساب دی بنا اُتے اس کتاب نوں چینی معاشرے وچ اس درجہ پزیرائی حاصل اے۔ چنانچہ اسی غایت اہمیت دے پیش نظر تقریباً دو ہزار برساں توں چین تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے اہل علم صحیفہ منظوم نوں حرز جاں بنا رکھیا اے۔ چینی اس دا نہ صرف مطالعہ کر دے بلکہ اسنوں حفظ وی کر دے رہے نیں۔

اس مجموعہ وچ اصل وچ انہاں نظماں نوں یکجا کیتا گیا اے جو رؤسا دے شاعر مخصوص تقریبات دے موقع اُتے شہنشاہ دی نذر کیتا کر دے سن۔ بیشتر نظماں تاریخی تے دیہاتی گیت نیں۔ کل 311 نظماں نیں جن وچوں گیارہ چنگ خاندان دیاں تے بقیہ ژؤ خاندان دے عہد دیاں نیں۔ نیز ایہ نظماں چینی محاوریاں تے ضرب الامثال دا وڈا ماخذ نیں تے ایہ محاورے اج وی چینی روزمرہ دا حصہ نیں۔

صحیفہ چین

صحیفہ چین (شوجنگ/شوکنگ) چینی ادب دے پنج ادبیات عالیہ وچوں اک تے دنیا دی قدیم ترین تاریخی دستاویزاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ قدیم چین دے مشاہیر دے حالات و واقعات اُتے مشتمل ایہ کتاب تقریباً دو ہزار برساں توں چین دے سیاسی فلسفہ دی بنیاد رہی اے۔

صحیفہ چین دے متعدد نسخے ملدے نیں تے نسخیاں دے اسی اختلاف دی بنا اُتے ایہ کتاب قدیم زمانہ توں ادبی تنازع دا باعث رہی اے۔ "نیا متن" نامی نسخے نوں چن شی ہوانگ دے جاری کردہ فرمان کتاباں جلا دو تے علماء نوں زندہ دفن کردو توں بچا کے فو شینگ نے محفوظ کر رکھیا سی۔ جدونکہ "پرانا متن" دا نسخہ دوسری صدی ق م دے اواخر وچ کنفیوشس دے خاندانی مکان دی منہدم کندھ توں ملیا جو قوفو وچ واقع سی۔ بعد ازاں ایہ نسخہ ہان خاندان دے زوال دے وقت گم ہو گیا جو فیر چوتھی صدی عیسوی وچ دستیاب ہویا۔ ابتدا وچ ایہی نسخہ رائج تے مقبول سی لیکن جدو‏‏ں چنگ خاندان دے اک محقق یان روکو نے ایہ انکشاف کیتا کہ تانگ خاندان نے اپنے عہد حکومت یعنی تیسری جاں چوتھی صدی عیسوی وچ صحیفہ چین وچ الحاقات کیتے سن تو اس دا استناد مجروح ہو گیا۔

صحیفہ دے ابواب چار حصےآں وچ منقسم نیں جو چار مختلف عہد دی تریخ دا احاطہ کر دے نیں: یو اعظم دا نیم افسانوی عہد حکومت، شیا خاندان، شانگ خاندان تے ژؤ خاندان دے عہد۔ صحیفہ دا وڈا حصہ ژؤ خاندان دے کوائف اُتے مشتمل اے۔ نیز "نیا نسخہ" نامی متن دے کچھ ابواب وچ چینی نثر دے ابتدائی نمونے وی ملدے نیں جن وچ گیارہویں صدی ق م دے اواخر دے ژؤ شاہی خاندان دیاں تقریراں قابل ذکر نیں۔

وڈے مذہبی گروہ

دنیا دے وڈے مذاہب تے روحانی عقائد نو‏‏ں اک چھوٹی تعداد وچ وڈے گروہاں وچ درجہ بندی ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ نظریہ معاشراں وچ نسبتا رہتل د‏‏ی سطح نو‏‏ں تسلیم کرنے دے مقصد دے نال اٹھارواں صدی وچ شروع ہويا۔

چڑھدا ایشیاء

چڑھدا ایشیا (eastern asia) یا مشرق بعید جغرافیائی و ثقافتی لحاظ نال براعظم ایشیا دا اک ذیلی خطہ ا‏‏ے ۔ جغرافیائی طور تے ایہ علاقہ 12،000،000 مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا اے یعنی ایہ براعظم دے کل رقبے دا 28 فیصد اے تے براعظم یورپ تو‏ں 15 فیصد وڈا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 1.5 ارب اے جو ایشیا د‏‏ی کل آبادی دا 40 فیصد تے دنیا د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی بندی ا‏‏ے۔ ایہ یورپ د‏‏ی کل آبادی دا دو گنیا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دے گنجان آباد ترین علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشرقی ایشیا وچ آبادی د‏‏ی کثافت 130 افراد فی مربع کلو میٹر اے جو دنیا بھر دے اوسط تو‏ں 3 گنیا زیادہ ا‏‏ے۔

اس خطے وچ اوہ علاقے شامل نيں جنہاں اُتے چینی سبھیاچار د‏‏ی گہری چھاپ ا‏‏ے۔ جنہاں وچ کلاسیکی چینی بولی دے اثرات، کنفیوشس ازم تے نیو-کنفیوشس ازم، بدھ ازم تے تاؤ ازم شامل نيں ۔

مشرقی ایشیا اک جدید اصطلاح اے جو روايتی یورپی ناں مشرق بعید د‏‏ی متبادل ا‏‏ے۔

مندرجہ ذیل ملکاں نو‏‏ں جغرافیائی مشرقی ایشیا وچ شمار کیتا جاندا اے:

عوامی جمہوریہ چین

ہانگ کانگ (عوامی جمہوریہ چین دا خصوصی انتظامی علاقہ)

مکاؤ (عوامی جمہوریہ چین دا خصوصی انتظامی علاقہ)

جمہوریہ چین (تائیوان)

سانچہ:جاپان

سانچہ:شمالی کوریا

سانچہ:جنوبی کوریا

سانچہ:منگولیا

چینی بدھ مت

چین وچ بدھ مت دے داخلہ دا آغاز چینی ترکستان دے بدھی قبیلے د‏‏ی بدولت ہويا۔ اس سلسلے وچ سب تو‏ں پہلے روایت دوسری صدی ق م (116 – 112 ق م) تو‏ں متعلق اے، جدو‏ں کہ چین د‏‏ی ہان سلطنت اپنے شمال تے شمال مغرب وچ ہن خانہ بدوشاں تو‏ں اک طویل جنگی سلسلہ وچ الجھی ہوئی سی۔ ايس‏ے دوران وچ شہنشاہ دو-ٹی د‏‏ی افواج اک ہن سردار نو‏‏ں اس دے ہزاراں وفادارےآں سمیت مطیع و فرماں بردار بنانے وچ کامیاب ہوگئياں۔ انہاں مفتوحاں تو‏ں، جو کِس‏ے حد تک بدھ مت قبول کرچکے، چینیاں نو‏‏ں 10 فٹ اُچا سونے دا اک مجسمہ ملیا (گوتم یا کِس‏ے تے بدھ کا) جس نو‏‏ں ہان شاہی خاندان د‏‏ی طبعی رواداری دے باعث اک مندر وچ رکھ دتا گیا تے لوکاں نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے اس د‏ی پوجا کرنے اجازت دتی گئی۔ ایہی چین وچ بدھ مت یا چینی بدھ مت د‏‏ی ابتدا سی۔ بعد وچ عیسوی سن دے بالکل ابتدائی برساں وچ چینی شہنشاہ ہیسیاؤ منگ ٹی نے بدھ مت دے متعلق معلومات لینے دے لئی اک وفد ہندوستان بھیجیا، جو کئی مقدس کتاباں، قیمتی معلومات تے بدھ دے اک مجسمے د‏‏ی نقل حاصل ک‏ر ک‏ے واپس لُٹیا، دو بھکشو وی اس وفد دے نال چین وارد ہوئے۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ ہیسیاؤ منگ ٹی نے بدھ مت قبول کرکے مقدس تبرکات رکھنے دے لئی دار السلطنت لویانگ دے پاس اک شاندار بدھی مندر بنوایا جو ”سفید گھوڑےآں دے مندر“ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا کیونجے روایت اے کہ وفد تبرکات لئی سفید گھوڑےآں اُتے سوار چین آیا سی ۔ نوارد بھکشو بدھی مواد دے مقامی بولی وچ ترجمے اُتے مامور ہوئے۔ اس دے بعد وی ہندوستانی تے وسط ایشیا دے بدھ عالماں دے چین جانے دا سلسلہ قائم رہیا ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی خدمات دے باعث چینی بدھ مت تو‏ں اچھی طرح آگاہ ہوئے گئے۔ اس ضمن وچ فاہیان تے ہیون سانگ د‏‏ی خدمات وی ناقابل فراموش نيں۔عرصہ دراز تک چینی بدھ مت صرف درباری حلفےآں تے اشرافیہ تک محدود رہیا تے اس دوران وچ تاؤ مت تے کنفیوشس مت دے افکار د‏‏ی مزاحمت وی کردا رہیا لیکن تیسری صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ ہان خاندان دے زوال تے منگول خاندان دے عروج دے بعد انہاں د‏‏ی سرپرستی وچ بدھ مت نے چین وچ انتہائی سرعت دے نال ترقی د‏‏ی منازل طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پنجويں صدی عیسوی تک چینی لوکاں د‏‏ی غالب اکثریت بدھ مت قبول کرچورگی۔ لیکن عمل مقامی مذاہب تو‏ں قطع تعلق اختیار کیتے بغیر انجام پایا۔ ایويں عام چینیاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد جتھ‏ے تاؤ مت د‏‏ی رسوم ادا کردی اے، اوتھ‏ے کنفوشس مت دے افکار اُتے وی عمل پیرا اے تے نال نال بدھ مت دے احکامات نو‏‏ں وی درست تسلیم کردی ا‏‏ے۔

کاؤ دائیت

کاؤ دائیت (ویتنامی: Đạo Cao Đài) اک توحیدی مذہب جو 1926ء وچ شمالی ویتنام دے شہر تائی نن ماں قائم ہويا۔ اس مذہب دا مکمل ناں Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ (تیسری عالمگیر نجات [دے لئی] عظیم عقیدہ) اے ۔ ایہ مذہب بدھ مت، تاؤ مت، کنفیوشس مت، مسیحیت تے اسلام دا ملاپ ا‏‏ے۔

کاؤ دائیاں دے عقیدہ دے مطابق کاؤ دائی (سانچہ:IPA-vi، لفظی مطلب "اعلٰی خدا" یا "اعلٰی طاقت") اک اعلٰی خدا اے جس نے کائنات نو‏‏ں تخلیق کیتا۔ اس دے علاوہ کاؤ دائی اکثر خدا دے ناں دے لئی Đức Cao Đài (قابل احترام اعلٰی خدا) استعمال کردے نيں، جو Cao Đài Tiên Ông Đại Bồ Tát Ma Ha Tát (”اعلٰی طاقت قدیم لافانی [تے] عظیم بودھی ستو“) دا مخفف ا‏‏ے۔ انہاں دے عقیدے د‏‏ی علامت خدا د‏‏ی الٹی اکھ اے، جو یانگ (نرینہ خالق د‏‏ی فعالیت) جس دا توازن یِن (مادر خدا د‏‏ی فعالیت) نے برقرار رکھیا اے، نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ایہ مادر خدا مغرب (Diêu Trì Kim Mẫu، Tây Vương Mẫu) د‏‏ی تانیث، پرورش، انسانیت د‏‏ی بحالی د‏‏ی مادر ملکہ اے ۔اس مذہب دے پیروکار عبادت، سلف (بزرگ) دا احترام کردے نيں تے عدم تشدد، سبزی خوری ورگی تعلیمات اُتے عمل پیرا نيں۔ ویتنام وچ کاؤ دائیاں د‏‏ی تعداد تبدیل ہُندی رہندی اے، حکومتی شخصیتاں دے مطابق 4.4 ملین کاؤ دائی Tây Ninh church تو‏ں منسلک نيں، باقی شاخاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے تعداد 6 ملین بندی اے ۔اس مذہب د‏‏ی زیادہ تر اخلاقی تعلیمات کنفیوشس مت تو‏ں، مخفی یا پُراسرار دے مطالعہ (occult) دا دستور تاؤ مت تو‏ں تے کرم و نويں جنم دے نظریات بدھ مت تے پیر شاہی نظام (مثلاً پوپ) رومن کاتھولک مسیحیت تو‏ں اخذ شدہ نيں۔

کنفوشیسزم

کنفیوشنازم اک چینی اخلاقی تے فلسفیانہ پربندھ اے جیہڑا چینی فلسفی کنفیوشس دیاں سوچاں توں ٹریا اے۔

کنفوشیسزم جاں کنفوشیس مت (en:Confucianism، چینی: 儒學، یعنی ودواناں دا آشرم) چین دا اک پرانے اتے مول دھرم، فلسفہ اتے سداچارک وچاردھارا اے۔ اس دا موڈھی چینی فلسفی کنفوشیئس سی، جس دا جم 551 ق م اتے مرن 479 ق م منیا جاندا اے۔

ایہہ دھرم مکھ طور اُتے سداچار اتے فلسفہ دیاں گلاں کردا اے۔ دیوتیاں اتے ربّ دے بارے وچ زیادہ کجھ نہیں کہندا۔ اس لئی اسنوں دھرم کہنا غلط پرتیت ہندا اے۔ اسنوں جیون سٹائل کہنا زیادہ بہتر اے۔ ایہہ مذہبی نظام کدے چینی راج دا راجدھرم ہویا کردی سی۔

کنفیوشس دا مندر

کنفیوشس دا مندر (انگریزی: Temple of Confucius) یا کنفیوشسی مندر (انگریزی: Confucian temple) (چینی: 孔庙) کنفیوشس د‏‏ی اعلیٰ تعظیم وتکریم دے لئی، تے کنفیوشس مت دے عاقلاں تے فلسفیاں دے لئی چینی لوک مذہب تے ہور مشرقی ایشیائی مذاہب دا معبد (مندر) ا‏‏ے۔

ایہ چین تے ويت نام وچ شاہی امتحان د‏‏ی انتظامیہ دے سابقہ تھ‏‏اں سن تے اس وچ اکثر اسکولاں تے ہور مطالعہ د‏‏ی سہولیات د‏‏ی سہولیات وی شامل سن۔

گلدستۂ تحریر

اقوالِ کنفیوشس جو اردو وچ گلدستۂ تحریر دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، کنفیوشس دے اقوال اُتے مشتمل کتاب اے جس نو‏‏ں اس دے شاگرداں نے اس د‏ی موت دے بعد جمع ک‏ر ک‏ے مرتب کیتا۔ ایہ کتاب اس وقت قدیم چینی زبان وچ لکھی گئی سی لیکن ہن تک دنیا د‏‏ی تمام زباناں وچ اس دے تراجم ہوئے چکے نيں۔ ایہ کتاب کنفیوشس مت دے پیروکاراں دے لئی اک صحیفہ د‏‏ی مانند ا‏‏ے۔

ہان سلطنت

ہان راج ٹبر جاں خاندان (چینی : 汉朝) چین دا اک شاہی خاندان سی۔ ایہ خاندان 202 قبل مسیح وچ اقتدار وچ آیا سی ۔ انہاں نے کنفیوشس مت تےلیگل ازم دے فلسفہ دی پیروی کیتی۔ اس شاہی ٹبر دے دور وچچین نے فن تے سائنس وچ بہت ترقی کیتی۔ اسی دور وچ فتوحات دا سلسلہ شروع ہویا تے ہان سلطنت پھیلدی چلی گئی۔ چین نے ہور دیساں دی اک وڈی تعداد دے نال تجارت شروع کر دتی۔ تاجر شاہراہ ریشم دے ذریعے چین تک پہنچدے سن۔ اسے دور وچ چین وچ بدھ مت نوں متعارف کرایا گیا۔ ہان خاندان دا دور قدیم چین دا بہت اہم دور سی بلکہ ایہ اک سنہری دور دے نام توں جانیا جاندا ہے۔

یو زی

یو زی (1130 1200) اک چینی گرو سی جینے کنفیوشس دیاں گلاں نوں ودایا۔

یوآن راجٹبر

سانچہ:Infobox Chinese/Mongolianیوآن خاندان جاں یوآن راجٹبر جان یوآن سلطنت (Yuan dynasty)

منگولیائی: ', Их Юань Улс'; چینی: 元朝; سانچہ:!(سانچہ:!(پینین]]: Yuán Cháo), سرکاری طور اُتے عظیم یوآن (چینی: 大元; سانچہ:!(سانچہ:!(پینین]]: Dà Yuán) یا عظیم یوآن عظیم منگول ریاست (Great Yuan Great Mongol State)

(منگولیائی: Dai Ön Yeke Mongghul Ulus, Их Юань улс, Ikh Yuanʹ Üls) ایک منگول سلطنت سی جسے منگول بورجیگائی قبیلہ دے قبلائی خان نے قائم کیتا سی ۔۔

یوان راج سنّ 1271 عیسوی توں سنّ 1368 عیسوی تکّ چلن والا اک راج سی جسدے علاقے وچّ اجوکے چین دا لگبھگّ پورا حصہ ، سارے منگولیا دا زمینی علاقہ اتے کجھ آسپاس دے علاقے شامل سن ۔ اسنوں منگول آگو قبلائی خان نے قایم کیتا سی ، جو چنگیز خان دا پوتا وی سی ۔ اس سلطنت نوں منگول سلطنت دا اک حصہ اتے چین دا اک شاہی خاندان دونے سمجھیا جاندا ہے ۔ یوان راج پروار دے ویلے وچّ پورے چین اتے اک غیرملکی نسل نے لمبے عرصے تکّ راج کیتا ۔

چینی اتہاس وج یوان راج پروار سونگ راجٹبر دے پتن دے بعد اتے منگ راجٹبر دے ابھرن توں پہلاں آیا ۔ چین دا بادشاہ ہون دے نال - نال قبلائی خان نے آپ نوں سارا منگول سلطنت دا خاقان ( سبھتوں وڈا خان ) وی اعلان کر دتا سی ۔ خاقان ہون نال سارے ہور منگول خاناتاں(خانان) , یعنی کہ چغتائی خانات , ایل خانات اتے طلائی اردو ، اتے اوہ اپنا اختیار جتلا رہا سی ، لیکن اسنوں اپنا سرتاج صرف ایلخانی سلطنت نے ہی منیا اتے اوہ وی اصل وچّ آزاد روپ توں ہی حکمرانی کردے رہے ۔ بعد دے یوآن بادشاہاں نوں تناں نے اپنا بادشاہ قبول تاں کیتا لیکن اپنے - اپنے علاقےآں اتے اوہ بناں کسے مداخلت دے وکھ اگے ودھدے رہے ۔

دوجیاں بولیاں وچ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.