کانسی ویلہ

کانسی ویاہ لوکاں دی تاریخ چ اوہ ویلہ سی جدوں اوہ کانسی دے اوزار ہتھیار تے دوجیاں ورتن والیاں چیزاں بناندے تے ورتدے سن۔ کانسی ویلہ 5000 ورے پیلاں ٹریا۔ کانسی تانبہ تے ٹن نوں ملان نال بندی اے۔

پنجاب چ

کانسی ویلہ پنجاب , پرانے پاکستان تے ھندستان چ 5300 ورے پیلاں ٹریا۔ ہڑپی رہتل دے واسی کانسی دیاں چیزاں بناں دے گرو سن۔ موہنجوداڑو چوں کانسی دی بنی ہوئ نچدی کڑی دی بتی لبی اے۔

Sword bronze age (2nd version)
ایران

اسلامی لوکراج ایران دکھنی لیندے ایشیاء دا اک دیس اے۔ ایدا ناں ایران فارسی دا شبد اے جیدا مطلب اے آریا تھاں تے ایہ ناں ساسانی ویلے توں دیس دے اندر چل ریا سی پر دیس توں باہر 1935 توں چلیا تو اودوں تک بارلی دنیا ایہنوں فارس کیندی سی۔

ایران 1,648,195 مربع کلومیٹر (636,372 مربع میل) تھاں نال دنیا دا 18وڈا دیس اے۔ ایتھے 7 کروڑ 50 لکھ دے نیڑے لوک وسدے نیں۔ ایران دے اتر وچ آذربائیجان, آرمینیا تے ترکمانستان نیں ،چڑھدے وچ پاکستان تے افغانستان لیندے وچ ترکی تے عراق (کردستان علاقہ) نیں۔ بحیرہ کیسپیئن اک اندر دا سمندر اے تے ایس دے نال پرے روس تے قازقستان وی ایران دے گوانڈی نیں۔

تہران ایران دا سب توں وڈا شہر اے تے دیس دا سیاسی رہتلی تے کم کاج تے بپار دا گڑھ اے۔ ایران کول گیس دا دوجا وڈا تے پٹرول دا چوتھا وڈا ذخیرہ اے۔

اران دنیا دیاں پرانیاں رہتلاں وجوں اک اے۔ 2800 م پ ورے پہلے ایلام دے ٹبر نے ایتھے بادشائی دا مڈ رکھیا۔ 625 م پ وچ ایرانی میڈ نے ایران نوں کٹھا کرکے اک سلطنت بنائی۔ اوہناں مگروں ھخامشی سلطنت بنی۔ یونانی سلیوکس مگروں پارتھی تے ساسانیاں دا ایتھے راج ریا۔ 651 وچ ایتھے عرب آندے نیں تے اموی عباسی سلجوق ایل خانی صفوی ٹبر راج کردے نیں۔ 1906 وچ ایران اک قنونی بادشائی بندا اے تے پہلی پارلیمنٹ بیٹھدی اے۔ 1979 وچ ایران وچ ایرانی انقلاب آندا اے۔

دیس دا سرکاری مذہب شیعہ اسلام اے تے سرکاری بولی فارسی اے ۔ ایران یونائیٹڈ نیشنز تے اوپیک دا سنگی اے۔

برطانیہ

برطانیہ براعظم یورپ دے اتر لیندے وچ اک جزیرہ دیس اے۔ لندن اس دا راجگڑھ تے وڈا شہر اے۔ ایتھے 6 کروڑ 37 لکھ دے نیڑے لوک وسدے نیں۔ برطانیہ دے چارے پاسے وڈا سمندر اوقیانوس تے اسدے سمندر نیں جنہاں چ اتری سمندر، آئری سمندر، سیلٹی سمندر تے انگریزی آندے نیں۔ برطانیہ چینل سرنگ دے راہیں فرانس نال جڑیا ہوئیا اے جہڑی انگریزی چینل دے تھلیوں لنگدی اے جدوں کہ اتلا آئرلینڈ دا باڈر ای برطانہ دا اوہ باڈر اے جیہڑا کسے دیس نال ملدا اے تے ایہ لوکراج آئرلینڈ نال ملدا اے۔

برطانیہ اک قنونی بادشائی اے جیدے وج اک لوکراجی پربندھ ہے تے لندن ایہدا راجگڑھ اے۔ ملکہ الزبتھ II ایتھے 6 جنوری 1952 توں راج کر رئی اے۔ برطانیہ اک اکٹھ اے جہڑا انگلینڈ ، سکاٹ لینڈ ، ویلز تے اتلےآئرلینڈ نال مل کے بنیا اے۔ انتویں تن دیساں نے اپنے پربندھ بناۓ نیں تے ایہناں دے راجگڑھ ایڈنبرا، کارڈف تے بیلفاسٹ نیں۔آئل آف مین، گرنزی، جرسی تاج دیس نیں تے ایہ برطانیہ دا انگ نہیں۔برطانیہ دیاں 14 سمندر پار تھانواں وی ہے نیں تے ایہ مکی پئی سلطنت برطانیہ دا انگ سن جیہڑی کہ 19ویں صدی دے انت تے 20ویں صدی دے مڈھ تے دنیا دی سب توں وڈی سلطنت سی جیہنے دنیا دے اک چوتھائی تھاں نوں گھیریا ہویا سی۔ برطانیہ دا اسر بولی، رہتل تے قنون وچ ہجے وی اپنیاں پہلیاں مل ماریاں دیساں وج ویھکیا جاسکدا اے۔

برطانیہ جی 8 دا سنگی اے تے اگے ودھواں دیس اے ۔ اسدی ایکانومی دنیا دی 6ویں تے یورپ دی دوجی وڈی ایکانومی اے ۔ جس دا اندازہ 2.2 کھرب امریکی ڈالر اے ۔ برطانیہ لوک گنتی نال یورپی یونین دا تیجا وڈا دیس اے تے اسدی آبادی 6 کروڑ توں ودھ لوک وسدے نیں۔ برطانیہ دنیا دے سب توں وڈے فوجی جٹ {نیٹو} تے یونائیٹڈ نیشنز دا موڈی دیس اے تے بچاؤ پریہا دا پکا سنگی اے ۔ برطانیہ دنیا دیاں وڈیاں ایٹمی طاقتاں چوں اک اے۔ ایہ فوج اتے خرچے دے ناپ نال دنیا دا چوتھا وڈا دیس اے۔ ایہ پہلاں کمتھاں دیس سی۔ 1814 توں لے کے 1914 دی صدی برطانوی صدی اکھواندی اے جدوں ایہ دنیا دا سب توں تکڑا دیس سی تے ہن وی ایہدا اسر ہے۔ ایہدا سائینسی، بپاری، رہتلی، سیاسی تے فوجی اثر ساری دنیا تے رہیا اے تے ہجے وی ہے۔ ایہہ یورپی یونین دا وی سنگی اے۔

برطانیہ دی ملکہ الزبتھ II کامن ویلتھ دے 16 دیساں دی وی قنونی آگو اے۔

تارم طاس

تارم طاس (انگریزی:Tarim Basin, ایغور : تارىم ئويمانلىقى, چینی : 塔里木盆地) ایشیا وچکار (اتلے چین) وچ واقع اک وڈا بند جلسمبھر علاقہ ہے جسدا رقبہ 1,020,000 (390,000 sq mi) مربع کلومیٹر ہے (یعنی بھارت دا لگبھگّ اک-چوتھائی رقبہ)۔ موجودہ سیاسی نظام وچّ تارم بیسن چین دے شیاجیانگ صوبے وچّ واقع ہے۔ تارم بیسن دی شمالی سرحد تیان شان پہاڑ ہے اتے دکھن سرحد کونلون پہاڑ ہے۔ تارم بیسن دا زیادہتر علاقہ ریگستانی ہے اتے ہلکی آبادی والا ہے۔ اتھے زیادہتر لوک ایغور اتے ہور ترکی ذاتیاں دے ہن۔ اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ، کیونکہ تارم بیسن بے حدّ خشک علاقہ ہے اتے چاراں پاسیاں توں اچے پہاڑاں دے نال گھریا ہویا ہے، ایہہ شاید ایشیا دا انتم علاقہ سی جتھے منکھاں دا رہائش ہویا۔ اتھے وسن توں پہلاں ایہہ ضروری سی کہ منکھ سبھیتا وچّ پانی دے رکھ-رکھاو اتے اک تھاں توں دوجے تھاں تکّ آواجائی دی تکنیکاں ہون۔ تارم دے علاقے وچّ واقع شیاؤہے شمشان وچّ کئی پرانیاں ارتھیاں ملیاں ہن جو اس علاقے دی خشکی دے کارن ممی بنّ چکے ہن اتے اس لئی ثابت ہن۔ اس سریراں دے ڈی این اے دی جانچ کرن اتے پتہ چلیا ہے کہ کانسی ویلہ توں ہی اتھے رہن والے پرانے لوک لہندے اتے چڑھدے یوریشیا دیاں ذاتیاں دا مرکب سن۔ اتھوں دے لوک نسلی طور توں زیادہتر چڑھدے یوریشیا دے نسلی گروہاں دے سن، پر ایہناں وچّ کجھ-کجھ نسلی گروہ ایچ (ہیپلوگروپ ایچ) اتے نسلی گروہ کے (ہیپلوگروپ کے) توں وی سن۔ پترونش ولوں اتھوں دے سارے پرکھ ہاپلو گروپ آر1اے (ہاپلوگرپ آر1اے1اے) دے پائے گئے ہن، جو کہ اتلے بھارت وچّ عامَ ہے۔ منیا جاندا ہے کہ لہندے اتے چڑھدے دے یوریشیائی قبیلےآں دا ایہہ مشرن تارم وچّ نہیں سگوں دکھن سائبیریا وچّ ہویا اتے اتھے ولوں ایہہ مشرت قبیلہ تارم وچّ جا وسیا۔ تارم وچّ ہند آریا بولیاں نال پرواری تعلق رکھن والی تشاری بولیاں بولیاں جاندیاں سن۔

تلوار

تلوور لوہے دی اک لمبی تے تیز دہار اے جینوں کٹن، وڈن لئی ورتیا جاندا اے تے ایہنوں لڑائی وچ ویریاں نال لڑن لئی ورتیا جاندا اے۔ کانسی ویلہ وچ 1600 م پ دے دوالے ایہدے سب توں پرانے نشان ملے نیں۔ ایہ خنجر دی پلٹی ہوئی تے لمی مورت اے۔ اینوں صدیاں توں انسان ورتدا آریا اے۔ ایہ آدر دا نشان رئی اے۔ اج کل پستول نے ایدی جگہ لے لئی اے۔

دکھنی بھارت

دکھنی بھارت بھارت دے دکھن وچ واقع 4 صوبیاں دے گروہ نوں آکھیا جاندا اے جس وچ تاملناڈو، آندھرا پردیش، کرناٹک اتے کیرالا دے صوبے شامل ہن۔

دکھنی بھارت وچ دراوڑی بولیاں جویں- تامل، تیلگو، کنڑ اتے ملیالم بولیاں بولیاں جاندیاں ہن۔

دکھنی بھارت دی کل آبادی 25 کروڑ دے لگبھگ اے۔

سمیری

سمیریا: عراق کا ایک قدیم شہر۔

سمیری یا سومر عراق دی اک پرانی رہتل دا نام ہے جو چار ہزار سال قبل مسیح توں لے کے تن ہزار سال قبل مسیح تک دریائے دجلہ تے فرات(بین النہرین) دے درمیان موجود سی۔ خیال کیتا جاندا ہے کہ ایہ لوگ سامی النسل نہیں سن تے اس علاقے دے باھر توں آئے سن ۔ انہاں دی بولی اعلیٰ ترقی یافتہ سی تے اوہ لکھنا پڑھنا جاندے سن۔ انہاں دیاں لکھیاں ہوئیاں تختیاں پرانے مصر توں ملن والی تحریر توں وی پرانیاں نیں۔ایہ رہتل کانسی ویلہ وچ ہوئی، کچھ مورخاں دا مننا ہے کہ سومر 5500 توںن 4000 ق م دے درمیان وچ پہلی وار ایتھے آباد ہوئے۔

شیا راجٹبر

شیا راج ٹبر جاں شیا شاہی خاندان ( چینی : 三皇五帝 , شیا چاؤ ؛ پنائن انگریزی : Xia dynasty ) پرانے چین وچّ لگبھگّ 2070 قبل مسیح توں 1600 قبل مسیح تکّ راج کرن والا اک خاندان سی ۔ ایہہ چین دا پہلا خاندان سی جسدا ذکر بانس کتھاواں ، اتہاس دا شاستر اتے مہان اتیہاسکار دے ابھلیکھ جویں چینی اتہاس - گرنتھاں وچّ ملدا ہے ۔ شیا خاندان ولوں پہلاں چین وچّ تن شہنشاہ تے پنج بادشاہاں دا دا سی ۔ پنج سمراٹاں وچوں آخری سمراٹ ، جسدا نام شن سی ، نے اپنی گدی یُو مہان نوں سونپی اتے اسی ولوں شیا راج ٹبر حکومت وچّ آیا ۔ اس سمراٹ یُو مہان نوں چین وچّ کھیتی باڑی شروع کرن دا پنّ دتا جاندا ہے ۔ شیا راجٹبر دے بعد شانگ راجٹبر دا دور آیا جو 1600 ق م توں 1046 ق م تکّ چلیا ۔

وادی سندھ دی رہتل

وادی سندھ دی رہتل (3300–1300 ق م؛ پروڈھ کال 2600–1900 ق م) سنسار دیاں پرانیاں دریا گھاٹی رہتلاں وچوں اک پرمکھ رہتل سی۔ ایہہ ہڑپا رہتل دے ناں نال وی جانی جاندی اے کیونجو اس دے وجود دے پہلے کھنڈر ہڑپا ناں دے نگر وچّ ملے سن ۔ ایہہ برصغیر دے اتلے لہندے حصے چ واقع سی۔ اسدا تھاں اج دا پاکستان اتے بھارت دا اتلا لہندا حصہ سی۔ ایہہ سندھ دریا توں لے کے اتے گھگر-ہکڑا (پرانا سرسوتی دریا) دی گھاٹی اتے اس توں اگے گنگا - جمنا دوآب دیاں اپرلیاں حداں تکّ پھیلی ہوئی سی۔ ایہدا رقبہ لگپگ 12،60،000 مربع کلومیٹر بندا اے۔ اس طرحاں ایہہ سبھ توں وڈی پرانی رہتل سی۔ موہنجودڑو، کالیبنگا، لوتھل، دھولاویرا، روپڑ، راکھیگڑھی، اتے ہڑپا اسدے پرمکھ مرکز سن۔ برطانوی راج ویلے وچّ ہوئیاں کھدائیاں دے آدھار اتے آثآر قدیمہ ماہراں اتے اتہاسکاراں دا اندازہ اے کہ ایہہ ماضی چ ودھی پھُلی رہتل سی اتے ایہہ شہر انیک وار بسے اتے اجڑے ہن۔ چارلس میسین نے پہلی وار اس پرانی رہتل نوں کھوجیا۔ کننگھم نے 1872 وچّ اس رہتلدے بارے وچّ سرویکھن کیتا۔ فلیٹ نے اس پرانی سبھیتا دے بارے وچّ اک لیکھ لکھیا۔ 1921 وچّ دیارام ساہنی نے ہڑپا دی کھدائی کیتی۔ اس پرکار اس سبھیتا دا ناں ہڑپا رہتل رکھیا گیا۔ ایہہ رہتل سندھ ندی گھاٹی وچّ پھیلی ہوئی سی، اس لئی اسدا نام سندھ گھاٹی رہتل رکھیا گیا۔ سندھ گھاٹی رہتل دے 1400 مرکزاں نوں کھوجیا جا سکیا اے جس وچوں 925 مرکز بھارت وچّ ہن۔ 80 فیصد تھاں سرسوتی دریا اتے اسدے معاون دریاواں دے آلے دوآلے اے۔

پاکستان دی تریخ

سانچہ:تریخ پاکستان

تریخ پاکستان جاں پاکستان دی تریخ توں مراد اُس علاقے دی تریخ اے جو 1947ء نوں ہندستان دی ونڈ دے موقعے اتے ہندستان توں وکھ ہو کے اسلامی جمہوریہ پاکستان جاں اسلامی لوکراج پاکستان اکھوایا ۔ ہندستان دی ونڈ توں پہلوں ہن دے پاکستان دا علاقہ برطانوی راج دا حصہ سی۔ اُس توں وی پہلے، اس تھاں اتے وکھ وکھ ویلےآں چ وکھ وکھ مقامی راجےآں تے کئی غیر ملکی طاقتوں دا راج رہیا۔ پرانےاں ویلےآں چ ایہ علاقہ برصغیر ہند دیاں کئی بادشاہتاں تے کجھ وڈیاں رہتلاں جاں تہذیباں دا حصہ رہیا اے۔ 18 ویں صدی ایہ علاقہ برطانوی ہند رل گیا۔

پاکستان دی سیاسی تریخ دی شروعات 1906 چ آل انڈیا مسلم لیگ دے قیام نال ہندی اے۔ اس جماعت دے قیام دا مقصد ہندستان وسن آلے مسلماناں دے حقاں دی راکھی تے اُنہاں دی نمائندگی کرنا سی۔ 29 دسمبر 1930 نوں، فلسفی تے شاعر، ڈاکٹر سر علامہ محمد اقبال نے اتلے لہندے ہندوستان دے مسلماناں لئی اک خود مختار ریاست دا تصور دتا۔ 1930ء دے دہاکے دےاخیر چ مسلم لیگ نے مقبولیت حاصل کرنا شروع کیتی۔ محمد علی جناح ولوں دو قومی نظریہ پیش کیتے جان تے مسلم لیگ ولوں 1940 دی قرارداد لاہور دی منظوری نے پاکستان دے قیام دی راہ پدھری کیتی۔ قرارداد لاہور چ مطالبہ کیتا گیا سی کہ برطانوی ہند دے مسلم ودھ گنتی علاقےآں اتے آزاد ریاست قایم کیتی جائے۔اخیر جناح دی آگوائی چ اک کامیاب تحریک مگروں 15 اگست 1947 نوں برطانوی قبضے توں آزاھی لبھی تے ہندستان دی ونڈ ہوئی ۔

ﺗرﯾﺦ ورے ﭘﮩﻠﮯ ﺗﮏ ﻟوک وﺳدے رۓ۔5200 ﺗوں 9000 ﻟﮑﮭ ورے ﭘراﻧﯽ اے۔ اﯾس رﮨﺗل دے درﯾﺎۓ ﺳواں دے ﮐﻧڈﯾﺎں ﺗوں ﭘﺗﮭر دے ﺑﻧﮯ اوزار ﻟﺑﮯ ﻧﯾں۔ ﻣﮩرﮔڑھ، ﺑﻠوﭼﺳﺗﺎن ﻧوﯾں ﭘﺗﮭر وﯾﻠﮯ دا اک ﮔڑھ ﺳﯽ 4ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن واﻟﮯ ﺗﮭﺎں چ اﻧﺳﺎن ﮨزاراں ورﯾﺎں ﺗوں رﯾﻧدا آﯾﺎ اے۔ اﺗﻠﮯ ﭘﻧﺟﺎب دی ﺳواﻧﯽ رﮨﺗل ورے ﭘﮩﻠﮯ ﺑﺎﮨروں آن واﻟﯾﺎں دی ﮨﻠﮯ ﺑﺎﺟوں ﻣﮏ ﮔﺋﯽ۔ اﯾﺗﮭوں دے ﻟوﮐﯽ ﻣﭨﯽ دے ﺑرﺗن ﺑﻧﺎﻧﺎ ﺟﺎﻧدے ﺳن واﺋﯽ ﺑﯾﺟﯽ ﮐرﻧﺎ ﺟﺎﻧدے ﺳن ﺗﮯ اوﻧﮩﺎں ﻧﯾں3600 ورے ﭘﮩﻠﮯ وس رﺋﯽ ﺳﯽ 4500ﮨڑﭘہ رﮨﺗل ﮐﺎﻧﺳﯽ وﯾﻠہ دی اک رﮨﺗل ﺳﯽ۔ ﮨڑﭘہ ﻣوﮨﻧﺟوداڑو ﺗﮯ ﮐﺋﯽ ﮨور ﻧﮕر اﯾدھﮯ ﮔڑھ ﺳن۔ اج ﺗوں ﭼﻧﮕﮯ ﻧﮕر وی وﺳﺎۓ۔ ﺷﮑر، ﮐﮭﻧڈ، ﮔڑ، ﮐﺎﭨن دا ﮐﭘڑا ﺗﮯ ﺷطرﻧﺞ اﯾﺗﮭﮯ ﺑﻧﮯ۔ اﻧﺎں دے ﻧﮕر اک ﭘدھر ﻧﺎل ﺑﻧﮯ ﺳن۔ ﮨﮕﻧدھﺎرا دا ﺑدھﺎ ورے دے ﻧﯾڑے ﺗرﯾڑے اﯾدر وﺷﮑﺎرﻟﮯ اﯾﺷﯾﺎء وﻟوں آے۔ اﯾﺗﮭﮯ دی رﮨﺗل ﻧوں ﺗوڑﯾﺎ ﺗﮯ ﭘراﻧﯽ ﺗﮯ اﭘﻧﯽ رﮨﺗل ﻧﺎل اک ﻧوﯾں وﯾﮯ دی اک ﻧوﯾں رﮨﺗل دی ﻧﯾو رﮐﮭﯽ۔ اﯾﮩﻧوں وﯾد رﮨﺗل ﮐہ ﺳﮑﻧﮯ آں۔ اﯾس وﯾﻠﮯ وچ ﭘﻧﺟﺎب وچ ﮨﻧدوواں دی ﭘوﺗر ﮐﺗﺎب رگ وﯾد ﻟﮑﮭﯽ3600آرﯾﺎﺋﯽ ﻟوک ﮐﺋﯽ ﺟﭨﺎں وچ ﮔﺋﯽ۔ اﯾﺳﮯ وﯾﻠﮯ وچ ای ﮨﻧدوﻣت دی ﭘﯾﻧڈی ﻧﯾو رﮐﮭﯽ ﮔﺋﯽ۔ رگ وﯾد ﺳﻧﺳﮑرت وچ اے۔ ﭘﻧﺟﺎب دے ﮐﺎﻓﯽ وڈے اﻧﮓ دا ﻧﺎں ﮔﻧدھﺎرا ﺳﯽ ﺗﯽ اﯾﺗﮭﮯ ﺑوﻟﯽ ﮔﻧدھﺎری ﺳﯽ رگ وﯾد ﺗﮯ ﺳﻧﺳﮑرت وچ ﻟﮑﮭﯽ ﮔﺋﯽ ﭘر ﻋﺎم ﻟوﮐں دی ﺑوﻟﯽ ﮔﻧدھﺎری ﺳﯽ۔ ﮔﻧدھﺎرا دا ای اک ﭘڑھﺎﮐو ﭘﺎﻧﯾﻧﯽ ﺳﯽ ﺟﯾﮩﻧﮯ ﭘﺷﮑﻼوﺗﯽ ﺻدﯾﺎں ﭘﮩﻠﮯ ﻟﮑﮭﯽ۔ اﯾہ ﮔﻧدھﺎری ﭘﻧﺟﺎﺑﯽ دی ﭘراﻧﯽ وﻧڈ اے ﯾﺎ اﯾﻧوں ﭘراﻧﯽ ﭘﻧﺟﺎﺑﯽ ﮐﯾﺎ ﺟﺎﺳﮑدا اے۔ ﭨﺎﮐﺳﺎﺷﻼ )ﭨﯾﮑﺳﻼ( ﮐﭨﺎس راج ﭘﺷﺎور ﻣﻠﺗﺎن وﯾد رﮨﺗل دے ﻧﮕر ﺳن۔ ﺑدھ ﻣت آن ﻧﺎل ﮔﻧدھﺎرا ﺑدھ ﻣت داﮔڑھ ﺑن ﮔﯾﺎ۔ اﺗﻠﮯ ﭘراﻧﮯ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﮐﺋﯽ26ﮔﻧدھﺎره وچ ﮔرﯾﻣر ﺗﮯ ﭘﮩﻠﯽ ﭘوﺗﮭﯽ اﺳﺗﺎ دﮨﺎﺋﯽ م پ وچ ﺳﮑﻧدر ﯾوﻧﺎﻧﯽ ھﺧﺎﻣﺷﯽ ﺳﻠطﻧت ﻧوں ﻣﮑﺎن دے ﭼﮑر وچ326ﺗﮭﺎﻧواں ﺗﮯ ﺑدھ ﻣت دے ﭘڑھﺎﺋﯽ دے ﺗﮭﺎں ﺑﻧﮯ۔ ﮔﻧدھﺎرا ﺗوں ﺑدھ ﻣت اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﭼﯾن ﮐورﯾﺎ ﺗﮯ ﺟﭘﺎن ول ﮔﯾﺎ۔ ﮨﯾون ﺳﺎﻧﮓ ﺗﮯ ﻓﺎﮨﯾﺎن دو ﭼﯾﻧﯽ ﻣذﮨﺑﯽ ﯾﺎﺗری ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن آۓ۔ ﻟﯾﻧدے ﮔﻧدھﺎرا ﺗﮯ ھﺧﺎﻣﺷﯽ ﺳﻠطﻧت ﻣل ﻣﺎردی اے۔ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن وﭼوں ﻟﻧﮓ ﺟﺎﻧدا اے۔ ﻣورﯾہ ﺳﻠطﻧت دﮐﮭﻧﯽ اﯾﺷﯾﺎء دی ﭘﮩﻠﯽ وڈی ﺳﻠطﻧت ﺳﯽ ﺟﯾﮩڑی ﺑﻧﮕﻠہ دﯾش ﺗوں ﻧﯾﭘﺎل ﺗﮏ ﭘﮭﯾﻠﯽ ﮨوﺋﯽ ﺳﯽ ﺗﮯ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن وی اوﮨدا اک اﻧﮓ ﺳﯽ۔ اﯾﮩدی ﻧﯾو ﭼﻧدرﮔﭘت ﻣورﯾہ ﻧﮯ رﮐﮭﯽ ﺟﯾدا وزﯾر ﮐوﭨﻠﯾہ ﭼﺎﻧﮑﯾہ ﭨﯾﮑﺳﻼ دا ﭘڑھﯾﺎ ﺳﯽ۔اﺷوک اﯾس ﺳﻠطﻧت دا اک وڈا راﺟہ ﺳﯽ ﺗﮯ اوس دے ﻣﮕرون اﯾہ ﺳﻠطﻧت ﻣﺎڑی ﭘﮯ ﮔﯽ ﺗﮯ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﯾوﻧﺎﻧﯽ ﺑﺎدﺷﺎﮨواں دا راج ﭨرﯾﺎ ﺟﯾدا راﺟﮕڑھ ﭘﻧﺟﺎب دے ﺷﮩر ﺳﯾﺎﻟﮑوٹ ﭘﺷﮑﻼوﺗﯽ ﺗﮯ ﭨﯾﮑﺳﻼ ﺳن۔ ﺑدھ ﯾوﻧﺎﻧﯽ رﮨﺗل ﭼﮭﺎﺋﯽ ﮨوﺋﯽ ﺳﯽ ﺗﮯ ﭨﯾﮑﺳﻼ دی ﮔﻧﺗﯽ دﻧﯾﺎ دے وڈے ﻟﮑﮭن ﭘڑھن دے ﮔڑھﺎں وچ ﮨوﻧدی ﺳﯽ۔ اﯾس دے ( دا ﺳﻧد ﺗوں ﮐﺷﻣﯾر ﺗﮏ دی ﺗﮭﺎں ﺗﮯ راج رﯾﺎ۔690–489ﻣﮕروں ﺳﻧد دے ﮨﻧدو راۓ ﭨﺑر )

وچ اﻣﯾر ﻣﻌﺎوﯾہ دا ﺟرﻧﯾل ﻣﮩﻠب ﺑن اﺑﯽ ﺻﻔراه اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﮨﻠہ ﺑوﻟدا ﺗﮯ ﮐﺎﺑل ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎرن ﻣﮕروں ﭘﻧﺟﺎب آﻧدا اے ﺗﮯ ﻣﻠﺗﺎن ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎردا اے۔ ﭘر اﯾہ ﮨﻠہ ﺗﮭوڑے ﭼر دا ای ﺳﯽ۔ اﻣوی ﺧﻠﯾﻔہ وﻟﯾد664اﺳﻼﻣﯽ ﻋرب ﺧﻠﯾﻔہ اﻣﯾر ﻣﻌﺎوﯾہ دے وﯾﻠﮯ ﭘﮩﻠﯽ واری ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن دا ﻋرب اﺳﻼﻣﯽ دﻧﯾﺎ دا ﻣﯾل ﮨوﯾﺎ۔ ﮨزار ﻓوج ﻧﺎل ﺳﻧد ول ﭘﯾﺟﯾﺎ۔ اوﮨﻧﮯ اﯾﺗﮭوں دے راﺟﺎ داﮨر ﻧوں ﮨرا ﮐﮯ ﺳﻧدھ ﺗﮯ ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﺗﮯ اﯾﻧﺞ ﺳﻧد ﺑﻠوﺟﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﭼوﮐﮭﺎ ﺳﺎرا ﭘﻧﺟﺎب ﺑﻧو اﻣﯾہ دی ﺧﻼﻓت وچ رل ﮔﯾﺎ۔12000 ﻧوں 711ﺑن ﻋﺑداﻟﻣﻠﮏ دے وﯾﻠﮯ ﻋراق دے ﮔورﻧر ﺣﺟﺎج ﺑن ﯾوﺳف ﻧﮯ ﺑﻧو اﻣﯾہ دے اک ﺟرﻧﯾل ﻣﺣﻣد ﺑن ﻗﺎﺳم ﻧوں ﺑﻧو اﻣﯾہ دی ﺧﻼﻓت ﭘﻧﺟﺎب ﺗوں ﻓراﻧس ﺗﮏ ﭘﮭﯾﻠﯽ ﮨوﺋﯽ ﺳﯽ ﺗﮯ ﻋرب اﺳﻼﻣﯽ ﺗرﯾﺦ دی ﺳب ﺗوں وڈی ﺧﻼﻓت ﺳﯽ۔ ﺑﻧو اﻣﯾہ دے ﻣﮕروں اﯾہ ﺑﻧو ﻋﺑﺎس دی ﺧﻼﻓت اﯾﺗﮭﮯ ﭼﻠﯽ۔ ﺗﮏ ﻣﺣﻣود1026وﯾں ﺻدی وچ اﺗﻠﮯ ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﮨﻧدوﺷﺎﮨﯽ دا راج ﺳﯽ ﺟﯾدا راﺟﮕڑھ ﮐﺎﺑل ﺳﯽ۔ اﯾدی ﻏزﻧﯽ دے ﺗرک ﺳردار ﺳﺑﮑﺗﮕﯾن ﻧﺎل ﺗﮯ اوﮨدے ﭘﺗر ﻣﺣﻣود ﻏزﻧوی ﻧﺎل ﻟڑاﺋﯽ ﭼﮭڑ ﺟﺎﻧدی اے۔ ﺟﮯ ﭘﺎل اوﮨدا ﭘﺗر آﻧﻧدﭘﺎل ﺗﮯ ﭘوﺗرا ﺗرﻟوﭼن ﭘﺎل ﺗﮯ اﯾس ﭨﺑر دا آﺧری راﺟہ ﺑﮭﯾم ﭘﺎل دﻟﯾری ﻧﺎل 11 ﻏزﻧوی دﯾﺎں ﻓوﺟﺎں ﻧﺎل ﻟڑدے رﯾﻧدے ﻧﯾں۔ ﭘﻧﺟﺎب دی اﯾس آﺧری ﺳﻠطﻧت دا راﺟﮕڑھ ﮐﺎﺑل ﺗوں درﯾﺎۓ ﺳﻧدھ دے ﮐﻧڈے ﺗﮯ ﮨﻧد ﺑﻧدا اے ﺗﮯ اوﺗﮭوں ﻧﻣﮏ دے ﭘﮩﺎڑی ﺳﻠﺳﻠﮯ وچ ﻧﻧدﻧہ اﯾدا آﭼری راﺟﮕڑھ ﺳﯽ۔ اﻓﻐﺎﻧﯽ ﺗرک ﭘﻧﺟﺎب ﻧوں رج ﮐﮯ ﻟﭨدے ﻧﯾں ﺗﮯ اﯾﺗﮭوں ﮨزاراں ﻟوﮐﺎں ﻧوں ﻏﻼم ﺑﻧﺎ ﮐﮯ ﻏزﻧﯽ وﯾﭻ دﺗﺎ ﺟﺎﻧدا اے۔ ﮔﻧدھﺎره رﮨﺗل ﺟﯾﮩڑی ﭘﮩﻠﮯ ای ﻣﺎڑی ﮨوﭼﮑﯽ ﺳﯽ اﯾﮩﻧﺎں ﮨﻠﯾﺎں ﻧوں ﻧﺎں ﺳہ ﺳﮑﯽ ﺗﮯ ﻣرﺟﺎﻧدی اے۔ ﭘﻧﺟﺎب ﻧوں ﻏزﻧﯽ ﺳﻠطﻧت دا اک ﺻوﺑہ ﺑﻧﺎدﺗﺎ ﺟﺎﻧدا اے۔ ﻋزﻧوﯾﺎں دے ﻣﮕروں ﻏورﯾﺎں ﻧﮯ ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ اﯾس ﺗوں اﮔﮯ ﮨﻧدﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﮨﻠﮯ ﺑوﻟﮯ ﺗﮯ اک ﻏوری ﺳﻠطﺎن ﺷﮩﺎب اﻟدﯾن ﻏوری ﻧوں ﺿﻠﻊ ﺟﯾﻠم ﭘﻧﺟﺎب وچ ﻗﺗل ﮐردﺗﺎ ﺟﺎﻧدا اے۔ دﻟﯽ ﺳﻠطﻧت وچ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﭘﻧﺟﺎب ﻧوں ﻟﯾﻧدے وﻟوں آﻧواﻟﮯ ﮨﻠﯾﺎں ﻧﺎل رﮨﻧﺎ ﭘﯾﻧدا ﺳﯽ۔ ﭘﺗران ﻧﺎل ﻟڑدا ﮨوﯾﺎ ﻣﺎرﯾﺎ ﮔﯾﺎ۔ اﮐﺑر ﺑﺎدﺷﺎه ﻧوں16 وچ ﺷﯾر ﺷﺎه ﺳوری ﻧﺎل اﭘﻧﮯ 1546ﻣﻐل ﺳﻠطﻧت دے ﺑﻧن ﻧﺎل ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن واﻻ ﺗﮭﺎں ﻣﻐل ﺳﻠطﻧت وچ رﻻﯾﺎ ﮔﯾﺎ۔ ﭘﺎوﯾں ﻏوری ﮨووے ﯾﺎ ﺳوری ﯾﺎ اﮐﺑر ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎرﻧﺎ ﮐدے وی اﺳﺎن ﮐم ﻧﺋﯾں ﺳﯽ۔ ﭘﻧﺟﺎب دا اک ﺳردار ﺳﻠطﺎن ﺳﺎرﻧﮓ روات ﮐول ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎرن ﻟﺋﯽ اﯾﺗﮭﮯ ﭼوﮐﮭﺎ وﯾﻠہ ﻟﻧﮕﺎﻧﺎ ﭘﯾﺎ۔ ﻻﮨور ﻣﻐل ﺳﻠطﻧت دا راﺟﮕڑھ ﺳﯽ۔ ﭘﻧﺟﺎب دی ازادی دا ﻣﺗر دﻻ ﺑﮭﭨﯽ ﻣردﯾﺎں ﻣرﮔﯾﺎ ﭘر ﻣﻐﻼں اﮔﮯ ﻧﺎں ﻟﻔﯾﺎ۔ ﻣﻐل ﺳﻠطﻧت وﯾﻠﮯ ﻧﺎل ﻧوﯾں رﭘﮭڑاں ﻧون ﻣﮑﺎن وج ﯾﻣﻠﯽ ﺛﺎﺑت ﮨوﺋﯽ ﺗﮯ ﻣﺎڑی ﮨوﻧدی ﮔﺋﯽ۔ دﮐﮭن وﻟوں ﻣرﮨﭨﮯ ، اﺗر ﻟﯾﻧدے وﻟوں ﭘﻧﺟﺎﺑﯽ اﯾدے ﺳر دی ﭘﯾڑ ﺳن ﺗﮯ ﺳﻣﻧدر وﻟوں اﻧﮕرﯾز ﺳن، اﭘﻧﮯ ﺻوﺑﯾدارﯾﺎں دﯾﺎں ﻏدارﯾﺎں ﺳن۔ ﻧﺎدر ﺷﺎه اﻓﺷﺎر ﺗﮯ اﺣﻣد ﺷﺎه اﺑداﻟﯽ دے ﻟٹ ﻣﺎر واﻟﮯ ﮨﻠﮯ ﻧﯾں ﻣﻐل ﺳﻠطﻧت دﯾﺎں ﭼوﻻں ﮨﻼدﺗﯾﺎں۔ اﯾس دے ﻣﮕروں ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﺧﺎص ﮐرﮐﮯ ﭘﻧﺟﺎب ﻧوں اﯾران ﺗﮯ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺗوں ﮨون واﻟﮯ ﺗﮭوڑے ﺗﮭورے ورﯾﺎں دا ﺟواﺋﯽ ﻧﺎل اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن و ﻟوں ﻟﭨﻣﺎر ﻟﺋﯽ آن واﻟﯽ اک ﻓوج ﻧوں واﭘس ﻣڑن ﺗﮯ ﻣﺣﺑور ﮐردﯾﻧدی اے۔ اوﮨدے18 ﺗﮯ اک ﭘﻧﺟﺎﺑﯽ زﻧﺎﻧﯽ ﺳدا ﮐور ﭘﻧﺟﺎب دے اﺗﮯ ﮨون واﻟﮯ اﯾس ظﻠم دے ﺧﻼف اﭨﮭ ﮐﮭڑی ﮨوﻧدی اے ﺗﮯ آﭘﻧﮯ 1797ﭼر ﻣﮕرون ﻟٹ ﻣﺎر واﻟﮯ ﮨﻠﯾﺎں ﻧﮯ ﺑرﺑﺎد ﮐرﮐﮯ رﮐﮭ دﺗﺎ۔ ﻧوں ﭘﻧﺟﺎب دے ﺑﺎرڈر ﺗﮯ ﭘوﻧﭻ ﭼﮑﮯ ﺳن۔ رﻧﺟﯾت ﺳﻧﮕﮭ ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ اوﮨﻧﺎں دے ﻣل ﻣﺎرن وچ ﺳب ﺗون وڈی روک رﯾﺎ۔ ﺟد1802ﺟواﺋﯽ دا ﻧﺎں رﻧﺟﯾت ﺳﻧﮕﮭ ﺳﯽ۔ رﻧﯾت ﺳﻧﮕﮭ ﭘﻧﺟﺎب ﮐﺷﻣﯾر ﻧوں ازاد ﮐراﻧدا اے ﺗﮯ اﯾﺗﮭﮯ ﻟﻣﮯ ﭼر ﻣﮕروں اﻣن ﺗﮯ ﭼﯾن دا راج ﺷروع ﮨوﻧدا اے۔ اﻧﮑرﯾز ﻧوں اک ﻟﻣﯽ ﺗﯾﺎری ﺻﺑر ﺗﮯ اﻧﺗظﺎر ﻣﮕروں اﻧﮕرﯾز ﭘﻧﺟﺎب ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎرﻟﯾﻧدے ﻧﯾں۔1849 ﻧوں اﻧﮕرﯾز ﺳﻧد ﺗﮯ ﻣل ﻣﺎردے ﻧﯾں ﺗﮯ ﺑﻠوﭼﺳﺗﺎن ول وددے ﻧﯾں۔ 1843 ﻧوں اوﮨدﯾﺎں اﮐﮭﺎن ﻧوﭨن ﻣﮕروں ﻣﯾﺎﻧﯽ دی ﻟڑاﺋﯽ وچ 1839ﺗﮏ اوه ﺟﯾﻧدا رﯾﺎ ﭘﺎﮐﺳﺗﺎن ﺗﮯ ﻣل ﻣرن دا اﻧﮕرﯾزی ﺳﻔﻧہ ﭘورا ﻧﺎﮨوﺳﮑﯾﺎ۔ وچ دﯾﺳﯽ ﻟوﮐﺎں ﻧﮯ اﻧﮕرﯾزاں دے ﺧﻼف ﮐﯽ ﺗﮭﺎﻧواں ﺗﮯ ﺑﻐﺎوت ﮐﯾﺗﯽ۔ ﺟﯾﻠم راوﻟﭘﻧڈی ﻣری ﺗﮯ ﮨﻧدﺳﺗﺎن دے ﮐﺋﯽ1857آوس وﯾﻠﮯ ﭘﻧﺟﺎب وچ ﮐﺷﻣﯾر ﺗﮯ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن دے ﺑﺎرڈر ﺗﮏ دا ﺗﮭﺎں وی ﻧﺎل ﺳﯽ۔ اﻧﮕرﯾزاں ﻧﮯ اﯾﺗﮭﮯ ﻣل ﻣﺎرن ﻣﮕروں دو ﻧوﯾﺎں ﺑوﻟﯾﺎں اردو ﺗﮯ اﻧﮕرﯾزی اﯾﺗﮭﮯ ﻻﮔو ﮐﯾﺗﯾﺎں۔ ﻧﮕر اﯾس ﺑﻐﺎوت دے ﮔڑھ ﺳن ﭘر اﯾس ﻧوں ﮐﭼل دﺗﺎ ﮔﯾﺎ۔

پنجاب دی تریخ

پنجاب دی دھرتی جگ دے مُڈھلے وسیباں وچوں ہے۔جِنا وسیب پُرانا ہوندا ہے اونا ای اوس دی بولی۔ایتھوں دی لوکائی قبل ازتاریخ توں ای اُچ پدھر دا جیون جیوندی پئی ہے ۔

پنجاب دی تریخ تے تہذیب دی اک لمی کہانی اے جیہدے وچ اوہدا ادبی تے ثقافتی ورثہ اک وکھری شناخت تے پچھان رکھدا اے جنہوں پوری دنیا دیاں پرانیاں تہذیباں دے ساہویں اُچے سر تے پورے قد نال کھڑا کیتا جاسکدا اے۔ایس پنجابی ورثے دیاں جے کئی شکلاں تے پرتاں نیں جیہڑیاں ویلے تے حالات دے ٹورے نال دریاواں دیاں لہراں وانگوں اگے ودھدیاں رہیاں نیں ۔

پنجاب برصغیر وچ اگونہا اشارہ رہیا اے۔ ایہہ گل پتھر دے زمانے توں لے کے ہن تیکر صحیح اے۔ سندھ وادی دی رہتل دا مرکز پنجاب تے سندھ سی۔ پتھر دے زمانے وچ ایہہ تھاواں پہلاں ایس لئی آباد ہویاں جو ایتھے جنگل بیلے سنگھنے نہیں سن، سگوں ایہہ ورلے رکھاں تے جھاڑیاں والے سن تے اہناں نوں ہتھاں تے پتھراں نال صاف کیتا جا سکدا سی۔ باقی ہندوستان وچ سنگھنے جنگل سن تے لوہے دی ایجاد توں پہلاں اہناں جنگلاں نوں صاف کرکے رہن دے قابل بناونا ممکن نہیں سی۔ایس علاقے وچ واہی بیجی دے وی اگوناے ثبوت ملدے ہین۔ ایس علاقے دی زمین پولی تے زرخیز سی ایس لئی ایتھے لکڑی دے ہل نال وی زمین واہی جا سکدی سی۔ پھیر جدوں سندھ وادی دے اخیرلے وارے وچ لوہے دی ایجاد ہوئی تے اوہ وی ایس علاقے وچ ہوئی۔ : سنسکرت وچ ہل دے پھالے لئی پھالے دا ہی لفظ اے۔

سندھ وادی وسوں 5500 قبل مسیح توں شروع ہوئی سی۔ ہڑپہ تے موہنجوداڑو ورگے وڈے شہراں دے آباد ہوون توں پتہ لگدا اے جو ایس علاقے وچ جنساں دی وادھو پیدا ہوندیاں سن۔ ایہہ گل سب جاندے ہین جو علاقے وچ جنساں دی وادھو پیداور توں بنا شہر آباد نہیں ہو سکدے۔ سندھ وادی توں ملن والیاں نشانیاں توں پتہ لگدا اے جو ایتھے دست کاری تے آرٹ وی پر چلت سی۔ ایہہ وی ثابت ہو چکیا اے جو سندھ وادی دا بحرین راہیں مڈل ایسٹ دے نال بیوپار سی۔ اوہناں ویلیاں دیاں نشانیاں اج تائیں سانوں اپنے ادب وچ ملدیاں ہین۔

سندھ وادی دی وسوں دے مکن بارے کئی نظریے ہین جنہاں تے بحث کرن دی ایتھے تھاں نہیں اے۔ پر سانوں ایہہ پتہ اے جو شمال تے وچلے ایشیا ولوں بہت وڈھی گنتی وچ قبیلے ایتھے آکے آباد ہوئے جہناں نوں آریا آکھیا جاندا اے۔ آریا اپنے نال نویں پیداواری ڈھنگ تے وچار دھارا لے کے آئے۔ پہلا وید، رگ وید 1500 قبل مسیح وچ پنجاب ہی سرجیا گیا تے ایس نوں 300 قبل مسیح وچ لکھیا گیا۔ رگ وید توں ہی پتہ لگدا اے جو ذات پات تے مرد شاہی دا نظام وی ایتھوں ہی شروع ہویا:

"برہمن اوہدا مُکھ سی، کھشتری اوہدیاں دو باہاں نال بنیا، اوہدے دوہاں پٹاں نال ویش بنیا تے اوہدے پیراں توں شودر پیدا ہویا" [۱۲]

ایتھے ایہہ گل وی کردے جائیے جو سندھ وادی دے آریاں دے آون توں پہلاں وسدے پرانے وسنیک ہگدوں مکے نہیں سن سگوں اوہناں دی آریاواں دے نال وچار دھارا سمیت ہر پدھر تے جنگ جاری رہی۔ آریا چٹے رنگ دے لوک سن تے اوہناں دا رب یا دیوتا، برہما، وی چٹے رنگ دا سی۔ ہندو مذہب وچ کالی دیوی تے سانولے رنگ دے کرشن دا ابھرنا سندھ وادی دے پرانے وسنیکاں تے آریاواں دے آپسی جوڑ دا نتیجہ سی۔ مہا بھارت وی پنجاب وچ لڑی گئی جیہدے وچ سانولے رنگ دا کرشن جتن والے پانڈواں دا موہری ہے۔ ایس پکھ توں ویکھو تے وچار دھارا وچ پنجاب سارے علاقے وچوں موہری سی۔

چُست، ازبکستان

چُست (ازبک: Chust/Чуст; تاجک: Чуст; روسی بولی: Чуст) چڑھدے ازبیکستان وچ اک شہر اے۔ ایہہ چست ضلعے دا انتظامی مرکز اے۔ چست شہر فرغانہ وادی دے شمالی کونے وچ چستسوئے دریا دے نال واقع اے۔

چست فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچوں اک اے۔ فرغانہ شہر نوں جان والا رستہ اتھوں لنگھدا اے۔ ایہہ سڑک چست نوں نمنگان، اندیجان اتے فرغانہ نال جوڑدی اے۔

چُست سوویت یونین دے ویلے بہت ہی اہم بدلاء وچوں لنگھیا۔ اس ویلے دوران اتھے بہت ساریاں فیکٹریاں اتے ادارے بنائے گئے سن۔ ہن ایہہ شہر کپاہ نال متعلق صنعت دا اک اہم مرکز اے۔

ژوؤ راجٹبر

ژوؤ راج ٹبر ( چینی : 周朝 , ژوؤ چاؤ ؛ پنائن انگریزی : Zhou dynasty ) پرانے چین وچّ 1046 ق م توں 256 ق م تکّ راج کرن والا اک شاہی خاندان سی ۔ حالانکہ ژوؤ راج خاندان دا راج چین دے کسے وی ہور شاہی خاندان نالوں لمبے عرصے لئی چلیا ، حقیقت وچّ ژوؤ راج ٹبر دے شاہی پروار نے ، جسدا خاندانی نام جی ( 姬 , Ji ) سی ، چین اتے آپ راج صرف 771 ق م تکّ کیتا ۔ ژوؤ راج ٹبر دے اس 1046 توں 771 ق م دے ویلےنوں ، جدوں جی پروار دا چین اتے نجی قابو سی ، لہندا ژوؤ راجٹبر ویلہ کیہا جاندا ہے ۔ 771 ق م دے بعد دے ویلے نوںچڑھدا ژوؤ راجٹبر ویلہ کیہا جاندا ہے ۔

ژوؤ ویلے وچّ ہی چین وچّ لوہے دا استعمال شروع ہویا اتے چین لوہا ویلہ وچّ داخل ہویا ، حالانکہ کانسی ویلہ توں چین وچّ چل رہی کانسی دی کاریگری ژوؤ ویلے وچّ پرم اچائیاں اتے سی ۔ ژوؤ راجٹبر دے ہی زمانے وچّ چین دی پرانی چترلپی نوں ترقی دے کے اک نواں روپ دتا گیا ۔ ایہہ چڑھدے ژوؤ راج ویلے دے اس حصے وچّ ہویا جنوں جھگڑدے راجاں دا ویلہ کیہا جاندا ہے ۔ ژوؤ راجٹبر توں پہلاں شانگ راجٹبر دا چینی رہتل اتے راج سی اتے اسدے پتن دے بعد چین وچّ چن راجٹبر حکومت وچّ آیا ۔

کمبوج مہاجنپد

کمبوج مہاجنپد - گاندھار - کشمیر دے شمال وچ سطح مرتفع پامیر وچ سی ، اسدے لہندے وچ بدخشان علاقہ کمبوج مہاجنپد کہاندا سی ۔ ہاٹک جاں راجپور اس راج دا راجگڑھ سی ۔ اس دے حکمران کمبوج لوک سن ۔

کمبوج پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک سی ۔ اسدا ذکر پاننی دے اشٹدھیایی وچ 15 طاقتور جنپداں وچوں اک دے روپ وچ وی ملدا اے ۔ بدھی گرنتھ انگتر نکائے ، مہاوستُو وچ 16 مہاجنپداں وچ وی کمبوج دا کئی وار ذکر ہویا اے - ایہہ گندھارا دے سمیتکمیل سن ۔ ایہناں وچ کدے نزدیک تعلقات وی رہا ہووےگا ، کیونکہ کئی ستھاناں اتے گاندھار اتے کمبوج دا نام نال نال آؤندا اے ۔ اسدا علاقہ موجودہ شمال مغربی پاکستان اتے افغانستان وچ ملدا اے ۔ راجپور ، دوارکا اتے کاپیشی ایہناں دے پرمکھ نگر سن ۔ اسدا ذکر ایرانی پرانے لیکھاں وچ وی ملدا اے جس وچ اسنوں راجا کمبیجیس دے پردیس ولوں جوڑیا جاندا اے ۔

پرانے ویدک ساہت وچ کمبوج دیش جاں اتھے دے نواسی کمبوجاں دے موضوع وچ کئی ذکر ہن جنہاں توں معلوم ہندا اے کہ کمبوج دیش دا پھلار شمال وچ کشمیر ولوں ہندوکش تک سی ۔ خاندان باہمن وچ کمبوج دے اؤپمنو نامک آچاریا دا ذکر اے ۔

شتپتھ باہمن دے اک تھاں ولوں اجیہا پرتیت ہندا اے کہ اتری لوکاں یعنی اتریکرواندی اتے کرُ - پانچالوں دی بولی سامان اتے خالص منی جاندی سی ۔

والمیک - رامائن وچ کمبوج ، والہیک اتے ونایُو دیساں نوں اعلیٰ گھوڑیاں لئی اتم دیش دسیا اے ، جو اس پرکار اے :

مہابھارت دے مطابق ارجن نے اپنی اتر سمت دی دگوجئ - سفر دے حوالہ وچ دردروں جاں دردستان دے نواسیاں دے نال ہی کمبوجاں نوں وی پراست کیتا سی -

گرہیتوا تُو بلں سارں پھالگن : پانڈنندن : دردانن ساتھی کامبوجیرجیت پاکشاسنِی :

مہابھارت اتے راجترنگنی وچ کمبوج دی تھاں اتراپتھ وچ دسی گئی اے ۔

مہابھارت وچ کیہا گیا اے کہ کرن نے راجپور پہنچکے کمبوجاں نوں جتیا ، جسدے نال راجپور کمبوج دا اک نگر سدھ ہندا اے - کرن راجپرں گتوا کامبوجانرجتاستوا ۔ کالیداس نے رگھوونش وچ رگھُو دے دوارے کمبوجاں دی ہار دا ذکر کیتا اے ، جو اس پرکار اے کہ :

اس ادھرن وچ کالیداس نے کمبوج دیش وچ اخروٹ رکھاں دا جو ذکر کیتا اے اوہ بہت سمیچین اے ۔ استوں وی اس دیش دا محل وقوع کشمیر دے نیڑے تیڑے معلوم ہندا اے ۔

مہابھارت وچ کیہا گیا اے کہ کرن نے راجپور پہنچکے کمبوجاں نوں جتیا ، جسدے نال راجپور کمبوج دا اک نگر سدھ ہندا اے - کرن راجپورں گتوا کامبوجانرجتاستوا ۔

چینی پاندھی ہئین سانگ نے وی اپنی بھارت سفر دے دوران کمبوج وچ کسے راجپور نگر دا ذکر کیتا سی ۔

مہابھارت وچ کمبوج دے کئی راجاواں دا ذکر اے جنہاں وچ سدرشن اتے چندرورمن مکھ ہن ۔ کوٹلہ ارتھ شاستر وچ کمبوج دے وارتاشستروپجیوی ( کھیتی اتے ہتھیاراں ولوں جیوکا چلان والے ) سنگھ دا ذکر اے جسدے نال معلوم ہندا اے کہ موریا دور ولوں پہلے اتھے لوک-راج قائم سی ۔ موریا دور وچ چندرگپت دے سامراج وچ ایہہ لوک-راج ولین ہو گیا ہووےگا ۔

دوجیاں بولیاں وچ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.