نشاۃ ثانیہ


نشاۃ ثانیہ جاں دوجا جمن یا رینیساں یا رینیسانس یورپ دی اک کلچرل لہر سی جیہڑی 14ویں صدی توں 17ویں صدی تک چلدی ر‏ئی اے اٹلی دے نگر فلورنس توں ٹری۔

Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched
رینیساں
Renaissance
آیت اللہ خمینی

روح اللہ خمینی ایران دا اک مذہبی تے سیاسی سردار سی اونے 1979 چ رضا شاہ پہلوی دی سرکار ایرانی انقلاب نال مکا کے اپنے راج دی نیو رکھی۔ ۔ انقلاب دے مگروں ریفرینڈم چ خمینی دیس دا وڈا مزہبی آگو بن گیا ۔ ایہہ عہدہ آئین چ دیس دے سبتوں اچے مذہبی تے سیاسی عہدے دے طور تے لا دتا گیا سی ، تے اپنے مرن تک اوہ اس عہدے تے لگا ریا۔

ادریس آزاد

ادریس آزادؔ (7 اگست 1969ء) پاکستان دے معروف لکھاری، شاعر، ناول نگار، فلسفی، ڈراما نگار تے کالم نگار نيں ۔ انہاں نے فکشن، صحافت، تنقید، شاعری، فلسفہ، تصوف تے فنون لطیفہ اُتے بہت کچھ تحریر کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دا پیدائشی ناں "ادریس احمد" اے لیکن اپنے قلمی ناں "ادریس آزادؔ" تو‏ں جانے تے پہچانے جاندے نيں۔ بطور شاعر انہاں نے بے شمار نظماں تحریر کيتیاں نيں جو روايتی مذہبی شدت پسندی دے برعکس روشن خیالی د‏‏ی غماز نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں "عورت، ابلیس تے خدا" ،"اسلام مغرب دے کٹہرے وچ " تے "تصوف، سائنس تے اقبالؒ" انہاں دے مسلم نشاۃ ثانیہ دے جذبے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔ "روزنامہ دن"، "آزادانہ" دے عنوان تو‏ں انہاں دے کالم شائع کردا اے ۔

اسلامی عہدِ زریں

اسلامی عہد زراں توں مراد تاریخ (ہور بطور خاص مغربی مصنفین دی کتب) وچ اس عہد یا زمانے دی لی جاتی اے جو آٹھواں صدی تا تیرہواں صدی عیسوی تک محیط اے سانچہ:ر جبکہ بعض مورخین و تاریخی ذرائع اتوں پندرھویںسانچہ:ر ہور سولہواں سانچہ:ر صدی تک قائم رکھدے ناں۔ اسلامی دور عروج یا اسلام دے عہد زراں کو بعض اوقات (بطور خاص مغربی مصنفین دی اصطلاح وچ) اسلامی نشاۃ ثانیہ یعنی Islamic renaissance دے نام توں جانا جاتا اے ؛ اردو وچ اسدے ليے اک ہور لفظ عصرِ نہضہ یا عصرالنھضہ وی اختیار کیتا جاتا اے جو نشاۃ ثانیہ دی نسبت زیادہ بہتر اے کیونکہ نشاۃ ثانیہ کو النھضہ وی کہا جاتا اے جبکہ انگریزی وچ اسدے ليے renaissance دا لفظ استعمال ہُندا اے۔ النھضہ دا لفظ نھض توں ماخوذ اے ہور اسدے معنی قیام کرنا (یعنی اٹھ کھڑا ہونا) ، بیدار ہونا ، ابھرنا وغیرہ دے ہوتے ناں جو انگریزی کلمہ renaissance وچ پاۓ جاندے ناں۔ فی الحقیقت انگریزی وچ یہ لفظ دو الفاظ توں بنا اے re بمعنی دوبارہ ہور nasci بمعنی پیداہونے دے۔ اردو وچ استعمال کیتا جانے والا لفظ نشاۃ ثانیہ وی گویا عربی زبان توں ہی آیا اے مگر اسدے نال ثانی دا لفظ آنے دی وجہ توں بعض اوقات انگریزی زبان توں تراجم ہور مغرب وچ مروج اصطلاحات دے متبادل دی صورت وچ مبالغہ آمیز ہو سکتا اے ؛ مثال دے طور اُتے Islamic renaissance مغربی مصنفین دے کتب وچ آنے والا اک ایسا لفظ اے کہ جس کو نشاۃ ثانیہ وی کہنا ہور نال نال اسلام دا ابتدائیییی زمانہ وی کہنا ہوسکتا اے کہ مذہب اسلام دے بنیادی تصور اُتے تو درست ہو مگر اک تاریخی زمانے دے تصور وچ مباساں ہو جاتا اے۔ بعد اس تمہید یا انتباہ دے رقم یہ اے کہ چونکہ نشاۃ ثانیہ دا لفظ ہی اردو وچ زیادہ مستعمل اے لہذا اس مضمون وچ Islamic renaissance دی اصطلاح دے متبادل نھضۃ السلام ہور یا اسلامی عصرنہضہ دے نال نال اسلامی نشاۃ ثانیہ وی کو وی اسی مفہوم وچ درج کیتا گیا اے۔

افریقہ دے عالمی ثقافتی ورثہ تھانواں دی لسٹ

یونیسکو نے افریقا وچ 135 عالمی ثقافتی ورثہ تھاںواں نوں نامزد کیتا اے۔

ایشور چندر ودیا ساگر

ایشور چندر ودیا ساگر (26 ستمبر 1820ء – 29 جولائی 1891ء) (پیدائشی ناں: ایشور چندر بندوپادھیائے) برطانوی ہند دی اک انتہائی مشہور و موثر بنگالی شخصیت جو جامع العلوم دی حیثیت توں معروف سن۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ وچ انہاں دا کلیدی کردار رہیا اے۔اوہ اک فلسفی، دانشور، معلم، مصنف، مترجم، طابع، ناشر، مصلح تے مخیر سن۔ بنگالی نثر دی سادہ کاری تے اس دی تجدید دے لئی ایشور چندر دیاں کوششاں قابل قدر نیں۔ نیز انہاں نے برطانوی حکومت اُتے زور دتا سی کہ اوہ بیواواں دی دوسری شادی دا قنون منظور کرے۔انہاں سنسکرت کالج، کلکتہ نے جتھے توں انہاں نے تعلیم حاصل کیتی سی، سنسکرت مطالعات تے سنسکرت فلسفے وچ عمدہ کارکردگی دی بنا اُتے ”ودیا ساگر“ دا خطاب دتا۔ ایہ سنسکرت زبان دے دو الفاظ دا مجموعہ اے، ودیا دے معنی علم تے ساگر دے معنی سمندر دے نیں، اس لحاظ توں ودیا ساگر نوں اردو وچ بحر العلوم تے پنجابی وچ علم دا سمندر کہیا جائے گا۔ مشہور بنگالی ریاضی دان انل کمار گائین نے ایشور چندر دے اعزاز وچ انہاں دے ناں اُتے ودیا ساگر یونیورسٹی قائم کیتی سی۔سنہ 2004ء وچ بی بی سی نے اک سروے کیتا جس دا عنوان سی عظیم بنگالی شخصیتاں۔ اس سروے وچ ودیا ساگر دا نواں نمبر سی۔

ایشیاٹک سوسائٹی

ایشیاٹک سوسائٹی دی بنیاد انڈین سول سرونٹ سر ولیم جونز دے ہتھوں 15 جنوری 1784ء نوں فورٹ ولیم، کلکتہ وچ منعقد اک ایسے اجلاس وچ رکھی گئی جس دی صدارت خود سر ولیم جونز کر رہے سن۔ سوسائٹی دے قیام دا مقصد مشرقیات اُتے تحقیقی کم نوں ہور بہتر بنانا تے اسنوں ترقی دینا سی۔ ابتدا وچ اس دا ناں "ایشیاٹک سوسائٹی" سی، سنہ 1825ء وچ اس دا ناں بدل کے "دی ایشیاٹک سوسائٹی" کر دتا گیا پر اردو وچ ایشیاٹک سوسائٹی ای رائج اے۔

سنہ 1832ء وچ اس دا ناں "بنگال ایشیاٹک سوسائٹی" کیتا گیا تے سنہ 1836ء وچ فیر ناں تبدیل ہویا تے ہن اس دا ناں "رایل ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال" رکھیا گیا۔ 1 جولائی سنہ 1951ء نوں فیر توں اس دا ناں ایشیاٹک سوسائٹی کر دتا گیا۔ ایہ سوسائٹی کلکتہ دی پارک اسٹریٹ اُتے موجود اک عمارت وچ واقع اے۔ سنہ 1808ء وچ سوسائٹی اس عمارت وچ منتقل ہوئی سی۔ 1823ء وچ میڈیکل اینڈ فزیکل سوسائٹی آف کلکتہ دی تشکیل ہوئی تو سوسائٹی دے سارے اجلاس ایشیاٹک سوسائٹی ای وچ منعقد ہُندے سن۔

بنگالی نشاۃ ثانیہ

بنگالی نشاۃ ثانیہ (بنگالی: বাংলার নবজাগরণ؛ بانگلار نب جاگرن) اک ثقافتی، سماجی، علمی تے فنی تحریک سی جو برطانوی راج دے عہد وچ برصغیر ہند دے خطہ بنگال وچ برپا ہوئی۔ ایہ تحریک انیہویں صدی توں ویہویں صدی دے اوائل تک جاری رہی۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اوہ راجا رام موہن رائے (1772ء – 1833ء) توں شروع ہوئی تے رابندر ناتھ ٹیگور (1861ء – 1941ء) اُتے ختم ہو گئی۔ پر اس عرصے دے بعد وی اس تحریک دے بوہت سارے حامی مثلاً ستیہ جیت رائے (1921ء – 1992ء) موجود رہے جنہاں دی ذات وچ منفرد علمیت و تخلیقیت دے مخصوص گوشے مجتمع سن۔انیہواں صدی عیسوی دا بنگال مذہبی و سماجی مصلحین، دانشور، ادبا، صحافی، محب وطن مقررین تے سائنس داناں دی کہکشاں بنیا ہویا سی۔ انہاں تمام دا مقصد ایہ سی کہ بنگال نوں نویں سمت عطا کرو تے اسنوں عہد وسطی توں کڈ کے جدید دور نالمتعارف کراؤ۔

سلطنت دلی

1206ء توں 1526ء تک ہندستان تے حکومت کرن آلیاں کئی حکومتاں نوں مشترکہ طور تے دلی سلطنت آکھئیا جاندا اے ۔

سنسکرت کالج

سنسکرت کالج کلکتہ، مغربی بنگال وچ واقع اک ریاستی یونیورسٹی اے جتھے سنسکرت زبان، پالی زبان، لسانیات، قدیم ہندوستان تے عالمی تریخ اُتے انڈر گریجویٹ دی ڈگری دتی جاندی اے۔

سنسکرت کالج کلکتہ یونیورسٹی توں ملحق اے۔ 1 جنوری سنہ 1824ء نوں کالج دا قیام عمل وچ آیا۔ اس لحاظ توں اس کالج دا برصغیر ہند دے قدیم کالجاں وچ شمار ہُندا اے۔

پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا

پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا (جس دے پرانے ناں ہندو کالج تے پریزیڈنسی کالج سن) اک عوامی ریاستی یونیورسٹی اے جو صوبہ مغربی بنگال دے دار الحکومت کولکاتا وچ واقع اے۔ اس کالج دا قیام سنہ 1817ء وچ ہویا۔ کالج شروع کرنے دے لئی راجا رام موہن رائے، راجا رادھاکانت دیو، ڈیوڈ ہیئر، ایڈورڈ ہائڈ ایسٹ، بیدیاناتھ مکھوپادھیائے تے رسامے دت نے سرمایہ فراہم کیتا سی۔

پیٹرارک

فرانسیسکو پیٹرارکا (سانچہ:IPA-it; 20 جولائی، 1304–18/19 جولائی 1374)، عامَ طور تے پیٹرارک ()، نشاۃ ثانیہ دور دی اٹلی دا اک ودوان اتے شاعر سی جو کہ پہلے مانووادیاں وچوں اک سی۔ سسیرو دے پتراں دی اس دی کھوج دا اکثر 14 ویں صدی دے نشاۃ ثانیہ دی شروعات کرن دا سہرا اکثر اسنوں جاندا اے۔ پیٹرارک نوں اکثر ہومینزم دا بانی منیا جاندا اے۔ 16 ویں صدی وچ، پیٹرو بیمبو نے پیٹرارک دیاں اتے جیووانی بوکاسیؤ دیاں اتے گھٹ حد تک، دانتے دیاں رچناواں دی بنیاد تے جدید اطالوی بولیاں لئی ماڈل دی سرجنا کیتی۔ اکادمیا ڈیلا کرسکا نے بعد وچ اطالوی سٹائیل دے ماڈل لئی پیٹرارک دی پروانگی دینی سی۔

پرانے ویلے دے دوران سمچے سارے یورپ وچ پیٹرارک دے سونیٹاں دی تعریف کیتی گئی اتے اوہ پرگیتک شاعری لئی اک ماڈل بن گیا۔ اوہ "ڈارک یگ" دے تجزیہ نوں ترقی یافتہ کرن والے پہلے انسان وجوں وی جانیا جاندا اے۔

کاں تے سپ

کاں اتے سپ، ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 128 نمبر تے اے۔ بدلویں یونانی روپ ملدے ہن اتے ایہناں وچوں دو روپ یورپی نشاۃ ثانیہ دوران روپانترت کیتے گئے سن۔ اسے نام والی پنچتنتر والی کہانی نال اس دا کوئی لگا دیگا نہیں۔

کرشن موہن بنرجی

کرشن موہن بنرجی (24 مئی 1813ء — 11 مئی 1885ء) انیہویں صدی دے ہندوستانی مفکر سن جنہاں نے مسیحی افکار و خیالات دی تحریک دے جواب وچ ہندو فلسفہ، مذہب تے اخلاقیات اُتے تفکیر نو دی کوشش کیتی۔ کرشن موہن نے مسیحیت اختیار کیتی تے بنگال کرسچن اسوسی ایشن دے پہلے صدر بنے، اس اسوسی ایشن دا انتظام تے مالی تعاون ہندوستانیاں دے ہتھوں انجام پاندے سن۔ کرشن موہن ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو دے ینگ بنگال گروپ دے معروف رکن، ماہر تعلیم و لسانیات تے مسیحی مبلغ سن۔

کِیڑی تے گھُگی

کِیڑی تے گھُگی، ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 235 نمبر تے اے۔

گرش چندر سین

گرش چندر سین (1835ء – 15 اگست 1910ء) بنگال دے اک مذہبی محقق، مترجم تے برہمو سماج دے مبلغ سن۔ انہاں نے سنہ 1886ء وچ قرآن دا بنگالی زبان وچ ترجمہ کیتا، ایہ بنگالی زبان وچ قرآن دا پہلا ترجمہ سی۔

ہتھیار

ہتھیار اک ایسی چیز اے جیدے نال کسے بندے جانور یا کوٹھے نوں نقصان دتا جاسکے۔

ہتھیار جاں شستر کوئی اجیہا جنتر ، آلہ جاں جنگی سامان ہندا اے جس نال جیوندے جانداراں، ڈھانچیاں جاں پربندھاں نوں نقصان جاں ضرر پہنچائی جا سکے۔ ہتھیاراں دی ورتوں شکار، جرم، قنون درڑھیکرن، نجی بچاء اتے جنگ ورگے کارجاں دی کاٹ اتے قابلیت ودھاؤن واسطے کیتی جاندی اے۔ موکلے طور اُتے ہتھیار کوئی وی اجیہی چیز ہو سکدی اے جس نال مخالف توں ودھ نیتک، مادی جاں دماغی لاہا کھٹیا جا سکے۔

ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو

ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو (18 اپریل 1809ء – 26 دسمبر 1831ء) اک ہندوستانی شاعر، ہندو کالج، کلکتہ دے معاون صدر مدرس، انقلابی مفکر تے انہاں اولین ہندوستانی معلمین وچوں سن جنہاں نے نوجوانان بنگال نوں مغربی تعلیم تے سائنسی علوم توں روشناس کرایا۔

ڈیروزیو دی جواں مرگی دے بعد وی انہاں دے طلبہ اُتے انہاں دے اثرات باقی رہے تے اگے چل کر ایہی طلبہ ینگ بنگال دے ناں توں معروف ہوئے۔ انہاں وچوں بوہت سارے طلبہ نے سماجی اصلاح، قانون تے صحافت دے میدان وچ نمایاں مقام حاصل کیتا۔

ینگ بنگال

ینگ بنگال (جاں نوجوانان بنگال) تحریک بنگالی نژاد آزاد خیال انقلابی فکر دے حامل افراد دا اک گروپ سی جو ہندو کالج، کلکتہ توں ظاہر ہویا۔ انہاں "دیروزی" وی کہیا جاندا اے کیونجے ہندو کالج وچ انہاں دے آتش نوا استاد دا ناں ہنری لوئی ویوین دیروزیو سی۔ نوجوانان بنگال ہندو سماج دے موجودہ سماجی و مذہبی ڈھانچے توں سخت بیزار تے آزاد خیالی دی روح توں سرشار سن۔ آتش جوانی کم ہونے دے بعد انہاں دی اک وڈی تعداد نے برہمو سماج تحریک دا رخ کیتا۔ینگ بنگال تحریک وچ ظاہری طور اُتے کچھ مسیحی وی شامل سن جن وچ جنرل اسمبلی دے ادارے دے بانی معظم الیگزینڈر ڈف (1806ء – 1878ء) تے انہاں دے شاگرد لال بہاری دے (1824ء – 1892ء) جنہاں نے ہندومت چھڈ دتا سی قابل ذکر نیں۔ اس تحریک دے وارثین وچ برجندر ناتھ سیل (1864ء – 1938ء) معروف نیں جنہاں دا برہمو سماج دے سربر آوردہ مفکرین تے ماہرین الہیات وچ شمار ہُندا سی۔

ینگ بنگال کلاسیکی معاشیات دے پیروکار تے آزاد تجارت دے داعی سن۔ اس میدان وچ انہاں دے محرک جیریمی بینتھم، آدم اسمتھ تے ڈیوڈ ریکارڈو سن۔

دوجیاں بولیاں وچ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.