سائنس

سائنس ایس دنیا نوں اک اچیچی پدھر نال کھوج لگان دا ول اے۔ ایہ دنیا کنج کم کردی اے ایس دے بارے وچ انسان دی تجربے رال سمجھن دی اک کوشش اے۔ ارسطو سائنس نوں اک ایسا علم کیندا اے جیدے تے پروسہ کیتا جاسکے جینوں عقل مت نال دسیا تے سمجھایا جاسکے۔ پرانے ویلیاں توں ای سائنس فلاسفی نال جڑیا ہویا اے تے ایہ دونویں شبد اک مطلب دیندے سن۔ 17ویں صدی وچ فلاسفی تے سائنس اک دوجے توں وکھ ہون لگیاں۔

سائنس لاطینی بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے جاننا۔

Schematicy-atom
ایٹم دا نقشہ

تریخ

سائنس لکھن ویلے توں وی پہلے دا ول اے۔ پرانے پنجاب وچ پرانیاں رہتلاں وچ وائی بیجی، شکر بنانا، کپڑا بنانا ، دیسی کیلنڈر، شہراں دا ودیا ول نال بنانا سائنس دے ای دیسی ورتن سن۔ دنیا دیاں ہور رہتلاں وچ وی سائنس نوں محول نوں سمجھن تے اپنے فیدے لئی ورتیا گیا۔

پرانا عراق

سمیر پرانے عراق وچ مٹی دیاں تختیاں تے اپنے کم کاج نوں لکھیا۔ مسلہ فیثاغورث 18ویں صدی م پ وچ لکھیا گیا۔ بابل دے واسیاں نے ستاریاں سیاریاں تے چناں دے اسمان تے چلن بارے اپنیاں کھوجاں نوں لکھیا۔ بابل والیاں نے سورج تے چن والا کیلنڈر بناۓ جیہڑے ہلے وی لاگو نیں۔

پرانا مصر

پرانے مصر وچ تارہ پڑھت، میتھمیٹکس تے دوائیاں بارے جانکاری وچ وادے ہوۓ۔ وائی بیجی تے زمین دے ناپن لئی جمیٹری لوڑی دی سی۔ مصر توں ای الکیمی سارے پاسے پھیلی۔ ایڈون سمتھ پاپائرس میڈیکل دیاں پرانیاں لکھتاں وچ اک وکھری کھت اے ایہ پرانے مصر وچ 1550 م پ وچ دماغ دے روگاں نوں سائنسی ول نال ٹھیک کرن بارے لکھی گئی اک لکھت اے۔

پرانا یونان

سقراط توں پہلے دے فلسفی تھالیز (640-546 م پ) نوں سائنس دا پیو منیا جاندا اے۔ اوہنے پہلی واری نیچر وچ ہون والے کماں نوں توہمات دی تھاں عقل نال سمجھن دی لوڑ بارے کیا۔ اوہدے شگرد فيثاغورث نے میتھمیٹکس نوں سمجن لئی فیثا غورثی سکول بنایا۔ اوہ پہلا بندا سی جینے ایہ کیا جے زمین گول اے۔ 5ویں صدی م پ دے لیوسپس نے این سوچ دتی جیہنوں فیر اوہدے شگرد ڈیموکریٹس نے اگے ودھایا جے مادہ نکیاں نکیاں زریاں نال نال بنیا ہوندا اے تے ایہ زرے نوں اوہناں ایٹم دا ناں دتا۔

افلاطون تے ارسطو نے سائنس نوں اک پربندھ نال سوچیا تے ڈیڈکٹو سوچ دا مڈھ رکھیا جینے آن والے ویلے دی سوچ تے کھوج اپنے رنگ وچ رنگیا۔ افلاطون نے افلاطونی اکیڈیمی دی نیو 387 م پ وچ رکھی جیدے بوۓ تے ایہ لکھیا سی: "جمیٹری ناں جانن والا اندر ناں آۓ"۔ افلاطون دے شگرد ارسطو نے ایہ سوچ دتی جے سانوں ایس دنیا بارے کھوج اپنیاں حساں نال لبدی اے۔ اوہنے وکھالے تجربے تے ثبوت نوں جانکری دا مڈھ کیا تے اینج اوہنے سائینسی ول دی نیو رکھی۔ ارسطو اپنے دوالے بوٹیاں تے جانوراں بارے لکھیا 50 دے نیڑے جانواں نوں اوہنے چیر کے وی ویکھیا۔ ارسطو دیاں سوچاں تے لکھتاں نیں آن والے ویلے نوں اپنے رنک وج رنگیا۔ اسلامی تے یورپی سوچ اوہدے مگرون اوہدے دوالے ای پھردی رئی۔

اسٹارچس ( 310 م پ – 230 م پ) پہلا بندا سی جینے ایہ گل آکھی جے زمین سورج دے دوالے کمدی اے۔ اراٹوستھین نے پلی واری زمین دا ٹھیک کیر ناپیا تے شبد جغرافیہ ورتیا۔ ہیپارکس ( 190 م پ – 120 م پ) نے پہلی واری تاریاں دی کیٹلاگ بنائی۔ ہپوکریٹس ( 460 م پ – 370 م پ) نوں دوائیاں دے علاج کرن وچ وڈا کرو منیا جاندا اے۔ اقلیدس دی ایلیمنٹس سب توں زیادھ ویلے تک پڑھائیاں جان والیاں کتاباں وچوں اے۔ ارشمیدس (277 م پ- 212 م پ) نے میتھمیٹکس وچ ہور کماں نال پائی دا ٹھیک نتارا کڈیا۔ پلائینی نے 77 وچ پہلا انسائیکلوپیڈیا لکھیا۔

پرانا ہندستان دکھنی ایشیاء دی ہڑپہ رہتل میتھمیٹکس دے ورتن وچ ود سی۔ ایس رہتل دے لوک حیہڑیاں اٹاں ورتدے سن اوہناں دا ناپ 4:2:1 سی جیہڑا ایس اٹ نالی بنے کوٹھے نوں پینڈا رکھدا سی۔ ایہ لوک لمبائی ناپن لئی جیہڑا ناپ ورتدے سن اوہدا مڈھلا ناپ 1.32 انچ سی۔ آریہ بھٹ (476–550) ہندستان دا اک منیا پرمنیامیتھمیٹکس گرو سی آریہ بھاٹیہ میتھمیٹکس تے اودی پوتھی اے۔ براہماگپتا (598–668) اوہ پہلا بندا سی جینے صفر نوں ورتیا۔صفر دی سوچ عرباں نے اوہدی کتاباں توں لئی ایہ عربی گنتی وچ رلائی گئی عرباں کولوں ایہ یورپ بپڑی تے اوتھوں ساری دنیا وج ایہ پھیلی۔ پانینی نے بولی پڑھت تے کتاب لکھی جیہڑی گریمر تے وی پہلی کتاب منی جاندی اے۔ 7 میٹر اچا تے 6 ٹن جوکھ دا گپتا سلطنت ویلے دا بنیا دلی وچ لگیا دلی تھم لوۓ دے کم وچ ہندستان دی ایس کم وچ چنگیائی دا وڈا ادھارن اے۔

پرانا چین

کاغذ، ماچس، برود، کمپاس، ریشمی کپڑا، اکوپنکچر، کاغذی کرنسی، گڈی، چینی مٹی، سیسمومیٹر تے ٹیفو پہلے چین وچ بنے۔

اسلامی دنیا

ابن الہیشم ابن سینا جابر بن حیان البیرونی الرازی تے الخوارزمی سانسیں وچ اسلامی دنیا دے وڈے ناں نیں۔ 1258 وچ منگولاں ہتھوں بغداد دی تباہی مگروں اسلامی دنیا وچ سائنس تے کھوج دا کم مک گیا۔

یورپ وچ

Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636
گلیلیو نویں سائینس دا پیو منیا جاندا اے [1]

12ویں وچ صلیبی لڑائیاں، سپین، تے سسلی راہیں یورپ دا جوڑ اسلامی دنیا دی ودیا تے پڑھی لکھی تے اگے ودھی رہتل نال پیا تے ایس میل جول نال یورپ وچ وی پڑھن لکھن دی سوچ جاگی۔ یورپ وچ یونیورسٹیاں بنن لگیاں: بولونا یونیورسٹی 1088 وچ، سلمانکا یونیورسٹی 1134 وچ تے آکسفورڈ یونیورسٹی 1096 وچ بندی اے۔ ایہناں وچ کتاباں نوں عربی توں لاطینی وچ پلٹیا گیا۔ 1348 طاعون دے روگ وچ یورپ وچ ان گنت لوک مارے گۓ تے پڑھن پڑھان نوں چھڈ کے لوک جان بجان دی فکر وچ پے گۓ۔ 1453 وچ ترکاں کول قسطنطنیہ جان تے اوتھوں لوک پرانیاں کتاباں لے کے یورپ ول نسے تے ایہناں کتاباں نے یورپ وچ پڑھائی دا چآ فیر چاہڑ دتا۔ مارٹن لوتھر دے چرچ وچ نویں سوچ لیان، گٹن برگ دے چھاپہ بنان، کولمبس دے امریکہ لبن نے وی یورپ وچ ساںنس دے وادے ول ٹوریا۔ 1543 وچ اندریاس وسالیاس تے نکولس کوپرنیکس دیاں دو کتاباں دا چھپنا یورپ وچ سائنسی انقلاب دا مڈھ سمجیا جاندا اے۔ کوپرنیکس دی کتاب ایس گل دے دوالے کمدی اے جے زمین سورج دے دوالے کمدی اے۔ ایہ ویلہ اپنے گاشاں تے 1687 نوں چڑھدا اے جدوں نیوٹن دی کتاب پرنسیپیا میتھمٹیشیا چھپدی اے۔ ایس ویلے وچ گلیلیو، رابرٹ ہک، کرسٹیان ہائیگنز، ٹائیکو براہے، یوہانس کپلر، گوٹفرائیڈ لیبنز، پاسکل تے کارل لنیاس نے وی سائینس وچ وادے کیتے۔ فرانسس بیکن، تھامس براؤن، رینے ڈیکارٹ تے تھامس ہابس نے فلسفے وچ انسانی سوج نوں کھولیا، اوکھے سوال کیتے تے سوچاں وچ جیداری وکھائی۔ سائینسی ول ودیا ہوندا اے جدوں کرکے دکھان تے عقل نوں پرانی رواجی سوچ تے اگے رکھیا تے منیا جاندا اے۔

چانن ویلہ

17ویں صدی دے عقلی ویلے نے یورپ تے امریکہ وچ 18ویں صدی دے چانن ویلے دا بوآ کھولیا۔ ایہ سماج نوں عقل تے سائینس دی راہ ولوں (مذہب تے ریتاں رواجاں نوں جھڈدیاں ہویاں) اگے ودھان دی اک تحریک سی تے ایہنے سائینس تے عقلی گل بات نوں اگے ودھایا ایہ توہمات، دوجے نوں برداشت ناں کرنا تے چرچ تے سرکار دیاں کئی پیڑیاں گلاں دے برخلاف سی۔ سپینوزا، لاک، نیوٹن تے والٹیئر ورگے لوک ایدھے موڈی سن۔ امریکہ وچ تھامس جیفرسن تے بنجیمن فرینکلن ایدھے آگو سن۔ ایہنے سائنس تے رہتل تے مذہب نال سیاست تے وی فرانسیی انقلاب راہیں اپنا رنگ دسیا تے سیاست وچ اک نویں دنیا تے اک نویں ویلے دا مڈھ رکھیا۔

ایس ویلے وچ ای نیچرل فلاسفی دی تھاں سائینس پوری طراں ورتن وچ آجاندی اے ۔

19ویں صدی

19ویں صدی وچ رومانوی تحریک سائینس نوں وی اپنے رنگ وچ رنگدی اے۔ انسان نوں فطرت نال جوڑن دا سوچیا جاندا اے۔ 1801 وچ مکینیکل فلاسفی نوں جین بیپٹسٹ لیمارک نے بیالوجی دا ناں دتا۔ گوئٹے نے نیوٹن دی رنگاں اتے سوج تے اپنی رومانوی سوچ دتی۔ الیگزنڈر فان ہمبولٹ نے سائنس تے سوہنپ نوں رلان دی کوشش کیتی۔ ڈارون دی نسلاں دا مڈھ سائنس وچ رومانوی سوج دا انت سی۔ کیمسٹری وچ ہمفری ڈیوی دی سوچ وی اپنے ویلے نال رلدی سی۔ 19ویں ودی وچ ای جان ڈالٹن نے ایٹم بارے مڈھلیاں گلاں دسیاں۔ تے ایسی صدی وچ ای تھرموڈائینامکس دے قنون تے الیکٹرونیگٹوٹی دی تھیوری سامنے آئی جینے ایسے سوال کیتے جنہاں دا جواب نیوٹنی سائینس کول کوئی نئیں سی۔ میری شیلی نے اپنی کتاب فرینکنسٹائن وچ سائنس دے پیڑے ورتن نوں اگے لیاندا جے کیویں زمیواری ناں ورتی جاوے تے سائینس میبت وی بندی اے۔

20ویں صدی میکس پلانک دی کوانٹم تھیوری تے آئینسٹائن دی ریلیٹیوٹی تھیوری رل کے اک نویں سائینس دی مڈھ رکھ دیاں نیں تے سائینس وچ نیوٹنی سائینس دا ویلہ مکدا اے تے نوان ویلہ ٹردا اے۔ دوناں وڈیاں لڑائیاں وچ سائینس نوں لڑائی جتن لئی ودھ توں ودھ ورتیا گیا۔ جرمن سائینس نے دوجی وڈی لڑائی وج جرمنی نوں اگے ودھان وچ ہتھ ونڈایا۔ جرمن سٹوکا جہازاں، پینزر ٹینکاں تے ارمرڈ کاراں اگے پولینڈ تے فرانس کج ہفتیاں وچ ای ڈگ پۓ تے سوویت یونین وی ایہدے اگے لفدا گیا۔ ایٹم بمب اک اہم سائینسی شے نے جپان نال ایس لڑائی نوں انت تے پچایا۔ ایس مگروں کئی دیساں وچ نیوکلیائی جانکاری نوں لین لئی دوڑ دا مڈھ بجیا۔ امریکہ سوویت یونین، برطانیہ، فرانس، ہندستان تے پاکستان کول ہن ایٹمی سائینس دی جانکاری ہے۔ لڑائی وج راکٹان دے ورتن نال راکٹاں بارے جانکاری دا مڈھ بجیا تے راکٹ فیر خلا وچ پیجے گۓ تے ایہناں دے بنان، خلا وج جان تے فیر چن تے جان دی دوڑ شروع ہوئی تے جولائی 169 وچ امریکہ نے چن تے اپنے بندے اتارے۔ ایہ سائینس دی اک وڈی جت سی۔ سائینس نے پوری دنیا دے ہر بندے نوں پلٹیا اے۔ سائینس باہجوں دنیا اک پنڈ بن گئی اے۔ ہوائی جہاز باہجوں کتے وی جانا اسان اے۔ انٹرنیٹ تے فیر ایہدے نال ملن جلن جانکاری دین وچ اک وڈی تبدیلی آگئی اے۔ انٹر نیٹ تے فیس بک نے پوری دنیا آپس وچ رلا دتا اے۔

سائینسی ول

سائینسی ول کسے سوچ نوں کھوجن دے کئی ولاں دا ناں اے۔ سائینسی ول دی دوجے ولاں دی اچیچی گل ایہ اے جے سائینسی ول ول وج ایہدا کھوجی سچ نوں آپ بولن دیندا اے تے کسے سوچ نوں آسرا دیندا اے جدوں ایس سوچ بارے پہلے توں ہوند دا آکھیا ہووے یا کسے غلط سوچ نوں غلط دسدا اے جدوں ایہدے بارے دسی گل غلط ہووے۔ سوچ دے ول وکھرے وسلیاں لئی وکھرے ہوسکدے نیں۔

جان سٹورٹ مل پہلا بندا سی جیہنے سائینسی ول بارے لکھیا تے ایہدے ول بناۓ۔

1۔ ہر سائینسی کم وچ پہلے اگے اک سوال ہوندا اے جیدا جواب لبھنا ہوندا اے۔ سوال دا جواب کسے تجربے نال سچا ہونا چاہیدا اے۔

2۔ کوئی اندازہ یا ہوسکنوالہ گویڑہ لایا جاندا اے۔ ایہ ایسا ہوے جیہڑا غلط یا ٹھیا کرکے دسیا جاسکے۔

3۔ اک تجربے دا نقشہ بناؤ۔ اگر تے اندازہ یا ہوسکنوالہ گویڑہ سائینسی ہووے تے کوئی تجربہ اوہناں ٹھیک یا غلط ہون دا پتہ لگان لئی بنایا جاسکدا اے۔

4۔ تجربہ کرو تے اوس توں ڈیٹا کٹھا کرو۔

5۔ تجربے توں نتیجے بناؤ۔ کدے کدے نتیجے کڈنے ایڈے اسان نہیں۔ کدے تجربے نویں سوال کھڑے کردندے نیں۔ ایس لئی کسے نتیجے تے اپڑن لئی گوڑی سوچ دی لوڑ اے۔

6۔ دوجیاں نوں دسو۔ سائینس وچ اک وڈا گلی اپنے تجربے تے اوس دے نتارے دوجیاں نوں دسنے نیں تاں جے دوجے وی ایس گل توں فیدا لے سکن تے کرکے ویکھ سکن۔

سارے سینسدان اتے دسے گے ول تے نہیں چلدے پر ایہ ول ورتیا جاندا اے۔

بارلے جوڑ

سائنس دے انگ
  1. "Galileo and the Birth of Modern Science, by Stephen Hawking, American Heritage's Invention & Technology, Spring 2009, Vol. 24, No. 1, p. 36
اسمانی پئی لیک

اسمانی پئی لیک اسمان تے کسے اچیچی تھاں نوں لبھن لئی دو پاسیاں وچوں اک اے۔ ایہ زمین والی پئی لیک وانگوں اے تے تے اتر تون تھلے ول آندی اے۔

اسمانی کھڑی لیک

اسمانی کھڑی لیک اسمان تے کسے اچیچی تھاں نوں دسن لئی دو پاسیاں وچ اک نوں کیا جاندا اے۔ ایہ زمین تے کسے تھاں لبن لئی ورتی جان والی کھڑی لیک وانگوں اے۔

الکالی دعات

الکالی دعات جھ کیمیائی عنصراں دی پیریاڈک ٹیبل وچ اک ٹولی اے۔ ایہ پیریاڈک ٹیبل دی پہلی ٹولی اے۔ ایہ ٹولی پیریاڈک ٹیبل دے ایس-بلاک (s-block) وچ اے۔ساری الکالی دعاتاں نرم ہوندیاں نیں۔ الکالی دعاتاں نوں ہوا وچ بہت پھرتی نل زنگ لگدا اے تے کج اگ وی پھڑ لیندے نیں۔ الکالی دعاتاں بہت ریایکیٹیئو

ہوندیاں نیں تے اپنے سب نوں آخری الیکٹران نوں دے کے +1 چارج دا کیٹآئن بناندا اے۔

ساریاں الکالی دعاتاں پانی نل رل کے ہائیڈروجن گیس بناندی اے تے لیتھیم دے علاوہ باقی ساریاں اگ پھڑ لیندیاں نیں۔

اکنامکس

اکنامکس (معاشیات)اک معاشی سائنس اے۔ اینوں دولت دی تقسیم دا علم وی آکہیا جاندا اے۔ اکنامکس روزمرہ ضروریات دی شیواں تے خدمات دی برابر تے منافع بخش تقسیم دا علم اے۔ اکنامکس چ خدمات تے ضروریاتِ زندگی دی پیدائش، تقسیم تے ورتاوے بارے علم حاصل کیتا جاندا اے۔

معاشیات اک ایسا سماجی علم جیڑا چیزاں تے خدمات دے بنان، ونڈ تے استعمال نال تعلق رکھدا اے۔

تارہ سمندراں دی لسٹ

تھلے کج مشہور تارہ سمندراں دی لسٹ دتی گئی اے۔

چٹا راہ

اینڈرومیڈا

وڈا میجلنی بدل

تارہ چرمٹ

تاریاں دا اسمان تے اکٹھ جیدی کوئی جانی پچھانی شکل مورت بندی ہووے تارہ چرمٹ اکھواندا اے۔ ہر چرمٹ وچ اک یا دو یا چوکھے مشہور تارے ہوسکدے نیں۔ اجکل دی تارہ پڑھت وچ 88 تارہ چرمٹاں نوں منیا جاندا اے۔ ایہناں 88 چرمٹاں وچوں 48 نوں بطلیموس نے دوجی صدی وچی بنایا سی۔ دوجے مگروں رلاۓ گۓ۔

جانور

جانور جیوندیاں شیواں دی وڈی ٹولی اے جیہڑی چوکھے تے پیچیدہ ولگناں نال رل کے بنی ہُندی اے ویلے نال ایہناں دا پنڈا ایسے روپ چ آجاندا اے جتھے اوہ فیر انج دا ای رہندا اے۔ ایہ سارے جاندار تُر پھر سکدے نیں۔

کنگریڑے،

مچھی، پنچھی، کرلے، دو پاسی جندڑی، کیڑے جنوراں دیاں ونڈاں نیں۔انکنگریڑے

مولسکا

موریانوالے

کنڈیارے

ارتھروپوڈ

سوتر ورگے

فزکس

فزکس اک فطری سائینس اے جیدے وچ مادے نوں کھوجیا جاندا اے، ویلے تے تھاں وچ اوہدے ٹرن نوں ویکھیا جاندا اے، انرجی تے زور دیاں رلدکاں سوچاں نوں سوچ وچ رکھ کے۔ ایہ ایس کائنات نوں سمجھن دی وی اک کوشش اے۔

اسمان دی پڑھت نوں سامنے رکھو تے ایہ دنیا دی سب توں پرانی پڑھی تے سوچی جانے والی پڑھت اے۔پچھلے 2 ہز ار وریاں وچ فزکس۔ کیمسٹری بیالوجی تے میتھمیٹکس نال نیچرل فلاسفی دا اک انگ سی پر 17ویں صدی دے سائینسی انقلاب وچ ایہ نیچرل سائینساں وکھریاں ہوکے سامنے آندیاں نے۔ فزکس دیاں کوئی پکیاں ولگناں نئیں تے ایہ ہور سائینساں جیوں بائیو فزکس تے کوانٹم کیمسٹری نیں اوہناں وی جا رلدی اے۔ فزکس وچ نویاں سوچاں تے کاہڈاں دوجیاں پڑھتاں جیویں فلاسفی تے میتھمیٹکس اے اوہناں وچ وی نویاں راہواں کھولدیاں نیں۔

فزکس دیاں کھوجاں نیں سائینس دے نویں ول کڈے جیدے نال عام لوکاں دے جیون نوں کج دھاکیاں وچ ای پلٹ کے رکھ دتا۔ ٹی وی موبائل گڈیاں تے ہور شیواں نے اک نویں دنیا نوں جم دتا اے۔

فزیالوجی

فزیالوجی جیندیاں چیزاں دے کماں دی سائنس اے۔ اے بیالوجی دی ٹعنی اے۔ فزیالوجی چ سائنسی سوچ وچار نال جیندیاں چیزاں تے اوناں دے وکھرے وکھرے انگاں تے ولگن نوں ویکھیا جاندااے۔

میتھمیٹکس

میتھمیٹکس یا ریاضی ناپ مورت تھاں تے بدلن دی پڑھائی اے۔

پاݨی

پاݨی اک بے رنگ ، بے بو تے بے ذائقہ مائع اے جیہدے نال کسیاں، جھیلاں، سمندر تے مینہ بݨدے نیں۔ ایہ جیوندیاں شیواں، کیمیائی کمپاؤنڈ دا اہم انگ اے۔ پاݨی دے اک مالیکیول وچ اک آکسیجن تے دو ہائیڈروجن ایٹم کوویلنٹ جوڑ نال جڑے ہوندے نیں۔ پانی عام پدھری گرمی ناپ تے دباؤ تے پاݨی سار ہوندا اے پر ایہ زمین تے اپݨے پینڈے ویس برف وچ تے گیسی ویس پاف وچ وی ملدااے۔

پاݨی نے زمین دے 71٪ پاسے نوں گھیریا ہویا اے۔ زمین تے پاݨی دا 96.5% حصہ سمندراں وچ اے، 1.7% زمینی پدھر تھلے اے، 1.7% گلیشیراں، انٹارکٹکا تے گرین لینڈ اتے اے۔ ماسہ جیا حصہ پاݨی دے اکٹھاں وچ ہے تے 0.001% حصہ ہوا وچ اے۔ زمین دے پاݨی دا 2.5% حصہ سجرا پاݨی اے تے ایہدا 98.8% برف دی ویس وچ اے یا زمینی پاݨی وچ۔ 0.3% توں وی گھٹ پاݨی دریاواں، جھیلاں تے ہوا وچ اے تے ایس توں وی گھٹ اے (0.003%) جیوندیاں شیواں یا بنیاں شیواں وچ اے۔انسان پاݨی توں بنا صرف 3 دن رہ سکدا اے۔

زمین تے پاݨی اک چکر وچ ریندا اے۔ ایہ پاݨی توں پاف وانگوں اڈ کے اتے ول جاندا اے تے ٹھنڈا ہوکے بدل بݨدا اے تے مینہ ورسدا اے تے ایہ فیر کجھ زمین وچ تے چوکھا کسیاں دریاواں راہیں سمندر اپڑدا اے۔

صاف پاݨی انساناں تے دوسریاں جیوناں لئی ضروری اے پاویں ایہدے وچ کوغی کلوری یا طاقتوالی شے نہیں ہوندی۔ پچھلے کئی دھاکیاں وج صاف پاݨی دنیا دیاں ساریاں تھانواں تے ہے پر ساریاں دی پونج وچ نہیں۔ ہجے وی اک ارب لوک صاف پاݨی توں تھڑے نیں تے ڈھائی ارب لوک ضروری صفائی توں۔ صاف پانی دے ورتݨ تے کسے دیس دی آمدنی دا آپس وچ گوڑا جوڑ اے۔ کجھ سوچواناں دا گویڑہ اے جے 2025 تک دنیا دی ادھی لوک گݨتی کسے نہ کسے پاسیوں پاݨی دے رپھڑ وج ہوویگی۔ نومبر 2009 دی اک کھوج لکھت ایہ کیندی ے جے 2030 تک دنیا دے اگے ودھویں دیساں وچ پاݨی دی لوڑ ہوند توں 50% ودھ جائیگی۔ پاݨی فیکٹریاں چلاݨ وچ وی لوڑیدا اے تے کل ورتے گۓ صاف پاݨی دا گھٹ ودھ 70% وائی بیجی وچ ورتیا جاندا اے۔

چانن ورہ

چانن ورہ پینڈا ناپن دا اک ناپ اے تے اک چانن ورہ اوہ پینڈا یا واٹ اے جیہڑا چانن اک ورے یا سال وچ اک تھاں توں دوجی تک جان وچ کردا اے۔

چانن ورہ پینڈے یا واٹ دا ناپ اے کدے ایہنوں ویلے دا ناپ وی غلطی نال سمجھ لیا جاندا اے۔

اک چانن ورہ = 9،460،730،472،580،800 میٹر

≈ 5878625 ملین میل

≈ 0.306601 پارسکاتے دسیا گیا ناپ اک جولین کیلنڈر دے سال تے اے جیدے وچ 365.25 دن یا 31557600 سکنٹ نیں تے چانن دی دوڑ 299792458 /سکنٹ اے۔

چانن ورہ پہلی واری جرمن تارہ گرو فریڈرش بیسل نے ورتیا جدوں اوہنے 1838 وچ 61 سگنی تک دا پینڈا جیہڑا 10.3 چانن ورھے بندا سی ناپیا۔

چانے پر

چانے پر کیڑیاں دی اک وڈی پتی اے جیدے وچ پکھڑوں تے پتنگے آندے نیں۔ ایہ دنیا وچ سب توں چوکھی پھیلی تے پچھانی جانوالی پتی اے۔ 1735 وچ کارل لنیاس نے ایس پتی دا مڈھ رکھیا سی تے ایہدا لاطینی ناں (Lepidoptera) اے۔ پنجابی ناں چانے پر ایہدے پراں تے چانے (Scale) ہون باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہدے وچ 174,250 ونڈاں نیں تے 126 ٹبر نیں۔

ایہ چانے ایہناں دے پدھرے کیتے وال ہوندے نیں تے ایہناں دے پراں تے پروبسکس تے ہوندے نیں۔

کائنات

کائنات ہرچیز جیہڑی موجود اے اوہنوں رلا کے بندی اے۔ ایدے وچ تارے، پاندھی کہکشاں، ساڈی دنیا، نیچر سب کج آندا اے۔ سائینسی کھوج نے کائینات دا قطر 93 ارب چانن ورے دسیا اے۔ ایہناں کھوجاں تے کاہڈاں توں ایہ پتہ چلیا اے جے ایس کائنات وچ ایدھی پوری تریخ وچ اوہناں ای سائینسی فنوناں دا راج ریا اے جیہڑے اسیں جاننے آں۔

کیمبرج یونیورسٹی

کیمبرج یونیورسٹی کیمبرج، برطانیہ دی اک یونیورسٹی اے۔ اے 1209 دے نیڑے بنی جدوں آکسفورڈ یونیورسٹی دے کج پڑھاکو نگر والیاں توں دکھی ہوکے کیمبرج آے۔ ایس یونیورسٹی نے دنیا چ سب توں چوکھے 88 نوبل انعام جتے نیں۔

کیمسٹری

کیمسٹری مادے دی سائنس جیدے وچ کمیائی مادیاں دے آپس وچ رلن، ایہناں وچ تبدیلاں تے مادے دی اندر دی بنتر نوں پڑھیا جاندا اے۔ کیمسٹری ایٹم تے ایٹم دے دوجے ایٹماں نال جڑن تے کیمیائی جوڑاں بارے دسدی اے۔

کیمسٹری اک وشکارلی سائینس وی اے کیوں جے ایہ فزکس نوں جیون پڑھت یا بیالوجی تے جیالوجی نال جوڑ دی اے۔

کیمسٹری اک سائینس لئی 17ویں تے 18وین صدی وج اگے ائی جدوں تجرے تے ایدی نیو رکھی گئی۔ رابرٹ بوائل، ہمفری ڈیوی تے لیوائزر ایدے موڈی منے بندے نیں۔

کیمسٹری الکیمی توں بنیا اے جیہڑا کیمی توں بنیا سی ایہ مصر دا اک ناں سی۔

کیڑے

کیڑے (انگریزی:Insect) جانداراں دی اک ٹولی اے جناں دا جوڑ ارتھروپوڈ نال اے۔ ایناں دے پنڈے دے تن انگ، چھے لتاں پیچیدہ اکھاں تے دو انٹینا ہوندے نیں۔ زمین تے ایہ جنوراں دی سب توں وڈی ٹولی اے۔ ایدیاں دس لکھ توں چوکھیاں ونڈاں نیں۔

ہالوجن

ہالوجن بنج کیمیائی عنصراں دی پیریاڈک ٹیبل وچ اک ٹولی اے۔ ایہ پیریاڈک ٹیبل دی سترویں ٹولی اے۔

دوجیاں بولیاں وچ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.