Węglany

Węglany – grupa związków chemicznych, soli i estrów kwasu węglowego.

Carbonate group structural formulae v.3
Anion węglanowy (na górze) i wzór ogólny diestru węglanowego (na dole)

Sole

Sole zawierają anion węglanowy CO2−
3
. Znane są też wodorowęglany, zawierające anion HCO
3
. Węglany są dość rozpowszechnione w przyrodzie, odgrywają również dużą rolę w gospodarce, np. w przemyśle chemicznym czy w budownictwie. Sole te, prócz węglanów metali alkalicznych, są słabo rozpuszczalne w wodzie. Silne kwasy wypierają z nich resztę węglanową, która w roztworach wodnych szybko ulega przemianie do gazowego dwutlenku węgla (CO
2
).

Ważniejsze węglany występujące w przyrodzie:

Estry

Estry kwasu węglowego można podzielić na monoestry i diestry. Monoestry kwasu węglowego są nietrwałe i mogą być izolowane jedynie w formie soli, np. potasowych lub sodowych typu ROC(=O)O
M+
, które są ciałami stałymi o wysokich temperaturach topnienia. Natomiast w formie kwasowej typu ROC(=O)OH, monoestry ulegają spontanicznemu rozkładowi do alkoholi i CO
2
. Diestry (R1
OC(=O)OR2
), np. węglan dimetylu lub węglan difenylu są stabilne[1].

Zobacz też

Przypisy

  1. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Abbas-Alli G. Shaikh, Swaminathan Sivaram, Organic Carbonates, „Chemical Reviews”, 96 (3), 1996, s. 951–976, DOI10.1021/cr950067i, PMID11848777.
Aragonit

Aragonit – minerał z gromady węglanów, polimorficzna odmiana węglanu wapnia. Stanowi 90% masy perłowej.

Jego nazwa wiąże się z miejscem występowania – okolic miasta Molina de Aragón (Hiszpania). Została ona nadana minerałowi w roku 1797 przez Abrahama Gottloba Wernera.

Autotrofizm

Autotrofizm, samożywność (gr. autós - sam, trophikós - odżywczy) – jeden z dwóch podstawowych (obok heterotrofizmu) sposobów odżywiania się organizmów. Autotrofy (organizmy samożywne) samodzielnie przeprowadzają biosyntezę złożonych związków organicznych (węglowodanów, tłuszczy, białek) z prostych nieorganicznych związków węgla (dwutlenek węgla, węglany), azotu (azotany, sole amonowe) oraz wody, wykorzystując do tego celu energię świetlną uzyskiwaną w procesie fotosyntezy lub energię chemiczną uzyskiwaną z utleniania prostych związków nieorganicznych.

Ze względu na rodzaj wykorzystywanej energii autotrofy dzielimy na:

fotoautotrofy (rośliny wyższe, bakterie purpurowe, bakterie zielone, sinice, niektóre pierwotniaki, protisty roślinopodobne i inne glony)

chemoautotrofy (bakterie nitryfikacyjne, bakterie siarkowe, bakterie żelazowe, bakterie metanowe, itp.)U zielenic z rodzaju Scenedesmus występują obie te formy odżywiania (chemoautotrofia pojawia się w przypadku braku światła).

Azuryt

Azuryt – minerał z gromady węglanów. Minerał pospolity, szeroko rozpowszechniony.

Nazwa pochodzi od perskiego lazhward oznaczającego barwę niebieską.

Cerusyt

Cerusyt (gr. keros – "wosk"; łac. cereus – "o barwie wosku" lub cerrusa – "biały ołów") – rzadki minerał z grupy węglanów.

Czarnoziemy

Czarnoziemy – bardzo żyzne gleby o głębokim, czarnym poziomie próchnicznym, powstałe pod roślinnością stepową ze skał bogatych w węglan wapnia. Są one charakterystyczne dla strefy półsuchej klimatu umiarkowanego ciepłego.

Dolomit (minerał)

Dolomit – minerał z gromady węglanów.

Nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego badacza Alp, mineraloga Deodata Dolomieu, który w 1791 r. po raz pierwszy wyodrębnił ten minerał.

Hydrotalcyt

Hydrotalcyt, hydrotalcite – minerał, uwodniony zasadowy węglan glinowo-magnezowy o wzorze Mg6Al2(OH)16CO3·4H2O. Jego nazwa nawiązuje do dużej zawartości wody i podobieństwa do talku. Stosowany m.in. jako lek zobojętniający kwasowość soku żołądkowego,chroniący błonę śluzową żołądka.

Kalcyt

Kalcyt – minerał z gromady węglanów, węglan wapnia. Bardzo rozpowszechniony minerał skałotwórczy.

Nazwa pochodzi od gr. χάλιξ chalix = wapno oraz łac. calx (calcis) = wapno i nawiązuje do tradycyjnego zastosowania tego minerału.

Krzemiany

Krzemiany – sole kwasu krzemowego.

Są najliczniejszymi przedstawicielami minerałów:

ponad 90% skał tworzących skorupę ziemską to krzemiany (60% stanowią skalenie, 12% kwarc, 15% oliwiny, pirokseny i amfibole, a 3% to miki i inne krzemiany).

prawie 10% stanowi reszta minerałów – przeważnie tlenki (4%), oraz węglany (3%).Krzemiany są popularnymi minerałami skałotwórczymi.

W przyrodzie występuje około 500 rodzajów krzemianów, z których 40 to minerały bardzo pospolite. Pozostałe spotykane są rzadko. Krzemiany stanowią około 25% wszystkich znanych rodzajów minerałów.

Kwas węglowy

Kwas węglowy, H2CO3 – nieorganiczny związek chemiczny, słaby i nietrwały kwas tlenowy powstający w reakcji dwutlenku węgla z wodą. Z metalami tworzy trwałe sole – wodorowęglany i węglany.

Magnezyt (minerał)

Magnezyt – minerał z gromady węglanów. Nazwa nawiązuje do składu chemicznego, w którym główną rolę odgrywa magnez. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Z magnezytu zbudowana jest monomineralna skały osadowa o tej samej nazwie

Malachit

Malachit – minerał z gromady węglanów. Należy do minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych na Ziemi.

Nazwa pochodzi od greckiego μαλάχη, malache (malwa) i μαλακός, malakos (miękki) – aluzja do zielonej barwy minerału i jego niewielkiej twardości.

Natron

Natron (inaczej natryt, soda rodzima, soda naturalna, soda krystaliczna).

Nazwa pochodzi od składu chemicznego minerału (arab. natron = soda). Minerał rzadki, rozpowszechniony tylko w niektórych rejonach Ziemi.

Skała węglanowa

Skała węglanowa – skała osadowa, której głównymi minerałami są węglany, głównie kalcyt i dolomit, z domieszkami innych węglanów bezwodnych.

Zmetamorfizowane skały węglanowe, to marmury.

Skałami zbudowanymi z węglanów, ale nie zaliczanymi do skał węglanowych są magmowe karbonatyty.

Syderyt

Syderyt – minerał z gromady węglanów, pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Nazwa tego minerału pochodzi od gr. σίδηρος, sídēros ‘żelazo’, gdyż głównym jego składnikiem jest ten właśnie pierwiastek. Pierwotna nazwa – sferosyderyt (J.F.L. Hausmann, 1813), skrócona została następnie do syderytu.

Wodorowęglany

Wodorowęglany – grupa związków chemicznych, wodorosoli kwasu węglowego.

Wodorowęglany dysocjują w wodzie na kationy metali (np. K+) lub kation amonowy (NH+4) oraz na aniony wodorowęglanowe (HCO3−), np.:

KHCO3 → K+ + HCO3- (dysocjacja wodorowęglanu potasu)

NH4HCO3 → NH+4 + HCO3− (dysocjacja wodorowęglanu amonu)Jony HCO3− w roztworze wodnym współistnieją w równowadze chemicznej z na ogół niewielką ilością anionów węglanowych (CO2−3):

HCO3− + H2O ⇌ CO2−3 + H3O+,a powstające w reakcji hydrolizy jony H3O+ nadają roztworom wielu wodorowęglanów odczyn kwaśny.

Stałe wodorowęglany ulegają termicznemu rozkładowi do węglanów.

Zieleńce

Zieleńce – skały metamorficzne masywne, cienko lub grubo złupkowane powstałe w wyniku płytkiego metamorfizmu facji zieleńcowej (relatywnie niskie ciśnienia i temperatury) bazaltów i pokrewnych im skał wylewnych oraz ich tufów. Odmiany silnie złupkowane o wyraźnej foliacji nazywane są łupkami zieleńcowymi.

Zieleńce tworzą niekiedy formy o nazwie lawa poduszkowa.

Struktura: homeoblastyczna, drobno-, średnioblastyczna, granolepidoblastyczna lub granonematoblastyczna.

Tekstura: zbita, bezładna, niekiedy kierunkowa.

Skład: dominują chloryty, plagioklazy (głównie albit) i epidot, ponadto mogą występować: aktynolit, serycyt, stilpnomelan, węglany (kalcyt, dolomit, ankeryt).

Barwa: skały zieleńcowe odznaczają się charakterystyczną ciemnozielonkawą barwą z odcieniem niebieskawym.Zieleńce wietrzeją stosunkowo łatwo, dając gleby gliniaste o dość dobrej zasobności w składniki pokarmowe dla roślin. Gleby powstałe na wietrzejących zieleńcach mają często odcień czerwony.

Związki nieorganiczne

Związki nieorganiczne – wszystkie związki chemiczne niebędące związkami organicznymi, tj. takie, które nie zawierają atomów węgla oraz nieliczne najprostsze związki węgla tradycyjnie zaliczane do związków nieorganicznych. Zalicza się do nich tlenek węgla, dwutlenek węgla, dwusiarczek węgla, diselenek węgla, węgliki, cyjanowodór oraz kwas węglowy, kwas cyjanowy, kwas izocyjanowy, kwas piorunowy oraz ich sole (węglany, wodorowęglany, cyjanki, cyjaniany itd.).

Związki organiczne

Związki organiczne – wszystkie związki chemiczne zawierające węgiel, oprócz nielicznych najprostszych związków tradycyjnie zaliczanych do związków nieorganicznych. Do wyjątków tych zalicza się tlenek węgla, dwutlenek węgla, dwusiarczek węgla, diselenek węgla, węgliki, cyjanowodór oraz kwas węglowy, cyjanowy, izocyjanowy, piorunowy i ich sole (węglany, wodorowęglany, cyjanki, cyjaniany itd.).

Pierwotnie przez związki organiczne rozumiano te, które występują tylko w organizmach żywych oraz ich syntetyczne pochodne. Jednak wraz z rozwojem chemii organicznej okazało się, że można sztucznie otrzymać niemal wszystkie związki organiczne wychodząc z nieorganicznych substratów, stąd zdecydowano się zmienić definicję na współczesną.

Związki organiczne mogą też zawierać praktycznie wszystkie pozostałe pierwiastki chemiczne. Najczęściej są to wodór, tlen i azot, zwane razem z węglem pierwiastkami organicznymi. Do innych często występujących pierwiastków można zaliczyć siarkę, fosfor oraz fluorowce.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.