Tunezja

Tunezja (Tunis, Republika TunezyjskaAl-Dżumhurija at-Tunisija, wymowa) – państwo leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881–1956 pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 w ONZ, a od 1 października 1958 członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis, Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).

الجمهورية التونسية
Republika Tunezyjska
Flaga Tunezji
Herb Tunezji
Flaga Tunezji Herb Tunezji
Dewiza: نظام، حرية، عدالة
(Porządek, Wolność, Sprawiedliwość)
Hymn:
Himat Al Hima

(Obrońcy Ojczyzny)
Położenie Tunezji
Język urzędowy arabski
Stolica Tunis
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa pełniący obowiązki prezydenta Muhammad an-Nasir
Szef rządu premier Jusuf asz-Szahid
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
91. na świecie
163 610 km²
5%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
79. na świecie
11 403 800[1]
70 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

47,44 mld[2] USD
4345[2] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

108,4 mld[2] dolarów międzynar.
9932[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna dinar tunezyjski (TND)
Niepodległość od Francji
20 marca 1956
Strefa czasowa UTC +1 (cały rok)
Kod ISO 3166 TN
Domena internetowa .tn
Kod samochodowy TN
Kod samolotowy TS
Kod telefoniczny +216
Mapa Tunezji
Portrait officiel de Habib Bourguiba
Habib Burgiba był pierwszym prezydentem Tunezji, rządził krajem w latach 1957-1987
Barrikaden & Brände
Zamieszki uliczne podczas Jaśminowej Rewolucji
AvenueHabibBourguibaTunis
Centrum Tunisu

Geografia

Położenie

Tunezja położona jest w Afryce Północnej i zajmuje powierzchnię wielkości połowy Polski. Wybrzeże Tunezji na północy i wschodzie opływa Morze Śródziemne. Północ kraju jest górzysta i gęsto zalesiona. Im dalej na południe, ukształtowanie terenu zmienia się w coraz bardziej płaskie i suche aż do obszaru sztosów (słone jeziora, zazwyczaj wyschnięte) wyznaczających początek strefy saharyjskiej.

Klimat

Na wybrzeżu klimat śródziemnomorski. Na wschodnim wybrzeżu bardziej suchy. Na północy występuje klimat podzwrotnikowy, od pośredniego między morskim a kontynentalnym, na południu zwrotnikowy skrajnie suchy-kontynentalny.

Historia

Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. na obszar obecnej Tunezji nastąpił napływ ludów koczowniczych ze wschodu i południa Afryki. W II tysiącleciu p.n.e. rozpoczęła się kolonializacja fenicka, najważniejszą kolonię stanowiła Kartagina. W wyniku wojen punickiej obszar Kartaginy został włączony w skład Imperium Rzymskiego. W V wieku n.e. Rzymianie zostali wyparci przez germańskich Wandalów, którzy z kolei zostali pokonani w połowie VI wieku przez Bizancjum. W drugiej połowie VII w. Tunezję podbili Arabowie którzy zislamizowali kraj. W 1574 roku kraj włączono do Imperium Osmańskiego. Od 1590 roku realna władza należała do bejów, którzy jedynie formalnie uznawali zwierzchnictwo osmańskie. Wybrzeże stało się bazą wypadową piratów[3].

W XIX wieku coraz bardziej intensywna penetracja mocarstw europejskich zakończona w 1881 roku ustanowieniem w Tunezji protektoratu francuskiego. Od początku okupacji francuskiej rozwijał się ruch antykolonialny. W latach 20. narodziły się partię polityczne, w tym partia Destur. W trakcie II wojny światowej Tunezja dostała się pod okupację włosko-niemiecką i stała się obszarem walk. Od 1943 roku ponownie w rękach Francji. Po zakończeniu wojny na sile przybrała walka o niepodległość. Toczyła się ona głównie za pomocą metod politycznych, nie obeszło się jednak także bez niepodległościowej działalności partyzanckiej. W 1951 roku podpisano porozumienie z Francją, które regulowało zarządzanie krajem. W 1954 roku Tunezja uzyskała autonomię wewnętrzną a w 1956 roku niepodległość. W 1957 roku ustanowiono republikę. Ostatni żołnierze francuscy wycofali się z Tunezji w 1963 roku[3].

Rządy w niepodległej Tunezji objęła Neo-Destur i prezydent Habib Burgiba. Rządy Neo-Destur wiązały się z polityką niezaangażowania, współpracą z państwami Zachodu oraz umacnianiem więzi gospodarczych i politycznych z Francją. W latach 70. wystąpiły wewnętrzne problemy natury gospodarczej i politycznej. W 1974 roku parlament zapewnił Burgibie dożywotnią prezydenturę. W 1979 roku do Tunisu przeniesiono siedzibę Ligi Państw Arabskich. Po zamieszkach z przełomu lat 70. i 80. władze dopuściły do działalności inne partie. W 1987 roku Burgiba został odsunięty od władzy przez generała Zajna al-Abidina ibn Aliego ogłoszonego następnie prezydentem. W 1996 roku Tunezja nawiązała relacje dyplomatyczne z Izraelem na najniższym szczeblu (jako czwarte państwo arabskie)[3].

14 stycznia 2011 roku ibn Ali uciekł z kraju pod wpływem rozpoczętych 17 grudnia 2010 masowych protestów społecznych[3]. Po wydarzeniach arabskiej wiosny, 23 października 2011 odbyły się wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego, które miało pełnić rolę tymczasowego parlamentu. Zwyciężyła w nich konserwatywna Partia Odrodzenia (Hizb an-Nahda) zdobywając 41,47% głosów[4]. 13 grudnia 2011 na nowego prezydenta kraju został zaprzysiężony Al-Munsif al-Marzuki, przywódca partii Kongres Republiki.

Na podstawie uchwalonej 27 stycznia 2014 nowej konstytucji, 26 października 2014 odbyły się wybory parlamentarne do Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, w których zwyciężyła laicka partia Wezwanie Tunezji (wywodząca się ze środowiska dawnych współpracowników ibn Alego). W wyborach prezydenckich, które odbyły się 23 listopada i 21 grudnia 2014 były premier Al-Badżi Ka’id as-Sibsi zdobył 55,68% głosów w drugiej turze i pokonał urzędującego prezydenta Al-Munsifa al-Marzukiego, który otrzymał 44,32% głosów[5]. 31 grudnia 2014 as-Sibsi został oficjalnie zaprzysiężony na stanowisku głowy państwa[6].

18 marca 2015 doszło w Tunisie do zamachu terrorystycznego przeprowadzonego przez bojowników Państwa Islamskiego na turystów zwiedzających Muzeum Bardo. Śmierć poniosły 23 osoby, obywatele wielu państw świata.

Ustrój polityczny

System polityczny

Republika Tunezyjska jest krajem o systemie semiprezydenckim. Według konstytucji uchwalonej 27 stycznia 2014 przez tunezyjskie Zgromadzenie Konstytucyjne[7] głową państwa jest prezydent, władzę wykonawczą sprawuje prezydent oraz rząd kierowany przez premiera, władzę ustawodawczą stanowi jednoizbowy parlament – Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych[8].

Podział administracyjny

Tunezja jest podzielona na 24 gubernatorstwa zwane wilajami. Gubernatorstwa dzielą się dalej na łącznie 262 dystrykty, a te na gminy.

Siły zbrojne

Tunezja dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[9]. Uzbrojenie sił lądowych Tunezji składało się w 2014 roku z: 350 czołgów, 900 opancerzonych pojazdów bojowych, 68 dział samobieżnych oraz 170 zestawów artylerii holowanej[9]. Marynarka wojenna Tunezji dysponowała w 2014 roku 25 okrętami obrony wybrzeża oraz sześcioma okrętami obrony przeciwminowej[9]. Tunezyjskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 myśliwców, 87 samolotów transportowych, 40 samolotów szkolno-bojowych oraz 75 śmigłowców[9].

Armia tunezyjska w 2014 roku liczyła 40,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 12 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) tunezyjskie siły zbrojne stanowią 66. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 550 mln dolarów (USD)[9].

Gospodarka

Główne gałęzie gospodarki

Główne gałęzie gospodarki to: rolnictwo, przemysł wydobywczy, przemysł naftowy, turystyka, przemysł odzieżowy.

Program gospodarczy

Do lat 60. Tunezja była jednym z głównych eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. W połowie lat 80. XX w. został zapoczątkowany program zmian strukturalnych w gospodarce kraju, który był wspierany przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Program realizował m.in. liberalizację cen i handlu zagranicznego, a także dalszą prywatyzację przedsiębiorstw należących do państwa.

Statystyki gospodarcze

  • Dochód narodowy na jednego mieszkańca – 6600 USD
  • Inflacja – 5,3% (2017), 3,7% (2016)
  • Zadłużenie – 11,5 mld USD
  • Obroty w handlu zagranicznym:
    • eksport: 6,6 mld USD
    • import: 8,9 mld USD
  • Główni partnerzy – Niemcy 24%, Włochy 17%, Francja 14%, inni 45%

Transport i łączność

Demografia

Tunesien1983-40 hg
Tunezyjski bazar

Ludność

Dane demograficzne i socjologiczne[10]:

2010
Liczba ludności 10 673 800
Gęstość zaludnienia 67,7 os./km²
Ludność miejska 66,1%
Przyrost naturalny 1,29%
Ludność według wieku (%)
0 – 14 23,7
15 – 29 28,5
30 – 59 37,9
ponad 60 9,9
Średnia długość życia (lata)
Całej populacji 74,3
Mężczyzn 72
Kobiet 77
2005
Poziom wykształcenia (%)
Bez szkoły 23,5
Podstawowy 36,6
Średni 32,2
Wyższy 7,7

Struktura etniczna:
Arabowie 98%
Europejczycy 1%
Żydzi i inni 1%[11].

Struktura siły roboczej w podziale na sektory:
rolnictwo i rybołówstwo 17,7%
przemysł, kopalnie, energetyka, budownictwo i roboty publiczne 33%
handel i usługi 49,3%.[10]

Religia

Źródło: World Christian Database (2017)[12].

Języki

Kultura i życie

Tunezyjczycy mieli swój narodowy strój w kolorze bordowym: kamizelka, spodnie i czapeczka podobna do tureckiego fezu.

Sztuka

Na terenie Tunezji zachowały się ryty naskalne, ceramika z okresu późnego paleolitu, mezolitu oraz neolitu (ok. 6000 p.n.e.); sztukę staroż. reprezentują ruiny budowli rzymskich (m.in. w Dugga, Al-Dżamm, Kartaginie), a także wyroby fenickie (stele, sarkofagi) odkryte na terenie dawnych miast punickich (m.in. Kartagina, Utyka, Susa); w południowej części Tunezji występują zabytki związane z kulturą Berberów. Tunezja była ośr. sztuki starochrześc. (Kartagina) i bizant. (resztki kościołów, mury w Kasr Hilal); w VII w. pojawiła się sztuka islamu (meczety z dziedzińcami i prostokątnymi minaretami, m.in. Kairuan, Tunis, Safakis, Susa, Tauzar; madrasy, obwarowania); od XVI w. wznoszono na wzór tur. meczety kopułowe. W XIX w. rozpoczął się proces europeizacji sztuki tunezyjskiej; rodzimy charakter zachowało arab. rzemiosło artystyczne.

Nauka

Oficjalnie podaje się, że 19% budżetu państwa przeznaczane jest na naukę i oświatę. Statystyki nie podają jednak, ile jest wyższych uczelni w Tunezji. Uniwersytety znajdują się w miejscowościach przemysłowych i dobrze rozwiniętych, jak Sfax czy Tunis.

Obyczaje

Tunezja jest najbardziej liberalnym krajem arabskim, o czym świadczą m.in. rozbudowane prawa kobiet. Kobiety zawdzięczają to pierwszej żonie Habiba Burgiby, która była Francuzką. Niektórzy uważają, że to ona przekonała męża do kilku wielkich reform, m.in. zniesienia wielożeństwa, zniesienia noszenia tradycyjnych chust przez kobiety (Burgiba nazwał te chusty wstrętnymi szmatami), kontrolowania rozwodów przez sądy (w tym równych praw do dzieci), dopuszczenia kobiet do szkół, parlamentu, władzy i innych form życia publicznego. Jednak należy zauważyć, że we Francji aż do 1970 roku (do wejścia w życie ustawy z dnia 4 czerwca 1970) obowiązywało tzw. puissance paternelle, to znaczy tylko ojcu przysługiwała władza rodzicielska po rozwodzie.

W 1967 roku Bourgiba zalegalizował również aborcję, obecnie jest ona dostępna na życzenie kobiety i bezpłatna (istnieje również legalna prostytucja oraz domy publiczne).

Tunezyjskie kobiety stanowią prawie 12% członków Tunezyjskiej Izby Deputowanych i ponad 20% członków rad miejskich. Odgrywają również znaczącą rolę w rządzie i dyplomacji (w tym m.in. na takich stanowiskach, jak gubernatorzy prowincji, prezydenci miast, sekretarze stanu, ambasadorowie itp.). Młode kobiety stanowią 55% studentów na uniwersytetach.

Z drugiej jednak strony, nadal istnieją pewne konserwatywne miasta – na południu kraju, gdzie zachowywane są stare obyczaje. Dziewcząt nie obowiązuje jednak zakaz chodzenia samej po ulicach. Ponadto w bardzo tradycyjnych rodzinach kobiety chodzą w ubraniach zakrywających nogi i ramiona, szczególnie kiedy wybierają się do meczetu.

Jedyną pozostałością prawa islamskiego w Tunezji jest prawo dziedziczenia, według którego kobieta, jeżeli nie zostawiono testamentu, dziedziczy połowę tego, co jej męscy członkowie rodziny – bracia itd. Jeżeli jednak rodzice spiszą testament, prawo to nie ma zastosowania. Zeznania kobiety i mężczyzny w tunezyjskim sądzie mają taką samą wartość prawną, kobieta posiada również takie samo prawo do otrzymania opieki nad dziećmi po rozwodzie.

Święta narodowe

Miejsca wpisane do listy światowego dziedzictwa UNESCO

  • Pozostałości miasta punickiego i rzymskiego w Kartaginie – od 1979
  • Medyna w Tunisie ze starą zabudową mieszkalną, handlową oraz licznymi meczetami i pałacami – od 1984
  • Medyna w Susie. Zespół zabytkowy (resztki budowli fenickich, rzymskich, bizantyjskich oraz budowle islamu) – od 1988
  • Medyna w Kairuanie, zabytki islamu – od 9 grudnia 1988
  • amfiteatr w Al-Dżamm – od 1979
  • Miasto punickie Karkawan z nekropolą – od 1985
  • ruiny rzymskiego miasta Dougga – od 1997
  • Park Narodowy Aszkal – od 1980

Przypisy

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-10-05] (ang.).
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  3. a b c d Tunezja. Historia. (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. Obalili prezydenta i wybrali islamistów (pol.). wp.pl. [dostęp 2015-03-03].
  5. Veteran Essebsi wins Tunisia’s first free presidential vote.
  6. Weteran polityczny zaprzysiężony na prezydenta Tunezji.
  7. Tunezja ma nową konstytucję (pol.). polskieradio.pl (PAP), 2014-01-27. [dostęp 2014-01-27].
  8. Constitution of the Tunisian Republic. Unofficial Translation by the Jasmine Foundation (ang.). 2014-01-28. [dostęp 2014-01-28].
  9. a b c d e Tunisia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-27].
  10. a b Most recent indicators (ang.). National Institute of Statistics – Tunisia, 01.07.2011. [dostęp 2012-06-11].
  11. The World Factbook (ang.). CIA | The Central Intelligence Agency, 03.05.2012. [dostęp 2012-06-12].
  12. Tunisia Church History and Facts, „opendoors.no” [dostęp 2018-10-31] (ang.).
  13. Presentation of regions. The Foreign Investment Promotion Agency – Tunisia, 25.05.2012. [dostęp 2012-06-10].

Bibliografia

  • Anna Parzymies Tunezja, Warszawa 1984
  • Polak za granicą, Warszawa 2001
  • Roman Kirilenko (zdjęcia), Andrzej Wójcik (tekst) – Tunezja, Warszawa 2004
Mistrzostwa Afryki kadetów w piłce siatkowej

Mistrzostwa Afryki kadetów w piłce siatkowej są organizowane przez Afrykańską Konfederację Piłki Siatkowej (CAVB). Pierwsze odbyły się w 1994 roku.

Mistrzostwa Afryki w piłce siatkowej kobiet

Mistrzostwa Afryki w piłce siatkowej kobiet są organizowane przez Afrykańską Konfederację Piłki Siatkowej (CAVB). Obecnie są rozgrywane co dwa lata. Pierwsze odbyły się w 1976 roku.

Mistrzostwa Afryki w piłce siatkowej mężczyzn

Mistrzostwa Afryki w piłce siatkowej mężczyzn są organizowane przez Afrykańską Konfederację Piłki Siatkowej (CAVB). Obecnie są rozgrywane co dwa lata. Pierwsze odbyły się w 1967 roku.

Ordery i odznaczenia (Afryka)

Lista dawnych i obecnych orderów państw afrykańskich i ościennych.

Puchar Narodów Afryki

Puchar Narodów Afryki (fr. Coupe d'Afrique des Nations, CAN) – turniej piłkarski dla reprezentacji narodowych rozgrywany o mistrzostwo Afryki.

Reprezentacja Tunezji w piłce nożnej mężczyzn

Reprezentacja Tunezji w piłce nożnej mężczyzn – przedstawiciel Tunezji w międzynarodowych zawodach piłkarskich mężczyzn. Pięciokrotny uczestnik finałów mistrzostw świata, który nigdy nie wyszedł z fazy grupowej rozgrywek. Drużyna wystąpiła dziewiętnaście razy w finałach Pucharu Narodu Afryki (1962, 1963, 1965, 1978, 1982, 1994, 1996, 1998, 2000, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2013, 2015, 2017, 2019), gdzie największym sukcesem było zdobycie mistrzostwa w 2004 będąc gospodarzem turnieju.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1996

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1996 reprezentowało 51 zawodników: 45 mężczyzn i 6 kobiet. Był to 9 start reprezentacji Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000 reprezentowało 47 zawodników, 40 mężczyzn i 7 kobiet.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004 reprezentowało 54 zawodników :44 mężczyzn, 10 kobiet. Był to jedenasty występ reprezentacji Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008 reprezentowało 28 sportowców (15 mężczyzn i 13 kobiet) w 10 dyscyplinach.

Był to 12. start reprezentacji Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich. Zdobycie złotego medalu było najlepszym wynikiem Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich od 1968 roku.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2012

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2012, które odbyły się w Londynie, reprezentowało 84 zawodników. Zdobyli oni 3 medale: 1 złoty, 1 srebrny i 1 brązowy, zajmując 45 miejsce w klasyfikacji medalowej.

Był to trzynasty start reprezentacji Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2016

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2016 liczyła 61 zawodników – 40 mężczyzn i 21 kobiet. Był to czternasty start Tunezji na letnich igrzyskach olimpijskich.

Tunezja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich Młodzieży 2010

Tunezję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich Młodzieży 2010 w Singapurze reprezentowało 24 sportowców w 10 dyscyplinach.

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2009

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2009 – reprezentacja Tunezji podczas czempionatu w Berlinie liczyła 4 sportowców.

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2011

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2011 była reprezentowana przez 5 zawodników.

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2013

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2013 – reprezentacja Tunezji podczas czempionatu w Moskwie liczyła 4 zawodników.

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2015

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2015 – reprezentacja Tunezji podczas Mistrzostw Świata w Pekinie liczyła 4 zawodników, z których jeden zdobył srebrny medal.

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2017

Tunezja na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2017 – reprezentacja Tunezji podczas mistrzostw świata w Londynie liczyła 3 zawodników, którzy nie zdobyli żadnego medalu.

Tunezja na letnich igrzyskach olimpijskich

Reprezentanci Tunezji po raz pierwszy pojawili się na letnich igrzyskach olimpijskich w 1960 roku. Zawodnicy z Tunezji nie wystąpili na igrzyskach w Moskwie w 1980 roku.

Do tej pory zdobyli siedem medali, z czego cztery zdobył specjalizujący się w biegach długich Mohammed Gammoudi.

Państwa Afryki
Państwa
Terytoria zależne
Podmioty o ograniczonym
uznaniu międzynarodowym
Integralne części państw
położonych poza Afryką
Dawne kolonie i protektoraty Francji
Ameryka
Afryka
Azja
Australia i Oceania

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.