Transporter opancerzony

Transporter opancerzony – opancerzony wóz bojowy służący do transportu piechoty i sprzętu na polu walki, a w ograniczonym zakresie do wsparcia ogniowego piechoty. Jest słabiej uzbrojony i opancerzony od bojowego wozu piechoty, o podobnym przeznaczeniu, lecz służącego ponadto do wsparcia ogniowego piechoty w walce.

M113 (Jeff Kubina)
Transporter opancerzony M113 produkcji amerykańskiej
2011 Moscow Victory Day Parade (360-05)
Rosyjski transporter opancerzony BTR-80
9th King's Regiment, Sussex, 1941
Brytyjskie pojazdy Universal Carrier podczas II wojny światowej

Historia

Transportery opancerzone jako wyspecjalizowane pojazdy budowane seryjnie pojawiły się na początku II wojny światowej (niemieckie Sd.Kfz.251 i amerykańskie Halftrack). Po II wojnie światowej nasycenie armii transporterami opancerzonymi znacznie się zwiększyło. Podstawowe konstrukcje z tego okresu – to amerykański M113 (gąsienicowy) i radziecki BTR-60 (kołowy). W latach 70. i 80. XX wieku transportery opancerzone zostały w znacznej części wyparte, z pierwszej linii działań wojennych, przez znacznie lepiej od nich uzbrojone i opancerzone oraz o lepszych własnościach terenowych, bojowe wozy piechoty.

Konstrukcja i zadania

Transportery opancerzone budowane są zarówno jako terenowe pojazdy kołowe oraz jako gąsienicowe; w okresie II wojny światowej budowano transportery półgąsienicowe. Liczne konstrukcje tego typu są pojazdami amfibijnymi, mogącymi pływać w wodzie. Wczesne transportery opancerzone były często odkryte od góry, od lat 60. budowane są jedynie konstrukcje zakryte, z reguły wyposażone także w systemy ochrony wnętrza przed bronią masowego rażenia (urządzenie filtrowentylacyjne). Pancerz transporterów opancerzonych chroni zwykle przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami pocisków artyleryjskich. Transportery opancerzone zabierają zwykle oprócz załogi (kierowca i dowódca) od 8 do kilkunastu żołnierzy desantu. Najpowszechniejszym sposobem załadunku i wyładunku desantu są drzwi z tyłu kadłuba oraz włazy w dachu, rzadziej stosowane są drzwi lub włazy boczne.

Dawniej transportery opancerzone uzbrajane były tylko w karabiny maszynowe, na stanowiskach otwartych lub chronionych tarczą pancerną albo w obrotowych wieżyczkach. Stosowano kaliber od 7,62 mm do 14,5 mm, najczęściej 12,7 mm. Dawniej i obecnie, otwory w ścianach bocznych umożliwiały desantowi prowadzenie ognia także karabinkami desantu z wnętrza pojazdu.

Według traktatów międzynarodowych, transportery uzbrojone w działka szybkostrzelne kalibru od 20 mm winny być klasyfikowane jako bojowe wozy piechoty. Niemniej, niemal każdy nowy model transportera opancerzonego, prócz wersji wąsko wyspecjalizowanych, nabywany jest obecnie z taką armatą[1], korzystnie jeśli umożliwiającą użycie także amunicji programowalnej[2]. Jednocześnie wciąż uznaje się je za zasadniczo nieprzeznaczone do pierwszej linii, poza konfliktami asymetrycznymi, jako zbyt lekko opancerzone, przy tym jeśli kołowe, na ogół znacznie mniej mobilne w terenie od pojazdów gąsienicowych.

Wyspecjalizowanymi odmianami transporterów opancerzonych są wersje techniczne, ewakuacji medycznej, wozy dowodzenia i zwiadu, nośniki moździerzy lub większych kalibrów armat i rakietowych systemów przeciwczołgowych lub przeciwlotniczych.

Ciężkie transportery opancerzone

Nakpadon03
Izraelski ciężki transporter Nakpadon, na bazie starego czołgu Centurion (A41)

Ciężkie transportery piechoty najpierw powstawały na bazie długo pozostających w rezerwie, starszych modeli czołgów - przykład transportera Achzarit Sił Lądowych Izraela, następnie rosyjskiego BTR-T, powstałych na bazie starych T-55. Ostatnio zamawiane się także konstrukcje bardzo nowoczesne[3][4].

Trendy rozwojowe

Zmniejszana jest wykrywalność pojazdów przez środki radiolokacyjne - przykład wersji 'M' i 'XP' polskiego Rosomaka. Następnym krokiem, w niektórych armiach już zrealizowanym, będzie wyposażanie transporterów w systemy obrony aktywnej[5], z sukcesem zastosowane już bojowo m.in. w trakcie operacji "Protective Edge" (interwencji Izraela w strefie Gazy, 2014). Testowane są realizacje aktywnego, zewnętrznego chłodzenia, ograniczające możliwość termicznej detekcji pojazdu, przykład PL-01.

Zobacz też

Przypisy

  1. Porównaj:Turcja, Ukraina, RFN, Francja, Australia, Rosja - konstrukcje modernizowane, Rosja - nowa konstrukcja KTO, USA, polsko-niemiecka koncepcja KTO, ponad 350 szt. polsko-fińskiego KTO "Rosomak" (wersje z wieżą Hitfist 30P), Słowacja.
  2. Testy wież Rosomaka z amunicją programowalną
  3. Izraelski ciężki transporter "Namer"
  4. Zamówienie rosyjskich ciężkich BWP, na bazie czołgu T-14 Armata
  5. Systemy obrony aktywnej

Bibliografia

  • Brudny Stefan, Współczesne transportery opancerzone, Wyd. MON, Warszawa 1969
  • Kajetanowicz Jerzy, Prace nad rozwojem sprzętu pancernego w Polsce - przegląd lat 1955-1990, Poligon 2010, nr 5.
BTR-70

BTR-70 – radziecki transporter opancerzony z wieżą od BRDM-2.

Boxer (transporter opancerzony)

Boxer – transporter opancerzony produkcji niemiecko-holenderskiej, produkowany przez konsorcjum ARTEC GmbH, w skład którego weszły spółki Krauss-Maffei Wegmann oraz Rheinmetall.

Cougar (transporter)

Cougar – amerykański transporter opancerzony typu MRAP zapewniający zwiększoną ochronę przed wybuchem min lądowych oraz improwizowanych ładunków wybuchowych.

Według ujawnionych danych, Cougar jest zdolny przetrwać wybuch 14 kg TNT pod kołami lub 7 kg TNT pod kadłubem.

Pojazdy Cougar wykorzystywane są przez Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych, oraz zostały zamówione przez armie Wielkiej Brytanii (pod nazwą Mastiff PPV), Kanady oraz Iraku.

Pomiędzy 15 listopada 2008 a styczniem 2009 Polski Kontyngent Wojskowy w Afganistanie w bazie Ghazni otrzymał z zasobów USMC 40 samochodów Cougar 4x4 do użytkowania na zasadach koalicyjnego porozumienia ACSA (Acquisition and Cross-Servicing Agreement), w miejsce wypożyczonych wcześniej HMMWV. W polskiej służbie pojazdy zostały uzbrojone w 1-2 karabiny maszynowe 7,62 mm PK.

Ka-Tsu

Ka-Tsu − japoński transporter opancerzony z okresu II wojny światowej. Była to opancerzona amfibia przeznaczona do wykonywania desantów morskich przez japońską piechotę morską.

M39 (transporter opancerzony)

M39 – gąsienicowy transporter opancerzony konstrukcji amerykańskiej z okresu II wojny światowej.

M59 (transporter opancerzony)

M59 – amerykański pływający transporter opancerzony opracowany w latach 50. XX wieku. Pojazd zastąpił w wojsku amerykańskim pojazdy M75.

Transporter M59 może przewozić do 10 żołnierzy piechoty. Uzbrojenie pojazdu stanowi karabin maszynowy M2 kalibru 12,7 mm.

M75 (transporter opancerzony)

M75 APC (Armored Personnel Carrier M75) – amerykański transporter opancerzony z okresu po II wojnie światowej.

Pojazd był produkowany między grudniem 1952 a lutym 1954 w zakładach International Harvester. Został użyty bojowo podczas wojny koreańskiej. Zbudowano 1729 egzemplarzy tego pojazdu. Transportery M75 zostały zastąpione pływającymi pojazdami M59. Po wycofaniu ze służby w amerykańskich siłach zbrojnych zostały przekazane wojskom belgijskim, gdzie służyły do lat 80. XX wieku.

Mamba (transporter opancerzony)

Mamba – południowoafrykański transporter opancerzony bazujący na pojeździe Unimog. V-kształtny kadłub chroni załogę przed minami przeciwpancernymi, rozpraszając wybuch. Mamba jest produkowana przez Land Systems OMC, część firmy BAE Systems.

Okapi (transporter opancerzony)

Okapi – południowoafrykański 6-kołowy transporter opancerzony z dużą odpornością na miny (ang. mine-protected vehicle-MPV). Może być używany jako: punkt dowodzenia, posterunek kierowania ogniem, specjalistyczny transporter do rozminowywania, mobilne laboratorim biologiczno-chemiczne lub pojazd wsparcia elektronicznego.

Opal (transporter)

Opal – wielozadaniowy w pełni amfibijny transporter opancerzony, rozwinięty i produkowany przez Hutę Stalowa Wola. Opal jest polskim bezpośrednim rozwinięciem radzieckiego MT-LB (produkowanego na licencji przez HSW od 1976 roku). Główne zmiany to przebudowa przedziału kierowcy, zwiększenie prędkości w wodzie, wymiana starej wieżyczki uzbrojonej w PKT na nową, uzbrojoną w wkm NSWT oraz nowy silnik. Transporter stanowi bazę dla wielu pojazdów specjalistycznych. Wyróżnia się dwie wersje podwozia-bazy Opal-I będący odpowiednikiem MT-LB oraz Opal-II będący wersją wydłużoną z 7 kołami nośnymi odpowiadający podwoziom 2S1 Goździk i MT-LBu oraz wzmocnionym silnikiem SW680T o mocy 300 KM (220 kW).

Oryx (transporter opancerzony)

Oryx – południowoafrykański transporter opancerzony.

W marcu 2005 roku wojsko amerykańskie zawarło z Republiką Południowej Afryki umowę, w ramach której RPA, mająca duże doświadczenie w projektowaniu pojazdów odpornych na wybuchy (Casspir, Mamba) zaprojektowało wytrzymały transporter opancerzony dla sił irackich.

Wersje:

standardowy Oryx 4X4

Oryx 6X6

pojazd dowodzenia

ambulans

pojazd wsparcia

platforma na broń

Rosomak (transporter)

Rosomak – kołowy transporter opancerzony (KTO) produkowany w wielu wersjach zabudowy i sukcesywnie modyfikowany w Polsce w oparciu o licencyjną wersję bazową pojazdu AMV XC-360P, konstrukcji fińskiej firmy Patria. Znajduje się na uzbrojeniu Sił Zbrojnych RP.

SKOT

SKOT (cz. Střední Kolový Obrněný Transportér - Średni Kołowy Opancerzony Transporter; znany także pod oznaczeniem OT-64) – kołowy, pływający transporter opancerzony opracowany wspólnie przez CSRS i PRL na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Pojazd posiada cztery osie (układ 8×8), w najpopularniejszych wariantach jest także wyposażony w wieżę strzelecką.

Do wczesnych lat 70. wyprodukowano około 4500 egzemplarzy w wielu wariantach, z czego ok. 2500 dla Wojska Polskiego, a resztę dla Czechosłowackiej Armii Ludowej. Po wprowadzeniu na uzbrojenie obu armii bojowych wozów piechoty BMP-1, transportery SKOT stopniowo wycofywano ze służby, wiele sprzedano do kilkunastu krajów świata.

Sable (transporter opancerzony)

Sable - jest transporterem opancerzonym produkowanym w Południowej Afryce. Zaprojektowany w celu zastąpienia Casspira. Ma taką samą ochronę przed minami jak Casspir, jednak jego pancerz może być ulepszony. Produkowany przez Armour Technology Systems.

Saxon (transporter opancerzony)

Saxon – brytyjski transporter opancerzony używany przez British Army oraz w niewielkich ilościach przez oddziały wojska, policji i żandarmerii innych państw świata.

Sonderkraftfahrzeug

Sonderkraftfahrzeug (Sd.Kfz.; z niem. "pojazd specjalnego przeznaczenia" lub "specjalny pojazd silnikowy") – oznaczenie niemieckich pojazdów bojowych z okresu przed II wojną światową i II wojny światowej.

Część pojazdów oznaczanych numerami Sd.Kfz. miała ponadto inne, częściej używane oznaczenia lub nazwy własne (głównie czołgi i działa samobieżne), jak np. Sd.Kfz.101 - czołg lekki PzKpfw I. Inne pojazdy bojowe natomiast oznaczane były jedynie numerami Sd.Kfz.

Stryker

Stryker – rodzina kołowych wozów opancerzonych będących na wyposażeniu Armii Stanów Zjednoczonych od roku 2002. Konstrukcja bazuje na kanadyjskim transporterze LAV III (pokrewna wersja LAV-25 obecnie używana jest m.in. przez amerykańską piechotę morską).

Szary Wilk (transporter opancerzony)

„Szary Wilk” (wcześniejsze nazwy: „Wiking”, „Jaś”) – nazwa polskiego transportera opancerzonego, użytego w czasie powstania warszawskiego.

Universal Carrier

Universal Carrier – brytyjski gąsienicowy lekki transporter opancerzony z okresu II wojny światowej, produkowany w kilku wersjach, także jako ciągnik artyleryjski i nośnik uzbrojenia. Popularnie nazywany był także Bren Carrier, z powodu najczęstszego uzbrojenia w karabin maszynowy Bren. Był to najliczniejszy aliancki pojazd opancerzony II wojny światowej.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.