Szwecja

Szwecja, Królestwo Szwecji (szw. Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Z około 10,3 mln. mieszkańców jest najludniejszym krajem skandynawskim. Graniczy z Norwegią, Finlandią oraz z Danią[d] przez most nad cieśniną Öresund.

Konungariket Sverige
Królestwo Szwecji
Flaga Szwecji
Herb Szwecji
Flaga Szwecji Herb Szwecji
Dewiza: (szw.) För Sverige i tiden[a]
Hymn:
Du gamla, du fria – hymn państwowy
(Tyś dawna, Tyś wolna)
Kungssången – hymn królewski
(Z głębin szwedzkich serc)
Położenie Szwecji
Konstytucja Konstytucja Szwecji
Język urzędowy szwedzki
Stolica Sztokholm
Ustrój polityczny królewska monarchia parlamentarna
Typ państwa demokracja
Głowa państwa król Karol XVI Gustaw
Następczyni tronu księżniczka Wiktoria Bernadotte
Szef rządu premier Stefan Löfven
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
56. na świecie
450 295 [b] km²
8,67%
Liczba ludności (2019)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
88. na świecie
10 281 189 [c]
23 osób/km²
Szwedzi: 90,8%
Finowie: 3,1%
PKB (2018)
 • całkowite 
 • na osobę

554,7 mld[3] USD
53 867[3] USD
PKB (PSN) (2018)
 • całkowite 
 • na osobę

542,8 mld[3] dolarów międzynar.
52 719[3] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna 1 korona szwedzka = 100 öre (SEK)
Religia dominująca ateizm

mniejszość chrześcijańska to głównie luteranizm (ok. 18 %)
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 SE
Domena internetowa .se
Kod samochodowy S
Kod samolotowy SE
Kod telefoniczny +46
Mapa Szwecji

Geografia

Powierzchnia

Długość granicy lądowej

Długość wybrzeża

  • całkowita: 3218 km
    • Najwyższy punkt: Kebnekaise 2111 m n.p.m.
    • Najniższy punkt: zatoka jeziora Hammarsjon, koło Kristianstad, –2,4 m
    • Największe jezioro: Wener (Vänern) – 5546 km²

Historia

Średniowiecze

Południowe obszary współczesnej Szwecji (Skania) były częścią praojczyzny Germanów. W średniowieczu północna i środkowa część kraju została zasiedlona przez skandynawskie plemiona Normanów. W IX–XI wieku tutejsi wikingowie brali udział w wyprawach łupieżczych, głównie na Ruś i Bizancjum. Równocześnie tworzyło się państwo szwedzkie i następowała jego chrystianizacja w XI wieku. W XII–XIII w. podbój Finlandii przez Szwedów. Od 1397 unia kalmarska z Danią i Norwegią.

XVI wiek

W 1523 Gustaw I Waza doprowadził do usamodzielnienia się Szwecji pod władzą dynastii Wazów. Przyjęto luteranizm. W latach 1592–1599 Szwecja była połączona unią polsko-szwedzką z Rzecząpospolitą Obojga Narodów.

XVII wiek

Podbój części Łotwy i Estonii. W 1635 (od Rozejmu w Sztumskiej Wsi) Szwecja włączyła do swojego terytorium całą Estonię. Od 1561, a zwłaszcza w XVII w., od panowania Gustawa II Adolfa (1611–1632, do Karola X Gustawa 1654–1660) walka o dominację w rejonie Morza Bałtyckiego. Wojny z Danią, Polską i Rosją oraz w latach 1630–1648 udział w wojnie trzydziestoletniej, która doprowadziła do uzyskania przez Szwecję pozycji mocarstwowej oraz zdobyczy terytorialnych.

XVIII wiek

Po klęsce Karola XII w wojnie północnej (1700–1721) doszło do utraty większości zdobyczy (głównie na rzecz Rosji) oraz utraty rangi mocarstwa. Po śmierci Karola w roku 1718 nastała tak zwana era wolności (1718–1772), czyli okres rozkwitu parlamentaryzmu, przy jednoczesnym zmniejszeniu politycznych wpływów tronu. W pierwszej połowie tej epoki dwie frakcje; „partia kapeluszy” i „partia czapek” rywalizowały o władzę i wpływy. Ważnym wydarzeniem epoki było zniesienie cenzury w Szwecji (1766). Era wolności dobiegła końca, gdy Gustaw III odnowił władzę absolutną drogą zamachu stanu.

XIX wiek

W 1805 roku Szwecja dołączyła do III koalicji antyfrancuskiej. Działania wojenne szwedzka armia prowadziła na terytorium Pomorza, ale nie odniosła żadnych sukcesów. W 1808 roku, wskutek lekkomyślnej polityki króla Gustawa IV Adolfa Szwecja zerwała rozejm z Francją oraz wplątała się w wojnę z Danią i Rosją. Konsekwencją tego była utrata Finlandii na rzecz Rosji. W 1809 roku, po obaleniu króla Gustawa Adolfa, parlament uchwalił pierwszą w dziejach Szwecji konstytucję. W 1812 roku nowy król Karol XIV Jan doprowadził do zbliżenia z Rosją. Wojska szwedzkie wzięły udział w walkach przeciwko Napoleonowi. Największym jednak sukcesem nowego króla było, po zwycięskiej wojnie z Danią, przyłączenie Norwegii do Szwecji. Przyłączenie to nie miało charakteru inkorporacji, ale unii personalnej dwóch równorzędnych krajów. W 1866 roku wprowadzono reformę parlamentu, który znosił podział na stany. Reforma ta uczyniła Szwecję krajem liberalnym. Druga połowa XIX wieku to czasy wzrostu znaczenia przemysłu i masowej urbanizacji, która przekształciła Szwecję z kraju rolniczego w kraj uprzemysłowiony.

XX wiek

Zmiany ustrojowe rozpoczęte już w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku, takie jak reforma parlamentu 1866, powstanie nowoczesnych partii, wprowadzenie rządów parlamentarnych, powszechne prawo wyborcze 1919 uczyniły ze Szwecji liberalne i nowoczesne państwo. W 1905 roku od Szwecji odłączyła się Norwegia, kładąc kres długoletniej unii. Szwecja zachowała neutralność podczas I i II wojny światowej, co uchroniło ją od zniszczeń i kosztów wojennych oraz wzmocniło gospodarkę.

Od lat 30. władzę sprawowali głównie socjaldemokraci z partii SAP. Ich rządy przyniosły liczne reformy socjalne, przeprowadzone w duchu progresywizmu. W latach 50.–70. nastąpiła rozbudowa państwa opiekuńczego, związana z szybkim rozwojem gospodarczym. Głową państwa obecnie jest Karol XVI Gustaw.

Demografia

Statystyki demograficzne Szwecji
Sweden-demography
Podstawowe informacje (2014[4])
Państwo  Szwecja
Liczba ludności 10 223 505 (2018)[2]
Współczynnik dzietności 1,88 na ♀
Współczynnik urodzeń 11,92 ‰
Współczynnik zgonów 90,45 ‰
Współczynnik umieralności
niemowląt
2,6 ‰
Przyrost naturalny 0,79 ‰
Długość życia (2014[4])
Mężczyzn 80,03 lat
Kobiet 83,87 lat
Ludność według wieku (2014[4])
0–14 lat 16,9 %
15–64 lat 63,2 %
ponad 64 lata 19,8 %
Ludność według płci (2014[4])
Przy narodzeniu 1,06 ♂/100 ♀
Poniżej 15 lat 1,06 ♂/100 ♀
15–64 lat 1,04 ♂/100 ♀
Powyżej 64 lat 0,81 ♂/100 ♀
Dodatkowe informacje (2014[4])
Współczynnik migracji 5,46 ‰

Struktura narodowościowa

Największe miasta

Stare miasto Sztokholmu
Sztokholm
Kanał Brunnsa w Göteborgu
Göteborg
Malmö, ratusz miejski
Malmö
Jeden ze starszych gmachów Uniwersytetu w Uppsali
Uppsala
Ratusz w Västerås
Västerås
Lp. Miejscowość (szw. tätort) Liczba mieszkańców
(2015)[6]
Powierzchnia (2010)[7]


[km²]

1. Sztokholm 1 515 017 381,63
2. Göteborg 572 799 203,67
3. Malmö 301 706 76,81
4. Uppsala 149 245 48,77
5. Sollentuna och Upplands Väsby 139 606 ---
6. Västerås 117 746 52,94
7. Örebro 115 765 49,27
8. Linköping 106 502 42,16
9. Helsingborg 104 250 38,41
10. Jönköping 93 797 44,82
11. Norrköping 93 765 35,67

Miejscowości (szw. tätort) Sztokholm, Göteborg, Malmö, Örebro oraz Sollentuna och Upplands Väsby leżą na terenie 2 lub więcej gmin[8].

Podział administracyjny Szwecji

Szwecja podzielona jest na 21 regionów administracyjnych (szw. län). Regiony te dzielą się na 290 gmin (kommuner).

System polityczny

Konstytucja

Szwecja jest monarchią konstytucyjną. Konstytucja Szwecji nie jest jednolitym aktem prawnym, ponieważ w jej skład wchodzą oddzielne dokumenty:

  • „Akt o formie rządów” z 1974 r.
  • „Ustawa o wolności prasy” z 1948 r. (patrz: Zniesienie cenzury w Szwecji)
  • „Akt o sukcesji tronu” z 1810 r.
  • „Podstawowe Prawo Swobody Wyrazu” z 1991 r.

Oprócz tych praw fundamentalnych istnieje jeszcze „Akt o Riksdagu”, który ma niższą rangę niż wcześniej wymienione, właściwie zajmuje pozycję pośrednią między prawami fundamentalnymi a zwykłymi ustawami. Tym niemniej można ją znaleźć obok trzech wcześniej wspomnianych aktów w kolejnych wydaniach „Konstytucji Szwecji”. Obecnie obowiązująca konstytucja weszła w życie 1 stycznia 1975 roku. Uchwalono ją po długich dyskusjach zapoczątkowanych w 1954 roku. Dyskusje te zainicjował spory rozdźwięk między treścią ówczesnej konstytucji dającą w systemie ustrojowym przewagę królowi a rzeczywistością, w której dominował parlament kontrolowany przez Szwedzką Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą (SAP). W tym miejscu warto wspomnieć o tym, że Szwecja jest państwem, w którym reformy systemu politycznego następują bardzo powoli i zazwyczaj polegają na akceptacji istniejących już w rzeczywistości rozwiązań.

Monarcha

Royal guards sweden
Gwardia króla w Sztokholmie

Król jest głową państwa, ale ma niewielkie uprawnienia. Przez wieki systematycznie tracił je na rzecz innych organów państwowych: parlamentu, rządu i innych urzędów centralnych. Formalnie jednak nadal jest podmiotem władzy wykonawczej. Najnowsza odsłona konstytucji tak ogranicza jego prerogatywy, że są one nawet mniejsze od uprawnień królowej brytyjskiej. Do kompetencji szwedzkiego króla zalicza się zatem:

  • reprezentowanie Szwecji wobec innych głów państw i dyplomatów,
  • uroczyste otwieranie sesji Riksdagu,
  • wręczanie Nagrody Nobla,
  • udzielanie rady, zachęcanie i ostrzeganie parlamentu i rządu.
  • w 2000 roku po rozdziale państwa od kościoła król utracił tytuł głowy kościoła szwedzkiego

Monarcha ma również prawo do informowania go przez premiera o stanie państwa i najważniejszych pracach rządu. Co ciekawe, król utracił funkcję zwierzchnika sił zbrojnych. Nie ma prawa również do wyznaczania premiera i zatwierdzania nominacji ministrów. Jednakże interesujące jest sformułowanie, które znajduje się w „Akcie o formie rządu”, mówiące, że król nie ponosi odpowiedzialności za swoje czyny. W roku 1973 na tronie szwedzkim zasiadł Karol XVI Gustaw, wywodzący się z dynastii Bernadotte, której założycielem był marszałek Francji Jean-Baptiste Jules Bernadotte, późniejszy Karol XIV Jan.

Parlament

Rząd

Rząd sprawuje władzę wykonawczą i składa się z premiera i powołanych przez niego ministrów. W Szwecji istnieją dwie kategorie ministrów. Pierwsza to ministrowie kierujący określonymi ministerstwami, druga to ministrowie bez teki (tzw. radcy konsultanci). Ministerstwa nie są zbyt rozbudowane. Posiadają tylko funkcję kierowniczą i przygotowawczą ustaw, ponieważ istnieją obok nich rozbudowane urzędy centralne. Ich urzędnicy z założenia mają być apolityczni i dobrze wykształceni. Zadaniem tych urzędów jest bieżące zarządzanie. Taki stan rzeczy nazywany jest dualizmem administracji rządowej. Wyjątkiem od tej zasady jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które jako jedyne łączy funkcje kierowania i zarządzania.

Premiera powołuje talman. Propozycję przedstawia Riksdagowi. Jeżeli zostanie ona czterokrotnie odrzucona przez parlament, procedurę powołania premiera przeprowadza się dopiero po nowych, zarządzanych wyborach. Jeśli premier otrzyma wotum nieufności, do dymisji musi podać się cały rząd. Powoduje to m.in. niezwykle silną pozycję premiera w Radzie Ministrów. W Szwecji zdarzają się często długoletnie rządy jednego premiera. Dobrym przykładem jest Tage Erlander, który rządził w latach 1946–1969.

Rząd oprócz odpowiedzialności przed Riksdagiem, ponosi również odpowiedzialność konstytucyjną. W Szwecji istnieje Komisja Konstytucyjna Riksdagu, która sprawdza, czy rząd jest praworządny i czy kieruje się w swojej polityce interesem Królestwa.

Rząd powołuje własnych ombudsmanów, ale mają oni inne uprawnienia i zadania od ombudsmanów parlamentarnych. Powołani przez rząd zajmują się kontrolą przestrzegania prawa w określonych sferach życia publicznego. Rząd powołuje również Kanclerza Sprawiedliwości, którym zostaje wybitny prawnik. Jego główny cel to ochrona interesów państwa. Zajmuje się również kwestiami wolności prasy. Oprócz tego jest reprezentantem rządu w sporach cywilnoprawnych.

W roku 2014 premierem został Stefan Löfven, stając na czele rządu mniejszościowego składającego się z premiera i 23 ministrów (w tym 12 kobiet i pięć osób pochodzących z rodzin imigrantów).

System partyjny

Riksdagen June 2011
Parlament szwedzki

W latach powojennych w życiu politycznym Szwecji dominowała jedna partia: Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (SAP), która nieprzerwanie sprawowała władzę od 1932 do 1976 roku, kiedy przegrała wybory[9]. Drugą porażkę poniosła w 1991 roku, ale następne wybory w latach 1994, 1998 i 2002 przyniosły jej powrót do władzy. Jak więc widać, partia ta zdecydowanie dominuje w życiu politycznym Szwecji. SAP powstała w 1889 roku. Większość jej członków to działacze związków zawodowych. SAP jest zwolenniczką państwa opiekuńczego, popiera silny wpływ państwa na gospodarkę i równość społeczną. SAP przywiązuje również wagę do równouprawnienia kobiet. W rezultacie w Szwecji udział kobiet w wybieralnych organach politycznych dochodzi często do 50%.

Skrajnie lewicową partią jest Partia Lewicy (VP) utworzona w 1990 jako sukcesorka komunistów. Mimo swego radykalizmu, akceptuje parlamentarną drogę do socjalizmu.

Inną znaczącą partią jest Umiarkowana Partia Koalicyjna (MSP). Ugrupowanie to odwołuje się do wartości konserwatywnych i liberalnych. Członkowie tej partii są zwolennikami monarchii, zmniejszenia zakresu świadczeń socjalnych i obniżenia podatków.

Kolejna ważna partia to Ludowa Partia Liberałów (FP), która jest zwolenniczką socjalliberalizmu. Podobnie jak konserwatyści są przeciwnikami interwencjonizmu państwowego i rozrastania się systemu świadczeń socjalnych. W 2002 liberałowie w wyborach odnieśli spory sukces, uzyskując poparcie 13,3% głosujących.

Partia Centrum jest ugrupowaniem centrolewicowym, reprezentującą interesy farmerów i drobnej przedsiębiorczości.

Chrześcijańska Demokracja (KdS) określa siebie mianem centrum, alternatywą dla lewicy i prawicy.

W ostatnich wyborach do parlamentu weszli również Zieloni.

Od 2010 w parlamencie reprezentowani są również prawicowi Szwedzcy Demokraci.

System partyjny Szwecji bogaty jest w partie, ale dominuje w nim zdecydowanie jedna z nich – SAP, która jedynie co kilka kadencji Riksdagu traci władzę. Ostatni raz straciła ją w 2006, kiedy koalicję utworzyły MSP, CP, FP i KdS.

System prawny

Prawo szwedzkie należy do skandynawskiej rodziny systemów prawnych. Łączą one w sobie elementy charakterystyczne dla systemu kontynentalnego i common law. Prawo w Szwecji nie jest skodyfikowane, lecz ma charakter rozproszony. Na kształt prawa cywilnego i handlowego duży wpływ miało prawo niemieckie. Bardzo rozwinięta jest też współpraca pomiędzy legislaturami krajów skandynawskich, która doprowadziła do zbliżenia tych systemów prawnych (szczególnie w zakresie prawa prywatnego[10]).

Sądownictwo

Istnieją dwie podstawowe hierarchie sądów we Szwecji: sądy w sprawach cywilnych, handlowych i karnych, oraz sądy administracyjne. W każdym z tych pionów sądowniczych funkcjonują dwie podstawowe instancje sądowe oraz sądy najwyższe (Sąd Najwyższy i Najwyższy Sąd Administracyjny)[11].

PKB per capita wg parytetu sily nabywczej panstw skandynawskich przy podstawie Stany Zjednoczone = 100 %
PKB per capita wg PSN państw skandynawskich przy podstawie Stany Zjednoczone = 100%

Gospodarka

Volvo FH truck
Ciężarówka Volvo
Ericsson stockholm
Siedziba Ericsson w Sztokholmie

Charakterystyka

Istotną część gospodarki szwedzkiej stanowią bogactwa naturalne, takie jak m.in. wysokiej jakości rudy żelaza oraz duża, zwłaszcza w stosunku do zaludnienia, powierzchnia lasów. W XVII i XVIII wieku Szwecja zapewniała około połowy całej europejskiej produkcji stali, dzięki dostępowi do wyjątkowo czystej rudy oraz dostępności drewna, z którego wytwarzano węgiel drzewny, używany następnie do wytopu żelaza.

W XX wieku Szwecja stała się jednym z największych eksporterów rudy żelaza. Szczytowy okres wydobycia przypada na 1975 rok kiedy uzyskano rekordowe wydobycie 40 mln. ton[12]. Wydobywane są także rudy cynku, ołowiu, miedzi, wolframu, tytanu i uranu. Ważną gałęzią gospodarki Szwecji jest produkcja drewna – jest ona m.in. jednym z największych na świecie eksporterów celulozy. Grunty orne stanowią zaledwie 7% powierzchni kraju, rolnictwo jest wysoce zmechanizowane i intensywne.

Inne główne gałęzie gospodarki to hutnictwo metali nieżelaznych, przemysł maszynowy, metalowy, środków transportu (samochodowy, lotniczy), elektrotechniczny, drzewny, chemiczny oraz produkcja broni.

Szwecja jest jednym z największych eksporterów broni i technologii wojskowych, w tym do Pakistanu, Chin i Arabii Saudyjskiej[13]. Znane marki szwedzkie to Volvo, Saab (lotnicza i samochodowa), Scania, Koenigsegg, Ericsson, Electrolux, Husqvarna, Vattenfall AB, Gripen, Skanska AB, Nordea Bank, Oriflame, Tetra Pak, H&M i IKEA.

Szwecja należy według wielu rankingów do najbardziej bezpiecznych i najmniej dotkniętych korupcją krajów.

Historia gospodarcza

W latach 90. Szwecję dotknął poważny kryzys, który spowodował wzrost bezrobocia do poziomu innych krajów UE i USA, a także pojawienie się długu publicznego, który pod koniec lat 90. sięgnął 50% PKB. Kryzys ten był związany z globalnym spowolnieniem światowej gospodarki oraz obniżką podatków przez prawicowy rząd przy jednoczesnym zachowaniu wydatków socjalnych na tym samym poziomie. W wyniku wdrożenia licznych reform i programów naprawczych udało się zwiększyć wydajność pracy i spowodować wzrost wskaźników makroekonomicznych[14].

Rząd Szwecji nie zdecydował się na przystąpienie do Unii Gospodarczej i Walutowej w 1999 r. – w latach 1995–1996 obradowała rządowa komisja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej pod przewodnictwem Larsa Calmforsa (tzw. Komisja Calmforsa)[15][16], która po przeanalizowaniu potencjalnych skutków przystąpienia Szwecji do strefy euro, stwierdziła brak wystarczających przesłanek do przyjęcia waluty euro w 1999[17]. Pomimo korzyści politycznych związanych ze wzmocnieniem pozycji Szwecji w Unii Europejskiej i pewnych korzyści gospodarczych (np. niższych kosztów transakcji po wyeliminowaniu różnic kursowych, większej konkurencji), utrata narodowej polityki monetarnej pozbawiłaby Szwecję instrumentu walki z nieprzewidzianymi szokami, co w połączeniu z ówczesnym wysokim poziomem bezrobocia i kiepskim stanem finansów publicznych, byłoby niekorzystne dla szwedzkiej gospodarki[17]. O pozostaniu Szwecji poza strefą euro przesądził ostatecznie wynik referendum z 2003 roku.

System finansowy

System podatkowy

Wydatki publiczne w krajach skandynawskich i Stanach Zjednoczonych (PKB = 100 proc.)
Wydatki publiczne w krajach skandynawskich (PKB = 100%)

W 1960 roku podatki w Szwecji stanowiły 31% PKB i już wtedy należały do najwyższych na świecie. W 1980 roku stanowiły one 60% PKB Szwecji. Obecnie podatki w Szwecji stanowią 52% PKB[18], z których państwo szwedzkie finansuje edukację, służbę zdrowia i badania.

W Szwecji podatki płaci się na rzecz państwa i gminy, są one rozłożone mniej więcej po równo. Gminy finansują między innymi edukację, służbę zdrowia, a państwo drogi krajowe itd. Szwecja jest uważana za najbardziej socjalne państwo na świecie; bardzo popularne jest określenie „model szwedzki”, który wprowadzono w Szwecji w latach 30. XX wieku. Było to związane z falą strajków w ówczesnej Szwecji, podczas których doszło do rozlewu krwi. Posiada on zarówno wielu przeciwników, wielu ekonomistów o neoliberalnym nastawieniu, jak np. prof. Jan Winiecki, jak i wielu zwolenników, do których zalicza się noblistę Josepha Stiglitza[19], profesora Jeffreya Sachsa, który dawniej był zwolennikiem liberalizmu ekonomicznego, i profesora Tadeusza Kowalika[20].

Podobnie jednak jak w innych krajach wysoko rozwiniętych większość PKB wytwarzają drobni przedsiębiorcy. PKB per capita wynosiło nominalnie w 2006 roku 42 383, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 34 409 dolarów. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 0,23 i jest najniższy na świecie[21]. W rankingu Światowego Forum Ekonomicznego szwedzka gospodarka została uznana za trzecią najbardziej konkurencyjną na świecie[22].

System socjalny

Polityka socjalna Szwecji opiera się na założeniu, że wszyscy obywatele niezależnie od pochodzenia i stanu majątkowego powinni mieć równy dostęp do edukacji, służby zdrowia, dóbr kultury itd. Szwecja przeznacza z budżetu na cele socjalne 27% swojego PKB, jeden z najwyższych na świecie poziomów. W Szwecji budżet państwa oraz firmy prywatne przeznaczają na badania naukowe 4% PKB, co daje pod tym względem pierwsze miejsce na świecie[23]. Charakterystyczne dla Szwecji jest finansowanie służby zdrowia i emerytur z podatków, a nie dodatkowych ubezpieczeń społecznych. W Szwecji 6,5% ludności oraz 3% dzieci żyje poniżej granicy ubóstwa. Szwecja zajmuje 6. miejsce na świecie pod względem HDI, wskaźnika rozwoju społecznego, i 1. miejsce pod względem HPI, wskaźnika ubóstwa społecznego.

W Szwecji działają bardzo rozbudowane związki zawodowe, do których należy 80% pracujących; strzegą one przestrzegania przez pracodawców umów o pracę i ogólnych zasad panujących w Szwecji, jak na przykład zasady, że najpierw należy zwalniać pracowników z najmniejszym stażem.

W Szwecji obowiązujący wiek emerytalny to 67 lat dla kobiet i mężczyzn.

Bezrobocie

Program szwedzkich socjaldemokratów zakładał politykę pełnego zatrudnienia. Wskaźnik zatrudnienia wynoszący 77% jest najwyższy w UE, najwyższy w UE jest także wskaźnik zatrudnienia osób starszych wynoszący 69%[24]. Sektor publiczny zatrudnia 30% pracujących[potrzebny przypis].

Bezrobocie pod koniec lat 80. XX w. wahało się od 1 do 1,5%, obecnie wynosi około 5%. Wskaźnik bezrobocia nie uwzględnia osób faktycznie nie pracujących, ale uczestniczących w różnego rodzaju publicznych programach pomocowych, kursach i szkoleniach mających zwiększyć ich aktywność na rynku pracy. Raport firmy McKinsey ocenia poziom bezrobocia na 15% i przewiduje, że poziom ten wzrośnie jeszcze bardziej w przyszłości[25].

Energetyka

Szwecja jest krajem o jednej z najwyższych na świecie konsumpcji energii na obywatela (18 MWh/osobę) i równocześnie energetycznie samowystarczalnym. Duża część energii pozyskiwana jest ze źródeł odnawialnych, w tym ze spalania biogazu (metanu), który wytwarzany jest z odpadów organicznych. Możliwe to jest dzięki konsekwentnej i powszechnej segregacji odpadów wśród ludności, a także rozbudowanej sieci spalarni[26]. W energetyce Szwecji znaczący udział ma energia pochodząca z krajowych elektrowni jądrowych (dziewięć reaktorów dostarcza 40% mocy) oraz wodnych (46,9%)[27]. W latach 80. XX w. Szwecja wstrzymała inwestycje w energetykę jądrową. W 2009 zapowiedziano powrót do niej wobec niewystarczającej efektywności alternatywnych źródeł energii odnawialnej, takich jak elektrownie wiatrowe[28]. Po katastrofie w Fukushimie dochodzi do stopniowego wyłączania starzejących się reaktorów, bez planów budowy nowych. W 2015 roku koncern E.ON zdecydował o zamknięciu 2 reaktorów: Oskarshamn 1 (między 2017 a 2019) oraz Oskarshamn 2 (2015)[29]. Vattenfall planuje zamknięcie dwóch kolejnych: Ringhals 1 (2020) i Ringhals 2 (2019). Zamknięcie wszystkich reaktorów jądrowych w Szwecji jest planowane najpóźniej do 2045 roku[30].

Transport

Mapa lokalizacyjna Szwecji
Sztokholm-Arlanda
Sztokholm-Arlanda
Sztokholm-Bromma
Sztokholm-Bromma
Sztokholm-Skavsta
Sztokholm-Skavsta
Västerås
Västerås
Ängelholm
Ängelholm
Östersund
Östersund
Göteborg-City
Göteborg-City
Göteborg-Landvetter
Göteborg-Landvetter
Halmstad
Halmstad
Jönköping
Jönköping
Kalmar
Kalmar
Karlstad
Karlstad
Kiruna
Kiruna
Luleå
Luleå
Malmö
Malmö
Örnsköldsvik
Örnsköldsvik
Ronneby
Ronneby
Skellefteå
Skellefteå
Sundsvall
Sundsvall
Umeå
Umeå
Växjö
Växjö
Visby
Visby
Arvidsjaur
Arvidsjaur
Borlänge
Borlänge
Kristianstad
Kristianstad
Linköping
Linköping
Norrköping
Norrköping
Örebro
Örebro
Porty lotnicze w Szwecji

Siły zbrojne

Szwecja dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi (280 czołgów oraz 2031 opancerzonych pojazdów bojowych), marynarką wojenną (Svenska marinen) oraz siłami powietrznymi. Wojska szwedzkie liczą 14 tys. żołnierzy zawodowych oraz 26 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) szwedzkie siły zbrojne stanowią 29. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 6,2 mld dolarów (USD)[31].

Edukacja

Gbguniversitet kopiera
Uniwersytet w Göteborgu

Przez wiele lat w Szwecji istniały tylko szkoły państwowe. Na początku lat 90. XX w. prawicowy rząd, który rządził jedną kadencję, pozwolił na istnienie szkół prywatnych przy jednoczesnym finansowaniu tych szkół przez państwo. Szkół takich jest jednak niewiele, a założenie ich wymaga spełnienia wielu kryteriów. Uniwersytety w Szwecji są wyłącznie państwowe, a studia na nich są bezpłatne. Dodatkowo wszyscy studenci niezależnie od dochodów rodziców od pierwszego roku dostają stypendium. W studiach PISA szwedzcy uczniowie w 2003 roku w czytaniu ze zrozumieniem zajęli 7. miejsce, 14. miejsce w matematyce, 12. miejsce w naukach przyrodniczych i w rozwiązywaniu problemów 14. miejsce na 32 badane państwa.

Język

Oficjalnym językiem Królestwa Szwecji jest język szwedzki (svenska), język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Używany jest przez 9 mln ludzi: w Szwecji (7,8 mln) i Finlandii (300 tys.) – jest tam językiem urzędowym. Odrębny język już od VIII wieku. Najstarsze zabytki językowe pochodzą z XII wieku. Powstanie nowoczesnego języka szwedzkiego datuje się na rok 1526, kiedy to wydano szwedzkie tłumaczenie Biblii.

Język szwedzki posiada wiele dialektów, w samej Szwecji, jak również poza granicami. Np. istnieje osobny dialekt języka szwedzkiego, którym posługują się estońscy Szwedzi i fińscy Szwedzi.

W zasadzie nie ma większych wątpliwości co do tego, że język szwedzki jest oficjalnym językiem tego państwa, jednak wraz z ustawowym wprowadzeniem języków mniejszości (fińskiego, tornedalsko-fińskiego, lapońskiego, języka Romów i jidysz) 1 kwietnia 2000 sprawa stwierdzenia oficjalności języka szwedzkiego stała się tematem dyskusji, co zaowocowało przyjęciem w 2009 Språklagen (Ustawy o języku), która weszła w życie 1 lipca 2009 Ustawa określa szwedzki jako „główny język” Szwecji (§ 4) i „wspólny język” społeczności Szwecji (§ 5). Zgodnie z ustawą „w kontekście międzynarodowym” język szwedzki należy uznawać za „język urzędowy Szwecji” (§ 13)[32].

Większość Szwedów, zwłaszcza tych poniżej 50 lat, nie ma większych trudności w rozumieniu i mówieniu po angielsku. Wynika to ze związków handlowych tego kraju, popularności wycieczek zagranicznych oraz z tego, że większość programów telewizyjnych i filmów nadawana jest z napisami, a nie z dubbingiem czy lektorem. Język angielski jest zwykle nauczany począwszy od czwartej klasy szkoły podstawowej. Wielu uczniów bierze także lekcje innych języków, najczęściej hiszpańskiego, niemieckiego lub francuskiego[33].

Literatura

Nowoczesną literaturę szwedzką stworzył pod koniec XIX wieku August Strindberg. Innymi ważnymi postaciami są Pär Lagerkvist, Harry Martinson, Eyvind Johnson, a także Margit Sandemo, autorka Sagi o Ludziach Lodu. Sławne są także autorki literatury dziecięcej Astrid Lindgren i Selma Lagerlöf. Sukces zdobyło również wydanie trylogii Millennium, pisarza i dziennikarza Stiega Larssona. Współczesna literatura najczęściej tłumaczona jest na język niemiecki.

Film

Najbardziej znanym reżyserem szwedzkim był Ingmar Bergman. Niespokrewniona z nim aktorka Ingrid Bergman, najbardziej znana z roli Ilsy Lund w melodramacie „Casablanca” z 1942, urodziła się w Sztokholmie. Ze Szwecji pochodzi również znany aktor Stellan Skarsgård (m.in. Melancholia, Dziewczyna z tatuażem), a także laureatka oscara Alicia Vikander.

Święta i zwyczaje

Szwedzi obchodzą tradycyjne święta chrześcijańskie: Boże Narodzenie (Jul), Wielkanoc (Påsk), Zielone Świątki (Pingst), Wniebowstąpienie (Kristi himmelsfärd). Świeckie dni świąteczne to: 1 maja z tradycyjnymi pochodami ruchu robotniczego i 6 czerwca – od 2005 r. Święto Narodowe Szwecji. Szwedzi obchodzą też święta o tradycji pogańskiej: Noc Walpurgi (Valborg) 30 kwietnia i Noc świętojańską (Midsommar). 13 grudnia tradycyjnie świętuje się przynoszącą światło Świętą Łucję (Sankta Lucia). Popularnym obyczajem szwedzkim jest fika.

Dni ustawowo wolne od pracy

Religia

Uppsala domkyrka view01sml
Siedziba Kościoła Szwecji w Uppsala
Fittja Mosque
Meczet Fittja, główny meczet szwedzki
Habo pingstkyrka 4 februari 2015
Kościół zielonoświątkowy w Habo

W 2018 roku 57,7% Szwedów przynależało do Kościoła ewangelicko-luterańskiego Szwecji[34], który był kościołem państwowym od 1527 do 2000 roku. W okolicach Jönköping, Bohuslän i Västerbotten istnieją silne wspólnoty wolnych kościołów protestanckich (zielonoświątkowców, baptystów, metodystów itd.). Liczą one łącznie około 350 tys. wiernych, stanowiąc drugi po luteranizmie największy kierunek religijny w kraju.

Muzułmanów jest około 140 tys. i ciągle wzrasta ich liczebność, wschodnie kościoły prawosławne i orientalne liczą około 140 tys. wyznawców, a Kościół katolicki ma 113 tys. wiernych[35]. Ponadto jest ponad 22 tys. Świadków Jehowy, żydów około 10 tys., mormonów 9,5 tys.[36] i buddystów ok. 8 tys. W Järna istnieje centrum antropozoficzne. Masonów, którzy jednak nie są grupą religijną, a bractwem inicjacyjnym wzorującym się na zakonach rycerskich, jest 13 tys., co względem liczby mieszkańców daje bardzo duży procent w porównaniu do innych krajów. 8% Szwedów uczestniczy regularnie w praktykach religijnych jakiegoś wyznania.

Wyznania w Szwecji, statystyki nieoficjalne[35]
Luteranie 6,3 mln 63,5%
Wolne kościoły protestanckie (zielonoświątkowcy, baptyści, metodyści, adwentyści itd.) 350 tys. 3,5%
Muzułmanie 140 tys. 1,4%
Prawosławni 140 tys. 1,4%
Katolicy 113 tys. 1,1%
Świadkowie Jehowy 22,4 tys. 0,22%
inne religie   <1%
bez wyznania 2,9 mln 29%

Ateizm w Szwecji

Na podstawie wielu badań socjologicznych przeprowadzonych w latach 1999–2004 stwierdzono, że ok. 65% Szwedów jest ateistami lub agnostykami. W badaniach Pippy Norris i Ronalda Ingleharta przeprowadzonych w 2004 roku ateizm zadeklarowało 64% Szwedów. Szwedzi zatem, obok Czechów, Estończyków, Norwegów i Duńczyków, są jednym z najbardziej ateistycznych społeczeństw w Europie[37].

Media

Szwedzi są jednym z narodów, który czyta najwięcej gazet. Prawie każde miasteczko ma swoją lokalną gazetę. Najważniejsze ogólnokrajowe gazety to „Dagens Nyheter”, „Göteborgs-Posten”[38], „Svenska Dagbladet” i „Sydsvenska Dagbladet”[39]. Dwa największe tabloidy to „Aftonbladet” i „Expressen”. Szwedzka gazeta „Metro” została wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako gazeta o największym nakładzie na świecie, chociaż jest to gazeta bezpłatna, rozdawana na ulicy, wydawana w wielu językach.

Swedish patrol car new livery
Szwedzki radiowóz – Volvo V70

Do 1991 roku publiczna telewizja (SVT1 i SVT2) miała monopol na nadawania naziemne. Toteż do lat 80. XX w. Szwedzi nie mogli oglądać żadnych innych kanałów, aż pojawiły się anteny satelitarne. W 1992 rozpoczął nadawanie pierwszy kanał komercyjny TV4, na co pozwolił prawicowy rząd. Nieco wcześniej nadawanie rozpoczęło TV3 przez satelitę. Obecnie jest już kilkanaście szwedzkich kanałów dostępnych przez satelitę.

W Szwecji z Internetu korzystało w 2006 roku 80% społeczeństwa, co daje jej pierwsze miejsce w UE[40].

Kuchnia

  • Pokusa Janssona – zapiekanka z pokrojonych w cienkie plasterki ziemniaków, pokrojonej w talarki cebuli, a także filetów sardeli (anchois). Wszystko to zalane jest mlekiem zmieszanym ze świeżą śmietaną i zapieczone w piekarniku na złoty kolor. Zapiekankę spożywa się głównie w okresie świąt Bożego Narodzenia.
  • Flygande Jakob – pieczony kurczak z bananami, orzechami i sosem chili.
  • Köttbullar – kulki mięsne przyrządzane z mięsa wołowego lub wołowo-wieprzowego. Podawane są zwykle z purée ziemniaczanym i dżemem z borówek.
  • Blodpudding – danie z krwi wieprzowej, mleka, mąki żytniej, smalcu, piwa lub syropu z przyprawami.
  • Pyttipanna – drobno pokrojone ziemniaki, cebula i mięso (kiełbasa lub kawałki wołowiny) podsmażone na patelni. Pyttipanna podawana jest tradycyjnie z jajkiem sadzonym i burakami.
  • Surströmming – kiszony śledź o silnym, charakterystycznym zapachu sprzedawany w zalewie solnej w puszkach.

Rankingi

  • Pod względem HDI, wskaźnika rozwoju czynników ludzkich i dostępu do dóbr uznawanych za konieczne do życia, Szwecja zajmuje 5. miejsce na świecie.
  • Pod względem HPI, wskaźnika ubóstwa ludzkiego, Szwecja zajmuje 1. miejsce na świecie jako kraj najmniej dotknięty długotrwałym bezrobociem, funkcjonalnym analfabetyzmem i liczbą osób żyjących poniżej minimum socjalnego.
  • W 2007 roku Szwecja zajęła w sporządzonym przez „The Economist” rankingu 1. miejsce na świecie pod względem rozwoju demokracji[41].

Zobacz też

Uwagi

  1. Dewiza króla Karola XVI Gustawa.
  2. Powierzchnia[1].
  3. Stan na 2019[2].
  4. Na Moście nad Sundem.

Przypisy

  1. Ogólne informacje o Szwecji (pol.). kastu.pl. [dostęp 2018-12-14].
  2. a b Population statistics (szw.). scb.se. [dostęp 2019-08-29].
  3. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2018: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 2019-01-21].
  4. a b c d e The World Factbook. cia.gov, Dane szacunkowe z roku 2014. [dostęp 2015-07-13].
  5. Joshua Project: Country: Sweden – People Groups (ang.). [dostęp 2015-10-31].
  6. SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 2015 Befolkning och arealer [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  7. SBC Statistiska centralbyrån: Landareal, folkmängd och invånartäthet (inv/km²), per tätort 2005 och 2010 [dostęp 2016-10-28] (szw.).
  8. SBC Statistiska centralbyrån: Tätorter 2015 som delas av kommungräns [dostęp 2016-11-27] (szw.).
  9. Lewica.pl, Fenomen szwedzkiej Socialdemokraterny, Krzysztof Dębiec.
  10. Rolf Dotevall: Sweden. W: Elgar Encyclopedia of Comparative Law. Jan M. Smits (red.). Cheltenham, UK – Northampton, MA, USA: Edward Elgar, 2006, s. 699–700. ISBN 978-1-84542-013-0.
  11. Rolf Dotevall: Sweden. W: Elgar Encyclopedia of Comparative Law. Jan M. Smits (red.). Cheltenham, UK – Northampton, MA, USA: Edward Elgar, 2006, s. 700–701. ISBN 978-1-84542-013-0.
  12. Jakob Ehrensvärd: Abandoned mines. 18 stycznia 2008.
  13. Bielecki: Etyczny kodeks o handlu bronią a europejska rzeczywistość. Forsal.pl, 2012.
  14. Gospodarka Szwecji.
  15. Lars Calmfors: CV of Lars Calmfors (ang.). 19 August, 2011. [dostęp 2011-08-21].
  16. Swedish Fiscal Policy Council: Members (ang.). [dostęp 2011-08-21].
  17. a b Alberto Alesina, Francesco Giavazzi: Europe and the euro. University of Chicago Press, 2010, s. 381–383. ISBN 0-226-01283-2. [dostęp 2011-08-21]. (ang.)
  18. Lewica.pl, przedruk z The Guardian, Polly Toynbee, Najlepiej prosperujące społeczeństwo.
  19. Neoliberalizm to religia – wywiad z Josephem Stiglitzem w „Gazecie Wyborczej”.
  20. Wywiad z profesorem Tadeuszem Kowalikiem dla Onet.pl.
  21. Bez dogmatu, Fakty i mity światowej gospodarki, Piotr Szumlewicz.
  22. www.europasocjalna.pl W Obronie Europy Socjalnej – dział „Na wzór Skandynawii”, prof. Jędrzej Krakowski.
  23. Jeffrey D. Sachs: The Social Welfare State, beyond Ideology.
  24. Anna Delick, Krytyka polityczna, Zerkanie w górę mapy.
  25. J. Winiecki, Trudna nauka szwedzkiego, http://www.winiecki.pl/pub1.php.
  26. Solaris na obierkach: jak bogaci Szwedzi stali się jeszcze bogatsi, „dziennikpolski24.pl” [dostęp 2017-06-08] (pol.).
  27. world-nuclear.org.
  28. Nuclear power plants being revived worldwide. Chicago Tribune, 11 marca 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-13)].
  29. Sweden’s Oskarshamn 1 and 2 reactor units to close.
  30. http://www.world-nuclear.org/info/Country-Profiles/Countries-O-S/Sweden/ World Nuclear Association: Nuclear Power in Sweden.
  31. Sweden (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-19].
  32. Språklagen (szw.).
  33. Europeans and their Languages. „Special Eurobarometer”. 243, luty 2006. European Commission (ang.). [dostęp 2018-07-26].
  34. Medlemmar i Svenska kyrkan 1972-2018, Svenska kyrkan (szw.).
  35. a b Statistik 2015 – Nämnden för statligt stöd till trossamfund, sst.a.se [dostęp 2017-02-10] (szw.).
  36. LDS Statistics and Church Facts | Total Church Membership, „www.mormonnewsroom.org” [dostęp 2017-02-10] (ang.).
  37. The Cambridge Companion to Atheism, Edited by Michael Martin (Cambridge – New York: Cambridge University Press, 2007;, s. 49); zob. też [1].
  38. Göteborgs-Posten.
  39. Sydsvenska Dagbladet.
  40. Lewica.pl, Eurostat: Raport o dostępie do internetu w UE, Piotr Szumlewicz.
  41. Ranking rozwoju demokracji The Economist.

Linki zewnętrzne

Biegi narciarskie na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2014

Biegi narciarskie na Zimowych Igrzysk Olimpijskich 2014 – jedna z dyscyplin rozgrywanych podczas igrzysk w dniach 8–23 lutego 2014 w Krasnej Polanie (kompleks Łaura), oddalonej o 40 km od głównego miasta igrzysk – Soczi. W ramach igrzysk zawodniczki i zawodnicy walczyli w sześciu konkurencjach: czterech indywidualnych (biegu indywidualnym, biegu łączonym, biegu masowym i sprincie) oraz dwóch drużynowych (sztafecie i sprincie drużynowym) – łącznie rozdanych zostało dwanaście kompletów medali. O medale igrzysk olimpijskich biegacze narciarscy rywalizowali po raz dwudziesty drugi, a biegaczki po raz siedemnasty w historii.

Drużynowe mistrzostwa świata na żużlu

Drużynowe mistrzostwa świata na żużlu – cykl zawodów żużlowych organizowanych od 1960 roku pod patronatem Międzynarodowej Federacji Motocyklowej. Zawody wyłaniają najlepszą reprezentację narodową na świecie

W latach 2001–2017 mistrzostwa rozgrywano pod szyldem drużynowego Pucharu Świata. Turniej finałowy odbywał się podczas jednego tygodnia, zaś zwycięzca otrzymywał przechodnie trofeum im. Ove Fundina.

Od 2018 roku rozgrywane są mistrzostwa świata pod nazwą Speedway of Nations. Drużyny narodowe rywalizują w formie par, jednakże zwycięzcy otrzymują tytuł Drużynowych Mistrzów Świata. Jednocześnie od 2018 roku nie jest rozgrywany drużynowy Puchar Świata (rozgrywany od 2001 roku jako kontynuacja drużynowych mistrzostw świata).

Indywidualne Mistrzostwa Świata na Żużlu 1958

Indywidualne Mistrzostwa Świata na Żużlu 1958 – cykl turniejów żużlowych mających wyłonić najlepszych żużlowców na świecie. Tytułu obronił Nowozelandczyk Barry Briggs.

Po raz pierwszy w eliminacjach uczestniczył reprezentant z Węgier.

Mistrzostwa Europy w curlingu

Mistrzostwa Europy w curlingu rozegrano po raz pierwszy w dniach 11-14 grudnia 1975 roku w Megève we Francji. Kobiety i mężczyźni rozgrywają turniej w tym samym miejscu i czasie - pod koniec listopada. Do 2012 zawody odbywały się na początku grudnia.

Z powodu dużej ilości zgłoszonych drużyn w 1981 roku podzielono rywalizację na grupę A i B. Na początku reprezentacje losowo przydzielano do danej grupy. Później w grupie A rywalizowały lepsze drużyny a w B gorsze. W rywalizacji grupy A uczestniczy 10 zespołów, w grupie B kobiet występuje również 10 drużyn, w konkurencji mężczyzn 16 ekip podzielonych na dwie podgrupy. W 2010 dodano grupę C, gdzie grają najsłabsze, powracające i debiutujące reprezentacje. Turniej tej C odbywa się na początku sezonu w okolicach przełomu września i października w innym miejscu niż turniej grudniowy (A, B).

Dwie ostatnie drużyny grupy A spadają do grupy B, dwie najlepsze z grupy B dostają się do A. Podobnie sytuacja wygląda w dywizji C, przy czym awansujące zespoły uczestniczą jeszcze w tym samym roku w rozgrywkach grupy B.

Turniej stanowi eliminacje do mistrzostw świata kobiet i mężczyzn. Awans na mistrzostwa świata zależnie od miejsca ich rozgrywania przypada reprezentacjom kończącym rywalizację na miejscach 1-6/7. Zespoły zajmujące miejsca 7. lub 8. rywalizują w meczu barażowym do dwóch wygranych z triumfatorem grupy B.

Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1994

XV Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w 1994 po raz pierwszy odbyły się w Stanach Zjednoczonych. Turniej finałowy trwał od 17 czerwca do 17 lipca 1994.

Mistrzostwa Świata w Stanach Zjednoczonych były ostatnimi mistrzostwami z udziałem 24 zespołów.

Podczas mistrzostw wręczono 230 żółtych kartek – to o 65 więcej niż podczas mistrzostw we Włoszech, dano także 15 czerwonych kartek – to o jedną więcej niż na poprzednich mistrzostwach.

Argentyński piłkarz Diego Maradona został zdyskwalifikowany po meczu z Nigerią za używanie środków dopingujących.

Mistrzostwa świata w USA obejrzało na trybunach ponad 3,5 mln widzów co jest do dziś rekordem pod względem frekwencji w historii Mistrzostw Świata.

Po raz pierwszy w historii mistrzostw świata niektóre z meczów rozegrano na krytym stadionie (Pontiac Silverdome), natomiast do transportowania z boiska kontuzjowanych piłkarzy używano elektrycznych wózków golfowych.

Mistrzostwa świata w Stanach Zjednoczonych były nieudane dla reprezentacji Kolumbii. Kolumbijski obrońca Andrés Escobar, który strzelił samobójczą bramkę w meczu ze Stanami Zjednoczonymi został zastrzelony przez fanatycznego kibica po powrocie do ojczyzny.

Po raz pierwszy w historii mistrzostw świata jeden piłkarz strzelił w meczu aż 5 goli. Sztuka ta udała się reprezentantowi Rosji, Olegowi Salence 28 czerwca w meczu z Kamerunem (wygranym przez Rosjan 6:1). Tym samym pobił rekord Ernesta Wilimowskiego z 1938 z meczu Polski z Brazylią przegranego przez biało-czerwonych 6:5, gdzie Ernest Wilimowski strzelił 4 bramki.

W tym samym meczu 42-letni kameruński piłkarz Roger Milla został najstarszym wówczas uczestnikiem finałów mistrzostw świata w historii (jego rekord został pobity podczas MŚ w 2014 roku w Brazylii przez kolumbijskiego piłkarza Faryda Mondragóna), a także najstarszym strzelcem bramki.

Reprezentacje Arabii Saudyjskiej, Grecji oraz Nigerii debiutowały w mistrzostwach świata podczas turnieju w USA.

W meczu Argentyna – Nigeria 2:1, rozegranym 25 czerwca, jubileuszową bramkę nr 1500 w historii mistrzostw świata zdobył Argentyńczyk Claudio Caniggia.

30 czerwca rozegrano jubileuszowy mecz nr 500 w historii mistrzostw świata: Bułgaria – Argentyna 2:0.

W skład "drużyny gwiazd" mistrzostw wybranej przez jury w składzie: Pelé, Bobby Charlton, Gerard Houllier, Andy Roxburgh, Jozef Venglosz, Osvaldo Ramirez, Jürgen Nepfer i Walter Gagg weszli:Michel Preud’homme (Belgia) – Jorginho, Márcio Santos (obaj Brazylia), Paolo Maldini (Włochy) – Tomas Brolin (Szwecja), Dunga (Brazylia), Gheorghe Hagi (Rumunia), Krasimir Bałakow (Bułgaria) – Roberto Baggio (Włochy), Romário (Brazylia), Christo Stoiczkow (Bułgaria).

Na liście "rezerwowych" znaleźli się: Thomas Ravelli (Szwecja), Alexi Lalas (USA), Miodrag Belodedici (Rumunia), Fernando Redondo (Argentyna), Juan Goikoetxea (Hiszpania), Dennis Bergkamp (Holandia), Bebeto (Brazylia), Rashidi Yekini (Nigeria) oraz Jürgen Klinsmann (Niemcy).Najlepszym piłkarzem mistrzostw został wybrany Brazylijczyk Romário, wyprzedzając Włocha Roberto Baggio i Bułgara Christo Stoiczkowa.

W finale spotkały się reprezentacje Brazylii i Włoch. Mecz skończył się remisem 0:0. Po raz pierwszy o zwycięstwie zadecydowały rzuty karne, w których Brazylia wygrała 3:2. Maskotką amerykańskich mistrzostw był pies o imieniu "Striker" ubrany w koszulkę w barwach reprezentacji USA, na której widniał napis USA '94. Przy nodze psa znajdowała się piłka.

Mistrzostwa świata juniorów w curlingu

Mistrzostwa świata juniorów w curlingu – coroczny turniej wyłaniający najlepszą drużynę świata, której członkowie mają mniej niż 21 lat.

Pierwsze mistrzostwa świata juniorów zorganizowano w 1975, rywalizowały wówczas jedynie drużyny męskie. Pierwszy turniej kobiecy odbył się w 1988. Mistrzostwa mężczyzn i kobiet odbywają się w tym samym miejscu i czasie, wyjątkiem był rok 1988.

W zawodach bierze udział 10 drużyn - 2 ze strefy amerykańskiej, 1 ze strefy Pacyfiku i 7 z Europy. W każdych zawodach udział bierze gospodarz, jeśli mistrzostwa odbywają się w kraju strefy Pacyfiku to uczestniczy w nich 6 drużyn z Europy. Rywalizacja rozgrywana jest systemem kołowym a w dalszej części systemem Page playoff.

Kwalifikacjami z ramienia Europy jest europejski challenge juniorów, jest to impreza otwarta, z której do mistrzostw świata przechodzi jedna lub dwie najlepsze drużyny, najgorsze europejskie reprezentacje mistrzostw świata by ponownie się zakwalifikować muszą wystąpić w challengu. Przez mistrzostwa Azji i strefy Pacyfiku wyłaniana jest jedna reprezentacja. Nie rozgrywa się mistrzostw w Ameryce ponieważ tylko Kanada i Stany Zjednoczone wystawiają swoje reprezentacje.

W latach 2001-2004 rozgrywano mistrzostwa świata grupy B, które zastępowały obecne turnieje w Europie i Azji.

Polacy dotychczas nie grali w mistrzostwach świata, startują w europejskim challengu od jego początku. Najlepszy rezultat osiągnęła drużyna Kamila Wachulaka w 2008, zdobyła tam srebrny medal.

Mistrzostwa świata juniorów w hokeju na lodzie

Mistrzostwa świata U-20 w hokeju na lodzie – turniej hokeja na lodzie w kategorii juniorów do lat 20, organizowany przez IIHF na przełomie roku tj. w grudniu i w styczniu, która ma na celu wyłonić najlepszą drużynę świata w kategorii do lat dwudziestu. Inną nazwą tych rozgrywek jest Mistrzostwa świata Juniorów w hokeju na lodzie.

W głównym turnieju rozgrywanym tuż po świętach Bożego Narodzenia uczestniczy dziesięć drużyn podzielonych na dwie pięciodrużynowe grupy z których trzy czołowe awansują do drugiej rundy, a dwie najgorsze walczą o utrzymanie w elicie w czterodrużynowej grupie jak to ma miejsce w Mistrzostwach Świata seniorów.

Mistrzostwa świata w curlingu kobiet

Mistrzostwa świata kobiet w curlingu rozgrywane są od roku 1979, pierwszymi mistrzyniami świata zostały Szwajcarki. W latach 1989-2004 organizowane były w tym samym czasie i tym samym miejscu co Mistrzostwa świata w curlingu mężczyzn. Od 2005 Kanada jest gospodarzem mistrzostw świata kobiet w latach parzystych.

W latach 1989-2004 w zawodach uczestniczyło 10 reprezentacji (Kanada, USA, 7 państw z Europy, mistrz Azji i strefy Pacyfiku). Po rozdzieleniu rozgrywek liczbę drużyn zwiększono do 12, dodano po jednym zespole z Europy i strefy Pacyfiku. W 2009 pierwszy raz w historii tytuł mistrzyń świata zdobyły Chinki, wcześniej żadna reprezentacja ze strefy Pacyfiku nie uzyskała takiego wyniku.

Mistrzostwa świata w curlingu seniorów

Mistrzostwa świata seniorów w curlingu rozgrywane są od 2002 roku i przeznaczone są dla curlerów, którzy ukończyli 50 lat. Pierwszymi mistrzami świata zostali Amerykanie i Kanadyjki. Polska zadebiutowała w 2014 roku w rozgrywkach mężczyzn.

Mistrzostwa świata w hokeju na lodzie mężczyzn

Mistrzostwa świata w hokeju na lodzie mężczyzn – coroczny turniej międzynarodowy w hokeju na lodzie mężczyzn, organizowany przez Międzynarodową Federację Hokeja na Lodzie (IIHF). Po raz pierwszy odbył się podczas letnich igrzysk w Antwerpii. Jest to najważniejszy z dorocznych turniejów hokejowych na świecie.

W 1908 roku powstał podmiot zajmujący się organizacją mistrzostw świata w hokeju – Międzynarodowa Federacja Hokeja na Lodzie (dalej IIHF). Prekursorem mistrzostw świata były mistrzostwa Europy, które po raz pierwszy odbyły się w 1910 roku. Za pierwsze mistrzostwa świata w hokeju na lodzie uważa się turniej, który został przeprowadzony podczas letnich igrzysk olimpijskich w 1920 roku w Antwerpii. W latach 1920–1968 hokejowy turniej olimpijski również był utożsamiany z mistrzostwami świata w tym sporcie. Pierwsze mistrzostwa świata niezależne od igrzysk olimpijskich odbyły się w 1930 roku. W turnieju brało udział dwanaście reprezentacji. Rok później, w 1931 roku, w zawodach wzięło udział dziesięć drużyn, które w fazie początkowej turnieju rywalizowały w rundzie kwalifikacyjnej rozegranej systemem kołowym. Z rundy kwalifikacyjnej wyłonione zostały drużyny, które następnie walczyły ze sobą w rundzie medalowej. Końcowa klasyfikacja w tej rundzie decydowała o przyznaniu medali. Taką formułę turnieju wykorzystywano do 1992 roku, chociaż w tym czasie wprowadzono kilka niewielkich zmian. W 1951 roku trzynaście reprezentacji zostało podzielonych na dwie grupy. Najlepsze siedem (grupa A) rywalizowało o mistrzostwo świata. Pozostałe sześć (grupa B) grało wyłącznie dla poprawienia swoich pozycji w rankingu. Podczas kongresu w 1990 roku IIHF wdrożyła system play-offów. Wraz z powiększaniem się IIHF coraz więcej państw brało udział w mistrzostwach świata, przez co wprowadzono większą liczbę grup (później ich nazwę zmieniono na dywizje).

Obecna formuła mistrzostw świata przewiduje udział 16 zespołów w grupie mistrzowskiej (elita), 12 zespołów w I Dywizji oraz 12 zespołów w II Dywizji. Jeśli w turnieju weźmie udział większa niż 40 liczba drużyn, rywalizują one w III Dywizji. Reprezentacje na mistrzostwach świata elity najpierw rywalizują podzielone na dwie grupy, z których wyłonione zostają po cztery najlepsze drużyny. Kolejnym etapem jest faza pucharowa (play-off), której zwycięska reprezentacja zostaje mistrzem świata. Na przestrzeni lat dochodziło do kilku zmian zasad dotyczących przebiegu turniejowej rozgrywki. W 1969 roku dopuszczono bodiczkowanie we wszystkich trzech strefach lodowiska. Na początku lat 70. wprowadzono wymóg noszenia kasków przez zawodników i masek przez bramkarzy, a w 1992 roku do rozgrywki włączono rzuty karne. Obecnie zasady stosowane w rozgrywkach organizowanych przez IIHF nieco odbiegają od zasad wykorzystywanych w NHL. Od 1977 roku mistrzostwa świata są otwarte dla wszystkich zawodników, zarówno amatorów jak i zawodowców. IIHF wymaga, by każdy zawodnik reprezentujący dane państwo na mistrzostwach był jego obywatelem, a w przypadku zmiany obywatelstwa wymaga występowania w lidze tego kraju przez określony czas.

Kanada była pierwszą drużyną, która zdominowała turnieje mistrzostw świata, wygrywając je między 1930 a 1952 rokiem dwanaście razy. W tym okresie również liczącymi się zespołami były reprezentacje Stanów Zjednoczonych, Czechosłowacji, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Reprezentacja Związku Radzieckiego w turnieju zadebiutowała w 1954 roku i szybko stała się równorzędnym rywalem dla Kanady. Od 1963 roku do rozpadu ZSRR w 1991 roku tylko trzy inne państwa zdobywały medale: Kanada, Czechosłowacja i Szwecja. Rosja po raz pierwszy wystartowała w mistrzostwach świata w 1992, a Czechy i Słowacja w 1993. W XXI wieku rywalizacja stała się bardziej otwarta, ponieważ zespoły „wielkiej szóstki” – Kanada, Czechy, Finlandia, Rosja, Szwecja i Stany Zjednoczone – jak również Słowacja były bardziej wyrównane.

Jako że mistrzostwa świata odbywają się w tym samym czasie, co rozgrywki play-off o Puchar Stanleya w NHL, wielu z czołowych zawodników reprezentacji nie bierze udziału w mistrzostwach, gdyż północnoamerykańscy zawodnicy i kibice uważają je za drugorzędne względem Pucharu Stanleya. Zawodnicy występujący w NHL biorą udział w meczach reprezentacji w przypadku wyeliminowania ich klubowej drużyny z walki o Puchar Stanleya.

Największą frekwencją cieszyły się 79. Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie rozgrywane w 2015 roku w Pradze i Ostrawie.

Podział administracyjny Szwecji

Szwecja administracyjnie podzielona jest na 21 regionów terytorialnych (szw. län) – odpowiednik polskiego województwa, na czele każdego stoi rada regionu (szw. länsstyrelse) i 290 gmin (szw. kommun). Ostatnią nową gminą, która powstała w 2003 roku, jest Knivsta, powstała z odłączenia się od gminy Uppsala.

Puchar Davisa

Puchar Davisa, Davis Cup – największe na świecie międzynarodowe zawody tenisowe drużyn męskich. Rozgrywki organizowane są corocznie przez Międzynarodową Federację Tenisową i odbywają się systemem mieszanym, pucharowym bądź kołowym. Kobiecym odpowiednikiem jest Fed Cup.

Reprezentacja Szwecji w piłce nożnej mężczyzn

Reprezentacja Szwecji w piłce nożnej mężczyzn – zespół biorący udział w imieniu Szwecji w zawodach piłkarskich. Swoje mecze domowe rozgrywa na znajdującej się w Solnie Friends Arenie, której współwłaścicielem jest Svenska Fotbollförbundet.

Ruka Triple 2015

Pierwsze zawody Pucharu Świata w biegach narciarskich w sezonie 2015/2016 odbyły się w fińskiej miejscowości Kuusamo. Jednocześnie była to piąta edycja cyklu Ruka Triple. Konkurencje zostały rozegrana pomiędzy 27–29 listopada 2015. Zawodnicy rywalizowali w biegach sprinterskich stylem klasycznym, następnie biegu na dystansie 5 km (kobiety) i 10 km (mężczyźni) stylem dowolnym oraz biegach handicapowych na 10 km (kobiety) i 15 km (mężczyźni) stylem klasycznym.

Skandynawia

Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

Czasem w nieskandynawskich mediach, biorąc pod uwagę wpływy szwedzkie i duńskie, do Skandynawii zalicza się Islandię, czy nawet niegermańskie kraje, takie jak: Finlandia, Estonia, niekiedy też Łotwa, a nawet Litwa. W samych krajach skandynawskich za Skandynawię uważa się jednak tylko trzy kraje (Dania, Norwegia, Szwecja).

Choć ze ściśle geograficznego punktu widzenia termin Skandynawia odnosi się do krajów położonych na Półwyspie Skandynawskim (tj. Szwecji i Norwegii), pojęcie to tradycyjnie rozciąga się też na Danię, ponieważ przez wieki należała do niej Skania, południowa część półwyspu. Te trzy kraje powiązane są więzami historycznymi (unia kalmarska) i kulturowymi (mitologia nordycka, języki skandynawskie, wikingowie, luteranizm, nazwą waluty – pozostałość po unii walutowej).

Z krajów skandynawskich wywodzili się wikingowie, Goci i Gepidowie.

Współcześnie kraje te nadal łączy podobna polityka. Dania, Norwegia i Szwecja są monarchiami silnie zdominowanymi przez poglądy lewicowe.

Szwecja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008

Szwecję na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008 reprezentowało 134 zawodników w 20 dyscyplinach.

Był to 25. start reprezentacji Szwecji na letnich igrzysk olimpijskich. Szwecja uczestniczyła we wszystkich igrzyskach olimpijskich czasów nowożytnych z wyjątkiem 1904 roku.

Szwecja na letnich igrzyskach olimpijskich

Szwecja wystartowała po raz pierwszy na letnich IO w 1896 roku na pierwszych igrzyskach w Atenach i od tamtej pory reprezentacja wystartowała na wszystkich letnich igrzyskach, oprócz igrzysk w St. Louis w 1904 roku. Najwięcej złotych medali (24) oraz medali w ogóle (65) zdobyła na igrzyskach w 1912 roku .

Szwecja była raz organizatorką igrzysk olimpijskich:

Letnie Igrzyska Olimpijskie 1912 w SztokholmieByła również współorganizatorem Letnich Igrzysk Olimpijskich 1956 - w Sztokholmie rozegrano konkurencje jeździeckie.

Tour de Ski 2012/2013

Tour de Ski 2012/2013 – siódma edycja prestiżowej imprezy w biegach narciarskich, która odbyła się w dniach 29 grudnia 2012–6 stycznia 2013 na terenie Niemiec, Włoch i Szwajcarii. Obrońcami tytułów z poprzedniej edycji byli Polka Justyna Kowalczyk oraz Szwajcar Dario Cologna. Justyna Kowalczyk obroniła tytuł, dzięki czemu ustanowiła nowy rekord 4 wygranych edycji z rzędu (poprawiając swój własny rekord 3 edycji z rzędu). Obrona tytułu przez Dario Colognę zakończyła się niepowodzeniem, jako pierwszy do mety dobiegł Rosjanin Aleksandr Legkow, zostając pierwszym triumfatorem tej imprezy pochodzącym z Rosji. Klasyfikację sprinterską obejmującą także lotne premie w biegach dystansowych i premie finiszowe wygrali Kowalczyk i Norweg Petter Northug. Zwycięzca wśród mężczyzn, Legkow, wygrał klasyfikację generalną bez zwycięstwa w żadnym z 7 etapów imprezy, Kowalczyk wygrała zaś 4 z 7 etapów.

UEFA

Unia Europejskich Związków Piłkarskich (ang. Union of European Football Associations, UEFA) – międzynarodowa organizacja pozarządowa, zrzeszająca związki piłki nożnej 50 z Europy i 5 z Azji, założona 15 czerwca 1954 w Bazylei, w Szwajcarii.

Państwa Europy
Państwa
Terytoria zależne
Podmioty o ograniczonym
uznaniu międzynarodowym
Monarchie na świecie
Absolutne
Konstytucyjne
Elekcyjne
Plemienne

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.