Sztuka egejska

Sztuka egejska – termin, który obejmuje twórczość artystyczną basenu Morza Egejskiego w okresie od około 2600 p.n.e. do 1100 p.n.e., czyli w epoce brązu. W tym czasie istniały i oddziaływały na siebie nawzajem:

Chronologia względna sztuki egejskiej w najogólniejszych zarysach prezentuje się następująco: okres wczesnoegejski (2600—2001 p.n.e.), średnioegejski (2000—1600 p.n.e.) i późnoegejski (1600—1101 p.n.e.). Sztuka egejska, po najeździe plemion doryckich, dała podwaliny dla rozwoju sztuki starożytnej Grecji.

Tereny Grecji zamieszkiwane były już w VI tysiącleciu p.n.e. Najstarsze osiedle rolnicze zostało odkryte na wyspie Cypr w miejscowości Chirokitia. Jest ono datowane na ok. 5600 p.n.e. W Atenach i w Troi najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z przełomu IV i III tysiaclecia p.n.e. Najstarsze znaleziska z epoki brązu zostały odkryte na Cykladach, Krecie i wybrzeżu Azji Mniejszej. Tereny położone na lądzie stałym rozwijały się wolniej. Epoka brązu rozpoczęła się na nich w drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e.

Epoka brązu

Epoka brązu – epoka prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na południowym Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego, w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec i zachodniej Polski 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000–700 p.n.e.

Nazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca – brązu, czyli stopu miedzi z cyną o stosunku 9:1. Przykładem przedmiotów z brązu są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Czasem zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz jest znacznie twardszy od miedzi, dlatego zastąpił ją po okresie eneolitu. Jednakże nadal był materiałem na tyle miękkim, że jeszcze w ciągu jednej bitwy wykuta z niego broń wyginała się, przez co była niezdatna do dalszego użytku.

Potrzebną do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych.

Główne dziedziny gospodarki w czasie tej epoki to rolnictwo, hodowla bydła oraz pasterstwo. Powstanie ośrodków wytwórczych, wymiany towarów (wynalazek wozu na kołach oraz statków na wiosła i żagle sprzyjał rozwojowi handlu dalekosiężnego), gromadzenia bogactw, w konsekwencji doprowadziły do wzrostu walk międzyplemiennych i międzypaństwowych.

Najbardziej znane na świecie wykopaliska z epoki brązu: Ur w Mezopotamii, Ugarit w Syrii, Troja w Azji Mniejszej.

Historia architektury

Historia architektury – nauka opisująca estetyczny i techniczny rozwój architektury, a także budownictwa od początków ludzkiej działalności budowlanej do chwili obecnej. Historia architektury zajmuje się także związkami architektury z rozwojem techniki, czynnikami klimatycznymi, ekonomicznymi, socjologicznymi oraz polityczno-ideologicznymi i religijnymi.

Najczęstszym ujęciem historii architektury związanej z europejskim, okcydentalnym kręgiem kulturowym aż do wieku XIX jest periodyzacja posługująca się podziałem na epoki stylistyczne. Według takiego podziału cała działalność budowlana danego okresu i terytorium może być scharakteryzowana i opisana przy pomocy skodyfikowanych cech stylistycznych.

Historykami architektury są zwykle osoby z wykształceniem z dziedziny architektury lub historii sztuki.

Kiea

Kiea, staroż. Keos (starogr. Κέως (Keos), nowogr. Κέα / Τζια (Kea / Cia),

łac. Ceos; potocznie znana także jako Kea) - wyspa należąca do archipelagu Cyklad położona na Morzu Egejskim u wybrzeży Attyki.

Leży w administracji zdecentralizowanej Wyspy Egejskie, w regionie Wyspy Egejskie Południowe, w jednostce regionalnej Kiea-Kitnos, w gminie Kiea.

W wyniku prowadzonych na wyspie prac wykopaliskowych zostały odkryte zabudowania najstarszej (obecnie znalezionej) świątyni, datowanej na ok. 1700 p.n.e. oraz pozostałości po zabudowaniach związanych z okresem mykeńskim. Odkryte zabudowania to ufortyfikowana osada osłonięta od strony lądu potężnym, kamiennym murem obronnym. Wewnątrz znajdowały się domy budowane także z kamienia na planie prostokąta. Pod niektórymi odkryto piwnice. Ściany domów wspierały się na głębokich fundamentach, co jest rzadkością w architekturze tego okresu. Wśród ruin odnaleziono też pozostałości sklepienia kolebkowego. W ruinach świątyni odnaleziono około 20 glinianych posągów ludzkich, z których najmniejsze mają ok. metra, a największe osiągają wysokość człowieka.

Wyspa jest też miejscem urodzin Symonidesa, greckiego poety chóralnego (ok. 556–468 p.n.e.), autora między innymi sławnego epigramatu na cześć Spartan poległych pod Termopilami. Na Keos urodził się także sławny sofista Prodikos, który wielokrotnie pełnił misje dyplomatyczne na rzecz ojczystej polis. Niedaleko wyspy znajduje się wrak HMHS Britannica.

Kultura cykladzka

Kultura cykladzka – kultura epoki brązu, która występowała w latach 2900–1100 p.n.e. na wyspach archipelagu Cyklady. Jej głównymi ośrodkami były: Syros (obecnie Siros), Naksos i Milos.

Kultura minojska

Kultura minojska, kultura kreteńska – jedna z najstarszych cywilizacji epoki brązu w obszarze Morza Śródziemnego. Odkryta i poznana dokładniej na początku XX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Arthura Evansa w Knossos. Zaczęła kształtować się około 3000 r. p.n.e. na wyspie Krecie, szczyt rozwoju osiągnęła w tzw. okresie młodszych pałaców (ok. 1675–1450 p.n.e.).

Minojczycy prowadzili handel z wyspami Morza Egejskiego, Grecją kontynentalną oraz z lepiej rozwiniętymi cywilizacjami Bliskiego Wschodu, które stały się także źródłem technologii, inspiracji w sztuce i rzemiośle. Minojskie miasta skupione były wokół wielkich pałaców (największe znaleziono w Knossos, Fajstos, Mallii), które były nie tylko siedzibą władcy, ale też centrum wytwórczym, magazynem, ośrodkiem kultu. Kreteńczycy posługiwali się kilkoma rodzajami pisma, m.in. pismem linearnym A, które stało się później podstawą dla stworzonego przez Mykeńczyków pisma linearnego B. Z Mykeńczykami byli też silnie spokrewnieni genetycznie. Kryzys cywilizacji minojskiej zapoczątkowały katastrofy naturalne XVI wieku p.n.e. – trzesięnie ziemi i wybuch wulkanu na wyspie Thira (koniec XVI wieku p.n.e. lub ok. 1645/1628 p.n.e.). Osłabiona wyspa około 1450 r. p.n.e. padła ofiarą najazdu Mykeńczyków, którzy zniszczyli większość pałaców.

Do najważniejszych zabytków zalicza się pałac w Knossos (zwany też pałacem Minosa), związany z mitem o Minotaurze, pochodzący z okresu 2000–1570 p.n.e. Pałac pozbawiony jest fortyfikacji, co by wskazywało na okres względnego pokoju, a także na hegemonię tej kultury w tym rejonie.

Larnaks

Larnaks – starogrecki wyrób (głównie ceramiczny) w kształcie skrzyni, służacy do celów domowych i grzebalnych (jako sarkofag); charakterystyczny dla kultury egejskiej, ale występujący również w późniejszej kulturze starożytnych Greków.

Lwia Brama

Lwia Brama albo Brama Lwic (błędnie Brama Lwów) – główna brama cytadeli mykeńskiej, znajdująca się w północno-zachodniej części murów obronnych.

Wiodła do niej droga po rampie obudowanej murami ciosowymi. Obramowanie Lwiej Bramy tworzą dwa pionowo ustawione bloki kamienne, nachylone lekko ku środkowi. Szerokość otworu wynosi u dołu 3,07 m, u góry 2,85 a jego wysokość to 3,20 m. Nadproże tworzy blok kamienny grubości około 2 m i długości 4,50 m, nad którym została ustawiona trójkątna płyta kamienna, której wysokość wynosi 3 m, szerokość u podstawy 3,66 m, grubość 0,61 m.

Santoryn

Santoryn (gr. Σαντορίνη, Sandorini), Thira (gr. Θήρα, Tira) – wulkaniczna wyspa na Morzu Egejskim, tworząca z kilkoma mniejszymi wyspami należący do Grecji mały archipelag o tej samej nazwie, wchodzący w skład archipelagu Cyklad. Wyspa położona jest 175 km na południowy wschód od wybrzeża Grecji i 110 km na północ od wybrzeża Krety.

Leży w administracji zdecentralizowanej Wyspy Egejskie, w regionie Wyspy Egejskie Południowe, w jednostce regionalnej Thira, w gminie Thira.

Istniejąca przed ok. 1600 r. p.n.e. jedna wyspa (o nazwie podobno Strongili – „okrągła”) została w wyniku silnego wybuchu wulkanu zatopiona (powstała jedna z największych na świecie kalder o średnicy 10 km), pozostały tylko jej boczne fragmenty stanowiące dzisiaj wyspy (zobacz zdjęcie satelitarne obok):

Thira (Θηρα) – największa wyspa archipelagu,

Tirasia – druga co do wielkości

Nea Kameni – wyspa z kraterami wulkanu (większa czarna w samym środku)

Palea Kameni (mniejsza czarna w środku)

Aspro (właściwie Aspronisi) – w lewej środkowej części zdjęcia.Nazwa Santorini pochodzi z XIII wieku od imienia św. Ireny (Saint Irene), poprzednie nazwy: Kallisti, Strongili lub Tera/Thira (gr. Θηρα).

Santoryn jest znany z lokalnie produkowanego wina, przede wszystkim z odmiany assyrtiko. Krzewy winne są uprawiane bez podpórek i krótko przycinane, by ograniczyć narażenie na wiatr.

Na Santorini znajduje się czynny port lotniczy Santorini.

Sztuka helladzka

Sztuka helladzka rozwijała się na terenach Grecji lądowej od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do 1100 p.n.e., czyli podboju ziem Achajów przez Dorów. Termin sztuka helladzka został wprowadzony przez badaczy A. Wace i C. Blegena. Ostatnia faza rozwoju sztuki helladzkiej, datowana od około 1600 p.n.e. często nazywana jest sztuką mykeńską.

Najstarszymi ośrodkami rozwoju sztuki helladzkiej są osady odkryte w Zygouries, Prosymna, Lerna; groby w Hagios Kosmas, ceramika z Sesklo, Dimini, Orchomenos, Agia Marina.

Do najstarszych znalezisk należą wykonane z terakoty figurki postaci kobiet. Ich forma jest mocno zbliżona do figurek odnalezionych na wyspach cykladzkich, tzw. idoli. Są to figurki niewielkich rozmiarów o mocno uproszczonej formie.

Charakterystyczne dla kultury helladzkiej najwcześniejszego okresu są budowle na planie koła wznoszone z gliny na podbudowie z łupanego kamienia.

Ceramika wypalana bez ozdób lub z prostymi ornamentami w kształcie plecionki. (w tym okresie na Cykladach wyrabiano naczynia z kamienia).

Największy rozkwit kultury i sztuki helladzkiej rozpoczął się około 1600 p.n.e. Zbiega się w czasie z ekspansją Achajów na sąsiadujące z nimi tereny. Mykeńczycy podbili Knossos w połowie XV wiek p.n.e. Najprawdopodobniej tam poznali pismo linearne B, które przystosowali do swoich potrzeb. Zatrudnili artystów kreteńskich. Sztuka tego okresu, mimo silnego wpływu sztuki kreteńskiej, zachowała wiele cech indywidualnych.

Sztuka mykeńska

Sztuka mykeńska – najpóźniejszy okres rozwoju sztuki helladzkiej, datowany od 1600 p.n.e. do 1100 p.n.e. Czas trwania sztuki mykeńskiej został zakończony wraz z najazdem plemion doryckich i podbojem przez nich ziem zajmowanych przez Achajów.

Rozkwit sztuki mykeńskiej wiązany jest z ekspansją plemion achajskich na sąsiednie wyspy, zwłaszcza z podbojem Krety i szerszym poznaniem osiągnięć tamtejszych artystów. Najważniejszym elementem rozwoju było pobudowanie obronnych twierdz zwanych obecnie cytadelami. Były one ośrodkami władzy i centralnymi ośrodkami rozwoju sztuki.

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.