Strony świata

Strony świata, kierunki świata, ściślej: główne kierunki geograficzne, kierunki główne – cztery główne kierunki wyznaczone na powierzchni kuli ziemskiej. Ich określanie związane jest z właściwościami ruchu obrotowego Ziemi. Odbywa się on wokół osi ziemskiej. Punkty przecięcia osi ziemskiej z powierzchnią Ziemi to bieguny geograficzne: północny i południowy. Połączone są półokręgami noszącymi nazwę południków, które wyznaczają kierunek północ–południe. Kierunek wzdłuż południka o zwrocie do północnego bieguna geograficznego to kierunek północny, zaś do południowego bieguna geograficznego – południowy. Natomiast punkty, gdzie pojawia się albo znika Słońce za horyzontem w dniu równonocy, wyznaczają kierunki: wschodni i zachodni.

Bliskie znaczeniowo są określenia: punkty horyzontu, kierunki geograficzne i strony świata. Zakres znaczeniowy terminu „strona świata” jest bliższy pierwszemu ogólnemu znaczeniu słowa strona[1], zawierającemu w sobie pojęcie powierzchni. Określenie „strona świata”, zwłaszcza potocznie, jest rozumiane nie tyle jako precyzyjnie wyznaczony kierunek (linia ze zwrotem), lecz jako większa lub mniejsza część powierzchni widnokręgu, która jest bliska danemu kierunkowi bądź część powierzchni Ziemi zawarta między zbliżonymi kierunkami geograficznymi. Mówi się np. o wiatrach ze strony południowej, a nawet ze „strony południowo-zachodniej”. Takie pojęcie, o znaczeniu przestrzennym, jest również użyteczne, lecz powinno być odróżniane od pojęcia zdefiniowanego na wstępie artykułu hasłowego. Stąd jednoznaczny termin „kierunki geograficzne” (stosowany już w podręcznikach do przyrody).

Compass rose browns 00
Róża wiatrów – kierunki świata

Punkty główne horyzontu

Wyróżnia w się cztery punkty główne horyzontu (zobacz: układ horyzontalny), zwane też punktami kardynalnymi:

  • północ (N) – azymut 0° (lub 360°)
  • wschód (E) – azymut 90°
  • południe (S) – azymut 180°
  • zachód (W) – azymut 270°.

Główne kierunki geograficzne

Kierunki zwrócone do punktów głównych horyzontu to kierunki główne, które posiadają odpowiednio te same (wyżej wymienione) wartości azymutu i oznaczenia międzynarodowe (skróty angielskie). Właściwe nazwy kierunków są przymiotnikowe, a skrócone – rzeczownikowe, np. kierunek północny, północ. Cztery główne kierunki geograficzne przedstawiane są na mapie za pomocą róży kompasowej, której najdłuższe ramię oznacza kierunek północny. Wynika to z przyjętej konwencji, że północ znajduje się na górze mapy, południe na dole, wschód po prawej, a zachód po lewej (zobacz: orientacja mapy). Dawniej ze względów religijnych mapy orientowane były na wschód w kierunku Jerozolimy. Na mapach większych obszarów, szczególnie części świata, do wyznaczania kierunków należy się posługiwać nie tyle ramkami mapy, co równoleżnikami i południkami.

Pośrednie kierunki geograficzne

Wyróżnia się kierunki pośrednie pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia. Kierunki pośrednie pierwszego stopnia to:

  • północno-wschodni (NE) – azymut 45°
  • południowo-wschodni (SE) – azymut 135°
  • północno-zachodni (NW) – azymut 315°
  • południowo-zachodni (SW) – azymut 225°.

Pełny zestaw obejmuje 32 kierunki i powstał na podstawie skali rumbowej, która dzieli obwód koła na 32 rumby. Każdy rumb jest częścią obwodu równą 11°15' (11,25°).

Oprócz wyżej wymienionych określeń, stosowane są przez niektórych autorów polskich już od XIX wieku nazwy typu południo-zachód. Oba człony nazwy, jako należące do tej samej kategorii, mianowicie kierunków, są równorzędne, zatem połączone dywizem. Ponadto taki zapis jest bardziej ekonomiczny.

W nazwach kierunków pośrednich pierwszego stopnia człon północny bądź południowy musi być na pierwszym miejscu. Np.: południo-zachód, południowo-zachodni, a nie zachodnio-południowy.

Polskie skróty nazw głównych i pośrednich punktów horyzontu

wersja krótsza

  • północ – pn.
  • południe – pd.
  • wschód – wsch.
  • zachód – zach.
  • północo-wschód – pn.-wsch.
  • północo-zachód – pn.-zach.
  • południo-wschód – pd.-wsch.
  • południo-zachód – pd.-zach.

wersja dłuższa, z ł

  • północ – płn.
  • południe – płd.
  • wschód – wsch.
  • zachód – zach.
  • północny wschód – płn. wsch.
  • północny zachód – płn. zach.
  • południowy wschód – płd. wsch.
  • południowy zachód – płd. zach.[2]

Polskie skróty nazw kierunków głównych i pośrednich

wersja krótsza

  • północny – pn.
  • południowy – pd.
  • wschodni – wsch.
  • zachodni – zach.
  • północno-wschodni – pn.-wsch.
  • północno-zachodni – pn.-zach.
  • południowo-wschodni – pd.-wsch.
  • południowo-zachodni – pd.-zach.

wersja dłuższa, z ł

  • północny – płn.
  • południowy – płd.
  • północno-zachodni – płn.-zach.
  • południowo-wschodni – płd.-wsch.
  • południowo-zachodni – płd.-zach.

Skróty kierunków pośrednich, jako odnoszące się do przymiotników złożonych z obu członów równorzędnych znaczeniowo, są zapisywane z użyciem łącznika[3].

Zobacz też

Przypisy

  1. Wydawnictwo Naukowe PWN SA. Słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, cop. 1997–2013. [dostęp 2013-11-10].
  2. Wydawnictwo Naukowe PWN SA > Słownik ortograficzny > Korpus > Poradnia > Jan Grzenia (odpowiedź): Skróty od: północno-wschodni, północny wschód. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2010-04-20. [dostęp 2013-11-10].
  3. Wydawnictwo Naukowe PWN > Słownik ortograficzny > Korpus > Poradnia > Zasady pisowni i interpunkcji > Pisownia przymiotników złożonych typu »biało-czerwony«. Wydawnictwo Naukowe PWN SA. [dostęp 2013-11-10].
4 (liczba)

4 (cztery) – liczba naturalna następująca po 3 i poprzedzająca 5. 4 jest też cyfrą wykorzystywaną do zapisu liczb w różnych systemach, np. w ósemkowym, dziesiętnym i szesnastkowym systemie liczbowym.

4. dniem w roku jest 4 stycznia, a 4. miesiącem w roku jest kwiecień; zobacz 4 rok n.e.

Akwilon

Akwilon (łac. Aquilo, gr. Βορέας Boréas, Borrás) – w mitologii rzymskiej bóg i uosobienie wiatru północnego i północnej strony świata.

Uosabiał gwałtowny, burzliwy, mroźny i niebezpieczny dla żeglarzy wiatr. Był utożsamiany z greckim Boreaszem.

Altus

Altus (od łac. altus – wysoki; dawniej Uni Centrum, Business Center 2000) − najwyższy wieżowiec w Katowicach. Znajduje się naprzeciwko dawnego Instytutu Fizyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Został zbudowany w latach 2001−2003 przez firmę Mostostal Zabrze Holding SA.

Budowla liczy 30 kondygnacji nadziemnych i 125 metrów wysokości. Powierzchnia całkowita obiektu wynosi 63,3 tys. m², a kubatura 270 430 m³. Altus to trzy połączone ze sobą bryły, których wspólnym elementem jest rozległe, liczące cztery kondygnacje atrium. Druga część budynku ma 18 pięter, a trzecia − 29.

W wieżowcu mieszczą się między innymi: restauracja mieszcząca się na ostatnim, 27 piętrze (91,5 m) z widokiem na cztery strony świata, Hotel Courtyard by Marriott dysponujący stu pięćdziesięcioma pokojami i apartamentami o różnym standardzie, Get-Fit Fitness, biura klasy A+ m.in.: ATM S.A., BSJP System Sp. z o.o., ENIRO POLSKA Sp. z o.o. (Panorama Firm), itWorks, Knauf, Michael Page, Segro, oddział banku PKO BP i Bank Zachodni WBK oraz restauracje Kyoto Sushi, Via Toscana S.C. Restaurant & Cafe , Costa Coffee oraz salon fryzjerski i kosmetyczny Rojan Cosmatica. Znajduje się tu również trójpoziomowy parking podziemny mogący pomieścić 550 pojazdów. W Altusie pracuje łącznie ponad półtora tysiąca osób.

Biurowiec Altus zalicza się do tzw. inteligentnych budynków. Posiada on BMS (Building Management System), który w sposób scentralizowany steruje i nadzoruje pracę wszystkich instalacji wieżowca. Sprawną komunikację wewnątrz budynku umożliwia 18 wind (w tym jedna, która może działać podczas pożaru) oraz 6 linii schodów ruchomych.

Auster

Auster (także Notus, łac. Auster, Notus, gr. Νότος Nótos) – w mitologii rzymskiej bóg i uosobienie wiatru południowego i południowej strony świata.

Uosabiał wilgotny, wiejący latem wiatr. Był utożsamiany z greckim Notosem.

Cylicja

Cylicja (ar. قيليقيا lub niegdyś الثغور الشامية, trl. Qīlīqiyā lub niegdyś Aṯ-Ṯuḡūr aš-Šāmiyya, trb. Kilikija lub niegdyś As-Sughur asz-Szamijja, fr. Cilicie, gr. Κιλικία, Kilikia, łac. Cilicia, orm. Կիլիկիա, tur. Kilikya (Çukurova) ) – historyczna kraina na pograniczu Azji Mniejszej i Syropalestyny. W centralnym punkcie równinna i żyzna, lecz otoczona zewsząd górami. Graniczy od południa z Morzem Śródziemnym (które odziela ją od Cypru), od zachodu z górami Taurus (oddzielającymi ją od Azji Mniejszej), od wschodu zaś z górami Amanus (oddzielającymi ją od właściwej Syrii). Przez tauryjskie Wrota Cylicyjskie i amańskie Wrota Syryjskie przechodził główny szlak pomiędzy Azją Mniejszą i położonymi dalej krainami w Europie a Syrią i położonymi dalej krainami Azji, co sprawiało, że Cylicja była krajem o dużym znaczeniu strategicznym. Tędy na wschód szli Aleksander Macedoński, Aurelian i niezliczeni inni cesarze, a później wodzowie pierwszej wyprawy krzyżowej i Selim I Groźny, zaś wodzowie wielkich wypraw Abbasydów i Ibrahim Pasza w drugą stronę. Obecnie w całości terytorium Turcji (prowincje: Mersin, Adana, Osmaniye). W czasach rzymskich Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.

W II tysiącleciu p.n.e. znajdowało się w tym regionie królestwo Kizzuwatny. Później dzieliło losy regionu. Kolejno pod panowaniem Hetytów, Asyrii, Persji i monarchii Seleucydów, przejściowo Armenii, wreszcie Rzymu i jego kontynuacji, czyli Bizancjum. Stolicą starożytnej Cylicji był Tars, a ważniejszymi miastami: Korakesion, Hamaria, Seleucja. Cylicja była słynna z hodowli kóz (z ich sierści wyrabiano tuniki cylicyjskie), a także z uprawy winorośli, oliwek oraz zboża. Mieszkańcy Cylicji zajmowali się też handlem morskim, a zwłaszcza, przed czynami Pompejusza, piractwem. W okresie rzymsko-bizantyńskim Cylicja zasłynęła m.in. ważnymi postaciami w historii chrześcijaństwa, Pawłem z Tarsu i Teodorem z Mopsuestii. Z Cylicji pochodził też Teodor z Tarsu. Pod względem kościelnym Cylicja przynależała do patriarchatu Antiochii, lecz te jej, położone na górzystym zachodzie, części, które nie zostały zajęte przez podboje kalifatu, zostały włączone do patriarchatu Konstantynopola. Chrześcijanie Cylicji podzielili się w V i VI w. na dominujących na zachodzie prawosławnych, którzy uznawali postanowienia soboru w Chalcedonie, oraz na (występujących głównie na wschodzie) monofizyckich jakobitów.

Arabowie zdobyli Cylicję jeszcze w VII wieku, lecz przez długi czas ich władza nad nią była chwiejna, toczyły się na jej terenie walki, a ludność w dużej mierze opuściła tak ten region, jak i cały pas pogranicza. W okresie panowania Abbasydów, Cylicja zaczęła być częścią pasa fortec, mających stanowić bazę do częstych (1-3 razy w roku, na ogół 2) najazdów na Bizancjum, a także chronić przed bizantyńskimi kontratakami. Ten ufortyfikowany region graniczny dzielił się na część zewnętrzną, w której skład wchodziła Cylicja, zwaną الثغور, trl. Aṯ-Ṯuḡūr, trb. As-Sughur oraz na część wewnętrzną zwaną العواصم, trl. Al-ʿAwāṣim, trb. Al-Awasim (z głównymi ośrodkami w Antiochii i Aleppo). Same Aṯ-Ṯuḡūr dzieliły się na syryjskie i dżezirskie, których stolicami były, odpowiednio, Tars i Melitena, czyli dzisiejsza Malatya. Nazwa pierwszego regionu oznaczała dosłownie „kły” lub „odstępy między zębami”, a w przenośni każdą twierdzę położoną nad lądową lub morską granicą z niewiernymi. Druga zaś nazwa oznaczała „(miasta) chroniące”. Do Tarsu przyjeżdżali tłumnie chętni do walki z Bizancjum z każdej strony świata Islamu, a dalekie miasta utrzymywały w nim ribaty dla swych własnych ochotników. Ważnymi miastami Cylicji w tym okresie były Mopsuestia (المصيصة, trl. Al-Maṣṣīṣa, trb. Al-Massisa), Adana (أذنة lub أدنة, trl. Aḏana lub Adana, trb. Azana lub Adana; dziś ar. أضنة, trl. Aḍana, trb. Adana), Anazarbus (عين زربة, trl. ʿAyn Zarba, trb. Ajn Zarba) i inne.

Pozbawiony w wyniku rozkładu państwa Abbasydów w X w. efektywnej pomocy zewnętrznej emirat Tarsu , mimo usiłowań Hamdanidy Sajf ad-Dauli, padł ofiarą Bizancjum. W 965 r. stolica emiratu poddała się cesarzowi Niceforowi II Fokasowi. Głód, zarazy i zniszczenie towarzyszące podbojowi Cylicji spowodowały odpływ dotychczasowej ludności, którą zastąpili w dużej mierze Ormianie, dzięki czemu, kiedy, po Bitwie pod Manzikertem upadło panowanie Bizancjum w regionie, w górskiej części Cylicji powstał szereg państewek ormiańskich, w tym państewka Hetumidów i Rubenidów. O ile część miast na nizinie Cylicji znalazła się pod panowaniem tureckim, następnie krzyżowców, a, w późniejszym okresie, przejściowo Bizancjum, z czasem Cylicja została zjednoczona w Królestwo Małej Armenii (królestwo od 1198 r.) ze stolicą w Sis (obecnie Kozan), gdzie znajdował się (zachowany do dziś) zamek królewski oraz (zniszczona po Rzezi Ormian) siedziba ormiańskiego katolikosa. Innym ważnym miastem Cylicji był w tym okresie port Ajas (dzisiejszy Yumurtalık). Państwo ormiańskie w Cylicji sprzymierzyło się z krzyżowcami, czego efektem była uznanie przez kościół ormiański w Cylicji zwierzchnictwa papieża, jak i późniejsze przejęcie władzy przez pochodzących z Francji a rządzących Królestwem Cypru potomków króla Jerozolimy Gwidona de Lusignan. W późniejszym okresie, Królestwo Małej Armenii sprzymierzyło się z wojującymi z muzułmanami Mongołami, jednak, wobec ich islamizacji i osłabnięcia oraz upadku ostatnich punktów oporu krzyżowców na przełomie XIII i XIV w. (Antiochia w 1268 r.; Trypolis w 1289 r.; Akka w 1291 r., zaś Arados w 1302 r.), Cylicja stała się osamotniona i narażona na ciągłe ataki sułtanatu mameluków. Królowie rezydowali w Cylicji do upadku królstwa i ucieczki do Francji w 1375 r., a ostatnie punkty oporu Ormian padły w wieku następnym.

Na terenie Cylicji powstał turecki emirat Ramazan, który podlegał mamelukom i oddzielał ich od rosnącej potęgi Imperium Osmańskiego. Po bitwie pod Mardż Dabik w 1516 r. Cylicja dynastii Ramazanidów podlegała Imperium Osmańskiemu i została przez nie następnie wchłonięta.

Ibrahim Pasza, syn zbuntowanego namiestnika Egiptu Muhammada Alego, zajął Cylicję w 1831 r. Przynależność regionu do praktycznie niezależnego Egiptu została potwierdzona w traktacie w Kütahyi z 1833 r., przy czym płacił on z niej i Syrii trybut sułtanowi. Dążące do odzyskania utraconych terenów Imperium Osmańskie zaatakowało państwo Muhammada Alego, lecz, przegrawszy bitwę pod Nizip, zmuszone zostało do szukania poparcia państw Europy, które, zgromadzone na konferencji w Londynie (1840), przekonane m.in. sułtańskim edyktem z ogrodu różanego, zapowiadającym reformy w Turcji, zgodziły się interweniować na rzecz zagrożonego Imperium Osmańskiego i zmusiły ostatecznie Muhammada Alego do wycofania się z Cylicji i wszystkich innych zdobyczy, poza samym Egiptem i Sudanem.

W XIX i na początku XX w., w wyniku osłabnięcia Imperium Osmańskiego, podbojów Rosji i emancypacji podlegających Turkom narodów chrześcijańskich na Bałkanach z jednej, a rzezi dokonywanych przez Turków z drugiej strony (w Cylicji odznaczyła się masakra w Adanie z 1909 r.), rozbudziły się wśród tureckich Ormian nadzieje na uzyskanie autonomii lub niepodległości, co zamierzali uzyskać z pomocą Imperium Rosyjskiego lub innych państw Europy. Zakończyło się to w okresie pierwszej wojny światowej, za rządów młodoturków, rozpoczętą w 1915 r. eksterminacją Ormian, także w Cylicji, gdzie nadal ich wielu mieszkało. Pewne nadzieje na odtworzenie w Cylicji państewka ormiańskiego wiązano z postanowień stanowiącego w tym zakresie realizację umowy Sykes-Picot traktatu w Sèvres, który zakładał przekazanie Cylicji przychylnej Ormianom Francji. Niemniej, opór wojsk tureckich powstrzymał Francuzów przed zajęciem Cylicji i przesądził o tym, że, zgodnie z traktatem w Lozannie, pozostała ona przy Turcji, przy czym pretensje do Cylicji zgłaszają nacjonaliści nacjonaliści arabscy i zwolennicy jedności Wielkiej Syrii, w tym Syryjska Partia Socjal-Nacjonalistyczna.

Dzisiaj region (głównie nizinnej) Cylicji nazywa się po turecku Çukurova. Głównym miastem regionu jest dziś Adana, będąca jednym z największych miast Turcji. Innymi ważnymi miastami są Mersin i Tarsus, Ceyhan, a także stare miasto Seleucja (Silifke). Ormianie zostali po 1915 r. usunięci, a znaczną część śladów po nich zatarto. Region jest tureckojęzyczny, przy istnieniu mniejszości arabskiej na wybrzeżu i pewnej obecności Kurdów i innych. Region słynie z upraw rolniczych, a atrakcyjne dawne zamki Ormian i krzyżowców: królów ormiańskich w Kozanie (niegdyś Sis), Kızkalesi (niegdyś Korykos), Yılankale, Toprakkale, Anavarza w Aǧaçli (niegdyś Anazarbus), jak i meczety Adany, świadczą o ciekawej historii regionu.

Siedziby kontynuujących tradycje cylicyjskie przywódców duchowych Ormian znajdują się w Libanie: Antiljas (monofizytycki ormiański katolikos Cylicji i muzeum przechowujące pamiątki z Sis) oraz Bejrucie i Bzommar (siedziba katolikosa - patriarchy kościoła ormiańsko-katolickiego).

Ekumena (fantastyka)

Ekumena, (z gr. οἰκουμένη oikumene – „świat zaludniony” – zob. Ekumena) dobrowolny związek światów, występujący w powieściach i opowiadaniach amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin.

W zapomnianej przeszłości rasa haińska skolonizowała dziesiątki zdatnych do zamieszkania planet. Potem nastąpił okres utraty kontaktu – światy stały się samodzielne i zapomniały o łączących je więzach, zazwyczaj utraciły osiągnięcia swych twórców. Teraz, po milionach lat, Haińczycy próbują powiązać ze sobą napotkane cywilizacje, jednocząc je w luźnym związku samodzielnych planet. Pierwsza próba, nazwana Ligą Wszystkich Światów upada pod potęgą kosmicznych najeźdźców zwanych Shinga. Ekumena to nowsze, pozbawione przemocy, niosące tylko wiedzę i pomoc rozwiązanie, aby ponownie zjednoczyć znane światy ludzkie.

Większość planet zamieszkanych jest przez standardową rasę ludzką pochodzenia haińskiego, z niewielkimi wyjątkami, które mogą być wynikiem eksperymentów biologicznych: Hilfy z S, hermafrodyci z Gethen, skrzydlate hominidy z Rokananu, futrzaste hominidy z Athshe. Niektóre z planet, jak Alterra mogły zostać skolonizowane dwukrotnie.

Przedstawicielami Ekumeny są Stabile, pozostający na macierzystych planetach oraz Mobile, ambasadorzy na poszczególnych planetach. Kontaktują się ze sobą za pomocą ansibli.

Eurus

Eurus (także Wulturnus, łac. Eurus, Vulturnus, gr. Εὖρος Eúros) – w mitologii rzymskiej bóg i uosobienie wiatru wschodniego (lub południowo-wschodniego albo północno-wschodniego) i wschodniej strony świata.

Uosabiał silny, burzliwy wiatr. Był utożsamiany z greckim Eurosem.

Fawoniusz

Fawoniusz (łac. Favonius, Zephyrus, gr. Ζέφυρος Zéphyros) – w mitologii rzymskiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego i zachodniej strony świata.

Uosabiał łagodny wiatr, zwiastujący wiosnę. Był utożsamiany z greckim Zefirem.

Flaga Republiki Kałmucji

Złota barwa symbolizuje słońce, wiarę i naród. Błękit odzwierciedla niebo, wieczność i wytrwałość. W centrum znajduje się kwiat lotosu - symbolizuje on szczęście, duchowość i czystość. Cztery dolne płatki, to cztery strony świata, a pięć górnych - pięć kontynentów. Razem symbolizują wolę Kałmuków życia w przyjaźni i współpracy z innymi narodami.

Przyjęta 30 lipca 1993 roku. Proporcje 1:2.

W NHR na miejscu 151 .

Godło Kałmucji

Godło Kałmucji przedstawia tzw. ułan załę a pod nią chadyg, w okręgu barwy złocisto - żółtej, który otoczony jest przez ludowy ornament zieg na błękitnym tle, a od dołu także przez rząd płatków białego lotosu.

W górnej części godła znajduje się wyobrażenie dorin toołg - cztery złączone ze sobą koła.

Umieszczona w centralnej części godła tzw. ułan zała to rodzaj czerwonego frędzelka, którego noszenie na czapkach od 1437 r. było obowiązkiem Ojratów (przodków Kałmuków), nałożonym na nich przez władcę Togon-Tajszę, w celu odróżniania ich od innych nacji.

Chadyg - biała wełniana wstęga o zastosowaniu liturgicznym w dominującej wśród Kałmuków religii - buddyzmie. Umieszczenie go w godle symbolizuje pokojowe zamiary i przyjazny stosunek do sąsiadów.

Dorin toołg to cztery połączone ze sobą koła (lub pierścienie), symbol używany wśród dawnych Ojratów, gdzie oznaczał związek czterech ojrackich plemion. Obecnie symbolizować ma też 4 strony świata.

Okrągły kształt godła nawiązuje do buddyzmu, zaś lotos jest symbolem czystości, światłości, rozkwitu.

Symbolika kolorów:

barwa błękitna - oznacza wieczność, wolność i trwałość

barwa żółta - barwa związana z wyznaniem, a także ze słońcem

barwa biała - symbol pokoju i przyjaznego nastawienia do sąsiednich narodów.Godło zostało wyłonione na drodze otwartego konkursu, zaś jego autorem jest artysta B. Erdnijew.Godło zostało przyjęte 11 czerwca 1993 r.

Hejnał mariacki

Hejnał mariacki – melodia w tonacji F-dur grana co godzinę z wieży kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie przez trębacza. Raz dziennie, w południe, jest transmitowana przez Program I PR. Dwudziestoczterogodzinne dyżury pełni jednocześnie dwóch hejnalistów, strażaków Państwowej Straży Pożarnej wykonując utwór po 48 razy w ciągu doby. O każdej pełnej godzinie hejnał rozbrzmiewa czterokrotnie w różne strony świata.

Katedra Najświętszej Maryi Panny w Glasgow

Katedra Najświętszej Maryi Panny w Glasgow (ang. Saint Mary's Cathedral) – katedra diecezji Glasgow i Galloway Szkockiego Kościoła Episkopalnego.

Wzniesiona przez architekta George Gilberta Scotta w latach 1871-1878. Iglice zaprojektowane przez Johna Oldrida Scotta, ukończone w 1893 roku. Kościół na planie krzyża z bocznymi nawami z detalami w stylu wczesnego gotyku angielskiego, proste maswerki. Mury ciosowe, Krawędzie z wypolerowanego kamienia polnego. Nawa główna z pięcioprzęsłowa z kątowymi przyporami w nawach bocznych; okrągłe okna w clerestorium połączone ślepą arkadą. Fasada zachodnia: 3 wysokie ostre łuki nad portalem ostrołukowym zwieńczonym przez 3 trójkątne przypory; przerywane sparowane drzwi z narożną głowicą. 5 talerzowych maswerków w oknach naw bocznych. Kroksztynowe przebiegi w okapach; łupkowe dachy. Wieża w narożniku południowo-wschodnim; 3 główne przęsła z kątowymi przyporami. Najniższe proste przęsło z oknami ostrołukowymi; 2. przęsło z ostrymi łukami w grupach po trzy. 3. przęsło z talerzowym maswerkiem w otworach wentylacyjnych; głęboka grupa ozdobnych damaskinaży w pachwinie łuku. Nad nimi, stół wspornikowy z parapetem i bartyzanami w narożnikach. Powyżej wznosi się oblicowana iglica; Najniższa część z wysmukłymi lukarnami okiennymi na strony świata. W narożnikach lukarny z rzeźbionymi postaciami świętych. Iglica zwęża się do punktu zwieńczenia kulą i metalowym krzyżem. Wnętrze: pięciołukowa arkada na przebitych/skupionych kolumnach oddzielających nawę od naw bocznych. Otwarty drewniany dach; konstrukcja nośna oparta na kamiennych sprzęgniętych kolumnach. Skrzyżowanie naw nakryte Achem w formie sklepienia wachlarzowego. Ośmioboczna ambona z muru ciosowego podparta kolumienkami z polerowanego granitu; chrzcielnica na marmurowej podstawie, także z ośmioboczną misą z muru ciosowego, opartą na kolumienkach z polerowanego granitu; rozbudowany rzeźbiony dębowy baldachim nad chrzcielnicą. Organy w południowym transepcie; lektorium wykonane z żelaza. Nastawa ołtarzowa wyrzeźbiona z drewna dębowego przez R. Lorimera z obrazami tablicowymi namalowanymi przez Phoebe'a Traquaira, około 1920-1921. Witraż, około 1880 roku wykonany przez John Hardman i Co z Londynu i Birmingham.

Krzyż

Krzyż (etymologicznie z łac. crux) – znak, kształt lub przedmiot w postaci dwóch linii (lub wielu) przecinających się, na ogół pod kątem prostym (†).

Jest jednym z najstarszych symboli ludzkości znanym w większości starożytnych religii. Niemal w każdym zakątku ziemi odkryto przedmioty związane z tym znakiem. Zazwyczaj wiązano go z jakąś formą kultu sił przyrody (ogień, słońce, życie). Jest też używany jako element herbu.

Krzyż grecki

Krzyż grecki – jedna z form krzyża. Od wieków, w różnych wariacjach, w symbolice różnych religii, związanej z czterema stronami świata (por. róża wiatrów).

Obecnie występuje m.in. jako symbol:

wraz z półksiężycem Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca,

Grecji (Herb Grecji, Flaga Grecji),

Serbii (Krzyż serbski),

Szwajcarii (Herb Szwajcarii, Flaga Szwajcarii),

w matematyce służy za znak dodawania.

Purusza

Purusza ( dewanagari पुरुष , ang. Purusha )

1) w hinduizmie ten, kto kontroluje i raduje się prakryti (naturą), czyli inaczej Iśwara – znawca, który kontroluje zarówno naturę materialną, Maję, jak i duszę indywidualną Dźiwę oraz panuje nad nimi.

Nie należy mylić tych trzech kategorii, różnych pod względem możliwości. Materialny świat, który jest polem działania, jest naturą; korzystającą z tej natury (radującą się nią) jest żywa istota (dusza), a ponad nimi dwiema jest najwyższy kontroler, Wisznu - Bóg.

Pokrewne terminy : Parampurusza, Puruszottama, Purusza Awatar.

2) w mitologii indyjskiej pierwszy człowiek zrodzony przez Brahmę lub Wiradź, później identyfikowany z Pradźpatim, brahmanem, atmanem, życiem.

Z jego gigantycznego, tysiącgłowego ciała powstać miał świat i społeczeństwo. Z głowy niebo, z nóg ziemia, z uszu strony świata, pępka - przestrzeń powietrzna, z oczu Słońce, z ducha Księżyc, wiatr z oddechu. Poszczególne warny również wywodzi się z części ciała Puruszy - braminów z ust, wojowników z ramion, chłopów z bioder i śudrów ze stóp.

Strzałokrzyżowcy

Strzałokrzyżowcy, nilaszowcy, nyilasowcy (węg. nyilaskeresztesek) – faszystowskie, antykomunistyczne i antysemickie ugrupowanie założone w 1935 roku na Węgrzech przez Ferenca Szálasiego, w czasie II wojny światowej kolaborujące z III Rzeszą.

Nazwa pochodzi od używanego przez organizację emblematu: strzał ułożonych w formie krzyża. Krzyż ma być symbolem wierności ideałom, strzały symbolizują nienawiść do przeciwników i gotowość do wojny, a skierowanie grotów w cztery strony świata oznacza daleki zasięg i nieograniczone ambicje organizacji, by rozszerzać swe wpływy. Flagę strzałokrzyżowców wzorowano na fladze NSDAP.

Strzałokrzyżowcy odpowiedzialni są za politykę ludobójstwa (szczególnie w stosunku do ludności żydowskiej) po przejęciu, za zezwoleniem władz niemieckich, władzy na Węgrzech w październiku 1944.

Sukkot (święto)

Sukkot (סוכות), pol. Święto Szałasów (Namiotów), zwane też Kuczki – żydowskie święto rozpoczynające się pięć dni po święcie Jom Kipur, a dwa tygodnie po rozpoczęciu roku.

Święto należy do świąt radosnych i upamiętnia mieszkanie w szałasach i namiotach (sukka, szałas, kuczka w hebr.: סוכה – Suka) podczas ucieczki Izraelitów z Egiptu i wędrówki do Kanaanu.

W starożytności święto było związane ze zbiorami. Przez siedem dni święta ortodoksyjni żydzi mieszkają poza domem w budach pod gołym niebem - w Izraelu często budowanych na balkonach. Podczas święta recytuje się psalmy i wykonuje się obrzęd kołysania bukietami splecionymi z gałązek palmy (lulaw), trzech gałązek mirtu (hadasa), dwóch gałązek wierzby (arawa) trzymanymi w prawej ręce i owocami etrogu (cytron) w lewej. Kołysanie wykonuje się na cztery strony świata oraz w górę i w dół na znak czci dla Stwórcy tych darów. Następnie ludzie udają się na codzienną procesję, której towarzyszą modły o dobre plony. Procesja dnia siódmego była najdłuższa i nazywano ją Hoszanna Raba, a tłum uroczyście obchodził synagogę siedem razy.

Inną ceremonią jest obrzęd czerpania wody w dzień Szmini Aceret, będący kulminacją święta.

Sukkot trwa siedem dni, a święto zamyka dzień ósmy tzw. Simchat Tora („Radość Tory”), w którym obnoszone są w radosnej procesji zwoje Tory siedmiokrotnie wokół świątyni. Ten dzień jest tak radosnym dniem, że jako jedyny czas w roku nawet dzieci otrzymują możliwość dotknięcia świętych zwojów pisanych świętymi literami (które dozwolone są jedynie kapłanom).

W Święto Szałasów rozpoczyna się druga sesja Knesetu.

Tajemnica przeszłości

Tajemnica przeszłości (jap. ふしぎ 遊戯 Fushigi yūgi) – manga autorstwa Yū Watase. Należy do gatunku shōjo ze względu na dużą liczbę wątków romantycznych. Manga została w Polsce wydana pod tytułem Fushigi Yuugi.

Opowiada historię głównej bohaterki Miaki Yuki oraz jej przyjaciółki Yui, które za pośrednictwem znalezionej w bibliotece czarodziejskiej książki przenoszą się do przedstawionego w niej świata. Tam wplątane zostają w polityczno-mistyczną intrygę konfliktu między czterema państwami, z których każde poszukuje legendarnej kapłanki swojego lokalnego bóstwa. Jednak wezwanie któregoś z bóstw wcale nie oznacza szczęśliwego zakończenia tej historii...

Wszystkie strony świata

Wszystkie strony świata (tytuł oryg. ang. The Wind's Twelve Quarters), zbiór opowiadań fantasy i fantastyki naukowej amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin, z których część należy do najbardziej znanych cykli autorki: Ekumeny i Ziemiomorza.

Wydany w 1975 roku, w Polsce po raz pierwszy ukazał się w 1980, wydany przez oficynę Iskry w serii Fantastyka-Przygoda w tłumaczeniu Lecha Jęczmyka i Zofii Uhrynowskiej-Hanasz. Wydanie z 1980 nie zawierało opowiadania Ci, którzy odchodzą z Omelas, które zamieszczono dopiero w wydaniu z 1995 (wyd. Prószyński i S-ka).

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.