Royal Australian Navy

Royal Australian Navy (RAN) − australijska marynarka wojenna, część sił zbrojnych Związku Australijskiego (Australian Defence Force). Pod obecną nazwą powstała w 1911 roku, po przemianowaniu istniejących od 1901 roku Commonwealth Naval Forces. Pierwszym dowódcą obydwu formacji był komandor (od 1911 roku kontradmirał) William Rooke Creswell.

Okręty Royal Australian Navy brały udział w działaniach I wojny światowej, zarówno na wodach okalających macierzysty kontynent, jak i europejskich. W okresie dwudziestolecia międzywojennego liczebność floty uległa znacznemu zmniejszeniu, by pod koniec lat 30. ponownie wzrosnąć. Podczas II wojny światowej okręty australijskie były obecne u boku Royal Navy na wodach europejskich i Oceanie Indyjskim, by po wybuchu wojny na Pacyfiku działać również na tym akwenie, samodzielnie bądź wspólnie z marynarką brytyjską i United States Navy.

W czasie zimnej wojny operacje Royal Australian Navy koncentrowały się głównie na obszarze Pacyfiku. Była ona aktywna podczas wojen koreańskiej i wietnamskiej oraz lokalnych konfliktów, jak konfrontacja indonezyjsko-malezyjska w latach 1963−1966. Po zakończeniu zimnej wojny jednostki marynarki australijskiej uczestniczyły w I wojnie w Zatoce Perskiej w latach 1990−1991, operacjach międzynarodowych w Timorze Wschodnim w latach 1999−2000 i na Wyspach Salomona w 2003 roku oraz II wojnie w Zatoce Perskiej.

W 2010 roku w skład Royal Australian Navy wchodzi ponad 50 jednostek pływających, w tym fregaty rakietowe typów Anzac i Adelaide, okręty podwodne typu Collins, okręty desantowe, patrolowce, niszczyciele min i liczne jednostki pomocnicze. Od 2014 roku dowódcą Royal Australian Navy jest wiceadmirał Tim Barrett.

Royal Australian Navy
Państwo  Australia
Siły zbrojne Australian Defence Force
Nazwa skrócona RAN
Data utworzenia 1901
Prefiks HMAS
Bandera Naval Ensign of Australia
Proporzec Flag of Australia (converted)
Najwyższe dowództwa
Cywilne Elżbieta II

Początki

HMAS Australia Sydney Oct 1913
HMAS „Australia” na czele okrętów Royal Australian Navy w porcie w Sydney 4 października 1913

Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901 roku, obrona kolonii opierała się o posiadane przez nie własne siły morskie, oraz wydzielony zespół okrętów Royal Navy, stacjonujący na stałe w Sydney. Pięć z sześciu australijskich kolonii utworzyło własne marynarki wojenne. Były to: Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania i Wiktoria (Australia Zachodnia dysponowała jedynie własnym oddziałem artylerii nadbrzeżnej). Składały się one przede wszystkim z niewielkich jednostek przeznaczonych głównie do patrolowania wód przybrzeżnych[1]. Stała obecność okrętów brytyjskich w Australii datuje się od 1821 roku. Ich bazą był Port Jackson, zatoka, nad którą leży współczesne Sydney[2].

1 marca 1901 roku z połączenia flot kolonii, tworzących teraz Związek Australijski, powstała wspólna marynarka wojenna, pod nazwą Commonwealth Naval Forces[3]. 25 lutego 1904 roku jej pierwszym dowódcą został komandor William Rooke Creswell, z pochodzenia Brytyjczyk. Przez kilka następnych lat w jej skład wchodziły wciąż te same okręty i jej zadania wciąż ograniczały się do ochrony strefy przybrzeżnej[4]. Dopiero w 1909 roku premier Australii Alfred Deakin, na fali społecznego entuzjazmu wywołanego wizytą w australijskich portach Wielkiej Białej Floty i wspierany przez komandora Creswella, uzyskał zgodę rządu brytyjskiego na rozbudowę własnej marynarki wojennej[5]. 10 lipca 1911 roku król Jerzy V oficjalnie sygnował akt powstania niezależnej Royal Australian Navy, przewidujący jednocześnie dla jej okrętów skrót HMAS (His/Her Majesty’s Australian Ship)[6][7].

Pierwszymi pełnomorskimi jednostkami marynarki australijskiej były dwa, z sześciu ogółem zbudowanych, niszczyciele typu River: „Parramatta” i „Yarra”, budowane w stoczniach brytyjskich i przejęte w 1910 roku[8]. W tym samym roku rozpoczęto budowę jedynego w historii Royal Australian Navy okrętu liniowego (w rozumieniu klasy jednostek grupującej pancerniki i krążowniki liniowe): „Australii”. Ukończono ją w połowie 1913 roku, zaś 4 października tegoż roku odbyła się w porcie w Sydney pierwsza oficjalna parada floty, po której marynarka australijska formalnie przejęła obowiązek obrony kraju od okrętów Royal Navy[9]. Stanowisko dowódcy floty (Rear Admiral Commanding HM Australian Fleet − najwyższe operacyjne stanowisko w marynarce australijskiej) objął kontradmirał George Edwin Patey z Royal Navy[10].

Historia

I wojna światowa

Aust fleet Rabaul (AWM J03326)
Okręty australijskie wpływają do Rabaulu 12 września 1914

W dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii i jej dominiów do działań I wojny światowej (4 sierpnia 1914 roku) w skład Royal Australian Navy wchodziły: krążownik liniowy „Australia” (okręt flagowy), dwa nowoczesne krążowniki lekkie, trzy niszczyciele, dwa okręty podwodne oraz pewna liczba mniejszych i starszych jednostek[11]. Kolejny krążownik lekki i trzy niszczyciele były w trakcie budowy. Zgodnie z przedwojennymi ustaleniami, całość floty została na czas wojny oddana pod rozkazy brytyjskie i stan ten trwał do 19 sierpnia 1919 roku[12].

Pierwszymi akcjami okrętów Royal Australian Navy były operacje przeciwko niemieckim koloniom na Pacyfiku: Karolinom, Nauru, Nowej Brytanii[13] i Nowej Gwinei[14]. W tym czasie marynarka poniosła pierwszą większą stratę: 14 września 1914 roku zaginął w morzu wraz z całą załogą (35 osób) okręt podwodny AE1[15].

9 listopada 1914 roku niemiecki krążownik lekki „Emden” zaatakował brytyjską stację radiowo-telegraficzną na jednej z wysp archipelagu Wysp Kokosowych. W kilka godzin później został doścignięty przez „Sydney”, wchodzący w skład eskorty płynącego w pobliżu konwoju. Dowódca australijskiego krążownika, komandor John Glossop, wykorzystał przewagę prędkości oraz donośności dział swojego okrętu i w pojedynku artyleryjskim, znanym jako bitwa koło Wysp Kokosowych, zniszczył jednostkę niemiecką. Była to pierwsza bitwa i pierwsze zwycięstwo nad wrogim okrętem w historii Royal Australian Navy[16][17].

W pierwszym okresie wojny jednostki australijskie pozostawały na wodach macierzystych, zagrożonych przez działania Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej admirała Maximiliana von Spee. Po jej rozgromieniu w bitwie koło Falklandów 8 grudnia 1914 roku, możliwe stało się przebazowanie części sił Royal Australian Navy na inne teatry działań wojennych[18]. Flagowa „Australia” od początku 1915 roku przebywała na wodach europejskich, uczestnicząc w ramach Grand Fleet w operacjach przeciwko niemieckiej Hochseeflotte. Stary krążownik pancernopokładowy „Pioneer” (przejęty od Royal Navy w 1913 roku) został wysłany na Ocean Indyjski i do wycofania z linii w 1916 roku brał udział w walkach przeciwko siłom Niemieckiej Afryki Wschodniej, między innymi w bitwie w delcie Rufidżi z krążownikiem „Königsberg”, zakończonej jego zniszczeniem 11 lipca 1915 roku[19][20]. Okręt podwodny AE2 z kolei operował w rejonie Dardaneli, będąc pierwszą aliancką jednostką, której 26 kwietnia 1915 roku udało się przejść cieśninę. Trzy dni później został zatopiony przez turecki torpedowiec, a jego załoga dostała się do niewoli[15].

23 kwietnia 1918 roku Brytyjczycy przeprowadzili śmiały rajd na Zeebrugge, celem zablokowania tego portu dla floty niemieckiej. Wzięło w nim udział 11 ochotników z załogi „Australii”: porucznik inżynier W. H. V. Edgar i dziesięciu marynarzy. Oficer za swą postawę podczas akcji został odznaczony Distinguished Service Cross, trzej marynarze Distinguished Service Medal, trzej inni zostali wymienieni w sprawozdaniu[21][22].

Trzy spośród jednostek Royal Australian Navy weszły w skład zespołu przyjmującego 21 listopada 1918 roku płynące na internowanie na mocy rozejmu w Compiègne okręty Hochseeflotte. Były to: krążownik liniowy „Australia” oraz krążowniki lekkie „Sydney” i „Melbourne”[23][24]. Pod koniec wojny marynarka australijska liczyła 37 jednostek i ponad 5000 osób personelu[25]. Straty wojenne to dwa okręty podwodne i 171 zabitych, w tym 63 marynarzy Royal Navy, służących pod banderą australijską[26].

Dwudziestolecie międzywojenne

HMAS Canberra sailing into Sydney Harbour in 1930
HMAS „Canberra” wpływa do Sydney Harbour w 1930

Po zakończeniu wojny, na fali nastrojów pacyfistycznych i przy znacznych trudnościach budżetowych, rząd australijski zdecydował o znaczącej redukcji potencjału własnej marynarki wojennej. Na mocy ustaleń konferencji waszyngtońskiej wycofany z linii został największy okręt Royal Australian Navy, krążownik liniowy „Australia”. Ostatecznie został ceremonialnie zatopiony 12 kwietnia 1924 roku[9]. Do rezerwy przesunięto szereg starszych okrętów (w tym lekkie jednostki otrzymane w 1919 roku z demobilu Royal Navy[27]), część z nich przeznaczając do celów pomocniczych. Jednak już w tym samym roku podjęto decyzję o zamówieniu w ramach pięcioletniego planu budżetowego nowych jednostek: dwóch krążowników waszyngtońskich brytyjskiego typu County: „Australia” (II) i „Canberra” oraz transportowca wodnosamolotów „Albatross”. Weszły one do służby pod koniec lat 20.[25]

Wielki kryzys 1929 roku spowodował kolejne ograniczenia w wydatkach na siły zbrojne i zmniejszenie liczebności personelu marynarki do około 3000 osób. Jednak już w 1933 roku rząd australijski zamówił w stoczniach brytyjskich trzy kolejne nowoczesne jednostki: krążowniki lekkie zmodyfikowanego typu Leander[28]. Budowę jednego z nich sfinansowano, przekazując Royal Navy niedawno nabytego „Albatrossa” (w czasie II wojny światowej służył jako okręt warsztatowy[29])[25]. Z mniejszych okrętów zakupiono stare brytyjskie niszczyciele typu V, pochodzące z końcowego okresu I wojny światowej[30][31].

II wojna światowa

HMAS Stuart (AWM P01593-002)
Niszczyciel „Stuart”

3 września 1939 roku Związek Australijski przyłączył się do brytyjskiej deklaracji wojny przeciwko III Rzeszy. W tym czasie w skład Royal Australian Navy wchodziły dwa krążowniki ciężkie, cztery krążowniki lekkie, pięć niszczycieli i dwa slupy. Personel zawodowy wynosił ponad 5000 osób, drugie tyle powołano z rezerwy[32].

Pierwsze działania australijskich okrętów miały miejsce na wodach europejskich. Pięć niszczycieli dołączyło do Floty Śródziemnomorskiej Royal Navy pod koniec 1939 roku, wkrótce na Morze Śródziemne przybył również krążownik lekki „Sydney” (II)[33]. Australijscy marynarze cieszyli się świetną opinią dowódcy Floty Śródziemnomorskiej, admirała Andrew Cunninghama[34]. Zasłużyli na to doskonałą postawą w akcjach bojowych: „Sydney” zatopił m.in. włoski niszczyciel „Espero” w bitwie 28 czerwca[35] i krążownik lekki „Bartolomeo Colleoni” w bitwie koło przylądka Spatha 19 lipca 1940 roku[36]; spośród niszczycieli „Voyager” współuczestniczył w zatopieniu okrętów podwodnych „Console Generale Liuzzi” 27 czerwca i „Uebi Scebeli” 29 czerwca 1940 roku[37], a „Stuart” zatopił okręt podwodny „Gondar” 30 września 1940 roku[38].

W tym czasie do sił australijskich na półkuli północnej dołączyła również „Australia”, we wrześniu 1940 roku biorąc udział w operacji Menace, a później w działaniach eskortowych i patrolowych na Atlantyku i Oceanie Indyjskim[39]. Pod koniec 1940 roku „Sydney” odpłynął na wody macierzyste, wkrótce zastąpiony na Morzu Śródziemnym przez „Perth”[40]. Ten ostatni, wraz z dwoma niszczycielami, wziął udział w bitwie koło przylądka Matapan 27 marca 1941 roku[41]. Po rozpoczęciu wojny na Pacyfiku znaczna liczba jednostek australijskich została wysłana w tamten region, ale niektóre, zwłaszcza nowo przejęte od Royal Navy, uczestniczyły w akcjach na europejskim teatrze działań wojennych do 1945 roku, biorąc udział między innymi w lądowaniu na Sycylii i osłonie konwojów do Związku Radzieckiego[42].

HMAS Sydney Memorial
Pomnik poległych członków załogi „Sydney” (II) na Mount Scott w Geraldton

19 listopada 1941 roku Royal Australian Navy poniosła największą stratę osobową podczas II wojny światowej. W bitwie z niemieckim krążownikiem pomocniczym „Kormoran” zatonął „Sydney” wraz z całą, liczącą 645 osób, załogą[43].

Po rozpoczęciu wojny na Pacyfiku część okrętów australijskich weszła w skład połączonych sił amerykańsko-brytyjsko-holendersko-australijskich, znanych jako ABDA, których zadaniem miała być obrona Holenderskich Indii Wschodnich. Po rozbiciu połączonej floty w bitwie na Morzu Jawajskim 27 lutego 1942 roku, usiłujący opuścić zagrożony rejon „Perth” został następnego dnia zatopiony podczas bitwy w Cieśninie Sundajskiej, ze stratą 352 członków załogi[44]. 4 marca tegoż roku slup „Yarra”, dowodzony przez komandora podporucznika Roberta W. Rankina, zatonął wraz ze 138 członkami załogi po stoczeniu beznadziejnej walki z trzema japońskimi krążownikami ciężkimi w obronie eskortowanego konwoju[45].

W dniach 7 i 8 maja 1942 roku okręty australijskie wzięły udział w bitwie na Morzu Koralowym[46]. W nocy z 31 maja na 1 czerwca 1942 roku japońskie miniaturowe okręty podwodne sforsowały wejście do portu w Sydney i podjęły próbę zaatakowania kotwiczących tam jednostek. Zatopiony został jedynie stary okręt-baza „Kuttabul”, zginęło 21 przebywających na nim marynarzy, Japończycy stracili wszystkie trzy biorące udział w akcji okręty wraz z załogami. 8 czerwca pozostające u wybrzeży Australii japońskie okręty podwodne ostrzelały z dział pokładowych Sydney i Newcastle[47][48].

Kolejnymi starciami wojny na Pacyfiku, w których uczestniczyły okręty australijskie były: bitwa koło wyspy Savo 8 i 9 sierpnia 1942 roku, w której zatopiony został krążownik „Canberra” (zginęło 84 marynarzy wraz z dowódcą okrętu)[49] czy bitwa o Leyte w dniach 23−25 października 1944 roku[50]. Jednostki wchodzące w skład Brytyjskiej Floty Pacyfiku wzięły udział w bitwie o Okinawę w 1945 roku[51].

2 września 1945 roku dziesięć okrętów Royal Australian Navy przebywało w Zatoce Tokijskiej podczas podpisywania aktu bezwarunkowej kapitulacji Japonii. W ceremonii na pokładzie pancernika „Missouri” Australię reprezentował admirał John Augustine Collins. Okręty australijskie brały później udział w okupacji Wysp Japońskich i rozminowywaniu okolicznych wód[52][53].

Pod koniec wojny liczba jednostek wojennych pod australijską banderą przekroczyła 150, zaś liczebność personelu floty wynosiła 39 650 osób. Straty osobowe Royal Australian Navy wyniosły 1716 zabitych w wyniku akcji nieprzyjaciela na pokładach okrętów australijskich oraz 436 na innych jednostkach bądź z przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z prowadzonymi działaniami. Wśród zatopionych okrętów były: trzy krążowniki, cztery niszczyciele, dwa slupy i korweta, oraz inne, małe i pomocnicze jednostki[54].

Lata powojenne

HMAS Sydney (R17) (AWM 301423)
Lotniskowiec „Sydney” (III) w 1949

Po zakończeniu II wojny światowej Royal Australian Navy zasiliły dwa lotniskowce brytyjskiego typu Majestic, noszące tradycyjne nazwy: „Sydney” (III) i „Melbourne” (II). Jednocześnie wycofano ze służby część starszych, zużytych służbą wojenną jednostek[55]. Pierwszym powojennym konfliktem, w który zaangażowały się australijskie siły zbrojne, była wojna koreańska. Pod koniec czerwca 1950 roku dwa okręty australijskie: niszczyciel „Bataan” i fregata „Shoalhaven”, zostały formalnie oddane pod kontrolę dowództwa Narodów Zjednoczonych[56]. W październiku niszczyciel „Warramunga” prowadził wsparcie ogniowe wojsk amerykańskich podczas desantu w Wŏnsan, w grudniu 1950 roku okręty australijskie uczestniczyły w ewakuacji z Hŭngnam. Od września 1951 roku na wodach koreańskich przebywał również „Sydney”[57][58].

Od 1955 do 1960 roku australijskie okręty działały na wodach okalających Malezję, wspierając władze Federacji Malajskiej w walce z komunistyczną partyzantką[59]. W 1963 roku wybuchł konflikt pomiędzy Malezją a Indonezją o Borneo. Australia wspólnie z Wielką Brytanią wspierały w nim Malezję, swój udział w działaniach miały również jednostki Royal Australian Navy. Ich głównymi zadaniami były patrole w Cieśninie Singapurskiej i ostrzał pozycji wojsk indonezyjskich[60]. 10 lutego 1964 roku zdarzył się tragiczny wypadek: lotniskowiec „Melbourne” zderzył się podczas manewrów w zatoce Jervis z niszczycielem „Voyager”, przecinając go na dwie części. Niszczyciel błyskawicznie zatonął, pociągając za sobą 14 oficerów i 67 marynarzy z liczącej 293 osoby załogi oraz jednego z obecnych na okręcie cywilnych stoczniowców[61].

W 1967 roku używaną dotychczas jako banderę okrętów australijskich brytyjską White Ensign zastąpiła własna bandera: Australian White Ensign, oparta na wzorze flagi cywilnej[62].

W latach 1965−1972 Australia była zaangażowana zbrojnie w konflikt w Wietnamie. Od 1967 roku uczestniczyły w nim również okręty Royal Australian Navy, pierwszym był niszczyciel rakietowy „Hobart” (typu Perth). Ogółem w wojnie wzięły udział cztery australijskie niszczyciele, których głównym zadaniem było ostrzeliwanie nadbrzeżnych pozycji przeciwnika oraz przebudowany na transportowiec wojska „Sydney”[63]. W 1971 roku, zgodnie z decyzją rządu australijskiego o zmniejszaniu zaangażowania militarnego w Wietnamie, wszystkie okręty zostały wycofane ze strefy frontowej[64].

3 czerwca 1969 roku „Melbourne” ponownie uczestniczył w kolizji z niszczycielem, tym razem amerykańskim „Frank E. Evans”. Zderzenie miało miejsce podczas międzynarodowych manewrów na Morzu Południowochińskim. I w tym przypadku niszczyciel został rozcięty dziobem lotniskowca i zatonął z 74 członkami załogi[65].

Na przełomie 1974 i 1975 roku okręty Royal Australian Navy wzięły udział w akcji pomocy dla zniszczonego 25 grudnia przez tropikalny cyklon miasta Darwin[66].

Po zakończeniu zimnej wojny marynarka australijska wzięła udział w kolejnych konfliktach: obydwu wojnach w Zatoce Perskiej, operacjach międzynarodowych w Timorze Wschodnim i na Wyspach Salomona[67][68][69]. W listopadzie i grudniu 2006 roku prowadziły operację Quickstep, przygotowanie do ewentualnej ewakuacji obywateli australijskich po kryzysie władzy na Fidżi[70].

4 października 2013 roku w Sydney Harbour odbyła się wielka międzynarodowa parada floty dla uczczenia stulecia pierwszego wejścia do tego portu okrętów Royal Australian Navy. Wzięło w niej udział więcej niż 30 okrętów i 16 dużych żaglowców, na pokładach których znajdowało się około 8000 marynarzy z ponad 20 państw świata[71].

Współczesność

HMAS Toowoomba FFH-156 Gulf of Oman Nov 2009
Fregata „Toowoomba” typu Anzac w 2009

Współczesna Royal Australian Navy jest marynarką wojenną średniej wielkości, odgrywającą dużą rolę militarną w regionie Azji i Pacyfiku. Znacząca jest również jej obecność na akwenie Oceanu Indyjskiego[72]. Największymi okrętami nawodnymi są fregaty typów Anzac (osiem jednostek) i Adelaide (cztery okręty). Flotę podwodną stanowi sześć okrętów podwodnych typu Collins. Ponadto marynarka dysponuje dużymi okrętami desantowymi, patrolowcami, niszczycielami min i dużą gamą jednostek pomocniczych[73]. Integralną częścią Royal Australian Navy jest lotnictwo morskie (Australian Navy Aviation Group), składające się aktualnie z trzech dywizjonów śmigłowców[74]. Marynarka wojenna dysponuje również siłami specjalnymi: dwoma pododdziałami płetwonurków (Clearance Diving Teams), specjalizujących się w działaniach przeciwminowych, rozpoznawczych i antyterrorystycznych. Oddziały te były użyte operacyjnie podczas wojny wietnamskiej i obydwu wojen w Zatoce Perskiej[75][76].

Naczelne dowództwo sprawuje Kwatera Główna Marynarki (Naval Headquarters − NHQ) w Canberze. Przewodzi jej dowódca marynarki (Chief of Navy − CN), w randze wiceadmirała. Podlegają jej dwa dowództwa: operacyjne floty (Fleet Command) i administracyjne (System Command)[77]. Od połowy 2014 roku dowódcą Royal Australian Navy jest wiceadmirał Tim Barrett[78]. Funkcję dowódcy floty (Commander Australian Fleet) pełni również od 2014 roku kontradmirał Stuart Mayer[79].

14 grudnia 2011 roku rząd Australii zaprosił kilka europejskich stoczni (DCNS, Navantia i HDW) do składania projektów budowy okrętów podwodnych dla swojej marynarki wojennej. Program nosi nazwę SEA 1000 i zakłada zakup 12 okrętów w czterech fazach. Dzień później hiszpańska stocznia Navantia podpisała umowę zgodnie z którą ma wykonać fragmenty kadłuba drugiej jednostki typu Hobart. 16 grudnia podpisano inną umowę z Navantią zakładającą budowę 12 szybkich barek desantowych typu LCM-1E[80]. W 2014 roku do floty dołączyć ma pierwszy z dwóch zamówionych u Navantii okrętów desantowych typu Canberra.

Okręty

US Navy 100712-N-7058E-049 HMAS Newcastle (FFG 06) passes the Hawaiian island of Niihau during the at-sea phase of Rim of the Pacific (RIMPAC) 2010 exercises
Fregata „Newcastle” typu Adelaide w 2010
Fregaty (12)
Okręty podwodne (6)
Niszczyciele min (6)
Okręty patrolowe (14)
  • Australia Okręty patrolowe typu Armidale
Okręty desantowe (8)
  • Wielka Brytania HMAS „Choules” (L100) (typ Bay)
  • Australia HMAS „Tobruk” (L 50)
  • Australia Okręty desantowe typu Balikpapane (6)
Okręty zaopatrzeniowe (2)
  • Korea Południowa HMAS „Sirius” (O 266)
  • Australia HMAS „Success” (OR 304)
Okręty hydrograficzne (2)
  • Australia Okręty hydrograficzne typu Leeuwin

Śmigłowce

Zdjęcie Śmigłowiec Typ W służbie[81] Uwagi
RAN S-70B-2 Seahawk Avalon 2011 Stany Zjednoczone Sikorsky S-70B-2 Seahawk ZOP 16
First two RAN MH-60Rs before delivery Stany Zjednoczone Sikorsky MH-60R ZOP 6 Zamówiono 24
MRH-90 August 2011 FrancjaAustralia MRH90 TTH Taipan wielozadaniowy 6
RAN squirrel helicopter at melb GP 08 Francja Eurocopter AS350BA Squirrel treningowy 6
Stany Zjednoczone Bell 429 treningowy 3 Wypożyczone na 4 lata[82]

Przypisy

  1. Jeffrey Grey: A Military History of Australia. s. 45-49.
  2. Tom Frame: No Pleasure Cruise. s. 35.
  3. Jeffrey Grey: A Military History of Australia. s. 67.
  4. How old is Australia’s Navy. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 2002. [dostęp 2016-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  5. Tom Frame: No Pleasure Cruise. s. 92.
  6. Jeffrey Grey: A Military History of Australia. s. 76.
  7. Australia's Navy: 106 Years Young. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 01.2007. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  8. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 40.
  9. a b Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 26.
  10. David Stevens: World War I. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy. s. 24.
  11. Arthur W. Jose: The Royal Australian Navy, 1914–1918. s. 1-2.
  12. Jason Sears: An Imperial Service. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy. s. 57.
  13. Arthur W. Jose: The Royal Australian Navy, 1914–1918. s. 47-73.
  14. Arthur W. Jose: The Royal Australian Navy, 1914–1918. s. 74-99.
  15. a b Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 47.
  16. 90 Years On: Rabaul and Sydney/Emden, 1914. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 09.2004. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  17. November 1914 - Australia's First Victory at Sea. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 11.2009. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-20)].
  18. Before Gallipoli - Australian Operations in 1914. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 08.2003. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  19. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 34.
  20. Blockading German East Africa, 1915-16. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 07.2005. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  21. David Stevens: World War I. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy. s. 51-52.
  22. Australian Sailors at Zeebrugge, 1918. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 03.2007. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  23. David Stevens: World War I. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy. s. 52-53.
  24. 1918, Victory at sea. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 11.2008. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  25. a b c Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 71.
  26. Tom Frame: No Pleasure Cruise. s. 128.
  27. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 70.
  28. Jeffrey Grey: A Military History of Australia. s. 130.
  29. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 78.
  30. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 101-102.
  31. The Decline of Australian Naval Deterrence 1919-1939. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 07.2003. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  32. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 120-124.
  33. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 127.
  34. Eric Grove: The Royal Australian Navy in the Mediterranean. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 38-39.
  35. Gill 1957 ↓, s. 163-165.
  36. Gill 1957 ↓, s. 184-195.
  37. Eric Grove: The Royal Australian Navy in the Mediterranean. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 39.
  38. Eric Grove: The Royal Australian Navy in the Mediterranean. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 41.
  39. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 130.
  40. Peter Hore: HMAS Sydney in World War II. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 75.
  41. Eric Grove: The Royal Australian Navy in the Mediterranean. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 44.
  42. Eric Grove: The Royal Australian Navy in the Mediterranean. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 47.
  43. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 133.
  44. Gill 1957 ↓, s. 622.
  45. Wojciech Holicki, Yarra – australijski Jervis Bay, „Morze, Statki i Okręty”, 7–8/2008, s. 48–53, ISBN 1426-529X.
  46. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 25-57.
  47. Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships. s. 136.
  48. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 61-94.
  49. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 152.
  50. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 500-540.
  51. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 594-615.
  52. James Goldrick: Australian Naval Policy 1939–1945. W: David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. s. 17-19.
  53. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 676-701.
  54. George Hermon Gill: Royal Australian Navy. Vol.2. s. 710-713.
  55. Jeffrey Grey: A Military History of Australia. s. 207.
  56. Tom Frame: No Pleasure Cruise. s. 198-199.
  57. Ian Pfennigwerth: Tiger Territory. s. 30-31.
  58. RAN in the Korean War. [dostęp 2010-08-04].
  59. The RAN, the Strategic Reserve and the Malayan Emergency. [dostęp 2010-08-04].
  60. Indonesian Confrontation. [dostęp 2010-08-04].
  61. Tom Frame: The Cruel Legacy. s. 5.
  62. Australian White Ensign. [dostęp 2010-08-04].
  63. Ian Pfennigwerth: Tiger Territory. s. 159.
  64. Naval Operations in Vietnam. [dostęp 2010-08-04].
  65. Tom Frame: Pacific Partners. s. 126-127.
  66. Disaster Relief - Cyclone Tracy and Tasman Bridge. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 12.2004. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  67. Naval Operations Other Than War 1901-2004. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 07.2004. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  68. The RAN in the Gulf - Two Years On. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 03.2005. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  69. Operation ASTUTE - The RAN in East Timor. Semaphore. Newsletter of the Sea Power Centre - Australia, 06.2006. [dostęp 2010-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-14)].
  70. Explanatory Statement. Military Rehabilitation and Compensation (Non-warlike Service) Determination 2007/2. [dostęp 2010-08-04].
  71. Celebrations down under. „Ships Monthly”. styczeń 2014. s. 20–22. ISSN 0037-394X.
  72. Australian Defence Force Research Sheets: Maritime Defence. s. 3.
  73. The Fleet. [dostęp 2010-08-04].
  74. Aviation Group. [dostęp 2010-08-04].
  75. Australian Clearence Diving Team 1. [dostęp 2010-08-04].
  76. Australian Clearence Diving Team 4. [dostęp 2010-08-04].
  77. Australian Defence Force Research Sheets: Maritime Defence. s. 3-4.
  78. Vice Admiral Tim Barrett. [dostęp 2014-10-20].
  79. Rear Admiral Stuart Mayer. [dostęp 2014-10-20].
  80. Z życia flot. „Morza, Statki i Okręty”. 2/2012. ISSN 1426-529X.
  81. current aircraft. navy.gov.au
  82. Royal Australian Navy puts Bell 429 into service

Bibliografia

  • Tom Frame: The Cruel Legacy: The HMAS Voyager Tragedy. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin, 2005. ISBN 1-74114-421-3.
  • Tom Frame: No Pleasure Cruise: The Story of the Royal Australian Navy. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin, 2004. ISBN 1-74114-233-4.
  • Tom Frame: Pacific Partners: a history of Australian-American naval relations. Rydalmere, NSW: Hodder & Stoughton, 1992, s. 126-127. ISBN 0-34056-685-X.
  • George Hermon Gill: Royal Australian Navy, 1939-1942. T. I. Adelaide: Griffin Press, 1957, seria: Australia in the War of 1939–1945; Series Two: Navy.
  • G. Hermon Gill: Australia in the War of 1939–1945. Series 2 – Navy. Volume II – Royal Australian Navy, 1942–1945 (1st edition, 1968). Australian War Memorial. [dostęp 2016-04-05].
  • Ross Gillett: Australian & New Zealand Warships, 1914-1945. Sydney: Doubleday, 1983. ISBN 0-86824-095-8.
  • Jeffrey Grey: A Military History of Australia. New York: Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-511-37718-1.
  • Arthur W. Jose: Official History of Australia in the War of 1914–1918. Volume IX – The Royal Australian Navy, 1914–1918 (9th edition, 1941). Australian War Memorial. [dostęp 2016-04-05].
  • Ian Pfennigwerth: Tiger Territory. The Untold Story of the Royal Australian Navy in Southeast Asia from 1948 to 1971. Kenthurst, NSW: Rosenberg Publishing, 2008. ISBN 978-1-87705-865-3.
  • David Stevens (red.): The Royal Australian Navy. The Australian Centenary History of Defence. Vol. III. South Melbourne, VIC: Oxford University Press, 2001. ISBN 0-19555-542-2.
  • David Stevens (red.): The Royal Australian Navy in World War II. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin, 2005. ISBN 1-74114-184-2.
Fregaty rakietowe typu ANZAC

Fregaty rakietowe typu ANZAC – fregaty rakietowe zbudowane w wyniku współpracy Australii i Nowej Zelandii, które powstały w oparciu o zmodernizowany niemiecki projekt fregat typu MEKO 200.

Od 1996 do służby weszło 10 okrętów, z czego 8 do marynarki australijskiej (Royal Australian Navy) i 2 dla nowozelandzkiej (Royal New Zealand Navy). Nazwa głównego okrętu i całego typu pochodzi od australijsko-nowozelandzkiego korpusu ANZAC walczącego podczas I wojny światowej.

Fregaty rakietowe typu Adelaide

Fregaty rakietowe typu Adelaide – typ sześciu australijskich fregat rakietowych, zbudowanych w latach 1978-1992 dla Royal Australian Navy, będący zmodyfikowaną wersją amerykańskich fregat typu Oliver Hazard Perry.

Dwa okręty pozostają w służbie do dnia dzisiejszego.

W 2018 Polska rozpatrywała zakup od Australii okrętów tego typu w celu utrzymania zdolności bojowej polskiej Marynarki Wojennej.

Fregaty typu River

Fregaty typu River – brytyjskie fregaty z okresu II wojny światowej. Zbudowano 151 okrętów dwóch podstawowych wersji. Większość okrętów służyła w Royal Navy, część przekazano m.in. do Royal Australian Navy i Royal Canadian Navy. Po II wojnie światowej liczne okręty przekazano sojuszniczym marynarkom wojennym.

HMAS AE1

HMAS AE1 – australijski okręt podwodny z okresu I wojny światowej, należący do brytyjskiego typu E. Przejęty wraz z bliźniaczym AE2 przez Royal Australian Navy w lutym 1914 roku, odbył rejs do Australii, po czym rozpoczął służbę na wodach macierzystych. Po wybuchu wojny wziął udział w zajęciu Rabaulu przez siły australijskie. Został utracony wraz z całą załogą, jako pierwsza jednostka w historii australijskiej marynarki wojennej, 14 września 1914 roku.

HMAS AE2

HMAS AE2 − australijski okręt podwodny z okresu I wojny światowej, należący do brytyjskiego typu E. Przejęty przez Royal Australian Navy w lutym 1914 roku, odbył rejs do Australii, by po krótkiej służbie operacyjnej w regionie południowego Pacyfiku powrócić na wody europejskie. Wziął udział w kampanii dardanelskiej, będąc pierwszym alianckim okrętem podwodnym, który pomyślnie przepłynął cieśninę i dotarł na Morze Marmara. Po kilku dniach bezskutecznych działań został 30 kwietnia 1915 roku zaatakowany przez tureckie okręty i w wyniku odniesionych uszkodzeń samozatopiony. Załoga dostała się do niewoli tureckiej.

HMAS Australia (1911)

HMAS Australia − australijski krążownik liniowy z okresu I wojny światowej, pełniący w Royal Australian Navy funkcję pierwszego okrętu flagowego. Został zbudowany w latach 1910−1913 jako jedna z trzech jednostek typu Indefatigable, na zamówienie rządu dominium, i był największym australijskim okrętem artyleryjskim w historii.

W początkowym okresie I wojny światowej „Australia” służyła na wodach okalających rodzimy kraj, biorąc między innymi udział w poszukiwaniu Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej admirała Maximiliana von Spee oraz operacji zajęcia Rabaulu przez wojska australijskie. Następnie, na mocy przedwojennego porozumienia z rządem brytyjskim została wysłana do Europy i oddana pod dowództwo Royal Navy.

„Australia” weszła w skład 2. Eskadry Krążowników Liniowych Grand Fleet, biorąc udział w patrolowaniu Morza Północnego. Nie wzięła udziału w bitwie jutlandzkiej, przebywała wówczas w stoczni remontowej po kolizji z bliźniaczym „New Zealand”. 21 listopada 1918 roku wchodziła w skład zespołu przyjmującego płynące na internowanie okręty Hochseeflotte. Na wody australijskie powróciła ostatecznie w czerwcu 1919 roku.

Powojenne ograniczenia budżetowe i wynik konferencji waszyngtońskiej, ograniczającej zbrojenia morskie, zdecydowały o dalszym losie krążownika. 12 grudnia 1921 roku „Australia” została przeniesiona do rezerwy, a w następnym roku przeznaczona do wycofania. Pod koniec 1923 roku rząd australijski podjął decyzję o zatopieniu okrętu, która została uroczyście wykonana 12 kwietnia 1924 roku. Pierwszy okręt flagowy Royal Australian Navy spoczął na morskim dnie w odległości 24 mil morskich od wejścia do portu w Sydney.

HMAS Australia (1927)

HMAS Australia (D84) – krążownik ciężki typu County z czasów II wojny światowej, zbudowany w Wielkiej Brytanii dla Royal Australian Navy.

HMAS Diamantina (2000)

HMAS Diamantina (M 86) – australijski niszczyciel min typu Huon służący obecnie w Royal Australian Navy (RAN). Jego nazwa pochodzi od australijskiej rzeki.

HMAS Farncomb (1995)

HMAS Farncomb (SSG 74) – okręt podwodny typu Collins, służący w Royal Australian Navy (RAN) na przełomie XX i XXI wieku.

Stępkę okrętu noszącego nazwę pochodzącą od kontradmirała Farncomba położono w Osborne w firmie Australian Submarine Corporation 3 marca 1991. Jednostkę zwodowano 15 grudnia 1995, weszła do służby 31 stycznia 1998.

14 czerwca 1999 HMAS „Farncomb” wziął udział w ćwiczeniach w pobliżu wybrzeża Australii Zachodniej. W trakcie tych manewrów wystrzelił torpedę Mark 48 ADCAP, która zatopiła okręt-cel: wycofany ze służby niszczyciel eskortowy HMAS „Torrens”.

HMAS Sydney (1934)

HMAS Sydney – krążownik lekki pływający pod banderą Royal Australian Navy, jeden z trzech okrętów zmodyfikowanego typu Leander, z okresu międzywojennego i II wojny światowej.

Budowany dla brytyjskiej Royal Navy jako HMS „Phaeton”, został jeszcze przed zwodowaniem zakupiony przez Australię i otrzymał nazwę pochodzącą od miasta Sydney. Na początku II wojny światowej wsławił się swoimi dokonaniami na Morzu Śródziemnym. Między innymi podczas bitwy koło przylądka Spatha, 19 lipca 1940 roku, ciężko uszkodził włoski krążownik „Bartolomeo Colleoni”, który został następnie zatopiony przez brytyjskie niszczyciele.

Po zakończeniu niemal ośmiomiesięcznej kampanii śródziemnomorskiej „Sydney” powrócił na wody australijskie, podejmując patrole przeciwko rajderom Kriegsmarine. 19 listopada 1941 roku niedaleko zachodnich wybrzeży Australii napotkał zamaskowany niemiecki krążownik pomocniczy „Kormoran”. Zaskoczony ogniem rajdera australijski okręt zatonął po walce, w której bardzo ciężko uszkodził jednostkę wroga. Była to największa strata osobowa Royal Australian Navy w II wojnie światowej (załoga liczyła 645 osób, nikt nie ocalał). Wraki obydwu okrętów zostały odnalezione dopiero w 2008 roku.

HMAS Sydney (1980)

HMAS Sydney (FFG 03), fregata rakietowa Royal Australian Navy.

Fregata rakietowa amerykańskiego typu Adelaide (australijskie oznaczenie typu Oliver Hazard Perry). Wodowana w 1980, weszła do służby w marynarce australijskiej 29 stycznia 1983.

Kontrtorpedowce typu River

Kontrtorpedowce typu River (River-class torpedo-boat destroyers) – kontrtorpedowce zbudowane dla Royal Australian Navy z okresu przed I wojną światową.

Oryginalnie pierwsze trzy okręty zostały zamówione przez Royal Navy jako jednostki typu Acheron, ale ostatecznie wszystkie trzy zostały zbudowane już dla Royal Australian Navy.

Wszystkie okręty tego typu otrzymały nazwy australijskich rzek (od czego wzięła się także nazwa typu, ang. river – „rzeka”). Pierwsze dwa okręty tego typu zostały zbudowane w Wielkiej Brytanii, trzeci został zbudowany w Australii w stoczni Cockatoo Island w Sydney z części zamówionych w Wielkiej Brytanii, trzy ostatnie były całkowicie zbudowane w stoczni Cockatoo Island.

Lista aktywnych okrętów Royal Australian Navy

Lista aktywnych okrętów Royal Australian Navy według stanu na 1 czerwca 2019 roku.

Lista jednostek Royal Australian Navy straconych w czasie II wojny światowej

Lista jednostek Royal Australian Navy straconych w czasie II wojny światowej – lista wszystkich okrętów i jednostek pomocniczych Royal Australian Navy straconych w czasie II wojny światowej. Lista zawiera wszystkie jednostki, zarówno te stracone w wyniku bezpośrednich działań nieprzyjaciela, jak i te stracone w wypadkach. W liście zawarty jest także HMAS „Warrnambool” który zatonął po wejściu na minę 13 września 1947 ale oficjalnie zaliczany jest do strat wojennych.

W czasie wojny łącznie zginęło 219 oficerów i 1951 marynarzy RAN-u, z czego w wyniku bezpośrednich akcji nieprzyjaciela zginęło 113 oficerów i 1603 marynarzy RAN-u.

Lista kanonierek Royal Australian Navy

Lista kanonierek Royal Australian Navy obejmuje dwie kanonierki zbudowane w XIX wieku.

W RAN przez krótki okres służył także okręt HMVS „Albert”, który był zbudowany jako kanonierka, ale w RAN miał pełnić tylko rolę holownika.

Lista trałowców pomocniczych Royal Australian Navy

Lista trałowców pomocniczych Royal Australian Navy – w okresie I i II wojny światowej australijska Australijska Marynarka Wojenna (RAN) zarekwirowała szereg statków cywilnych i przystosowała je do roli trałowców pomocniczych (auxiliary trawlers). Jako okręty RAN-u używane były nie tylko jako trałowce, ale także w wielu innych rolach, na przykład jako patrolowce czy eskortowce.

Lista typów głównych okrętów Royal Australian Navy

To lista głównych typów okrętów służących w Royal Australian Navy. Zawiera okręty liniowe, okręty amfibijne, krążowniki, niszczyciele i fregaty.

Niszczyciele min typu Huon

Niszczyciele min typu Huon (ang. Huon class Minehunter Coastal, HMC) – typ niszczycieli min zaprojektowany dla potrzeb Royal Australian Navy. Houn bazowany jest na wcześniejszym typie Gaeta zaprojektowanym dla Włoskiej Marynarki Wojennej. Okręty powstały w ramach projektu Sea 1555 australijskiego Department of Defence (ministerstwa obrony narodowej) na nowoczesny niszczyciel min przystosowany do działań w warunkach australijskich, zastępując jednostki typu Bay. W porównaniu w okrętami włoskimi, australijskie Huony mają ulepszony sprzęt do wykrywania i niszczenia min oraz lepsze zakwaterowanie załogi.

Kontrakt na budowę sześciu niszczycieli min o wartości 1 miliarda został przyznany Australian Defence Industries w 1994, wszystkie okręty tego typu otrzymały nazwy pochodzące od australijskich rzek. Pięć z nich zostało zbudowanych w Newcastle, kadłub późniejszego HMAS "Huon" został zbudowany we włoskiej stoczni Intermarine SpA.

Kadłuby okrętów tego typu zbudowane są z wzmocnionego plastiku i mają jednolitą, samonośną konstrukcję skorupową bez żadnych dodatkowych wewnętrznych wzmocnień przez co mają bardzo wysoką wytrzymałość na fale uderzeniowe i cechują się bardzo niską magnetycznością w porównaniu z tradycyjnymi, metalowymi kadłubami.

Wszystkie okręty tego typu bazują w bazie HMAS "Waterhen":

HMAS "Huon" (M 82)

HMAS "Hawkesbury" (M 83)

HMAS "Norman" (M 84)

HMAS "Gascoyne" (M 85)

HMAS "Diamantina" (M 86)

HMAS "Yarra" (M 87)

Niszczyciele typu Battle

Niszczyciele typu Battle – typ dwudziestu sześciu niszczycieli, których budowa rozpoczęła się w trakcie II wojny światowej, służących w brytyjskiej Royal Navy oraz australijskiej Royal Australian Navy. Pierwszy okręt tego typu (HMS „Barfleur”) trafił do służby w 1944 roku, a ostatni (HMS „Matapan”) został z niej wycofany w 1978 roku.

Australian Defence Force
Marynarki wojenne na świecie
Afryka
Ameryka Południowa
Ameryka Północna
Australia i Oceania
Azja
Europa

W innych językach

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.